Chương 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE HỆ THONG CHUYÊN MỤC TREN BAO IN 1. Lý luận về chuyên mục báo chí Từ khi báo in xuất hiện, các chuyên mục báo chí cũng hình thành, cung cấp thông tin, sự kiện nhăm đáp ứng cho những đối tượng độc giả trong một phạm vi địa lý nhất định, hoặc theo đối tượng cụ thể, giới hạn. Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, máy tính, internet, nền công nghiệp báo chí — truyền thông bị ảnh hưởng sâu rộng, buộc các cơ quan truyền thông phải sớm thích ứng, thay đổi quy trình sản xuất tin bài và tạo ra những sản phẩm báo chí mang tính đặc trưng, chuyên biệt. Mỗi loại hình báo chí đều tận dụng thế mạnh riêng, đối tượng công chúng riêng để có những thông tin riêng đáp ứng nhu cầu thông tin cao của công chúng, đặc biệt khi mạng xã hội ngày càng tác động, chi phối đến nhiều người.
Một trong những thé mạnh của báo chí, đó là sự phân tích, lý giải, bình luận sâu sắc, nêu bật được bản chất của van dé, góp phần giúp công chúng hiểu rõ, hiểu sâu và từ đó có thể giúp họ định hướng trong việc nhận thức sự vậy, hiện tượng. Thực tế, “tổ chức thông tin chuyên dé là cách làm pho biến và truyền thong của báo chí trong lịch sử phát triển. Mỗi số báo in déu can có ít nhất một bài đỉnh hoặc loạt bài về van dé nồi bật, kể cả nhật báo. Đối với tuần báo hay báo tháng thì chuyên dé lại càng can thiết bởi đó mới chính là điểm nhắn tạo sự khác biệt của mỗi tờ báo, nhằm thu hút độc gid của riêng mình” (Tổng biên tập, báo Điện tử VienamPlus, TTXVN, tạp chí Người làm báo).
Các chuyên mục thường gắn với các vấn đề thời sự xã hội, những đề tài mà công chúng đặc biệt quan tâm. Với nhiều nội dung được dé cập, nhưng thông tin ở mỗi chuyên mục là khác nhau, thường là những thông tin chuyên biệt, chuyên sâu. Nghĩa là mỗi chuyên mục sẽ mỗi loại đề tài khác nhau đề tập trung khai thác thông tin và việt vê nó. (Vi dụ : chuyên mục về văn hóa — xã hội sẽ có những bài việt xoay 18 quanh nội dung van đề này.
Chuyên mục trên báo chí giúp đọc giả dé dàng tìm kiếm, tiếp cận và theo dõi thông tin một cách tập trung có chiều sâu, có trọng điểm về những vấn đề trong từng lĩnh vực. Theo PGS-TS Vũ Quang Hào, có những chuyên mục còn có lối viết riêng: nhân một sự việc, sự kiện nào đó mà khái quát lên thành một hiện tượng dé phan biện, góp ý hay phê phán. Có khi, họ sử dung những câu chuyện, những cuộc đối thoại ngắn hay những tiêu phâm hai nhưng ẩn sau nó phải có cái mâu thuẫn dé phản ánh, hoặc qua câu chuyện đó, công chúng nhìn ra được thông điệp được gửi gắm. Có thé nói, nhờ có chuyên mục mà báo in cũng có thé phát huy được tính dân chủ báo chí khi có những chuyên mục dành cho khán giả.
Đó là những câu chuyện, những chia sẻ của công chúng về lĩnh vực mà nội dung chuyên mục muốn đề cập tới. Đó có thể là những câu chuyện của chính họ, hay những chia sẻ về câu chuyện mà họ được chứng kiến hay tham gia. khi đó, có thể sẽ đúng chuyên ngành của công chúng, có thé họ có kiến thức về lĩnh vực ấy dé những bài viết của họ sẽ mang lại hiểu qua cho chuyên mục. Bởi không có cách gì tuyên truyền hiệu quả hơn là việc công chúng tự tuyên truyền cho công chúng.
Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Bao in Báo in là một loại hình báo chí sử dung ngôn ngữ viết, hình ảnh tĩnh (ảnh, đồ họa) dé chuyền tải các sự kiện van dé xảy ra trong đời sông xã hội, mang tính thời sự, chân thực khách quan, thông qua kỹ thuật in ấn có phương thức phát hành, trao tay và được xuất bản định kỳ. Các tiến bộ, đột phá về mặt kỹ thuật, công nghệ đã giúp các phương tiện truyền thông đại chúng có những bước phát trién mạnh mẽ cả về nội dung lẫn hình thức. Cùng với phát thanh, truyền hình, báo điện tử, báo in đã khang định vai trò quan trọng của mình trong đời sống xã hội.
Là kênh thông tin truyền thống với thông tin chính thống, đáng tin cậy cho Đảng và nhân dân. Có thể nói báo in đã và đang góp phan đáng ké trong việc nâng cao dân trí, nâng cao kha năng tư duy lý luận, cũng như tham gia vào các vân dé thời sự và thời cuộc của người dân, xã hội. Chuyên đề Theo Đại Từ điển tiếng Việt, chuyên đề là “dé tdi, dé mục riêng: thảo luận chuyên dé; sinh viên năm học cuối học nhiều chuyên dé; bàn chuyên dé về cấp nước ở đô thị”. Theo Từ điển Tiếng Việt, chuyên đề là “vấn dé chuyên môn (được nghiên cứu hoặc thảo luận)”.
“Có thé nói rằng, thuật ngữ chuyên đề được ghép bởi 2 từ chuyên và dé. Chuyên có thể hiểu là chuyên sâu, chuyên biệt, chuyên về một lĩnh vực nào đó. Còn từ dé trong phạm vi nghiên cứu này có nghĩa là van dé, đề tài, chủ đề. Nhu vậy chuyên đề là việc tổ chức một đề tài chuyên sâu, chuyên biệt nào đó, hoặc là việc bàn chuyên sâu về một đề tài nào đó, trong phạm vi thời gian, không gian nhất định, đặc biệt là các van đề mới, thu hút sự quan tâm của công chúng mà còn nhiều điều khúc mắc, cân được bàn luận kỹ lưỡng, tập trung.
Từ phân tích trên có thể cho răng, chuyên đề là những vấn đề chuyên môn, chuyên sâu, chuyên biệt về một chủ đề, van dé, dé tài nào đó, được biểu hiện thông qua nhiều góc độ, lăng kính khác nhau, nhằm làm rõ bản chất của sự việc, hiệ tượng được nêu ra, tùy theo mục đích của nghiên cứu”. Chuyên trang Theo Từ điển Tiếng Việt, chuyên trang là trang báo có nội dung chuyên phản ánh hoặc bàn luận về một vấn đè. Trong quá trình nghiên cứu, thu thập tư liệu, tác giả luận văn chưa tìm thấy một tư liệu sách nào nêu khái niệm về chuyên trang trên báo in. Một số đề tài luận văn cao học của các anh chị đi trước có liên quan đến chuyên trang, chuyên mục trên một số tờ báo có định nghĩa về chuyên trang báo in, cụ thé như sau: Luận văn “Quy trình tổ chức chuyên trang Văn hóa của Báo Công an Thành phố Hồ Chí Minh: Thực trạng và giải pháp phát triển (Khảo sát Báo Công an Thanh phố Hồ Chí Minh từ năm 2010 - 2012” định nghĩa như sau: Chuyên trang trên một tờ báo in là trang báo được dành riêng cho một nội dung trong một lĩnh vực có định.
Số lượng trang báo dành cho mỗi chuyên trang được các tòa soạn định lượng phụ thuộc vào mức độ quan trọng của lĩnh vực ay, phụ thuộc vào sự quan tâm 20 của xã hội dành cho lĩnh vực ay. Mỗi tòa soạn có số lượng trang báo khác nhau dành cho các chuyên trang, chuyên mục. Chuyên trang về một lĩnh vực nao đó trong đời sống xã hội có thé xuất hiện nhiều hay ít ở tờ báo tùy thuộc theo việc thỏa thuận tuyên truyền của tòa soạn với đối tác. Để duy trì thói quen thưởng thức tờ báo và theo dõi thông tin của độc giả, chuyên trang thường được đặt có định về mặt thứ tự ở những trang báo nhất định.
Luận văn “Thông tin trên trang Nghề báo của Báo Nhà báo và Công luận: Thực trạng và giải pháp phát triển”, Nguyễn Thị Vân (Luận văn Thạc si Báo chí học — Trường DH KHXH-NV Hà Nội, năm 2015) có đề cập đến khái niệm chuyên trang như sau: Chuyên trang có thé được hiểu là trang báo chuyên đề về một lĩnh vực, một vấn dé nào đó. Một tờ báo in được kết cấu bởi nhiều chuyên trang và mỗi chuyên trang sẽ chú trọng đến một lĩnh vực cụ thể. Chang han nhu chuyén trang: chính trị - xã hội, kinh tế - đô thị, pháp luật, văn hóa — văn nghệ, y tế, sức khỏe. Chuyên trang được xây dựng từ các chuyên mục và chuyên mục tạo nên bản sắc riêng của từng tờ báo.
Thông qua chuyên trang, Ban biên tập tòa soạn báo cũng nhận được sự phản hồi, góp ý, khen chê nhiều hơn từ bạn đọc, góp phần xây dựng, nâng cao chất lượng chuyên trang, tờ báo. Nếu như một chuyên trang có được những vấn đề mà đông đảo công chúng quan tâm, tờ báo đó có thể nhận được nhiều ý kiến bạn đọc tranh luận, sẽ tạo ra một diễn đàn thật sự. Không những thế, từ chuyên trang, chúng ta có thể tìm ra những phóng viên chuyên trách, phụ trách và viết sâu sắc về một lĩnh vực nào đó. Ngoài ra còn có thể tìm kiếm được những cộng tác viên viết cho chuyên trang rất tốt, có kiên thức chuân, đúng chuyên ngành.
Việc báo chí duy trì và quan tâm phát triển các chuyên trang với chất lượng ngày càng hap dẫn hon , có dấu ấn riêng sẽ góp phan phát huy vai trò của báo chí một cách mạnh mẽ trong đời sống xã hội, trong thời đại bùng né thông tin, hội nhập và phát triển. Các cơ quan báo chí có thể nâng cao hiệu quả chuyên trang thông qua việc phát động các cuộc thi bạn đọc hiến kế, đóng góp y tưởng về việc mở các chuyên trang mới trên các tờ báo, tạo nên sự đa dạng, phong phú. Chuyên mục báo in Theo Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa 2010, chuyên mục là “mục thường kỳ trên báo, trên đài phát thanh dành riêng cho một vấn dé”. Qua thực tiễn báo chí, có thể thấy rằng, chuyên mục thường là những “đặc sản” của cơ quan báo chí, thậm chí có những chuyên mục “đóng định” với tờ báo, tạp chí mà khi nhắc đến tên chuyên mục, độc giả sẽ biết ngay đến cơ quan báo chí đó.
Việc xuất hiện các chuyên mục, đặc biệt khi chúng được đặt cố định ở những vi trí nào đó của tờ báo, tạp chí với những dấu hiệu dễ nhận biết như đóng khung, in nghiên, lót trame màu. giúp độc giả dễ tìm kiếm và tiếp nhận thông tin cũng như dễ dàng phân biệt các ấn pham dé có thé lựa chọn. Chuyên mục dành cho một đề tài nhất định xuất hiện đều kỳ và chiếm một vị trí nhất định trên báo chí do một hay nhiều người viết chuyên sâu phụ trách. Một chuyên mục trở nên quen thuộc với đông đảo bạn đọc không những vì nội dung những vấn đề được nêu ra mà còn vì tính hấp dẫn của phong cách độc đáo và trình độ của những cây bút chuyên trách.