đặt vấn đề rộng như vậy vì xét cho cùng tác phẩm báo chí nào cũng có cái “lõi” văn chương, cũng đều sử dụng những chất liệu như văn chương và người làm báo cũng như người viết văn có lẽ cũng đều có chung một phương pháp sáng tạo. Tác phẩm báo chí, do đặc thù về thể loại là nặng về tính chất thông tin sự kiện, dù là tin, bài, dù là phóng sự hay bút ký, một bản tin phát trên sóng phát thanh hay một chương trình truyền hình, bao giờ cũng chứa đựng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong nó một thông tin cốt lõi. Thông tin cốt lõi đó có thể được khai thác dưới nhiều góc độ hay được đặt trong những mối quan hệ khác nhau, nhưng phải được biểu đạt, được chuyển tải đến người đọc bằng một phương thức thích hợp sao cho hiệu quả thông tin là cao nhất. Như vậy, thông tin cốt lõi chính là nội dung; còn phương thức biểu đạt chính là hình thức, cụ thể là các thể loại báo chí.
Nội dung thông điệp chỉ có một, nhưng hình thức biểu hiện thì vô cùng phong phú trên cơ sở những yêu cầu, mục đích, nhiệm vụ khác nhau. Trong khuôn khổ của mình, luận văn tập trung tìm hiểu về việc tổ chức nội dung và hình thức cho trang nhất, mặt tiền của mọi tờ báo.2 Trang nhất – nội dung hay trong một hình thức đẹp Báo in là sản phẩm đặc trưng cho hoạt động đọc của công chúng. Nó phân biệt với các loại hình thông tin đại chúng khác bằng hình thức chuyển tải thông tin đến với công chúng qua thao tác đọc của họ (với phát thanh là nghe, truyền hình là xem, và báo điện tử là cả nghe và xem). Chính vì thế, đối với báo in, yêu cầu quan trọng nhất để giành được công chúng chính là làm cách nào thỏa mãn trọn vẹn việc đọc của họ.
Thao tác đọc của độc giả báo in so với thao tác đọc của độc giả báo điện tử tuy tương đồng song cũng có nhiều nét khác biệt, bởi lẽ việc đọc của độc giả báo in diễn ra trên một ấn phẩm thực tế, và để có được những thông tin họ cần trên ấn phẩm đó, họ phải bỏ tiền ra mua; điều này khác với việc đọc trên báo điện tử, một sản phẩm gắn liền với mạng internet, thông tin được cung cấp miễn phí và độc giả có thể toàn quyền lựa chọn những thông tin cần thiết đối với mình. Điều này dẫn đến sự khác biệt trong thái độ tiếp nhận thông tin của công chúng, và đó cũng chính là bản chất của cuộc chạy đua gay gắt về mặt thông tin để kéo độc giả lại với mình, mà báo in là một người tham gia tích cực trên đường chạy đó. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong cuộc chạy đua gay gắt trên thị trường báo chí, mỗi loại hình báo chí đều có những đặc thù, thế mạnh riêng, và đều sử dụng triệt để những thế mạnh đó để thu hút độc giả. Sự cạnh tranh về mặt thông tin luôn diễn ra hết sức nóng bỏng, vấn đề sống còn đó diễn ra hằng ngày và trở thành một yêu cầu bắt buộc đối với các các loại hình báo chí.
Có một thực tế không thể phủ nhận, sự ra đời của và phát triển của mạng internet - và con đẻ của nó là Báo điện tử - đã làm thay đổi đáng kể thị trường thông tin và tạo ra sự cạnh tranh gay gắt giữa các tờ báo với nhau. Thông tin được phổ biến rộng rãi hơn trên nhiều kênh hơn, độc giả có nhiều lựa chọn hơn trong việc tiếp nhận thông tin, trở thành những người chủ động lựa chọn thông tin mình quân tâm, thay vì tiếp nhận thông tin một cách thụ động, thậm chí còn trở thành những người tham gia vào hoạt động sáng tạo của một bài báo hay tờ báo. Có thể nói sự ra đời của báo điện tử đã tạo nên một cú hích mạnh mẽ, đưa cuộc cạnh tranh thông tin trên mặt báo trở nên ngày càng khốc liệt hơn bao giờ hết, đồng thời kéo các loại hình báo chí khác trong đó có báo in vào một cuộc đua tranh gay gắt. Cuộc đua này chủ yếu diễn ra trên mặt trận cạnh tranh về tốc độ thông tin và chất lượng thông tin.
Đưa tin sớm nhất trở thành tiêu chí hàng đầu để khẳng định “đẳng cấp” của các tờ báo. Để có được điều này, các tờ báo phải xây dựng cho mình – ngoài đội ngũ phóng viên tinh nhuệ và “thiện chiến” – một lực lượng cộng tác viên đông đảo, trải rộng ở nhiều địa phương, lĩnh vực và cộng đồng bạn đọc thân thiết với báo. Đội quân đông đảo và có chiều sâu này chính là chìa khóa để giải quyết bài toán làm thế nào để đưa tin sớm nhất, và chính việc đưa tin nhanh nhất này sẽ là hành động “ghi điểm” cao nhất trong lòng độc giả, đưa uy tín của tờ báo lên cao. Trên phương diện này, trang nhất đóng một vai trò hết sức quan trọng vì nó chính là nơi để tòa soạn tung ra những thông tin nóng hổi nhất, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhanh nhất, nóng bỏng nhất mà họ vừa khai thác được.
Sau khi đạt được sự ghi nhận của độc giả về tốc độ đưa tin, cuộc cạnh tranh sẽ bước vào giai đoạn tiếp theo, trở thành cuộc thi thố về chất lượng thông tin. Báo nào khai thác được sự kiện dưới nhiều khía cạnh, góc nhìn mới lạ, sắc sảo, độc đáo, kiến giải và bình luận vấn đề đầy sức thuyết phục đối với độc giả, cung cấp cho độc giả những lĩnh vực tri thức mới mà họ chưa từng biết… báo đó sẽ ghi điểm trong lòng công chúng. Trong những tiến trình cạnh tranh gay gắt đó, trang nhất tiếp tục giữ vai trò quyết định trong việc níu kéo độc giả dừng chân lâu hơn tại các sạp báo, và bằng sức cuốn hút của các thông tin nóng hổi được phơi bày trên đó làm cho độc giả phải bỏ tiền ra mua. Thực tế cho thấy, các sự kiện từ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… diễn ra hằng ngày chỉ có một, cơ quan báo chí nào cũng có thể tiếp cận và phản ánh về nó trên mặt báo của mình.
Vấn đề đặt ra ở đây là cùng một thông tin sự kiện đó, nhưng làm thế nào để nó trở nên hấp dẫn nhất đối với người đọc, dẫn đến việc người đọc phải quyết định bỏ tiền ra mua báo, và quan trọng hơn, họ bỏ tiền ra để mua tờ báo này chứ không phải báo kia? Đó chính là bài toán làm thế nào để thỏa mãn cái đọc của công chúng. Khi công chúng nhận thấy tờ báo mà họ đang cầm trên tay có thể cung cấp đầy đủ cho họ những thứ họ cần, họ sẽ quyết định bỏ tiền ra mua. Vậy cái gì tác động đến quyết định bỏ tiền ra mua của độc giả? Cái gì tác động đến suy nghĩ : tờ báo này có thể làm tôi cảm thấy thỏa mãn về mặt thông tin? Đó chính là hình thức biểu hiện. Có thể nói, tờ báo in chỉ có thể làm thỏa mãn cái đọc của công chúng khi nó làm tốt hai yếu tố: nội dung hay trong một hình thức đẹp, hay nói cách khác, trang nhất chính là bộ mặt, là thái độ ứng xử của tờ báo đối với việc đọc và mua của độc giả.
Có thể nói trang nhất 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính là trang quan trọng nhất đối với toàn bộ một tờ báo. Sự xuất sắc của trang nhất có thể quyết định đến sinh mệnh của số báo ngày hôm đó.3 Trang nhất – bộ mặt của Ban biên tập Đối với một tờ báo in trong cuộc cạnh tranh gay gắt về mặt thông tin như hiện nay, vấn đề có được thông tin đã trở thành yêu cầu bắt buộc, nếu như không có được thông tin, tờ báo đó sẽ bị “văng” ra đầu tiên trong cuộc chạy đua. Tờ báo nào cũng bắt buộc phải có thông tin mới nhất, nóng nhất, chính vì thế, vô hình trung cuộc cạnh tranh trên thị trường báo chí lại diễn biến gay gắt nhất ở khu vực “bếp núc thông tin” mà trong đó, Ban biên tập của một tờ báo đóng vai trò quyết định. Ban biên tập sẽ là người chỉ đạo việc đưa thông tin gì ra trang nhất, đưa theo góc độ, khía cạnh nào và đưa dưới hình thức nào để mặt báo hôm đó trở nên hấp dẫn nhất, bán chạy nhất, để người đọc bị cuốn hút đến mức phải bỏ tiền ra mua ngay lập tức.
Trang nhất là bộ mặt của một tờ báo, nhưng cũng là bộ mặt của Ban biên tập. Trên thực tế, các tờ báo in đều hoạt động theo một tôn chỉ mục đích riêng hay một lĩnh vực chuyên môn đặc thù, được thể hiện bởi măng-séc mà nó mang trên trang nhất. Chính vì thế, tùy thuộc vào lĩnh vực của mình mà mỗi tờ báo sẽ khai thác thông tin theo các khía cạnh khác nhau. Đối với một tờ báo như Thanh Niên, Tuổi Trẻ hay Lao Động thì những sự kiện như sập cầu Cần Thơ luôn luôn chiếm một vị trí xứng đáng nhất trên các mặt báo, nhưng đối với các tờ báo thuộc các lĩnh vực chuyên môn về thể thao như Thể thao Hằng ngày, Thể thao 24h… việc đoàn thể thao Việt Nam giành được huy chương vàng đầu tiên tại Asiad, hoặc sự kiện Đội tuyển Việt Nam lần đầu tiên lên ngôi vô địch tại AFF Suzuki Cup 2008 lại là sự kiện quan trọng nhất và phải giành một vị trí xứng đáng trên trang nhất của số báo ra ngày hôm đó.
Có thể nói trang nhất chính là 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nơi thể hiện rõ nhất chủ trương và ý đồ của Ban biên tập tờ báo. Nó là kết quả của một sự tính toán, sắp xếp, điều phối nhân sự và tổ chức thực hiện đầy công phu, nhằm mục đích cuối cùng là dọn ra một bữa tiệc thông tin nóng sốt nhất đến với độc giả vào mỗi buổi sáng hằng ngày. Nếu nói trang nhất là bữa tiệc thông tin, thì nhà bếp nào nấu ăn ngon nhất và khéo bày biện nhất thì bữa tiệc đó sẽ có nhiều người ăn nhất. Trên thực tế, sự cạnh tranh lôi kéo độc giả hiện nay chủ yếu đến từ các tờ báo “cùng ngạch”.
Khi đặt cạnh nhau, sự so sánh bắt đầu hiện ra, và tờ báo nào thắng cuộc sẽ là tờ báo có lượng tia-ra đồ sộ hơn.