Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ và tỉa thưa sinh trưởng và cơ cấu sản phẩm của lâm phần rừng trồng keo tai tượng acacia mangium

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ và tỉa thưa sinh trưởng và cơ cấu sản phẩm của lâm phần rừng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Việt Hà
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thế Đồi
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ và tỉa thưa sinh trưởng và cơ cấu sản phẩm của lâm phần rừng trồng Keo tai tượng (Acacia mangium)
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2009-2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm và ý nghĩa của việc nghiên cứu quy luật sinh trưởng
• 1.2. Nghiên cứu về mật độ và tỉa thưa lâm phần
• 1.3. Ảnh hưởng của mật độ và tỉa thưa đến sinh trưởng và sản lượng lâm phần
• 1.4. Ảnh hưởng của mật độ và tỉa thưa đến chất lượng và các chỉ tiêu hình thái cây trong lâm phần
• 1.5. Phương pháp xác định thời điểm tỉa thưa
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cây trồng

Nghiên cứu về mật độ cây trồng và tỉa thưa là một trong những vấn đề quan trọng trong lâm nghiệp. Việc hiểu rõ quy luật sinh trưởng của cây keo tai tượng (Acacia mangium) giúp tối ưu hóa năng suất và chất lượng sản phẩm. Mật độ cây trồng ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của cây, từ đó quyết định đến hiệu quả kinh tế của rừng trồng.

1.1. Khái niệm về mật độ cây trồng và tỉa thưa

Mật độ cây trồng được định nghĩa là số lượng cây trên một đơn vị diện tích. Tỉa thưa là biện pháp kỹ thuật nhằm điều chỉnh mật độ cây trồng, giúp cây phát triển tốt hơn. Việc tỉa thưa không chỉ giúp tăng trưởng đường kính mà còn cải thiện chất lượng gỗ.

1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu mật độ cây trồng

Nghiên cứu mật độ cây trồng giúp xác định được quy luật sinh trưởng của cây keo tai tượng. Điều này không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn thực tiễn trong việc nâng cao năng suất và giá trị kinh tế của rừng trồng.

II. Thách thức trong nghiên cứu mật độ và tỉa thưa cây keo tai tượng

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng cây keo tai tượng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Các yếu tố như điều kiện tự nhiên, kỹ thuật trồng và chăm sóc cây đều ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng cây keo

Các yếu tố như độ ẩm, chất lượng đất và ánh sáng đều có tác động lớn đến sinh trưởng của cây keo tai tượng. Việc nắm vững các yếu tố này giúp tối ưu hóa quy trình trồng và chăm sóc.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng tỉa thưa

Việc áp dụng tỉa thưa trong thực tế gặp nhiều khó khăn do thiếu kinh nghiệm và kiến thức. Nhiều chủ rừng chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của việc tỉa thưa, dẫn đến hiệu quả kinh tế không cao.

III. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng

Để nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ và tỉa thưa đến sinh trưởng cây keo tai tượng, cần áp dụng các phương pháp khoa học chính xác. Việc thu thập và phân tích số liệu là rất quan trọng để đưa ra kết luận chính xác.

3.1. Phương pháp thu thập số liệu

Số liệu được thu thập từ các khu vực trồng keo tai tượng với các mật độ khác nhau. Việc ghi chép cẩn thận giúp đảm bảo tính chính xác của nghiên cứu.

3.2. Phân tích số liệu và kết quả

Sử dụng các phương pháp thống kê để phân tích số liệu thu thập được. Kết quả sẽ cho thấy rõ mối quan hệ giữa mật độ và sinh trưởng của cây keo tai tượng.

IV. Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ và tỉa thưa

Kết quả nghiên cứu cho thấy mật độ cây trồng có ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng của cây keo tai tượng. Việc tỉa thưa hợp lý giúp cây phát triển tốt hơn, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng gỗ.

4.1. Ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng đường kính

Nghiên cứu cho thấy khi mật độ giảm, sinh trưởng đường kính của cây keo tai tượng tăng lên. Điều này chứng tỏ rằng việc điều chỉnh mật độ là cần thiết để tối ưu hóa sinh trưởng.

4.2. Tác động của tỉa thưa đến sản lượng gỗ

Tỉa thưa giúp tăng sản lượng gỗ thu hoạch. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cây được tỉa thưa có khả năng cho ra sản phẩm gỗ chất lượng cao hơn.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về mật độ và tỉa thưa cây keo tai tượng đã chỉ ra nhiều kết quả khả quan. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện các phương pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã khẳng định tầm quan trọng của việc điều chỉnh mật độ và tỉa thưa trong việc nâng cao năng suất cây keo tai tượng.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây keo tai tượng, từ đó đề xuất các biện pháp kỹ thuật phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong chiến lược phát triển lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam, việc chuyển đổi mô hình từ trồng rừng gỗ nhỏ làm nguyên liệu giấy sang kinh doanh rừng gỗ lớn mang lại giá trị gia tăng vượt trội cho chuỗi cung ứng lâm sản. Loài Keo tai tượng (Acacia mangium Willd) đóng vai trò chủ lực trong các chương trình phủ xanh đất trống đồi trọc nhờ khả năng sinh trưởng nhanh, biên độ thích ứng rộng và năng suất bình quân đạt từ 30 đến 35 mét khối trên một hecta mỗi năm trong điều kiện thâm canh. Tuy nhiên, phần lớn diện tích rừng trồng trước đây thường áp dụng mật độ dày từ 2.000 đến 2.500 cây trên một hecta nhằm mục đích cung cấp gỗ dăm, dẫn đến tình trạng đường kính thân cây nhỏ, sớm phân cành và giá trị thương phẩm bị suy giảm đáng kể khi khai thác.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm giải quyết bài toán tối ưu hóa quy luật sinh trưởng cá thể và lâm phần Keo tai tượng thông qua việc điều chỉnh mật độ ban đầu và áp dụng kỹ thuật tỉa thưa nuôi dưỡng. Đề tài tập trung khảo sát thực nghiệm tại ba địa bàn trọng điểm gồm Đoan Hùng (tỉnh Phú Thọ), Tiên Yên (tỉnh Quảng Ninh) cùng ba huyện Hiệp Đức, Quế Sơn và Phú Ninh (tỉnh Quảng Nam) trong giai đoạn rừng từ 1 đến 6 tuổi.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xác định chính xác ảnh hưởng của các công thức mật độ khác nhau (từ 1.111 đến 2.500 cây trên một hecta) đến các chỉ tiêu hình thái, đường kính ngang ngực, chiều cao vút ngọn và cấu trúc sản lượng gỗ thương phẩm. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học vững chắc giúp các chủ rừng gia tăng tỷ lệ gỗ xẻ có đường kính trên 12 cm và trên 20 cm lên hơn 25% so với mô hình canh tác truyền thống, rút ngắn chu kỳ kinh doanh gỗ lớn và nâng cao hiệu quả kinh tế trên mỗi đơn vị diện tích đất lâm nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết động thái sinh trưởng lâm phần của E. Assmann và B. Husch, khẳng định rằng sinh trưởng và phát triển là quá trình biến đổi sinh học một chiều chịu sự chi phối chặt chẽ bởi đặc tính di truyền, lập địa và không gian dinh dưỡng. Quy luật tự tỉa thưa và cạnh tranh sinh tồn (Reineke, B.A. Suxtov) được ứng dụng để phân tích tương tác giữa các cá thể trong quần thể rừng thuần loài đều tuổi. Khi diện tích dinh dưỡng bị thu hẹp, sự cạnh tranh về ánh sáng và độ ẩm đất sẽ tác động trực tiếp làm giảm tốc độ tăng trưởng đường kính thân cây.

Bên cạnh đó, khung lý thuyết sử dụng hệ thống chỉ tiêu mật độ tương đối và độ đầy để phản ánh mức độ lợi dụng tiềm năng lập địa của lâm phần:

$$\text{Độ đầy } P = \frac{G_{\text{đo}}}{G_{\text{biểu}}}$$

Trong đó $G_{\text{đo}}$ là tổng tiết diện ngang thực tế và $G_{\text{biểu}}$ là tiết diện ngang tiêu chuẩn. Các khái niệm hình thái cốt lõi được định lượng hóa bao gồm tỷ lệ chiều cao dưới cành trên chiều cao vút ngọn ($H_{\text{dc}}/H_{\text{vn}}$), tỷ lệ đường kính tán trên chiều cao vút ngọn ($D_t/H_{\text{vn}}$), và hình số thân cây ($f$). Các chỉ tiêu này phản ánh mức độ thon thẳng của thân cây cũng như chất lượng gỗ phục vụ chế biến công nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp kế thừa từ các chương trình lâm nghiệp cấp Bộ tại Phú Thọ với hệ thống 74 ô tiêu chuẩn (OTC) tạm thời thu thập trực tiếp ngoài hiện trường, bao gồm 46 OTC tại tỉnh Quảng Nam và 28 OTC tại tỉnh Quảng Ninh. Phương pháp chọn mẫu điển hình đại diện được triển khai trên các lâm phần Keo tai tượng có độ tuổi từ 1 đến 6 tuổi trên nền đất feralit màu vàng đỏ có độ dày tầng đất từ 50 cm đến 200 cm.

Tại mỗi ô tiêu chuẩn, tiến hành đo đếm toàn diện đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$) bằng thước kẹp kính hai hướng vuông góc, đo chiều cao vút ngọn ($H_{\text{vn}}$) bằng sào chuyên dụng với sai số dưới 0,2 mét, và xác định đường kính tán ($D_t$) bằng thước dây. Phương pháp chặt ngả cây giải tích được thực hiện trên cây có tiết diện bình quân, phân đoạn cưa thớt 1 mét để đo đếm vòng năm và xác định thể tích các loại gỗ thương phẩm theo các cấp đường kính 5 cm, 12 cm, 15 cm và 20 cm.

Phương trình hồi quy tương quan hai nhân tố được sử dụng để xác định thể tích cây đứng:

$$V = a \times (D_{1.3})^b \times (H_{\text{vn}})^c$$

Phương trình tính thể tích thương phẩm có sai số tuyệt đối dao động từ 1,1% đến 11,5%, đảm bảo độ tin cậy thống kê cao. Dữ liệu thực nghiệm được xử lý bằng phương pháp phân tích phương sai một nhân tố (One-way ANOVA) trên phần mềm SPSS phiên bản 15.0 ở mức ý nghĩa 95% ($\alpha = 0,05$) nhằm kiểm định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các công thức mật độ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên các độ tuổi và địa bàn nghiên cứu đã chỉ ra ba phát hiện quan trọng:

• Sự phân hóa sinh trưởng theo giai đoạn tuổi: Ở giai đoạn 1 đến 2 năm đầu sau khi trồng, các lâm phần có mật độ cao từ 2.000 đến 2.500 cây trên một hecta thể hiện ưu thế vượt trội về chiều cao vút ngọn. Điển hình tại Hiệp Đức (Quảng Nam), cây 1 tuổi ở mật độ 2.500 cây/ha đạt chiều cao bình quân 4,8 mét so với 4,1 mét ở mật độ 2.000 cây/ha (chênh lệch 17,1%). Tương tự tại Đoan Hùng (Phú Thọ) ở 2 tuổi, mật độ 1.660 cây/ha đạt $D_{1.3} = 5,2\text{ cm}$ và $H_{\text{vn}} = 5,6\text{ m}$, cao hơn đáng kể so với mật độ 1.300 cây/ha ($D_{1.3} = 2,2\text{ cm}$ và $H_{\text{vn}} = 2,0\text{ m}$).
• Mật độ thấp thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng đường kính từ tuổi 3 trở đi: Khi bước vào giai đoạn khép tán và thành thục công nghệ từ tuổi 3 đến tuổi 6, mật độ thưa tạo ra ưu thế áp đảo về đường kính cá thể. Tại Tiên Yên (Quảng Ninh) ở 4 tuổi, lâm phần mật độ 1.111 cây/ha đạt $D_{1.3}$ bình quân 13,4 cm, vượt trội so với mật độ 1.333 cây/ha (13,0 cm) và mật độ 1.666 cây/ha (11,4 cm), kiểm định ANOVA cho thấy sự sai khác có ý nghĩa thống kê cao ($p = 0,000$). Tại Đoan Hùng ở 6 tuổi, cây ở mật độ 1.300 cây/ha đạt $D_{1.3} = 13,8\text{ cm}$ và thể tích cá thể đạt $0,1322\text{ m}^3$, cao hơn 22,8% về thể tích so với mật độ 1.660 cây/ha ($0,1076\text{ m}^3$).
• Tác động của mật độ đến thể tích cá thể tại Quảng Nam: Tại Quế Sơn ở 5 tuổi, lâm phần trồng mật độ 2.000 cây/ha đạt đường kính 10,8 cm, chiều cao 11,4 mét và thể tích $0,0704\text{ m}^3$; trong khi mật độ 2.500 cây/ha chỉ đạt đường kính 8,2 cm, chiều cao 9,3 mét và thể tích $0,0409\text{ m}^3$. Mật độ dày 2.500 cây/ha làm suy giảm tới 41,9% thể tích bình quân của từng cá thể cây đứng.

Thảo luận kết quả

Quy luật phân hóa sinh trưởng giữa các công thức mật độ phản ánh bản chất sinh thái học của Keo tai tượng – một loài cây họ đậu ưa sáng mạnh và có tốc độ tăng trưởng nhanh. Ở giai đoạn vườn ươm đến 2 năm đầu, mật độ dày giúp quần thể nhanh chóng khép tán, tạo tiểu khí hậu rừng ổn định, giữ ẩm cho đất feralit và ức chế sự xâm lấn của cỏ dại. Điều này kích thích cây vươn cao để đón nhận ánh sáng tán trên.

Tuy nhiên, từ năm thứ 3 trở đi, khi diện tích tán mở rộng, sự giao tán mạnh dẫn đến cạnh tranh gay gắt về không gian dinh dưỡng và bức xạ mặt trời. Mật độ dày làm giảm nghiêm trọng diện tích tán hữu hiệu, khiến lượng sản phẩm quang hợp tích lũy cho tầng sinh mô mạch giảm, dẫn đến tốc độ tăng trưởng đường kính bị kìm hãm rõ rệt.

Dữ liệu thực nghiệm khi biểu diễn qua các đường cong phân bố số cây theo cấp đường kính cho thấy: ở các lâm phần mật độ thấp (1.111 - 1.300 cây/ha), đường cong phân bố có xu hướng dịch chuyển lệch phải về phía các cấp kính lớn ($D_{1.3} \ge 14\text{ cm}$), trong khi ở mật độ cao (2.500 cây/ha), phân bố tập trung dày đặc ở các cấp kính nhỏ từ 6 đến 10 cm.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các công trình nghiên cứu của Kamis Awang và David Taylor tại Malaysia cũng như Bùi Việt Hải tại vùng Đông Nam Bộ. Điều này chứng minh rằng việc tỉa thưa và giãn mật độ không làm tăng đáng kể tổng sản lượng sinh khối trên một hecta nhưng lại làm thay đổi căn bản cơ cấu sản phẩm, nâng cao vượt bậc tỷ lệ gỗ có kích thước lớn phục vụ mục đích cưa xẻ và chế biến đồ mộc xuất khẩu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phân tích định lượng về sinh trưởng và hiệu quả kinh tế của lâm phần Keo tai tượng, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể:

• Quy hoạch mật độ trồng ban đầu theo mục tiêu kinh doanh: Đối với các chủ rừng và công ty lâm nghiệp định hướng kinh doanh gỗ lớn và gỗ xẻ, cần áp dụng mật độ trồng ban đầu thưa từ 1.111 cây/ha (cự ly $3\text{ m} \times 3\text{ m}$) đến 1.330 cây/ha (cự ly $3\text{ m} \times 2,5\text{ m}$) nhằm đảm bảo đường kính đạt trên 18 cm ở tuổi 7 đến 8. Với mục tiêu lấy gỗ dăm và bột giấy ngắn hạn (chu kỳ 5-6 năm), duy trì mật độ từ 1.660 đến 2.000 cây/ha để tối đa hóa tổng sản lượng gỗ cây đứng.
• Thực hiện tỉa thưa nuôi dưỡng đúng thời điểm kỹ thuật: Tiến hành tỉa thưa lần đầu cho các lâm phần trồng mật độ cao (trên 1.660 cây/ha) vào thời điểm cuối tuổi 3 hoặc đầu tuổi 4, khi độ đầy $P > 0,8$. Cường độ tỉa thưa từ 30% đến 40% số cây, loại bỏ cây cong queo, sâu bệnh và cây bị chèn ép, giữ lại mật độ nuôi dưỡng tối ưu từ 800 đến 1.000 cây/ha để tập trung không gian dinh dưỡng cho các cây có phẩm chất tốt.
• Áp dụng chế độ bón phân và chăm sóc thâm canh: Bổ sung phân bón lót lân nung chảy kết hợp bón thúc phân NPK tỷ lệ cân đối với liều lượng 150 gam trên một gốc vào tháng thứ 6 sau khi trồng. Tiến hành làm cỏ, xới đất xung quanh gốc cây với bán kính 0,8 mét trong 2 năm đầu nhằm giảm thiểu cạnh tranh dinh dưỡng và tăng khả năng giữ ẩm của đất đồi dốc.
• Xây dựng hệ thống giám sát và dự báo sản lượng định kỳ: Ban quản lý rừng và cơ quan khuyến lâm địa phương cần tổ chức đo đếm các ô tiêu chuẩn định vị hàng năm từ tuổi 2, sử dụng phương trình thể tích hai nhân tố để theo dõi tốc độ tăng trưởng đường kính ngang ngực và chiều cao vút ngọn, từ đó kịp thời ban hành quyết định tỉa thưa lâm sinh phù hợp với diễn biến thực tế của từng tiểu vùng lập địa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu và hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính sau:

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Sử dụng hệ thống số liệu thực chứng để ban hành các quy trình, định mức kinh tế kỹ thuật về trồng rừng thâm canh gỗ lớn, điều chỉnh cơ chế hỗ trợ trồng rừng Keo tai tượng bền vững tại các tỉnh miền Trung và trung du miền núi phía Bắc.
• Các công ty lâm nghiệp và chủ rừng kinh doanh trang trại: Ứng dụng công thức mật độ tối ưu (1.111 - 1.330 cây/ha) và kỹ thuật tỉa thưa để chuyển hóa rừng gỗ nhỏ sang gỗ lớn, nâng cao doanh thu trên mỗi hecta rừng trồng lên từ 30% đến 50%.
• Kỹ sư lâm sinh và cán bộ khuyến lâm địa phương: Vận dụng quy trình giải tích thân cây, phương pháp đo đếm ô tiêu chuẩn và phương trình dự đoán thể tích thương phẩm vào công tác điều tra, quy hoạch và đánh giá trữ lượng rừng tại cơ sở.
• Giảng viên, học viên sau đại học và sinh viên ngành Lâm học: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu khoa học chuẩn mực, kỹ thuật xử lý số liệu bằng mô hình hồi quy và phân tích phương sai ANOVA một nhân tố trên SPSS phục vụ các đề tài nghiên cứu liên quan đến sinh thái và sản lượng rừng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao ở giai đoạn 1 đến 2 tuổi Keo tai tượng trồng ở mật độ dày lại sinh trưởng chiều cao tốt hơn?
Trong 2 năm đầu, mật độ cao từ 2.000 đến 2.500 cây/ha thúc đẩy quá trình khép tán nhanh, tạo hiệu ứng tương hỗ quần thể giúp cản gió, giữ ẩm đất và hạn chế cỏ dại. Phản ứng hướng sáng tự nhiên kích thích cây tập trung năng lượng vươn cao, đạt tốc độ tăng trưởng chiều cao từ 3,5 đến 4,8 mét mỗi năm.

Trồng Keo tai tượng với mật độ bao nhiêu là tối ưu nhất cho mục đích lấy gỗ xẻ?
Mật độ tối ưu cho kinh doanh gỗ xẻ là từ 1.111 đến 1.330 cây/ha. Kết quả thực nghiệm tại Quảng Ninh và Phú Thọ chứng minh rằng mật độ này giúp cây đạt đường kính ngang ngực trên 13,4 cm ở 4 tuổi và trên 18 cm ở 7 tuổi, cho tỷ lệ gỗ có đường kính lớn hơn 12 cm chiếm trên 70% trữ lượng.

Tỉa thưa có làm suy giảm tổng trữ lượng gỗ khai thác cuối cùng của lâm phần không?
Tỉa thưa hợp lý ở tuổi 3-4 với cường độ 30-40% không làm giảm tổng giá trị kinh tế. Mặc dù tổng sinh khối cây đứng có thể tương đương hoặc giảm nhẹ khoảng 5-10%, nhưng lượng tăng trưởng bù tập trung vào các cây giữ lại, giúp tăng tỷ lệ gỗ hộp, gỗ xẻ có giá bán cao gấp 2 đến 3 lần so với gỗ dăm.

Phương trình hồi quy nào được sử dụng để xác định thể tích cây đứng trong nghiên cứu?
Nghiên cứu sử dụng mô hình hàm lũy thừa hai nhân tố kết hợp đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$) và chiều cao vút ngọn ($H_{\text{vn}}$) theo dạng $V = a \times (D_{1.3})^b \times (H_{\text{vn}})^c$. Phương trình này đạt độ chính xác cao với sai số tuyệt đối dao động ở mức an toàn từ 1,1% đến 11,5%.

Điều kiện lập địa tại khu vực nghiên cứu có ảnh hưởng như thế nào đến sinh trưởng của Keo tai tượng?
Keo tai tượng sinh trưởng tốt nhất trên đất feralit có tầng đất dày trên 100 cm, lượng mưa bình quân từ 1.800 đến 2.200 mm/năm và nhiệt độ trung bình từ 22 đến 24 độ C. Trên các lập địa đồi núi thấp tại Phú Thọ, Quảng Ninh và Quảng Nam, năng suất bình quân của loài cây này đạt từ 30 đến 35 mét khối trên một hecta mỗi năm.

Kết luận

• Nghiên cứu làm sáng tỏ quy luật sinh trưởng cá thể và động thái phát triển lâm phần Keo tai tượng qua hệ thống 74 ô tiêu chuẩn thực nghiệm tại Phú Thọ, Quảng Ninh và Quảng Nam.
• Khẳng định mật độ dày có lợi cho tăng trưởng chiều cao trong 2 năm đầu nhưng kìm hãm nghiêm trọng sinh trưởng đường kính và thể tích cá thể từ năm thứ 3 trở đi.
• Xác lập công thức mật độ ban đầu 1.111 đến 1.330 cây/ha là mật độ lý tưởng nhất cho mục tiêu kinh doanh gỗ xẻ và gỗ lớn chất lượng cao.
• Cung cấp bộ phương trình tính toán thể tích và cấu trúc phân đoạn gỗ thương phẩm với độ tin cậy thống kê cao phục vụ công tác điều tra quy hoạch rừng.
• Các chủ rừng và doanh nghiệp lâm nghiệp cần khẩn trương rà soát lại mật độ lâm phần hiện có, tiến hành tỉa thưa chuyển hóa đúng quy trình kỹ thuật ở giai đoạn 3 đến 4 tuổi để tối đa hóa giá trị kinh tế trên mỗi chu kỳ kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm và ý nghĩa của việc nghiên cứu quy luật sinh trưởng Sinh trưởng và phát triển là một trong những biểu hiện quan trọng của động thái rừng, nó có ảnh hưởng quyết định đến mục tiêu kinh doanh của ngành Lâm nghiệp là nâng cao sản lượng rừng. Rừng sinh trưởng và phát triển tuân theo những qui luật nhất định. Các qui luật đó bị chi phối bởi tính di truyền và điều kiện lập địa.

Nắm vững các qui luật đó, đề xuất các biện pháp kỹ thuật lâm sinh chính xác và kịp thời cho từng giai đoạn là cơ sở khoa học để điều khiển quá trình sinh trưởng phát triển của rừng nhằm đáp ứng các mục tiêu kinh doanh đã đề ra. Đặc điểm của cây rừng là có đời sống rất dài nên việc nghiên cứu toàn bộ các giai đoạn sinh trưởng phát triển của chúng trở nên không đơn giản. Những sai lầm của các biện pháp kỹ thuật lâm sinh không dễ phát hiện ra ngay ma phải chờ đợi một thời gian dài để khảo nghiệm. Ta có thể định nghĩa sinh trưởng và phát triển như sau : Sinh trưởng là sự tăng lên về kích thước và trọng lượng của cây (hoặc từng bộ phận) có liên quan với sự tạo thành mới các cơ quan, các tế bào cũng như các yếu tố cấu trúc của tế bào.

Sinh trưởng là quá trình không đi ngược chiều lại. Phát triển cá thể là tiến trình có tính qui luật của những biến đổi về chất lượng của các chất chứa trong tế bào và của quá trình tạo hình (phát sinh các cơ quan, bộ phận, thành phần cấu trúc mới…) mà thực vật trải qua trong chu kì sinh sống cá thể. Sinh trưởng và phát triển có liên quan chặt chẽ với nhau. Không có sinh trưởng sẽ không có phát triển.

Ngược lại, phát triển là tiền đề của sinh trưởng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghiên cứu về mật độ và tỉa thưa lâm phần Từ khái niệm và ý nghĩa của sinh trưởng và phát triển lâm phần ta thấy rằng : Rừng sinh trưởng và phát triển theo những qui luật nhất định và việc nắm vững các qui luật đó, đề xuất các biện pháp kỹ thật lâm sinh chính xác và kịp thời cho từng giai đoạn là vô cùng quan trọng. Hiện nay, rừng trồng nước ta chiếm một diện tích đáng kể, chu kì kinh doanh của các loài cây trồng lại dài so với cây nông nghiệp, địa bàn trồng rừng thường là những nơi phức tạp.

Do vậy, việc áp dụng các biện pháp thâm canh như bón phân, tưới nước, làm cỏ… đặc biệt từ giai đoạn rừng sào là rất khó khăn. Do đó, tỉa thưa nhằm điều chỉnh mật độ, điều chỉnh không gian dinh dưỡng cho cây rừng phát triển làm cho năng suất, chất lượng của rừng ngày càng cao được coi là biện pháp lâm sinh quan trọng nhất. Vì lẽ đó, tỉa thưa và xác định mật độ tối ưu cho rừng trồng kể cả về phương diện lý luận và thực tế đều được các nhà lâm nghiệp đặc biệt quan tâm nghiên cứu. Đối với bản thân đề tài «Nghiên cứu một số quy luật sinh trưởng và cơ cấu sản phẩm của lâm phần rừng trồng Keo tai tượng (Acacia mangium)» thì việc điều chỉnh mật độ và tỉa thưa là hai biện pháp kỹ thuật lâm sinh cơ bản được nghiên cứu với mục đích chính là nâng cao năng suất và giá trị sử dụng gỗ và ngoài gỗ của lâm phần vào những mục tiêu kinh doanh đã được định sẵn như làm nguyên liệu gỗ xẻ, gỗ dăm, gỗ trụ mỏ hay làm nguyên liệu giấy.

Ảnh hưởng của mật độ và tỉa thưa đến sinh trưởng và sản lượng lâm phần Theo khái niệm chung, mật độ là chỉ tiêu phản ánh mức độ che phủ của tán cây trên diện tích rừng (Avery, T., 1975) [17] hoặc chỉ tiêu biểu thị mức độ lợi dụng lập địa của các cây trong lâm phần (Husch, B. Từ khái niệm tổng quát đó, các tác giả đều cho rằng, mật độ có thể được biểu thị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 bằng giá trị tuyệt đối, như tổng tiết diện ngang (G/ha), trữ lượng (M/ha), tổng diện tích tán (St/ha), số cây trên ha (N/ha) hay giá trị tương đối như: Độ đầy: P = Gđo/Gbiểu P = Mđo/Mbiểu Mật độ tương đối: No = Nđo/Nbiểu No = Stđo/Stbiểu Ở các công thức trên, Gđo, Mđo, Nđo, Stđo là tổng tiết diện ngang, trữ lượng, số cây, tổng diện tích tán cây trên hecta của lâm phần hiện tại, còn Gbiểu, M biểu, N biểu, Stbiểu là giá trị của các đại lượng tương ứng trong biểu của các lâm phần cùng cấp đất và tuổi với lâm phần điều tra. Abdalla (1985) đã sử dụng quan hệ Do/No để biểu thị ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng đường kinh. Tác giả kết luận là: Khi N > N’ thì Do < 1 Khi N -͂ N’ thì Do -͂ 1 Khi N < N’ thì Do > 1 Trong đó Do = d/d’; No = N/N’ Với d, N là đường kính bình quân và mật độ của lâm phần thực tế d’, N’ là đường kính bình quân và mật độ trong biểu sản lượng (N’ được coi là mật độ tối ưu) [16] Julians Evan (1992) [25] đã bố trí 4 công thức mật độ khác nhau (2985, 1680, 1075 và 750 cây/ha) cho bạch đàn E.

deglupta ở Papua New Guinea không tỉa thưa. Kết quả thu được sau 5 năm tuổi cho thấy đường kính bình quân của các công thức thí nghiệm tăng theo chiều giảm dần của mật độ, nhưng tổng tiết diện ngang (m2) lại tăng theo chiều tăng của mật độ, có nghĩa là rừng trồng ở mật độ thấp tuy lượng tăng trưởng về đường kính cao hơn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 nhưng trữ lượng gỗ cây đứng của rừng vẫn nhỏ hơn những công thức trồng mật độ cao. Trong công trình nghiên cứu khác với thông P. Caribaea ở Queensland (Úc), tác giả cũng đã thí nghiệm với 5 công thức mật độ khác nhau (2200, 1680.

1330, 1075 và 750 cây/ha) không qua tỉa thưa, sau hơn 9 năm tổi cũng thu được kết quả tương tự, nhưng ở những công thức mật độ thấp số cây đạt đường kính D1.3 >10cm lại chiếm tỉ lệ cao hơn các công thức mật độ cao. Điều đó có nghĩa là trữ lượng gỗ ở những công thức mật độ cao tuy lớn nhưng tỷ lệ gỗ sản phẩm thàn thục công nghệ lại nhỏ hơn so với các công thức mật độ thấp. Kamis Awang và David Taylor (1993) [26], ở Sabah cự ly 3 x 3m (mật độ 1.111 cây/ha) được sử dụng phổ biến nhất cho Keo tai tượng (Udarbe và Hepburn 1987 ; Raymond Tan 1992), mặc dù Udarbe (1987) đã nói rằng cự ly này có thể giảm xuống 2.5m (1600 cây/ha) để tạo cho cây sinh trưởng nhanh lúc mới trồng. SAFODA đã chọn cự ly 4 x 2 m (mật độ 1.250 cây/ha) và chuyển từ cwj ly ô vuông sang thành hình chữ nhật sau những thử nghiệm của họ ở Bengkoka cho thấy có ít sự khác nhau về sinh trưởng của cây trong hai cự ly này nhưng đã giảm được một lượng đáng kể về chi phí đầu tư trên một ha.

Sinh trưởng đường kính và chiều cao trung bình của cự ly trồng Keo tai tượng ở Nahaba, Sabah, Malaysia ở 2 năm tuổi. Cự ly Đường kính BQ(cm) Chiều cao BQ (m) 2 x 2m (2500 cây/ha) 6.0 Nguồn : Khamis 1991 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Tổng kết 9 mô hìn tỉa thưa với 4 loài cây, E. Assmann (1961) đã chỉ ra rằng, tỉa thưa khong thể làm tăng tổng sản lượng gỗ một cách đáng kể, thậm chí tỉa thưa với cường độ lớn còn làm giảm tổng sản lượng gỗ lâm phần. Tuy nhiên, với lâm phần Vân sam (Picea abies) tỉa thưa mạnh sẽ làm co tăng trưởng thể tích của cây cá lẻ tăng lên 15 – 20% so với lâm phần không tỉa [5].

So sánh sinh trưởng của đường kính cây thuộc lâm phần Tếch ở tuổi 26 đã được tỉa thưa với cường độ lớn ở tuổi 14, Iyppu và Chandrasekharan (1961) nhận thấy ở lâm phần tỉa thưa mạnh đường kính cây là 39,9 cm trong khi ở lâm phần không tỉa thưa chỉ là 29,5 cm [32]. Nói tóm lại, các tác giả đều nhận định rằng, khi mật độ lâm phần giảm sinh trưởng của cá thể cây rừng đặc biệt là sinh trưởng đường kính sẽ tăng mạnh trong khi đó tổng sinh trưởng của lâm phần lại giảm, không tăng hoặc tăng rất ít. Sự tăng lên về tổng sản lượng do tỉa thưa có chăng chỉ là từ lượng sản phẩm được lấy ra tsf các lần tỉa thưa. Mặt khác, ta cũng thấy mật độ trồng rừng ảnh hưởng khá rõ đến chất lượng sản phẩm và chu kỳ kinh doanh, cho nên cần phải căn cứ vào mục tiêu kinh doanh cụ thể để xác định mật độ trồng cho thích hợp.

Ảnh hưởng của mật độ và tỉa thưa đến chất lượng và các chỉ tiêu hình thái cây trong lâm phần Tỉa thưa - chặt nuôi dưỡng sẽ làm tăng giá trị sản phẩm của lâm phần. [5] Như đã đề cập ở trêm, sự mở rộng không gian dinh dưỡng làm cho các cây rừng tăng trưởng nhanh hơn, đặc biệt về đường kính, do đó cơ cấu sản phẩm của lâm phần cũng thay đổi đáng kể, tỷ lệ gỗ có kích thước lớn đáp ứng được yêu cầu cho công nghiệp gỗ xẻ nhiều hơn. [33] Cùng với nó các chỉ tiêu có ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng gỗ như đường kính tán, độ dài tán, độ thon, đường kính cành, số cành… và các chỉ tiêu về tính chất hoá, lý của gỗ cũng thay đổi. [32] Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa các chỉ tiêu hình thái LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 với mật độ rất phong phú.

Ví dụ như tỉa thưa có thể làm tăng chất lượng gỗ của một số loài cây lá rộng như Quercus sp, Esche… như lại có có tác động ngược lại đối với loài Pinus silvetris, Larix sp … [5]. Tăng trưởng đường kính nhanh do tỉa thưa làm lượng gỗ giác nhẹ tăng, trong khi lượng gỗ lõi lại giảm, do đó chất lượng gỗ xẻ lại giảm đi [32], [33]. Ảnh hưởng của mật độ đến sự phát triển của tán lá khá rõ rệt. Nghiên cứu rừng trồng loài Pinus patula, Julians Evan (1982) cho thấy ở rừng 19 tuổi chưa qua tỉa thưa độ dài tán lá chỉ là 29% tổng chiều dài thân, trong khi cũng ở tuổi này rừng đã tỉa thưa một lần vào tuổi 9 chiều dài tán lên tới 40% chi dài thân [1].