CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY CỔ PHẦN NIÊM YẾT Mục tiêu của chương này là nêu lên được cách hiểu về tính minh bạch của thông tin trên BCTC của các CTCPNY. Trước nhất, trên cơ sở nội dung của các quy định pháp lý về việc lập, trình bày BCTC của Việt Nam cùng với một số quy định theo thông lệ quốc tế để tiến hành nghiên cứu tổng quan về báo cáo tài chính để thấy được vai trò của BCTC và đặc điểm chất lượng của BCTC. Sau đó, tiến hành tìm hiểu về bản chất của thị trường chứng khoán, công ty cổ phần niêm yết để thấy được ảnh hưởng của BCTC đối với việc ra quyết định của những nhà đầu tư chứng khoán. Tiếp đến, dựa trên một số bài nghiên cứu để đưa ra cách hiểu về tính minh bạch thông tin trên BCTC theo quan điểm của kế toán.
Cuối cùng, từ những yêu cầu chung của kế toán và yêu cầu đặc thù của TTCK phân tích để thấy được tính cấp thiết phải đảm bảo tính minh bạch cho thông tin trên BCTC của các CTCPNY, đồng thời ta rút ra những tiêu chí để đánh giá tính minh bạch của thông tin BCTC của CTCPNY. Báo cáo tài chính 1. Vai trò của báo cáo tài chính Kế toán được chia ra thành nhiều lĩnh vực khác nhau như kế toán tài chính, kế toán quản trị, kế toán thuế … Mỗi lĩnh vực kế toán có vai trò khác nhau trong việc cung cấp thông tin để đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm đối tượng sử dụng khác nhau. Trong đó, kế toán tài chính cung cấp thông tin cho những người quản lý trong nội bộ công ty và cả những đối tượng bên ngoài công ty gồm có các cổ đông, ngân hàng, chủ nợ, cơ quan nhà nước,… Kế toán tài chính cung cấp thông tin cho các nhóm đối tượng này thông qua hệ thống BCTC.
BCTC được xem như là mục tiêu và sản phẩm cuối của kế toán tài chính. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 Theo CMKT Việt Nam (VAS) số 21: BCTC phản ánh theo một cấu trúc chặt chẽ tình hình tài chính, kết quả kinh doanh của một DN. Mục đích của BCTC là cung cấp các thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của một DN, đáp ứng nhu cầu hữu ích cho số đông những người sử dụng trong việc đưa ra các quyết định kinh tế. Để đạt mục đích này BCTC phải cung cấp những thông tin của một DN về: a/ Tài sản; b/ Nợ phải trả; c/ Vốn chủ sở hữu; d/ Doanh thu, thu nhập khác, chi phí, lãi và lỗ; đ/ Các luồng tiền.
Các thông tin này cùng với các thông tin trình bày trong Bản thuyết minh BCTC giúp người sử dụng dự đoán được các luồng tiền trong tương lai và đặc biệt là thời điểm và mức độ chắc chắn của việc tạo ra các luồng tiền và các khoản tương đương tiền. Như vậy, BCTC là kết quả của công tác Kế toán tài chính, là phương tiện để các công ty báo cáo và công bố tình hình tài chính của mình. BCTC là cơ sở quan trọng trong việc ra quyết định kinh tế hợp lý của người sử dụng BCTC. Thông tin được trình bày trên hệ thống báo cáo tài chính Thông tin mà kế toán tài chính của các DN Việt Nam cung cấp cho các đối tượng sử dụng được trình bày trên hệ thống gồm 4 BCTC, cụ thể như sau: Bảng cân đối kế toán (BCĐKT) BCĐKT trình bày thông tin về toàn bộ giá trị tài sản hiện có và nguồn hình thành tài sản đó của một DN tại một thời điểm nhất định (thường là ngày cuối cùng của kỳ báo cáo).
Thông tin trên BCĐKT là tài liệu để nghiên cứu, đánh giá tổng quát tình hình tài chính và sử dụng vốn của DN ở một thời điểm nhất định, đồng thời đánh giá triển vọng kinh tế tài chính của đơn vị trong tương lai. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Thông qua BCĐKT, ta có thể xem xét quan hệ cân đối của tài sản và nguồn vốn có thể giúp cho người quản lý thấy rõ tình hình huy động nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn vay nợ để mua sắm từng loại tài sản, hoặc quan hệ giữa công nợ và khả năng thanh toán, kiểm tra các quá trình hoạt động, kiểm tra tình hình chấp hành kế hoạch… Từ đó phát hiện được tình trạng mất cân đối để có phương hướng và biện pháp kịp thời đảm bảo các mối quan hệ cân đối vốn cho hoạt động tài chính thực sự trở nên có hiệu quả, tiết kiệm và có lợi cho DN. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (BCKQHĐKD) BCKQHĐKD, còn gọi là báo cáo thu nhập, cung cấp thông tin tổng hợp về tình hình và kết quả hoạt động kinh doanh, phản ánh thu nhập trong một thời kỳ kinh doanh nhất định của DN bao gồm kết quả kinh doanh thông thường và kết quả khác trong một kỳ nhất định. BCKQHĐKD cung cấp những thông tin một cách đầy đủ cho người sử dụng về tình hình và kết quả tất cả các hoạt động của DN bao gồm hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động đầu tư tài chính và hoạt động khác của DN.
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (BCLCTT) BCLCTT cung cấp thông tin cụ thể về việc hình thành và sử dụng lượng tiền phát sinh theo các hoạt động khác nhau trong kỳ báo cáo của DN. BCLCTT chỉ ra các lĩnh vực nào tạo ra nguồn tiền, lĩnh vực nào sử dụng nguồn tiền, khả năng thanh toán, lượng tiền thừa/thiếu và thời điểm cần sử dụng để đạt hiệu quả cao nhất, tối thiểu hóa chi phí sử dụng vốn. BCLCTT được tổng hợp bởi 3 dòng tiền từ 3 hoạt động của DN: hoạt động sản xuất, kinh doanh; hoạt động đầu tư; hoạt động tài chính. Nó cung cấp thông tin cho người sử dụng để có thể đánh giá khả năng tạo ra tiền trong quá trình hoạt động, khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền, đánh giá khả năng thanh toán của DN, đánh giá khả năng đầu tư của DN.
Chính vì thế mà BCTC này là công cụ để lập dự toán tiền, xem TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 xét và dự đoán khả năng về số lượng, thời gian và độ tin cậy của các luồng tiền tương lai. Thuyết minh BCTC (TMBCTC) TMBCTC là một báo cáo tổng hợp giải thích và bổ sung thông tin về tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính của DN trong kỳ báo cáo mà các BCTC khác chưa trình bày rõ ràng, chi tiết và cụ thể được. Nội dung thông tin trên TMBCTC được dùng làm cơ sở để phân tích, đánh giá cụ thể, chi tiết hơn về tình hình chi phí, thu nhập và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của DN; tình hình tăng giảm tài sản cố định theo từng loại, từng nhóm; tình hình tăng giảm vốn chủ sở hữu theo từng loại nguồn vốn và phân tích tính hợp lý trong việc phân bổ vốn cơ cấu, khả năng thanh toán của DN … Đồng thời, TMBCTC cung cấp thông tin về chế độ kế toán đang áp dụng tại DN từ đó mà kiểm tra việc chấp hành các qui định, thể lệ, chế độ kế toán, phương pháp kế toán mà DN lựa chọn áp dụng cũng như những kiến nghị đề xuất của DN. Yêu cầu đối với thông tin trình bày trên báo cáo tài chính.
Với vai trò là phương tiện truyền đạt thông tin của hoạt động kế toán tài chính và là một trong những công cụ quan trọng trong quản lý kinh tế ta cần có các yêu cầu chất lượng đối với thông tin trình bày trên BCTC. IASB đã ban hành IASB Conceptual Framework 2010 sau khi dự án hội tụ về Khuôn mẫu lý thuyết kế toán giữa IASB và FASB đã chính thức hoàn thành vào tháng 9/2010. Theo Conceptual Framework 2010, thông tin tài chính là hữu ích nếu chúng có được tính thích hợp và thể hiện trung thực. Tính hữu ích của thông tin tài chính được tăng cường nếu chúng có thể so sánh, có thể kiểm tra, kịp thời và có thể hiểu được.
Nội dung về đặc điểm chất lượng của BCTC được tóm tắt thông qua sơ đồ sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Đặc điểm chất lượng của báo cáo tài chính Thích hợp Thể hiện trung thực Giá trị dự Giá trị khẳng Đầy Trung Không sai đoán định đủ lập sót Trọng yếu Có thể so sánh Có thể kiểm tra Kịp thời Có thể hiểu được Hình 1.1: Đặc điểm chất lượng của báo cáo tài chính (Vũ Hữu Đức, 2012) Các đặc tính cơ bản về chất lượng của BCTC là tính thích hợp và thể hiện trung thực. - Tính thích hợp: Thông tin thích hợp khi nó có thể làm thay đổi quyết định của người sử dụng. Thông tin tài chính có khả năng làm thay đổi quyết định của người sử dụng. nếu nó có giá trị dự đoán, giá trị khẳng định hoặc cả hai.
o Giá trị dự đoán: Thông tin tài chính có giá trị dự đoán nếu nó được dùng như một dữ liệu đầu vào cho quá trình dự đoán kết quả trong tương lai của người sử dụng thông tin. Điều này có nghĩa là các thông tin tài chính này có thể giúp người đọc tự đưa ra dự đoán của mình chứ bản thân nó không phải là một con số dự đoán o Giá trị khẳng định: là cung cấp phản hồi về những dự đoán trước đó. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 Giá trị dự đoán và giá trị khẳng định của thông tin tài chính có liên quan đến nhau. Thông tin có giá trị dự đoán thường cũng có giá trị khẳng định.
Ví dụ, thông tin doanh thu cho năm hiện tại, có thể được sử dụng làm cơ sở để dự đoán doanh thu trong năm tương lai, cũng có thể được so sánh với dự đoán doanh thu cho năm nay đã được thực hiện trong năm trước. Kết quả của những so sánh có thể giúp người dùng chỉnh sửa và hoàn thiện quy trình đã được sử dụng để thực hiện những dự đoán trước đó. Trọng yếu: Thông tin trọng yếu khi việc trình bày sai hay bỏ sót ảnh hưởng đến quyết định của người sử dụng thông tin khi dựa trên BCTC của 1 đơn vị cụ thể. Không thể quy định một mức trọng yếu cụ thể thống nhất được mà phải dựa vào từng tình huống cụ thể.
Trọng yếu là 1 khía cạnh của thích hợp. Chỉ những thông tin trọng yếu mới phản ánh trên BCTC và các thông tin này ảnh hưởng tới quyết định của người sử dụng BCTC. - Thể hiện trung thực: BCTC trình bày các hiện tượng kinh tế bằng chữ và số.