Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu hoàn thiện phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam

Khám phá luận văn thạc sĩ về hoàn thiện phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Đức Thành
• Người hướng dẫn: TS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính, Lưu Thông Tiền Tệ Và Tín Dụng
• Đề tài: Nâng Cao Phương Thức Lập Dự Toán Ngân Sách Nhà Nước Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Tổng quan về ngân sách nhà nước
• 1.2. Khái niệm ngân sách nhà nước
• 1.3. Đặc điểm của ngân sách nhà nước
• 1.4. Vai trò của ngân sách nhà nước
• 1.5. Những tiếp cận cơ bản về lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.5.1. Khái niệm lập dự toán ngân sách
• 1.5.2. Vai trò của lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.5.3. Những nội dung cơ bản của lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.5.4. Các yêu cầu cơ bản đối với lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.6. Các phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.6.1. Lập dự toán ngân sách theo khoản mục
• 1.6.2. Lập dự toán ngân sách theo công việc thực hiện
• 1.6.3. Lập dự toán ngân sách theo chương trình
• 1.6.4. Lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với khoản chi tiêu trung hạn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LẬP DỰ TOÁN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1990 ĐẾN NAY
• 2.1. Thực trạng ngân sách nhà nước Việt Nam giai đoạn từ năm 1990 đến nay
• 2.2. Thực trạng lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam giai đoạn từ năm 1990 đến nay
• 2.2.1. Giai đoạn từ năm 1990 đến trước khi có Luật Ngân sách nhà nước
• 2.2.2. Giai đoạn từ khi có Luật ngân sách nhà nước cho đến nay
• 2.2.3. Các mặt hạn chế tồn tại trong lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 3.1. Đặt vấn đề
• 3.2. Sự cần thiết áp dụng lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với khoản chi tiêu trung hạn vào Việt Nam
• 3.3. Quy trình lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với MTEF
• 3.4. Các giải pháp hỗ trợ thực hiện lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với MTEF ở Việt Nam
• 3.4.1. Các yêu cầu cơ bản để thực hiện lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với MTEF
• 3.4.2. Các giải pháp hỗ trợ thực hiện lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với MTEF ở Việt Nam
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về lập dự toán ngân sách nhà nước

Lập dự toán ngân sách nhà nước là một quá trình quan trọng trong quản lý tài chính công. Ngân sách nhà nước không chỉ là một bảng tổng hợp thu chi mà còn phản ánh chính sách tài chính của nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định. Để hiểu rõ hơn về dự toán ngân sách, cần phân tích các khái niệm cơ bản liên quan đến ngân sách nhà nước. Theo đó, ngân sách nhà nước được định nghĩa là tổng hợp các khoản thu, chi của nhà nước trong một năm tài chính. Điều này cho thấy vai trò của ngân sách trong việc điều tiết kinh tế và xã hội. Phương thức lập dự toán cần phải phù hợp với các chính sách tài chính và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia. Việc lập dự toán ngân sách không chỉ đơn thuần là một hoạt động kỹ thuật mà còn là một hoạt động chính trị, thể hiện sự phân bổ nguồn lực cho các lĩnh vực ưu tiên của nhà nước.

1.1. Tổng quan về ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là một công cụ quan trọng trong quản lý tài chính công. Nó không chỉ phản ánh các khoản thu, chi mà còn thể hiện mối quan hệ giữa nhà nước và các chủ thể trong xã hội. Ngân sách nhà nước được hình thành từ nhiều nguồn thu khác nhau, bao gồm thuế, phí và các khoản thu khác. Việc phân bổ ngân sách cần phải đảm bảo tính công bằng và hiệu quả, nhằm phục vụ lợi ích chung của xã hội. Đặc biệt, ngân sách nhà nước còn có vai trò quan trọng trong việc điều tiết kinh tế, đảm bảo sự phát triển bền vững. Các chính sách tài chính cần phải được xây dựng dựa trên cơ sở phân tích thực trạng ngân sách và nhu cầu phát triển của đất nước.

II. Thực trạng lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam giai đoạn từ năm 1990 đến nay

Thực trạng lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1990 đến nay đã có nhiều thay đổi đáng kể. Sau khi có Luật Ngân sách nhà nước, quy trình lập dự toán đã được cải cách theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại trong việc lập dự toán, như việc thiếu sự đồng bộ giữa các cấp ngân sách và sự phân bổ nguồn lực chưa hợp lý. Đánh giá ngân sách cần phải được thực hiện thường xuyên để đảm bảo tính chính xác và kịp thời trong việc điều chỉnh các chính sách tài chính. Việc áp dụng các phương pháp lập dự toán hiện đại như MTEF (Medium Term Expenditure Framework) cũng cần được đẩy mạnh để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng lập dự toán mà còn góp phần vào việc quản lý ngân sách một cách hiệu quả hơn.

2.1. Thực trạng ngân sách nhà nước Việt Nam

Ngân sách nhà nước Việt Nam trong giai đoạn này đã có những bước tiến quan trọng, từ việc tăng cường nguồn thu đến việc cải cách chi tiêu. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc cân đối ngân sách, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu có nhiều biến động. Việc phân bổ ngân sách cần phải được thực hiện một cách hợp lý, đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc sử dụng nguồn lực. Các chính sách tài chính cần phải được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

III. Các giải pháp hoàn thiện lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả lập dự toán ngân sách nhà nước, cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần phải cải cách quy trình lập dự toán theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn. Việc áp dụng các công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách sẽ giúp tăng cường tính chính xác và kịp thời trong việc lập dự toán. Thứ hai, cần phải tăng cường công tác đánh giá ngân sách, nhằm phát hiện kịp thời các vấn đề tồn tại trong quá trình lập dự toán. Cuối cùng, việc đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực tài chính công cũng cần được chú trọng, nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác lập dự toán. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

3.1. Đặt vấn đề

Việc hoàn thiện lập dự toán ngân sách nhà nước là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Cần phải xác định rõ các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể trong quá trình lập dự toán, nhằm đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch. Các giải pháp cần được xây dựng dựa trên cơ sở phân tích thực trạng và nhu cầu phát triển của đất nước. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng lập dự toán mà còn góp phần vào việc quản lý ngân sách một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam từ năm 1990 đến nay, ngân sách nhà nước giữ vai trò trung tâm trong việc huy động và phân bổ nguồn lực quốc gia. Tổng thu ngân sách nhà nước giai đoạn 1997-2003 dao động khoảng 5,6 đến 8 tỷ USD, tuy nhiên mức tăng trưởng này chưa tương xứng với yêu cầu phát triển kinh tế bình quân 7,5% GDP giai đoạn 2001-2010. Việc lập dự toán ngân sách nhà nước (NSNN) có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng nguồn lực, tính minh bạch và khả năng kiểm soát chi tiêu công. Nghiên cứu nhằm hoàn thiện phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam, tập trung vào việc áp dụng phương pháp lập dự toán theo đầu ra gắn với khung khoán chi tiêu trung hạn (Medium Term Expenditure Framework - MTEF). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1990 đến nay, với trọng tâm là các cải cách quản lý ngân sách nhà nước tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả lập dự toán ngân sách, đảm bảo tính minh bạch, khả năng kiểm soát và sự gắn kết giữa nguồn lực và kết quả đầu ra. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ chính phủ tối ưu hóa phân bổ nguồn lực, nâng cao hiệu quả chi tiêu công và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý ngân sách công hiện đại, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết ngân sách nhà nước: Xem ngân sách là hệ thống quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối nguồn lực tài chính của xã hội nhằm thực hiện chức năng nhà nước. Ngân sách được coi là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô, đảm bảo cân đối thu chi và ổn định tài chính quốc gia.

• Mô hình lập dự toán ngân sách theo đầu ra (Performance Budgeting): Tập trung vào việc liên kết chi tiêu ngân sách với kết quả hoạt động, nhằm nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong quản lý tài chính công.

• Khung khoán chi tiêu trung hạn (MTEF): Là công cụ lập kế hoạch ngân sách trong trung hạn (3-5 năm), giúp gắn kết mục tiêu chính sách với phân bổ nguồn lực, tăng cường kỷ luật tài chính và minh bạch ngân sách.

Các khái niệm chính bao gồm: ngân sách nhà nước, lập dự toán ngân sách, chi tiêu công, hiệu quả ngân sách, minh bạch tài chính, MTEF, và quản lý tài chính công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính kết hợp định lượng trên cơ sở tổng hợp số liệu thu chi ngân sách nhà nước Việt Nam giai đoạn 1990-2003 và các văn bản pháp luật liên quan như Luật Ngân sách Nhà nước năm 1996, 1998, 2002. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các báo cáo tài chính, dự toán ngân sách của các bộ, ngành và địa phương trong giai đoạn này. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu phi xác suất dựa trên tính đại diện của các đơn vị quản lý ngân sách trung ương và địa phương. Phân tích dữ liệu được thực hiện qua các bước: đánh giá thực trạng lập dự toán ngân sách, nhận diện hạn chế, so sánh với các mô hình lập dự toán ngân sách hiện đại trên thế giới, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện. Timeline nghiên cứu kéo dài trong vòng 6 tháng, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích, thảo luận và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng lập dự toán ngân sách còn nhiều hạn chế: Dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam chủ yếu lập theo từng khoản mục chi tiêu, chưa gắn kết chặt chẽ với kết quả đầu ra. Tỷ lệ thu ngân sách giai đoạn 1997-2003 dao động từ 5,6 đến 8 tỷ USD, chưa đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển kinh tế xã hội. Tính minh bạch và khả năng kiểm soát chi tiêu còn thấp, dẫn đến thất thoát và lãng phí nguồn lực.

2. Chưa có sự gắn kết giữa dự toán ngân sách và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trung hạn: Việc lập dự toán ngân sách hàng năm chưa dựa trên khung kế hoạch trung hạn, gây ra tình trạng “đi chệch hướng” trong phân bổ nguồn lực, thiếu tính bền vững và hiệu quả.

3. Quy trình lập dự toán ngân sách còn mang tính hành chính, thiếu sự tham gia của các bên liên quan: Quy trình chủ yếu do Bộ Tài chính và các cơ quan trung ương thực hiện, chưa phát huy được vai trò của các địa phương và đơn vị sử dụng ngân sách. Điều này làm giảm tính chủ động và trách nhiệm trong quản lý ngân sách.

4. Áp dụng phương pháp lập dự toán theo đầu ra gắn với MTEF là cần thiết và khả thi: MTEF giúp xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ và kết quả mong đợi trong trung hạn, từ đó phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn. Việc áp dụng MTEF tại Việt Nam sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, kỷ luật tài chính và hiệu quả sử dụng ngân sách.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên xuất phát từ việc lập dự toán ngân sách theo phương thức truyền thống, tập trung vào chi tiết khoản mục mà chưa chú trọng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực. So sánh với các quốc gia phát triển, việc áp dụng MTEF đã giúp họ nâng cao hiệu quả chi tiêu công, minh bạch tài chính và kiểm soát ngân sách tốt hơn. Việc thiếu sự gắn kết giữa dự toán ngân sách và kế hoạch phát triển trung hạn làm giảm khả năng dự báo và điều chỉnh chính sách tài chính phù hợp với thực tế. Ngoài ra, quy trình lập dự toán còn mang tính quan liêu, thiếu sự phối hợp giữa các cấp, dẫn đến sự chồng chéo và lãng phí nguồn lực. Việc áp dụng phương pháp lập dự toán theo đầu ra gắn với MTEF sẽ giúp khắc phục những hạn chế này, tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa mục tiêu chính sách, nguồn lực và kết quả thực hiện. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ thu ngân sách và chi đầu tư phát triển qua các năm, bảng phân tích các bước quy trình lập dự toán hiện tại và đề xuất cải tiến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và áp dụng khung khoán chi tiêu trung hạn (MTEF) trong lập dự toán ngân sách nhà nước: Thiết lập khung kế hoạch ngân sách trung hạn 3-5 năm, gắn kết mục tiêu chính sách với phân bổ nguồn lực. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Thời gian: triển khai trong 2 năm tới.

2. Cải tiến quy trình lập dự toán ngân sách theo hướng tăng cường sự tham gia của các cấp, đơn vị sử dụng ngân sách: Tăng cường vai trò của địa phương và các đơn vị trong việc xây dựng dự toán, đảm bảo tính chủ động và trách nhiệm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, các địa phương. Thời gian: áp dụng ngay trong kỳ lập dự toán ngân sách năm tiếp theo.

3. Nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát chi tiêu ngân sách: Áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch ngân sách, công khai dự toán và báo cáo tài chính. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Kiểm toán Nhà nước. Thời gian: trong vòng 1-2 năm.

4. Đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý ngân sách về phương pháp lập dự toán theo đầu ra và MTEF: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu, cập nhật kiến thức quản lý ngân sách hiện đại. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, các trường đại học, viện nghiên cứu. Thời gian: liên tục trong 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý ngân sách nhà nước: Giúp hiểu rõ về các phương pháp lập dự toán hiện đại, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công.

2. Nhà hoạch định chính sách tài chính công: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng chính sách ngân sách phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

3. Giảng viên và sinh viên ngành Tài chính - Kế toán: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về quản lý ngân sách nhà nước và các mô hình lập dự toán ngân sách.

4. Các tổ chức nghiên cứu và tư vấn tài chính công: Hỗ trợ trong việc đánh giá, đề xuất cải cách quản lý ngân sách và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Câu hỏi thường gặp

1. Lập dự toán ngân sách theo đầu ra là gì?
   Lập dự toán ngân sách theo đầu ra là phương pháp lập kế hoạch chi tiêu dựa trên kết quả mong đợi của các hoạt động, giúp liên kết chi tiêu với hiệu quả sử dụng nguồn lực. Ví dụ, ngân sách dành cho giáo dục sẽ gắn với số lượng học sinh tốt nghiệp đạt chuẩn.

2. Khung khoán chi tiêu trung hạn (MTEF) có vai trò gì?
   MTEF giúp xây dựng kế hoạch ngân sách trong trung hạn (3-5 năm), đảm bảo sự gắn kết giữa mục tiêu chính sách và phân bổ nguồn lực, tăng cường kỷ luật tài chính và minh bạch ngân sách.

3. Tại sao ngân sách nhà nước Việt Nam cần cải cách lập dự toán?
   Do hiện nay dự toán ngân sách chủ yếu lập theo khoản mục chi tiêu, thiếu sự gắn kết với kết quả đầu ra và kế hoạch phát triển trung hạn, dẫn đến lãng phí và kém hiệu quả trong sử dụng nguồn lực.

4. Quy trình lập dự toán ngân sách hiện nay có điểm gì hạn chế?
   Quy trình còn mang tính hành chính, thiếu sự tham gia của các cấp, đơn vị sử dụng ngân sách, gây ra sự chồng chéo, thiếu minh bạch và khó kiểm soát chi tiêu.

5. Làm thế nào để nâng cao tính minh bạch trong lập dự toán ngân sách?
   Cần công khai dự toán và báo cáo tài chính, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch ngân sách, đồng thời tăng cường giám sát và trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý.

Kết luận

• Ngân sách nhà nước Việt Nam giai đoạn 1990-2003 có nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn tồn tại hạn chế trong lập dự toán và quản lý chi tiêu.
• Phương pháp lập dự toán theo đầu ra gắn với khung khoán chi tiêu trung hạn (MTEF) là giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả và minh bạch ngân sách.
• Quy trình lập dự toán cần được cải tiến, tăng cường sự tham gia của các cấp, đơn vị sử dụng ngân sách và nâng cao trách nhiệm giải trình.
• Việc đào tạo cán bộ quản lý ngân sách về các phương pháp lập dự toán hiện đại là cần thiết để đảm bảo thành công của cải cách.
• Nghiên cứu đề xuất lộ trình triển khai MTEF trong 2 năm tới, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Các cơ quan quản lý ngân sách cần bắt đầu xây dựng khung MTEF, đồng thời tổ chức đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ liên quan nhằm chuẩn bị cho việc áp dụng phương pháp lập dự toán ngân sách theo đầu ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP HOÀ CHÍ MINH NGUYEÃN ÑÖÙC THANH NGHIEÂN CÖÙU HOAØN THIEÄN PHÖÔNG THÖÙC LAÄP DÖÏ TOAÙN NGAÂN SAÙCH NHAØ NÖÔÙC VIEÄT NAM Chuyeân ngaønh : TAØI CHAÙNH, LÖU THOÂNG TIEÀN TEÄ VAØ TÍN DUÏNG Maõ soá : 5.09 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KINH TEÁ NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC : TS. SÖÛ ÑÌNH THAØNH TP HOÀ CHÍ MINH – Naêm 2004 123doc 2 MUÏC LUÏC Trang Lôøi môû ñaàu . 1 Chöông I : Cô sôû lyù luaän veà laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc .1 Toång quan veà ngaân saùch nhaø nöôc.1 Khaùi nieäm ngaân saùch nhaø nöôùc .2 Ñaëc ñieåm cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc .3 Vai troø cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc .2 Nhöõng tieáp caän cô baûn veà laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc .1 Khaùi nieäm laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc .2 Vai troø cuûa laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc .3 Nhöõng noäi dung cô baûn cuûa laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc .4 Caùc yeâu caàu cô baûn ñoái vôùi laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc .3 Caùc phöông thöùc laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc .1 Laäp döï toaùn ngaân saùch theo khoaûn muïc .2 Laäp döï toaùn ngaân saùch theo coâng vieäc thöïc hieän .3 Laäp döï toaùn ngaân saùch theo chöông trình.4 Laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi khuoân khoå chi tieâu trung haïn . 20 Chöông II : Thöïc traïng laäp döï toaùn nhaø nöôùc Vieät Nam giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay .1 Thöïc traïng ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay .2 Thöïc traïng laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay .1 Giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán tröôùc khi coùLuaät Ngaân saùch nhaø nöôùc .2 Giai ñoaïn töø khi coù luaät ngaân saùch nhaø nöôùc cho ñeán nay .3 Caùc maët haïn cheá toàn taïi trong laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam . 37 Chöông III : Caùc giaûi phaùp hoaøn thieän laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam.1 Ñaët vaán ñeà .2 Söï caàn thieát aùp duïng laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi khuoân khoå chi tieâu trung haïn vaøo Vieät Nam .3 Quy trình laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi MTEF .4 Caùc giaûi phaùp hoã trôï thöïc hieän laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi MTEF ôû Vieät Nam.1 Caùc yeâu caàu cô baûn ñeå thöïc hieän laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi MTEF.2 Caùc giaûi phaùp hoã trôï thöïc hieän laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi MTEF ôû Vieät Nam. 64 123doc 4 LÔØI MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát Söï nghieäp ñoåi môùi maø Vieät Nam thöïc hieän gaàn hai möôi naêm qua ñaõ mang laïi nhöõng thaønh quaû toát ñeïp treân nhieàu lónh vöïc. Trong ñoù, ngaân saùch nhaø nöôùc - boä phaän quan troïng haøng ñaàu cuûa lónh vöïc taøi chính coâng - ñaõ ngaøy moät trôû thaønh cô sôû vaät chaát troïng yeáu cho söï toàn taïi cuûa ñaát nöôùc vaø ñöôïc Nhaø nöôùc söû duïng nhö laø coâng cuï höõu hieäu ñeå thuùc ñaåy neàn kinh teá phaùt trieån. Song tröôùc nhöõng ñoøi hoûi ngaøy caøng cao treân böôùc ñöôøng phaùt trieån vaø hoäi nhaäp thì khoâng theå baèng loøng vôùi nhöõng gì ñaõ ñaït ñöôïc, neân lónh vöïc taøi chính coâng noùi chung vaø ngaân saùch nhaø nöôùc noùi rieâng caàn thieát phaûi coù nhöõng caûi caùch saâu vaø roäng hôn nöõa, coù vaäy chuùng ta môùi huy ñoäng ñöôïc toái ña moïi nguoàn löïc cuûa ñaát nöôùc vaø söû duïng caùc nguoàn löïc ñoù ñaït hieäu quaû cao nhaát. Muïc tieâu ñeà taøi Nhaän thöùc ñöôïc yeâu caàu treân, ngöôøi vieát thöïc hieän ñeà taøi “Nghieân cöùu hoaøn thieän phöông thöùc laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam” vôùi mong muoán tìm kieám caùch thöùc hôïp lyù cho vieäc laäp keá hoaïch phaân boå caùc nguoàn löïc ngaân saùch nhaèm hoaøn thieän phöông thöùc laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam. Qua ñoù naâng cao hieäu quaû söû duïng caùc nguoàn löïc ñeå mang laïi lôïi ích cao nhaát cho xaõ hoäi. Ñoái töôïng vaø phaïm vò nghieân cöùu Ñeà taøi laáy thöïc traïng laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam laøm ñoái tröôïng nghieân cöùu vaø giôùi haïn phaïm vi nghieân cöùu ñoái töôïng trong giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay. Phöông phaùp nghieân cöùu 123doc 5 Ñeà taøi ñöôïc thöïc hieän treân cô sôû phaân tích, ñaùnh giaù ñoái töôïng nghieân cöùu, töø ñoù baèng phöông phaùp tieáp caän nguyeân nhaân vaø keát quaû tìm ra nguyeân nhaân daãn ñeán nhöõng yeáu keùm, haïn cheá cuûa ñoái töôïng vaø ñöa ra giaûi phaùp khaéc phuïc. Keát caáu cuûa ñeà taøi Ñeà taøi ñöôïc keát caáu vôùi ba chöông Chöông I : Cô sôû lyù luaän veà laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Chöông II : Thöïc traïng laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay Chöông III : Caùc giaûi phaùp hoaøn thieän laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam. Ñeà taøi ñöôïc hoaøn thaønh, tröôùc heát xin gôûi lôøi caùm ôn chaân thaønh ñeán TS. Söû Ñình Thaønh, vì nhöõng höôùng daãn heát söùc nhieät tình cuûa Thaày ñaõ giuùp cho ñeà taøi traùnh ñöôïc caùc thieáu soùt vaø haïn cheá. Cuõng xin ñöôïc gôûi lôøi caûm ôn ñeán taùc giaû caùc taøi lieäu maø ngöôøi vieát ñaõ maïn pheùp söû duïng ñeå tham khaûo khi thöïc hieän ñeà taøi. Cuoái cuøng, xin caûm ôn gia ñình vì ñaõ hoã trôï, ñoäng vieân ngöôøi vieát raát nhieàu trong suoát quaù trình hoïc taäp vaø nghieân cöùu. 123doc 6 CHÖÔNG I CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN VEÀ LAÄP DÖÏ TOAÙN NGAÂN SAÙCH NHAØ NÖÔÙC 1.1 Toång quan veà ngaân saùch nhaø nöôùc 1.1 Khaùi nieäm ngaân saùch nhaø nöôùc Ngaân saùch nhaø nöôùc tuy ñöôïc ñaùnh giaù laø boä phaän quan troïng haøng ñaàu cuûa taøi chính coâng, theá nhöng cho ñeán nay vaãn coù nhieàu yù kieán khaùc nhau veà khaùi nieäm ngaân saùch nhaø nöôùc. Trong ñoù, phoå bieán coù ba nhoùm yù kieán sau 1 : - “Ngaân saùch nhaø nöôùc laø baûn döï toaùn thu – chi taøi chính cuûa nhaø nöôùc trong moät khoaûn thôøi gian nhaát ñònh, thöôøng laø moät naêm”. - “Ngaân saùch nhaø nöôùc laø quyõ tieàn teä taäp trung cuûa nhaø nöôùc, laø keá hoaïch taøi chiùnh cô baûn cuûa nhaø nöôùc”. - “Ngaân saùch nhaø nöôùc laø nhöõng quan heä kinh teá phaùt sinh trong quaù trình nhaø nöôùc huy ñoäng vaø söû duïng caùc nguoàn löïc taøi chính khaùc nhau”. Caùc khaùi nieäm treân xuaát phaùt töø nhöõng caùch tieáp caän vaán ñeà khaùc nhau vaø coù nhaân toá hôïp lyù cuûa chuùng, nhöng chöa thaät ñaày ñuû. Ñeå ñöa ra ñöôïc moät khaùi nieäm hoaøn chænh veà ngaân saùch nhaø nöôùc caàn phaûi xem xeùt noù coù heä thoáng vaø bieän chöùng. Coù vaäy môùi theå hieän ñöôïc caû hình thöùc laãn noäi dung vaø moái quan heä cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc vôùi heä thoáng taøi chính quoác gia. Xeùt veà hình thöùc, ngaân saùch nhaø nöôùc laø toaøn boä caùc khoaûn thu, chi cuûa nhaø nöôùc ôû caùc lónh vöïc hoaït ñoäng kinh teá – xaõ hoäi. Caùc khoaûn thu, chi naøy ñöôïc lieät keâ, taäp hôïp trong moät baûng döï toaùn vaø thöïc hieän trong moät khoaûng thôøi gian nhaát ñònh. Trong quaù trình nhaø nöôùc thöïc hieän caùc khoaûn thu, chi ñeå thöïc thi chöùc naêng, 1 Tröôøng ÑH Taøi chính keá toaùn Haø Noäi (2000), “Lyù thuyeát taøi chính”, Nxb Taøi chính. 123doc 7 nhieäm vuï cuûa mình ñaõ xuaát hieän haøng loaït caùc quan heä taøi chính giöõa moät beân laø nhaø nöôùc vaø moät beân laø caùc chuû theå trong xaõ hoäi, bao goàm: - Quan heä kinh teá giöõa ngaân saùch nhaø nöôùc vôùi caùc taàng lôùp daân cö. - Quan heä kinh teá giöõa ngaân saùch nhaø nöôùc vôùi khu vöïc doanh nghieäp. - Quan heä kinh teá giöõa ngaân saùch nhaø nöôùc vôùi caùc ñôn vò haønh chính söï nghieäp. - Quan heä kinh teá giöõa ngaân saùch nhaø nöôùc vôùi thò tröôøng taøi chính. Nhö vaäy, veà hình thöùc, ngaân saùch nhaø nöôùc laø caùc khoaûn thu, chi cuûa nhaø nöôùc. Coøn xeùt veà noäi dung, ngaân saùch nhaø nöôùc phaûn aùnh caùc quan heä lôïi ích kinh teá naûy sinh trong quaù trình phaân phoái caùc nguoàn taøi chính giöõa nhaø nöôùc, moät chuû theå ñaëc bieät, vôùi caùc chuû theå coøn laïi trong neàn kinh teá. Hôn nöõa, ngaân saùch nhaø nöôùc coøn laø nguoàn taøi chính taäp trung quan troïng trong heä thoáng taøi chính quoác gia, theå hieän tieàm löïc vaø söùc maïnh veà maët taøi chính cuûa nhaø nöôùc. Ngaân saùch nhaø nöôùc coù moái lieân heä chaët cheõ vôùi moïi maët kinh teá – chính trò – xaõ hoäi vaø quan heä khaén khít vôùi taát caû caùc khaâu cuûa caû heä thoáng taøi chính quoác gia. Do vaäy, quaûn lyù vaø ñieàu haønh ngaân saùch nhaø nöôùc coù taùc ñoäng vaø chi phoái tröïc tieáp ñeán moïi lónh vöïc trong neàn kinh teá. Töø nhöõng phaân tích treân, chuùng ta coù theå ruùt ra khaùi nieäm veà ngaân saùch nhaø nöôùc nhö sau : Ngaân saùch nhaø nöôùc laø heä thoáng quan heä kinh teá phaùt sinh trong quaù trình phaân phoái caùc nguoàn taøi chính cuûa xaõ hoäi ñeå taïo laäp vaø söû duïng quyõ tieàn teä cuûa nhaø nöôùc nhaèm thöïc hieän caùc chöùc naêng cuûa nhaø nöôùc.2 Ñaëc ñieåm cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc Thöù nhaát, ngaân saùch nhaø nöôùc laø moät ñaïo luaät taøi chính. 123doc 8 Ngay töø giai ñoaïn manh nha, ngaân saùch nhaø nöôùc ñaõ mang daáu aán cuûa vieäc söû duïng quyeàn löïc khi nhaø nöôùc buoäc caùc toå chöùc, caù nhaân trong xaõ hoäi ñoùng goùp moät phaàn thu nhaäp, cuûa caûi ñeå ñaùp öùng caùc nhu caàu chi tieâu cuûa nhaø nöôùc. Traûi qua quaù trình phaùt trieån cuûa neàn kinh teá – xaõ hoäi, tính daân chuû trong heä thoáng chính trò ngaøy ñöôïc naâng cao, cuøng vôùi heä thoáng luaät phaùp ngaøy moät hoaøn thieän thì caùc khoaûn thu, chi cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc cuõng ñöôïc theå cheá hoùa baèng phaùp luaät. Theo ñoù, Quoác hoäi laø cô quan thöïc hieän quyeàn laäp phaùp veà ngaân saùch nhaø nöôùc, coøn quyeàn haønh phaùp giao cho Chính phuû thöïc hieän nhaèm ñaûm baûo cho tính oån ñònh, thoáng nhaát vaø cöôõng cheá caàn coù ôû ngaân saùch nhaø nöôùc. Thöù hai, ngaân saùch nhaø nöôùc laø döï toaùn thu chi cuûa nhaø nöôùc trong moät thôøi gian nhaát ñònh (nieân haïn hay ña nieân). 2 Ngaân saùch nhaø nöôùc chæ thaät söï xuaát hieän vôùi ñaày ñuû yù nghóa vaø vai troø cuûa noù khi nhaø nöôùc tö saûn baét ñaàu laäp döï toaùn thoáng nhaát cho caùc khoaûn thu vaø chi cuûa mình. Tröôùc ñoù, tuy nhaø nöôùc cuõng coù thöïc hieän thu chi song ñoù laïi laø hai maûng taùch bieät nhau, mang naëng tính töï phaùt, thieáu caên cöù vaø khoâng coù keá hoaïch. Cho neân, noùi ñeán ngaân saùch nhaø nöôùc tröôùc heát ñoù laø moät baûn döï toaùn thu chi cuûa nhaø nöôùc trong moät giai ñoaïn nhaát ñònh (nieân haïn hay ña nieân) vaø coù tính phaùp lyù raát cao.