liệu Tham khảo cho Các hoạt động trong lớp cao nhận thức về môi trường Tác giả Bà Fiona Farley, Chuyên Viên Giáo Dục Xuất bản Tổ Chức Hợp Tác Quốc Tế Đức (GIZ) GmbH Dự Án Bảo Tồn và Phát Triển Khu Dự Trữ Sinh Quyển Kiên Giang Địa chỉ 320 Ngô Quyền Thành phố Rạch Giá Tỉnh Kiên Giang Việt Nam Email office.de Web www.vn Chịu trách nhiệm TS Sharon Brown Thiết kế đồ họa Heidi Woerner woerner_h@web.de © giz 2012 Nguồn liệu Tham khảo sử dụng với cuốn Hoạt động trong lớp Nâng cao nhận thức về môi trường Bản tóm tắt về GIZ Tổ chức Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) được thành lập ngày 01 tháng 01 năm 2011, quy tụ những kinh nghiệm lâu năm của ba tổ chức tiền nhiệm là DED (Tổ chức Hỗ trợ Phát triển Đức), GTZ (Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức) và InWEnt (Tổ chức Bồi dưỡng và Nâng cao Năng lực Quốc tế Đức). Là một tổ chức thuộc nhà nước liên bang, GIZ hỗ trợ Chính phủ Đức trong lĩnh vực hợp tác quốc tế cho phát triển bền vững, cũng như công tác giáo dục quốc tế trên toàn cầu. Bên cạnh đó, GIZ hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác bao gồm phát triển kinh tế và xúc tiến việc làm; xây dựng nhà nước và khuyến khích dân chủ; an ninh, tái thiết và giải quyết mâu thuẫn dân sự; an ninh lương thực, y tế, giáo dục phổ cập; bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Nhiều năm qua, Việt Nam là đối tác ưu tiên của Hợp tác Phát triển Đức.
Nhiều chương trình, dự án liên kết chặt chẽ với nhau trong mục tiêu tổng thể giảm nghèo bao trùm 3 lĩnh vực ưu tiên sau đây của hợp tác : 1) Phát triển kinh tế bền vững và đào tạo nghề, 2) Chính sách môi trường, các nguồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển đô thị và 3) Y tế. Lời cảm ơn Chúng tôi xin cảm ơn ông Lê Anh Huy, Phó trưởng Phòng Tiểu học, Sở Giáo dục và Đào tạo Kiên Giang đã nhiệt tình hỗ trợ trong suốt quá trình biên soạn cuốn sách tham khảo này. Bên cạnh việc tham gia góp ý về thiết kế và nội dung cuốn sách, ông cũng là người tích cực hỗ trợ các khóa tập huấn cho hơn 30 thầy cô giáo ở các trường tiểu học và cán bộ phụ trách giáo dục cấp huyện trong các vùng trọng điểm của dự án GIZ, bao gồm cả đảo Phú Quốc nhằm xây dựng phương pháp sử dụng cuốn sách tham khảo và thử nghiệm các hoạt động. Xin chân thành cảm ơn ông Lương Thanh Hải, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Kiên Giang đã hỗ trợ hiệu đính cuốn sách và đóng góp nhiều ý kiến tư vấn, đặc biệt là các nội dung chuyên môn, môi trường địa phương và quốc tế.
Xin chân thành cảm ơn các cán bộ dự án GIZ Kiên Giang, cô Nguyễn Thị Việt Phương, ông Chu Văn Cường và cô Nguyễn Thị Thanh Thuý đã tích cực tham gia biên soạn cuốn sách. 2 Quyết định của Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Kiên Giang cho phép lưu hành sách tham khảo giáo dục môi trường do dự án GIZ biên soạn. Lời nói đầu Ủy ban Quốc tế về Biến đổi Khí hậu đã xác định Việt Nam là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất do biến đổi khí hậu. Với mật độ dân số cao hiện đang sống trong vùng trũng, đồng bằng sông Cửu Long và sông Hồng hiện đang bị đe dọa bởi nước biển dâng và sự gia tăng về thiên tai như lốc xoáy, bão lũ.
Ngoài ra, dân số tăng nhanh sẽ tạo áp lực rất lớn đối với các nguồn tài nguyên thiên nhiên trên đất liền và vùng ven biển, nơi có đa dạng sinh học cao. Đồng bằng sông Cửu Long được biết đến là khu vực có đa dạng sinh học phong phú và đặc thù, đặc biệt ở các vùng đất ngập nước ven biển, rừng ngập mặn ven biển và rừng tràm cũng như các khu rừng nguyên sinh cây họ Dầu còn sót lại. Những khu vực này hiện đang bị đe dọa do áp lực dân số tăng nhanh và do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Năm 2006, UNESCO công nhận Khu Dự trữ Sinh quyển và Con người Kiên Giang.
Nhằm bảo vệ vùng đồng bằng sông Cửu Long trước các mối đe dọa từ áp lực dân số và tác động của biến đổi khí hậu, Bộ Hợp tác và Phát triển Cộng hòa Liên Bang Đức (BMZ) và Cơ quan Hợp tác quốc tế Australia (AusAID) đã ký kết biên bản ghi nhớ triển khai chương trình hợp tác phát triển giữa Úc và Đức tại Việt Nam. Dự án Bảo tồn và Phát triển Khu Dự trữ Sinh quyển Kiên Giang là dự án đầu tiên được xây dựng theo thỏa thuận này. Dự án được AusAID tài trợ và được GIZ triển khai. Dự án ưu tiên thực hiện tại ba vùng trọng điểm trong khu dự trữ Sinh quyển Kiên Giang là Vườn quốc gia U Minh Thượng, Vườn quốc gia Phú Quốc và Rừng Phòng hộ Kiên Lương – Hòn Chông.
Mục tiêu tổng thể của dự án là quản lý bền vững tài nguyên thiên nhiên tại tỉnh Kiên Giang đặc biệt là quản lý có hiệu quả các khu bảo tồn và rừng ngập mặn ven biển. Lời Giới thiệu Sách tham khảo dành cho giáo viên được biên soạn là một sáng kiến trong hợp phần nâng cao nhận thức môi trường thuộc Dự án Bảo tồn và Phát triển Khu dự trữ sinh quyển Kiên Giang. Mục đích của cuốn sách là giúp nâng cao nhận thức môi trường trong các trường tiểu học. Cuốn sách được biên soạn theo trình tự các bước sau đây.
Bước đầu tiên là khảo sát nhu cầu ở trường học. Bước kế tiếp là tổ chức hội thảo tập huấn tại thành phố Rạch Giá cho hơn 30 giáo viên và các cán bộ phụ trách giáo dục nòng cốt từ các huyện trong Khu Dự trữ Sinh quyển. Nội dung hội thảo được gắn kết chặt chẽ với các vấn đề chính trong Dự án như: Biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu, Các vấn đề rác thải và Bảo tồn đa dạng sinh học trong Khu Dự trữ Sinh quyển. Ý tưởng biên soạn cuốn sách này là một bước đi hợp lý, xuất phát từ nguồn thông tin thu thập được từ những đợt khảo sát và phân tích và đặc biệt là từ kết quả đầu ra của hội thảo do dự án tổ chức.
Trong hội thảo, rất nhiều ý kiến cho rằng giáo viên ở các khu vực khác trong tỉnh Kiên Giang cũng như các tỉnh còn lại ở đồng bằng sông Cửu Long sẽ có cơ hội sử dụng nhiều thông tin cơ bản phục vụ bài giảng của mình và các hoạt động dành cho học sinh nếu những thông tin và hoạt động này được biên soạn thành một cuốn sách. 4 Giáo viên có thể tham khảo cuốn sách này để tìm hiểu thêm về biến đổi khí hậu, tác động của biến đổi khí hậu đến Việt Nam trong tương lai và cụ thể là các tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long. Những ý tưởng để tiết kiệm năng lượng trong thực tiễn cần được giáo viên chia sẻ với học sinh với mục đích thực hiện các giải pháp làm giảm tác động của biến đổi khí hậu bằng cách thay đổi hành vi và thói quen sử dụng năng lượng của chúng ta. Thêm vào đó cũng có nhiều thông tin bổ ích về vấn đề rác thải và việc áp dụng mô hình 3T: Tiết giảm, Tái sử dụng và Tái chế nhằm giúp làm sạch môi trường và giảm tác động của sự ô nhiễm do túi nhựa gây ra.
Thông tin và hoạt động liên quan đến đa dạng sinh học tại các vùng trọng điểm của Khu Dự trữ Sinh quyển tập trung vào các loài động, thực vật đang bị đe dọa hoặc nguy cấp và hy vọng sẽ giúp giáo viên nâng cao kiến thức về động, thực vật cho học sinh cũng như sự cần biết để bảo vệ các loài động, thực vật này cho tương lai. Phần tài liệu tham khảo của cuốn sách cung cấp một số trang web hữu ích như là nguồn thông tin cho giáo viên trong việc nâng cao kiến thức về môi trường. Hình vẽ trắng đen của các loài động thực vật cũng được cung cấp kèm theo để giáo viên có thể sao chép tiện lợi cho việc sử dụng ở lớp học. Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách, quyết định liên quan đến công tác bảo vệ môi trường.
Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD & ĐT) cũng đã ban hành một số quyết định liên quan đến việc dạy và học về môi trường trong trường học như: Quyết định số 896/BGDT-GDTH (ngày 13 tháng 2 năm 2006) về việc “Hướng dẫn điều chỉnh việc dạy và học tại các trường tiểu học”- Giáo viên được phép sử dụng tài liệu tham khảo để xây dựng bài giảng có liên quan đến kiến thức địa phương cho học sinh. Quyết định số 5982 / BGDT-GDTH (ngày 7 tháng 7 năm 2008) về việc “Hướng dẫn việc dạy và học kiến thức địa phương tại các trường tiểu học”- Giáo viên được khuyến khích tạo nhiều cơ hội cho học sinh tìm hiểu về các chủ đề như đa dạng sinh học trong bối cảnh địa phương. Ngoài các văn bản trên, Bộ GD & ĐT cũng đã ban hành hai bộ tiêu chuẩn cho các trường học để đạt “Trường học Xanh-Sạch-Đẹp”. Theo nội dụng của cả hai quyết định trên thì giáo viên được phép sử dụng tài liệu tham khảo để xây dựng bài giảng có liên quan đến kiến thức địa phương cho học sinh.
Cuốn sách này được biên soạn phù hợp với các sáng kiến hiện nay của Bộ GD & ĐT nhắm nhấn mạnh tầm quan trọng của, việc dạy và học về môi trường và giúp các trường nâng cao năng lực để trở thành trường xanh và sạch. Hy vọng rằng, giáo viên sẽ thích thú tìm hiểu cuốn sách này và xem đây là nguồn tham khảo hữu ích. Hướng dẫn sử dụng Tài liệu này được sử dụng cùng với cuốn “Hoạt động trong lớp”. Cuốn sách cung cấp các nguồn liệu để giáo viên dễ dàng phô tô, gồm: bảng biểu, thẻ trò chơi và các hình vẽ.
Trước khi lên lớp giáo viên cần: • Xác định trang liên kết để phô tô phục vụ cho bài giảng. • Xác định số lượng cần phô tô. • Phát cho học sinh. Trong cuốn “Hoạt động trong lớp” sẽ có biểu tượng hướng dẫn số trang liên kết với cuốn Tài Liệu Sao chép tài liệu từ sách tham khảo trang 12 Tất cả các hình vẽ trong cuốn sách này thuộc sở hữu của GIZ Việt Nam.
Chúng tôi hy vọng thầy cô và các em học sinh thích thú với những tài liệu tham khảo này.