Luận văn thạc sĩ nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư việt nam tại thị trường campuchia đến năm 2020 luận án tiến sĩ

Nghiên cứu nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia đến năm 2020, cung cấp giải pháp và chiến lược hiệu quả.

• Tác giả: Trần Văn Thi
• Người hướng dẫn: GS. Hoàng Thị Chỉnh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Doanh Nghiệp Có Vốn Đầu Tư Việt Nam Tại Thị Trường Campuchia Đến Năm 2020
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. Cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm về cạnh tranh
• 1.1.2. Khái niệm lợi thế cạnh tranh
• 1.1.3. Năng lực cạnh tranh
• 1.2. Một số đặc điểm cạnh tranh tại thị trường nước ngoài do tác động của hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.2.1. Những tác động trong lộ trình hội nhập của một quốc gia sở tại
• 1.2.2. Xu hướng cạnh tranh do tác động của hội nhập kinh tế quốc tế của một quốc gia sở tại
• 1.3. Một số yếu tố nội lực cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.3.1. Quy mô của doanh nghiệp
• 1.3.2. Năng lực cạnh tranh về giá cả
• 1.3.3. Khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm
• 1.3.4. Năng lực về quản lý
• 1.3.5. Trình độ kỹ thuật công nghệ sản xuất
• 1.3.6. Năng lực nghiên cứu và tiếp cận thị trường
• 1.3.7. Năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm
• 1.3.8. Năng lực triển khai xây dựng và phát triển thương hiệu
• 1.4. Một số yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN
• 1.4.1. Quy mô dung lượng của thị trường
• 1.4.2. Tiềm năng tăng trưởng của thị trường
• 1.4.3. Khả năng biến động của thị trường
• 1.4.4. Các điều kiện cạnh tranh của thị trường
• 1.4.5. Sự trung thành của người dân đối với nhãn hiệu
• 1.4.6. Mức độ thay đổi công nghệ tại thị trường sở tại
• 1.4.7. Các quy chế của chính phủ tại thị trường sở tại
• 1.5. Một số mô hình phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.5.1. Mô hình ma trận SWOT
• 1.5.2. Mô hình tổng Michael Porter – Dunning
• 1.5.3. Mô hình ma trận hình ảnh cạnh tranh
• 1.5.4. Mô hình ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE)
• 1.5.5. Mô hình ma trận tổ hợp độ hấp dẫn của thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (GE)
• 1.6. Thiết kế mô hình phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 1.6.1. Khung phân tích
• 1.6.2. Lựa chọn phương pháp đánh giá theo các mô hình phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 1.6.3. Phương pháp xác định tầm quan trọng của các yếu tố nội lực của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 1.6.3.1. Lựa chọn các yếu tố nội lực để đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.6.3.2. Phương pháp tính trọng số
• 1.6.4. Phương pháp đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 1.6.4.1. Xây dựng thang đo năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.6.4.2. Xây dựng bảng câu hỏi
• 1.6.4.3. Tiến hành khảo sát
• 1.6.4.4. Xử lý dữ liệu
• 1.6.5. Phương pháp xác định tầm quan trọng của các yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN có vốn đầu tư VN tại thị trường CPC
• 1.6.5.1. Lựa chọn các yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN có vốn đầu tư VN tai CPC
• 1.6.5.2. Xây dựng bảng câu hỏi
• 1.6.5.3. Tiến hành khảo sát
• 1.6.5.4. Xử lý dữ liệu và tính trọng số
• 1.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2 PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ VIỆT NAM TẠI THỊ TRƯỜNG CAMPUCHIA
• 2.1. Giới thiệu một số nét chung về thị trường Campuchia
• 2.2. Một số yếu tố về môi trường
• 2.2.1. Các yếu tố môi trường vĩ mô
• 2.2.2. Các chính sách phát triển của Chính phủ Campuchia
• 2.3. Một số nét chung về hoạt động thương mại và đầu tư tại Campuchia
• 2.3.1. Một số nét chung về hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu
• 2.3.2. Một số nét chung về hoạt động đầu tư tại Campuchia
• 2.4. Quan hệ kinh tế Việt Nam-Campuchia
• 2.4.1. Quan hệ thương mại
• 2.4.2. Quan hệ trong đầu tư giữa Việt Nam với Campuchia
• 2.5. Đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 2.5.1. Tổng quan về các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia
• 2.5.2. Tầm quan trọng của các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia (Xác định trọng số)
• 2.5.2.1. Tầm quan trọng của quy mô doanh nghiệp
• 2.5.2.2. Tầm quan trọng của khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm
• 2.5.2.3. Tầm quan trọng về năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm
• 2.5.2.4. Tầm quan trọng của năng lực quản lý
• 2.5.2.5. Tầm quan trọng về năng lực nghiên cứu và tiếp cận thị trường
• 2.5.2.6. Tầm quan trọng của năng lực cạnh tranh về giá
• 2.5.2.7. Tầm quan trọng của năng lực xây dựng và phát triển thương hiệu
• 2.5.2.8. Tầm quan trọng về trình độ công nghệ sản xuất của doanh nghiệp
• 2.5.3. Đánh giá các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 2.5.3.1. Năng lực cạnh tranh về giá
• 2.5.3.2. Khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm
• 2.5.3.3. Quy mô của doanh nghiệp
• 2.5.3.4. Năng lực về quản lý
• 2.5.3.5. Năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm
• 2.5.3.6. Năng lực nghiên cứu tiếp cận thị trường
• 2.5.3.7. Trình độ công nghệ sản xuất của doanh nghiệp
• 2.5.3.8. Năng lực xây dựng thương hiệu
• 2.5.4. Đánh giá chung về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 2.5.5. Đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố môi trường kinh doanh đến năng lực cạnh tranh của DN có vốn đầu tư VN tại thị trường CPC
• 2.5.5.1. Tầm quan trọng (trọng số) của các yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN có vốn đầu tư VN tại CPC
• 2.5.5.2. Đánh giá mức độ hấp dẫn của thị trường Campuchia qua các yếu tố môi trường kinh doanh đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam
• 2.5.5.3. Đánh giá chung về mức độ hấp dẫn của thị trường Campuchia đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam
• 2.5.6. Phân tích ma trận tổ hợp mức độ hấp dẫn của thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 2.5.7. Nhận xét chung về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 2.5.7.1. Những điểm mạnh cơ bản
• 2.5.7.2. Những điểm yếu cơ bản
• 2.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ VIỆT NAM TẠI THỊ TRƯỜNG CAMPUCHIA ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Dự báo tình hình kinh tế của Campuchia đến năm 2020
• 3.1.1. Các mục tiêu phát triển đến năm 2020
• 3.1.2. Các định hướng vĩ mô
• 3.1.3. Các định hướng vi mô
• 3.1.4. Dự báo về các đối thủ cạnh tranh trong khối ASEAN và ngoài khối ASEAN tại thị trường Campuchia đến năm 2020
• 3.1.5. Những tác động của kinh tế thế giới và liên khu vực đối với thị trường Campuchia đến năm 2020
• 3.1.6. Triển vọng sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đến năm 2020
• 3.1.7. Những cơ hội và thách thức của thị trường Campuchia đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam
• 3.2. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đến năm 2020
• 3.2.1. Một số quan điểm trong đề xuất các giải pháp
• 3.2.2. Một số cơ sở để đề xuất giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia
• 3.2.3. Nhóm giải pháp phát huy lợi thế cạnh tranh
• 3.2.4. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả chiến lược sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia
• 3.2.5. Nhóm giải pháp hỗ trợ của chính phủ cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia đến năm 2020
• 3.2.6. Nhóm giải pháp phát huy nội lực của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia đến năm 2020
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Một số kiến nghị đối với Chính phủ Việt Nam
• 3.3.2. Một số kiến nghị đối với các Bộ/ngành
• 3.3.3. Một số kiến nghị đối với Chính quyền các tỉnh biên giới giáp với Campuchia
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• Phần kết luận

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia

Việt Nam đang ngày càng khẳng định vị thế của mình trên thị trường quốc tế, đặc biệt là tại Campuchia. Với vị trí địa lý thuận lợi và mối quan hệ lịch sử gắn bó, việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và đề xuất các giải pháp cụ thể.

1.1. Tình hình hiện tại của doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia

Doanh nghiệp Việt Nam đã có mặt tại Campuchia từ lâu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc khẳng định thương hiệu và mở rộng thị trường. Các yếu tố như chính sách đầu tư, môi trường kinh doanh và sự cạnh tranh từ các nước khác cần được xem xét kỹ lưỡng.

1.2. Lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia

Doanh nghiệp Việt Nam có nhiều lợi thế như sự hiểu biết về thị trường, khả năng thích ứng nhanh và mối quan hệ tốt với chính quyền địa phương. Tuy nhiên, cần phát huy hơn nữa những lợi thế này để nâng cao năng lực cạnh tranh.

II. Những thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp Việt Nam

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài, sự thay đổi trong chính sách kinh tế và môi trường kinh doanh không ổn định là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài

Các doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là từ Trung Quốc và Hàn Quốc, đang gia tăng đầu tư và chiếm lĩnh thị trường Campuchia. Điều này tạo ra áp lực lớn cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc duy trì và mở rộng thị phần.

2.2. Chính sách và quy định của chính phủ Campuchia

Chính phủ Campuchia đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ đầu tư, nhưng cũng có những quy định phức tạp và thay đổi thường xuyên. Doanh nghiệp cần nắm rõ các quy định này để tránh rủi ro trong hoạt động kinh doanh.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc phát triển chiến lược kinh doanh, cải tiến quy trình sản xuất và tăng cường hợp tác với các đối tác địa phương là những giải pháp quan trọng.

3.1. Xây dựng chiến lược kinh doanh hiệu quả

Doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu và chiến lược kinh doanh phù hợp với thị trường Campuchia. Việc nghiên cứu thị trường và phân tích đối thủ cạnh tranh sẽ giúp doanh nghiệp có những quyết định đúng đắn.

3.2. Tăng cường hợp tác với đối tác địa phương

Hợp tác với các doanh nghiệp địa phương không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam hiểu rõ hơn về thị trường mà còn tạo ra cơ hội phát triển bền vững. Việc chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực cạnh tranh

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ dựa vào yếu tố nội lực của doanh nghiệp mà còn phụ thuộc vào môi trường kinh doanh bên ngoài. Các doanh nghiệp cần có chiến lược linh hoạt để thích ứng với những thay đổi này.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp đã thành công

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã thành công trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua việc áp dụng các chiến lược marketing hiệu quả và cải tiến sản phẩm. Những bài học từ họ có thể được áp dụng cho các doanh nghiệp khác.

4.2. Đánh giá tác động của môi trường kinh doanh

Môi trường kinh doanh tại Campuchia có nhiều biến động, và doanh nghiệp cần thường xuyên đánh giá để điều chỉnh chiến lược. Việc nắm bắt xu hướng thị trường và phản ứng kịp thời sẽ giúp doanh nghiệp duy trì vị thế cạnh tranh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia

Việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia là một quá trình liên tục. Doanh nghiệp cần không ngừng cải tiến và đổi mới để thích ứng với thị trường. Triển vọng trong tương lai là rất khả quan nếu doanh nghiệp biết tận dụng tốt các cơ hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc duy trì sự linh hoạt

Sự linh hoạt trong chiến lược kinh doanh sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của thị trường. Điều này là rất cần thiết trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng.

5.2. Hướng đi bền vững cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần xây dựng các chiến lược phát triển bền vững, không chỉ tập trung vào lợi nhuận mà còn chú trọng đến trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường. Điều này sẽ tạo ra giá trị lâu dài cho doanh nghiệp và cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Trần Văn Thi với đề tài "Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đến năm 2020" được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Hoàng Thị Chỉnh, bảo vệ vào tháng 11 năm 2011, thuộc chuyên ngành Quản trị kinh doanh (mã số: 62.01).

Về tính cấp thiết, Campuchia giữ vị trí trung tâm trong khu vực Đông Nam Á, sở hữu nhiều tiềm năng chưa được khai thác và ban hành các chính sách thu hút đầu tư nước ngoài thông thoáng so với khu vực. Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư tại Hội nghị biên mậu ngày 28/11/2011, tính đến ngày 20/09/2011, Campuchia là quốc gia đứng thứ hai trong tổng số 50 quốc gia và vùng lãnh thổ thu hút vốn đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam. Dù làn sóng đầu tư tăng nhanh và mối quan hệ ngoại giao truyền thống giữa hai nước tạo nhiều thuận lợi, ảnh hưởng kinh tế thực tế của các doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia vẫn ở mức thấp, chưa tương xứng với tiềm năng. Trước bối cảnh lộ trình hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) vào năm 2015 và các đối thủ cạnh tranh từ nội khối lẫn ngoài khối (như Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan) gia tăng sức ép, các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia gặp lúng túng trong hoạch định chiến lược cạnh tranh, thiếu phân tích điểm mạnh - điểm yếu nội tại và đối mặt với sự thiếu nhất quán trong chính sách hỗ trợ.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết là việc thiếu vắng một nghiên cứu hệ thống, toàn diện về sự tương tác giữa nội lực doanh nghiệp Việt Nam với các yếu tố môi trường kinh doanh đặc thù tại Campuchia để lượng hóa năng lực cạnh tranh và đề xuất giải pháp chiến lược dài hạn.

• Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia, từ đó xác định có hệ thống các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp này đến năm 2020.
• Đối tượng nghiên cứu: Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đã đăng ký thành lập doanh nghiệp (hoặc góp vốn liên doanh) sản xuất, kinh doanh thương mại tại Campuchia. Luận án không nghiên cứu doanh nghiệp có vốn đầu tư tại Campuchia nói chung hoặc khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu đơn thuần từ Việt Nam sang Campuchia.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về lĩnh vực: Tập trung vào hai lĩnh vực chính là hoạt động đầu tư (chủ yếu là đầu tư tạo nguyên liệu đầu vào cho sản xuất) và hoạt động kinh doanh thương mại tại Campuchia.
  • Về đối thủ cạnh tranh: Khảo sát các đối thủ cạnh tranh trực tiếp hiện tại và các đối thủ cạnh tranh tiềm năng trong khu vực ASEAN cũng như ngoài khối ASEAN.
  • Về thời gian: Phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2008–2011 và đề xuất giải pháp, tầm nhìn định hướng đến năm 2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật và kế thừa các nền tảng lý luận cùng các công trình thực tiễn liên quan:

• Các nghiên cứu lý thuyết nền tảng:

  • Lý thuyết cạnh tranh cổ điển và hiện đại: Tác giả điểm lại học thuyết "Chi phí tuyệt đối" của Adam Smith (1776) trong tác phẩm Khảo luận về bản chất và nguyên nhân sự giàu có của các quốc gia (trích qua Bạch Thu Cường, 2002); học thuyết "Chi phí so sánh" của David Ricardo; quan điểm trường phái Áo với lý thuyết về sự nhạy cảm nắm bắt cơ hội của I. Kirzner và vai trò của sáng tạo (kỹ thuật, thể chế, quản lý) của J. Schumpeter.
  • Các công trình của Michael E. Porter: Tác phẩm Chiến lược cạnh tranh (1980, trích qua Dương Ngọc Dũng, 2008), Lợi thế cạnh tranh (1985, trích qua Nguyễn Phúc Hoàng, 2008), Lợi thế cạnh tranh quốc gia (1990) với mô hình 5 áp lực cạnh tranh, 3 chiến lược cạnh tranh tổng quát và mô hình kim cương.
  • Lý thuyết mở rộng: Nghiên cứu của Scott Hoeing về các yếu tố cạnh tranh phi giá cả (thương hiệu, sự đổi mới, chất lượng cảm nhận, kênh phân phối); quan điểm của Gary Hamel (1995) về cạnh tranh đón đầu tương lai; John Naisbitt (1995) về liên minh chiến lược; W. Chan Kim và Renée Mauborgne với lý thuyết Chiến lược đại dương xanh; công trình của Tôn Thất Nguyễn Thiêm (2005) về thị trường, chiến lược, cơ cấu và giá trị gia tăng.
  • Các mô hình định lượng quản trị chiến lược: Mô hình ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE) và ma trận hình ảnh cạnh tranh (CPM) của Fred R. David (2000, trích qua Nguyễn Thị Liên Diệp, 2003); ma trận tổ hợp độ hấp dẫn của thị trường và vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp (GE) của Hill & Jones (1992).
  • Các nghiên cứu trong nước về cấu thành năng lực cạnh tranh: Phạm Quang Trung (2005), Nguyễn Thị Cành (2005), Đoàn Thị Hồng Vân (2005), Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (2003).

• Các đề án và báo cáo nghiên cứu thực tế:

  • Đề án nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ Việt Nam (Bộ Công Thương, 2005).
  • Đề án phát triển thương mại và đầu tư với Campuchia (Bộ Công Thương, 2008).
  • Báo cáo nghiên cứu người tiêu dùng Campuchia (Báo Sài Gòn Tiếp Thị và Câu lạc bộ Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao, 2009).
  • Báo cáo nghiên cứu thị trường Campuchia của Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC, 2009).
  • Báo cáo thông tin thị trường của Thương vụ Việt Nam tại Campuchia (2009).
  • Các đề tài nghiên cứu cấp Bộ của Quách Thị Bảo Châu và Ngô Thị Ngọc Huyền (Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh) về kinh tế đối ngoại và đầu tư trực tiếp ra nước ngoài.

• Vị trí và tính mới của luận án: Trong khi các công trình trước đây chỉ phân tích riêng lẻ từng phân mảng (như thương mại xuất nhập khẩu, hành vi tiêu dùng hoặc hoạt động đầu tư FDI thuần túy), luận án của tác giả Trần Văn Thi là công trình chuyên sâu tiếp cận tổng thể mối quan hệ tương tác giữa 8 yếu tố nội lực cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam và 8 yếu tố môi trường kinh doanh tại Campuchia thông qua việc kết hợp các mô hình IFE, SWOT và GE.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và mô hình phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết quản trị chiến lược và các mô hình ma trận đánh giá:

Mô hình phân tích	Mục đích sử dụng trong luận án	Căn cứ lý thuyết / Tác giả
Mô hình IFE (Internal Factor Evaluation)	Đánh giá thực trạng và xác định sức mạnh/điểm yếu của 8 yếu tố nội lực doanh nghiệp.	Fred R. David (2000), Nguyễn Thị Liên Diệp (2003)
Mô hình GE (General Electric Matrix)	Phân tích tổ hợp giữa mức độ hấp dẫn của môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh để định vị chiến lược.	Hill & Jones (1992)
Mô hình SWOT	Tổng hợp điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, nguy cơ để hình thành các phương án chiến lược kết hợp (S-O, S-T, W-O, W-T).	Nguyễn Thị Liên Diệp (2003)
Mô hình 5 áp lực cạnh tranh	Phân tích cấu trúc ngành và các nguy cơ từ đối thủ, nhà cung cấp, khách hàng, sản phẩm thay thế.	Michael E. Porter (1980, 1985)
Mô hình tổng hợp	Đánh giá tương quan giữa năng lực cạnh tranh quốc gia, ngành và doanh nghiệp.	Michael Porter – J. Dunning (1990)

Tác giả đã xác lập hệ thống tiêu chí phân tích gồm:

• 8 yếu tố nội lực cấu thành năng lực cạnh tranh doanh nghiệp: (1) Quy mô doanh nghiệp; (2) Năng lực cạnh tranh về giá cả; (3) Khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D); (4) Năng lực quản lý; (5) Trình độ kỹ thuật công nghệ sản xuất; (6) Năng lực nghiên cứu và tiếp cận thị trường; (7) Năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm; (8) Năng lực triển khai xây dựng và phát triển thương hiệu.
• 8 yếu tố môi trường kinh doanh tại thị trường Campuchia: (1) Quy mô dung lượng thị trường; (2) Tiềm năng tăng trưởng của thị trường; (3) Khả năng biến động của thị trường; (4) Các điều kiện cạnh tranh của thị trường; (5) Sự trung thành của người dân đối với nhãn hiệu; (6) Mức độ thay đổi công nghệ tại thị trường sở tại; (7) Sự ổn định chính trị và kinh tế; (8) Các quy chế của chính phủ tại thị trường sở tại.

                  +-------------------------------------------------------------+
                  |                      KHUNG PHÂN TÍCH                        |
                  +-------------------------------------------------------------+
                                                 |
         +---------------------------------------+---------------------------------------+
         |                                                                               |
         v                                                                               v
+------------------------------------+                         +------------------------------------+
|         8 YẾU TỐ NỘI LỰC           |                         |         8 YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG        |
| - Quy mô doanh nghiệp              |                         | - Dung lượng thị trường            |
| - Cạnh tranh về giá                |                         | - Tiềm năng tăng trưởng            |
| - Nghiên cứu & phát triển (R&D)    |                         | - Khả năng biến động               |
| - Năng lực quản lý                 |                         | - Điều kiện cạnh tranh             |
| - Trình độ công nghệ sản xuất      |                         | - Độ trung thành nhãn hiệu         |
| - Nghiên cứu tiếp cận thị trường   |                         | - Mức độ thay đổi công nghệ        |
| - Tổ chức tiêu thụ sản phẩm        |                         | - Ổn định chính trị & kinh tế      |
| - Xây dựng & phát triển thương hiệu|                         | - Các quy chế của chính phủ        |
+------------------------------------+                         +------------------------------------+
                 |                                                               |
                 v                                                               v
+------------------------------------+                         +------------------------------------+
|    Ma trận các yếu tố bên trong    |                         |    Đánh giá mức độ hấp dẫn của     |
|              (IFE)                 |                         |        thị trường Campuchia        |
+------------------------------------+                         +------------------------------------+
                 |                                                               |
                 +-------------------------------+-------------------------------+
                                                 |
                                                 v
                               +------------------------------------+
                               |     Ma trận tổ hợp hấp dẫn GE      |
                               |    (Độ hấp dẫn TT x Năng lực CT)   |
                               +------------------------------------+
                                                 |
                                                 v
                               +------------------------------------+
                               |      HỆ THỐNG GIẢI PHÁP 2020       |
                               |    & KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH          |
                               +------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu thực tế và nguồn dữ liệu

Luận án phối hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp chuyên gia (Định tính): Thực hiện vào tháng 11/2008 thông qua việc xin ý kiến của 46 chuyên gia là cán bộ quản lý cấp trưởng phòng trở lên trong lĩnh vực đầu tư, thương mại và quản trị. Mục đích là xác định hệ thống các yếu tố cấu thành nội lực và môi trường, đồng thời tính toán trọng số ($T_i$) cho từng yếu tố.
• Phương pháp khảo sát mẫu (Định lượng): Khảo sát thực tế triển khai vào tháng 04/2009 với kích thước mẫu gồm 92 phiếu trả lời hợp lệ từ các nhà quản lý doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động tại Campuchia. Dữ liệu được đo lường bằng thang đo Likert và xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS nhằm tính toán giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, phục vụ phân tích ma trận IFE và ma trận GE.
• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo chính thức của Bộ Thương mại Campuchia, Bộ Công Thương Việt Nam, Thương vụ Việt Nam tại Campuchia, Hội đồng Phát triển Campuchia (CDC), Niên giám Thống kê ASEAN (ASEAN Yearbook), cơ sở dữ liệu ASEAN Statistics, CIA Factbook, các báo cáo nghiên cứu của ITPC TP. Hồ Chí Minh và biên bản các Hội nghị hợp tác phát triển biên giới và biên mậu Việt Nam - Campuchia.

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có độ dài 158 trang, bao gồm 49 bảng số liệu và 23 hình vẽ, được cấu trúc thành Phần mở đầu, 3 chương nội dung và Phần kết luận.

Chương 1: Cơ sở khoa học về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết hoàn chỉnh cho toàn bộ luận án:

• Phân tích bản chất kinh tế của cạnh tranh, lợi thế cạnh tranh và năng lực cạnh tranh ở ba cấp độ (quốc gia, sản phẩm/dịch vụ, doanh nghiệp), khẳng định luận điểm: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là sự kết hợp giữa nội lực bên trong và khả năng khai thác các cơ hội từ môi trường bên ngoài nhằm duy trì thị phần và lợi nhuận vượt trội.
• Làm rõ các đặc điểm cạnh tranh quốc tế trong điều kiện hội nhập: sự dịch chuyển từ nền kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức, sự chuyển dịch từ cạnh tranh dựa vào lợi thế so sánh truyền thống sang cạnh tranh dựa vào quy chế (như quy chế GSP mà Campuchia được hưởng), và chuyển từ cạnh tranh đối kháng sang cạnh tranh mang tính hợp tác.
• Hệ thống hóa chi tiết 8 yếu tố nội lực cấu thành năng lực cạnh tranh doanh nghiệp và 8 yếu tố môi trường kinh doanh sở tại tác động đến hiệu quả kinh doanh.
• Đánh giá ưu điểm, hạn chế của 5 mô hình phân tích chiến lược (SWOT, Michael Porter - Dunning, CPM, IFE, GE); từ đó thiết kế quy trình 3 bước đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia, chọn ma trận IFE và ma trận GE làm công cụ lượng hóa trung tâm.

Chương 2: Phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia

Chương 2 trình bày toàn bộ kết quả phân tích thực nghiệm và đánh giá thực trạng:

• Bối cảnh môi trường và quan hệ kinh tế song phương: Phân tích các yếu tố môi trường vĩ mô, hệ thống chính sách kinh tế của Chính phủ Hoàng gia Campuchia, thực trạng thương mại xuất nhập khẩu và thu hút đầu tư FDI của Campuchia; điểm lại tiến trình hợp tác thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Campuchia giai đoạn trước năm 2011.
• Đánh giá các yếu tố nội lực của doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia: Dựa trên kết quả khảo sát 46 chuyên gia (tháng 11/2008) để xác lập trọng số ($T_i$) và khảo sát 92 mẫu (tháng 04/2009) được xử lý trên SPSS:
  • Xác định thứ tự tầm quan trọng của các yếu tố nội lực: Năng lực quản lý, năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm và năng lực cạnh tranh về giá là các yếu tố có trọng số cao nhất.
  • Phân tích thực trạng điểm mạnh: Doanh nghiệp Việt Nam có sự linh hoạt trong quản lý, khả năng cạnh tranh về giá tốt ở phân khúc hàng tiêu dùng đại chúng, mạng lưới phân phối bước đầu bám sát các đô thị và khu vực biên giới.
  • Phân tích thực trạng điểm yếu: Quy mô vốn nhỏ, khả năng tiếp cận vốn tín dụng còn khó khăn; công nghệ sản xuất ở mức trung bình; hoạt động R&D gần như chưa được đầu tư thích đáng; công tác nghiên cứu thị trường và phát triển thương hiệu bài bản còn hạn chế.
• Đánh giá mức độ hấp dẫn của môi trường kinh doanh Campuchia: Lượng hóa trọng số và điểm số đánh giá của 8 yếu tố môi trường:
  • Điểm hấp dẫn: Tiềm năng tăng trưởng kinh tế cao, độ mở của thị trường lớn, sự tương đồng văn hóa và vị trí địa lý liền kề, các ưu đãi thuế quan từ quy chế quốc tế mà Campuchia được hưởng.
  • Điểm rủi ro: Hạ tầng giao thông và dịch vụ logistics còn yếu kém, độ biến động thị trường tương đối cao, mức độ trung thành của người tiêu dùng đối với các nhãn hiệu quốc tế lâu năm (như hàng Thái Lan) là một rào cản lớn.
• Tổng hợp ma trận GE và ma trận SWOT: Định vị vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trên ma trận tổ hợp GE, chỉ ra vị trí cần áp dụng chiến lược kết hợp "Đầu tư có chọn lọc / Tăng trưởng thông qua hợp tác liên kết", đồng thời chỉ rõ các điểm mạnh (S), điểm yếu (W), cơ hội (O), thách thức (T) làm căn cứ xây dựng giải pháp.

Chương 3: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đến năm 2020

Chương 3 xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện dựa trên kết quả phân tích từ Chương 2:

• Dự báo bối cảnh kinh tế đến năm 2020: Phân tích các mục tiêu phát triển kinh tế vĩ mô của Campuchia, sự chuyển dịch cơ cấu ngành trong GDP, xu hướng đầu tư của các đối thủ cạnh tranh trong khối ASEAN (Thái Lan, Malaysia, Singapore) và ngoài khối ASEAN (Trung Quốc, Hàn Quốc); nhận diện các tác động của kinh tế toàn cầu và triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược:
  1. Nhóm giải pháp phát huy lợi thế cạnh tranh: Khai thác triệt để lợi thế về cự ly địa lý và đường biên giới chung; tận dụng quy chế ưu đãi xuất xứ hàng hóa của Campuchia để phát triển gia công hàng xuất khẩu sang nước thứ ba; tham gia các gói thầu xây dựng và phát triển hạ tầng; cung ứng dịch vụ logistics và hàng chuyển khẩu.
  2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả chiến lược sản xuất kinh doanh: Tăng cường sự hiện diện của các thương hiệu Việt Nam tại các trung tâm kinh tế lớn (Phnôm Pênh, Siem Reap, Battambang, Sihanoukville); thúc đẩy mô hình liên doanh, liên kết sản xuất với đối tác địa phương; phân khúc thị trường và xây dựng chiến lược kinh doanh chuyên biệt cho từng nhóm ngành hàng (nông sản, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng, dịch vụ viễn thông - tài chính).
  3. Nhóm giải pháp hỗ trợ từ Chính phủ Việt Nam: Hoàn thiện cơ chế chính sách về quản lý vốn đầu tư ra nước ngoài; đầu tư nâng cấp hạ tầng các cửa khẩu và giao thông biên giới; tăng cường công tác xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin thị trường thông qua Thương vụ và các tổ chức xúc tiến; thành lập các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư sang Campuchia.
  4. Nhóm giải pháp phát huy nội lực của doanh nghiệp: Cải thiện năng lực kiểm soát chi phí để giữ vững lợi thế giá; chủ động nghiên cứu sản phẩm thích nghi với thị hiếu người tiêu dùng bản địa; liên kết tích tụ vốn để mở rộng quy mô; chuẩn hóa quy trình quản trị và đào tạo nhân sự địa phương; tổ chức lại mạng lưới tiêu thụ và kênh phân phối hiện đại; đẩy mạnh truyền thông và bảo hộ nhãn hiệu thương hiệu tại Campuchia.
• Các kiến nghị thực thi: Đưa ra các đề xuất cụ thể đối với Chính phủ Việt Nam, các Bộ/ngành hữu quan (Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước) và Ủy ban Nhân dân các tỉnh có đường biên giới giáp Campuchia (Tây Ninh, An Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp, Long An, Bình Phước, Đắk Nông, Gia Lai, Kon Tum).

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đóng góp các kết quả cụ thể về mặt khoa học và ứng dụng thực tiễn:

1. Về mặt lý luận: Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở khoa học về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp khi đầu tư trực tiếp sang thị trường nước ngoài trong bối cảnh hội nhập khu vực. Luận án đã thiết lập thành công mô hình tích hợp giữa ma trận IFE (đánh giá 8 yếu tố nội lực) và ma trận GE (đánh giá sự tương tác giữa 8 yếu tố nội lực và 8 yếu tố môi trường kinh doanh) để lượng hóa năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tại một thị trường chuyển tiếp như Campuchia.
2. Về mặt thực tiễn:
   • Cung cấp bức tranh thực nghiệm định lượng về thực trạng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia thông qua dữ liệu khảo sát 46 chuyên gia và 92 doanh nghiệp, được xử lý bằng phần mềm SPSS.
   • Xác định rõ hệ thống trọng số của từng yếu tố nội lực và môi trường, chỉ ra các điểm nghẽn lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam (quy mô vốn, R&D, công nghệ, xây dựng thương hiệu) cũng như các cơ hội nổi bật từ thị trường Campuchia.
   • Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ, có tính khả thi cao đến năm 2020, gắn liền với các kiến nghị cụ thể cho từng cấp quản lý nhà nước và chính quyền địa phương khu vực biên giới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam trong hai lĩnh vực chủ yếu là đầu tư tạo nguyên liệu đầu vào và kinh doanh thương mại tại Campuchia; số liệu sơ cấp được thu thập tại thời điểm khảo sát (tháng 11/2008 và tháng 04/2009) với quy mô mẫu 92 đơn vị, phản ánh đặc điểm kinh tế của giai đoạn chuẩn bị hình thành AEC 2015.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong các lĩnh vực dịch vụ chất lượng cao (ngân hàng, viễn thông, y tế, du lịch) tại Campuchia; cập nhật và kiểm chứng lại các mô hình đánh giá sau khi Cộng đồng Kinh tế ASEAN chính thức vận hành và khi có sự biến động của dòng vốn FDI từ các nền kinh tế lớn khác vào Campuchia.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, các cơ quan xúc tiến thương mại và UBND các tỉnh biên giới có thể tham khảo phần kiến nghị (mục 3.3) để hoàn thiện cơ chế quản lý biên mậu, quy hoạch hạ tầng cửa khẩu và ban hành các chính sách hỗ trợ đầu tư ra nước ngoài.
• Nhà quản trị doanh nghiệp: Các doanh nghiệp đang hoặc có kế hoạch đầu tư kinh doanh tại Campuchia có thể tham khảo khung 8 yếu tố nội lực và ma trận phân tích trong Chương 1, Chương 2 để tự đánh giá năng lực nội tại, nhận diện đối thủ cạnh tranh và áp dụng các giải pháp chiến lược trong Chương 3.
• Giới nghiên cứu và đào tạo: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật, phương pháp luận kết hợp định tính - định lượng và bộ thang đo mẫu cho giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh thuộc các chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế và Thương mại.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những mô hình quản trị chiến lược nào để phân tích năng lực cạnh tranh?
Luận án sử dụng và tích hợp 5 mô hình chính: Mô hình ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE), Mô hình ma trận tổ hợp độ hấp dẫn của thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (GE), Mô hình ma trận SWOT, Mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter và Mô hình tổng hợp Michael Porter – J. Dunning.

2. Quy mô mẫu và công cụ xử lý dữ liệu trong nghiên cứu thực nghiệm của luận án là gì?
Nghiên cứu sử dụng phương pháp chuyên gia lấy ý kiến của 46 cán bộ quản lý (tháng 11/2008) để xác định các yếu tố cấu thành và trọng số; sau đó khảo sát định lượng với 92 mẫu phiếu hợp lệ từ các doanh nghiệp (tháng 04/2009) và sử dụng phần mềm thống kê SPSS để xử lý dữ liệu.

3. Tám yếu tố nội lực cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong luận án gồm những gì?
Tám yếu tố bao gồm: (1) Quy mô của doanh nghiệp; (2) Năng lực cạnh tranh về giá cả; (3) Khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D); (4) Năng lực về quản lý; (5) Trình độ kỹ thuật công nghệ sản xuất; (6) Năng lực nghiên cứu và tiếp cận thị trường; (7) Năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm; (8) Năng lực triển khai xây dựng và phát triển thương hiệu.

4. Luận án xác định các nhóm giải pháp chính nào để nâng cao năng lực cạnh tranh đến năm 2020?
Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chính: (1) Nhóm giải pháp phát huy lợi thế cạnh tranh (địa lý, gia công xuất khẩu, đấu thầu, chuyển khẩu); (2) Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả chiến lược sản xuất kinh doanh; (3) Nhóm giải pháp hỗ trợ của chính phủ (thể chế, hạ tầng, xúc tiến); (4) Nhóm giải pháp phát huy nội lực doanh nghiệp (giá, R&D, quy mô, quản trị, công nghệ, phân phối, thương hiệu).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Văn Thi là công trình nghiên cứu kinh tế có hệ thống về nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý luận quản trị chiến lược và dữ liệu điều tra thực nghiệm, luận án đã lượng hóa được các yếu tố nội lực cũng như sức hấp dẫn của môi trường kinh doanh sở tại. Các kết quả nghiên cứu và hệ thống giải pháp đề xuất có giá trị thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho việc định hướng hoạt động đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam sang thị trường Campuchia trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 là xác định những yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh, yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN có vốn đầu tư VN tại CPC.1 Cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Cạnh tranh trên thị trường nước ngoài là một xu thế của thời đại, trong đó ai chiếm được ưu thế thì người đó sẽ chiếm được quyền chủ động trong tiến trình hội nhập. Có thể nói, cạnh tranh có tính chất ảnh hưởng trực tiếp đến vị thế và lợi ích của mỗi quốc gia. Vì vậy nghiên cứu vấn đề cạnh tranh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hoạch định các chiến lược để giành lấy vị trí có lợi trong cuộc cạnh tranh.1 Khái niệm về cạnh tranh Lý luận cạnh tranh qua nhiều thời đại, đã không ngừng được bổ sung và phát triển dựa vào sự nghiên cứu, tiếp cận và vận dụng trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Theo từ điển thuật ngữ kinh tế học (NXB Từ điển bách khoa, Hà Nội) [ 39 ]: “Cạnh tranh kinh tế là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh tế (nhà sản xuất, nhà phân phối, bán lẽ, người tiêu dùng, thương nhân…) nhằm giành lấy những vị thế tạo nên lợi thế tương đối trong sản xuất, tiêu thụ…dịch vụ hay các lợi ích về kinh tế, thương mại để thu được nhiều lợi ích nhất cho mình.” Theo Michael Porter[ 7 ] thì: “Cạnh tranh là giành lấy thị phần.

Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có. Kết quả quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến hệ quả giá cả có thể giảm đi”. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) thì “Cạnh tranh của một doanh nghiệp, ngành hay quốc gia là khả năng của doanh nghiệp, ngành hay quốc gia tạo ra mức thu nhập yếu tố và tuyển dụng yếu tố tương đối cao khi phải đối mặt với cạnh tranh quốc tế” [ 40 ]. Qua những khái niệm về cạnh tranh, có thể đưa ra một khái niệm tổng quát theo quan điểm của tác giả như sau: Cạnh tranh là quá trình kinh tế, trong đó với những nỗ lực chủ quan của mình các chủ thể kinh tế tận dụng các cơ hội thị trường để không ngừng sáng tạo và phát triển các lợi thế so với đối thủ cạnh tranh nhằm chiếm lĩnh thị trường và đạt được các mục tiêu mà doanh nghiệp đề ra.

Trong quá trình vận động, cạnh tranh có ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế thông qua vai trò cụ thể như sau: - Đối với toàn bộ nền kinh tế nói chung: Cạnh tranh có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế, góp phần phân bổ tài nguyên một cách hiệu quả nhất thông qua việc kích thích các DN tối ưu hoá việc sử dụng các nguồn tài nguyên, hạn chế những méo mó của thị trường, góp phần phân phối lại thu nhập và nâng cao phúc lợi xã hội. - Đối với doanh nghiệp: Cạnh tranh tạo ra một sức ép buộc các DN phải cải tiến quản lý sản xuất kinh doanh, phát triển kỹ thuật công nghệ, nâng cao hiệu quả kinh tế để không ngừng tăng năng suất, thúc đẩy hình thành lợi thế kinh tế quy mô. - Đối với người tiêu dùng: Cạnh tranh tạo khả năng cho người tiêu dùng được lựa chọn rộng rãi hơn, điều tiết quan hệ cung cầu của thị trường, hạn chế việc áp giá tuỳ tiện làm méo mó thị trường và lành mạnh hoá các quan hệ xã hội. - Đối với phạm vi quốc tế: Cạnh tranh buộc các DN tìm kiếm mở rộng thị trường, tìm kiếm các nguồn tài nguyên và nhân lực để tăng cường lợi thế so sánh trong cạnh tranh trên thị trường quốc tế, hoàn thiện các điểm yếu kém và xây dựng được các chiến lược kinh doanh có tính cạnh tranh trên phạm vi quốc tế.

Như vậy cạnh tranh chỉ xuất hiện trong những điều kiện nhất định và diễn ra ở những mức độ khác nhau trong những môi trường kinh tế xã hội cụ thể. Trong nền kinh tế thị trường, sự tồn tại nhiều hình thức sở hữu với nhiều thành phần kinh tế khác nhau là điều kiện cơ bản cho sự xuất hiện cạnh tranh tồn tại và phát triển. Tuy nhiên qua quá trình nghiên cứu bằng những lý luận trên cho thấy rằng trong môi trường thị trường tự do, cạnh tranh chưa hẳn đã thực sự vận hành hiệu quả thậm chí còn có thể TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 cản trở sự phát triển của nền kinh tế, do vậy trong những tình huống cụ thể cần phải có sự can thiệp của Nhà nước. Vì vậy có thể nói rằng, cơ chế cạnh tranh chỉ có thể vận hành hiệu quả trong môi trường kinh tế thị trường có sự điều tiết hợp lý của Nhà nước.2 Khái niệm lợi thế cạnh tranh Lợi thế cạnh tranh là tập hợp các yếu tố tạo ra chi phí thấp hoặc thể hiện ở tính chât độc đáo, phân biệt với sản phẩm khác (bằng chất lượng, tính năng sản phẩm, hệ thống kênh phân phối, các dịch vụ trong và sau khi bán hàng…); phụ thuộc vào việc lựa chọn chiến lược cạnh tranh và vào các hoạt động tạo ra, tìm kiếm, vận dụng và duy trì các yếu tố của lợi thế so sánh[ 47 ].

Như vậy, lợi thế cạnh tranh được xác định trên cơ sở mức độ phù hợp của sự lựa chọn: chiến lược chuỗi giá trị, chiến lược lợi thế chi phí, chiến lược về sự khác biệt hóa, chiến lược công nghệ và chiến lược chọn đối thủ cạnh tranh. Việc vận dụng và duy trì lợi thế cạnh tranh phải đặt trong mối tương quan thích hợp giữa các chiến lược của doanh nghiệp với chất lượng môi trường kinh doanh. Ngoài ra còn có thuật ngữ lợi thế cạnh tranh bền vững có nghĩa là doanh nghiệp phải liên tục cung cấp cho thị trường một giá trị đặc biệt mà không có đối thủ cạnh tranh nào có thể cung cấp được. Theo quan điểm của tác giả: Lợi thế cạnh tranh là việc sở hữu những giá trị đặc thù, có thể sử dụng được để “nắm bắt cơ hội”, để kinh doanh có lãi.

Khi nói đến lợi thế cạnh tranh, là nói đến lợi thế mà một doanh nghiệp, một quốc gia đang có và có thể có, so với các đối thủ cạnh tranh của họ.3 Năng lực cạnh tranh Năng lực cạnh tranh có thể được xem xét ở cấp độ quốc gia, doanh nghiệp hoặc sản phẩm (dịch vụ). Các nhóm nhân tố nội lực quyết định đến năng lực cạnh tranh cấp độ quốc gia, doanh nghiệp và sản phẩm được các giáo sư trường Đại học Tổng hợp Havard xây dựng gồm các giáo sư: Michael E. Warner và các chuyên gia của Diễn đàn Kinh tế thế giới gồm: Peter K. Cornelius, Mache Levinson và Klaus Schwab.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Năng lực cạnh tranh quốc gia là năng lực của một nền kinh tế đạt được tăng trưởng bền vững; thu hút được đầu tư; bảo đảm ổn định kinh tế, xã hội; nâng cao đời sống của người dân. Theo Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF), năng lực cạnh tranh quốc gia là “Năng lực của nền kinh tế quốc dân đạt và duy trì được mức tăng trưởng cao trên cơ sở các chính sách , thể chế và các đặc trưng kinh tế khác tương đối vững chắc”. Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới (Đánh giá năng lực cạnh tranh quốc gia của WEF năm 1997), năng lực cạnh tranh quốc gia bao gồm 8 nhóm nhân tố cấu thành: 1. Độ mở cửa nền kinh tế 2.

Vai trò của chính phủ trong việc điều hành nền kinh tế 3. Vai trò của thị trường tài chính-tiền tệ 4. Trình độ khoa học và công nghệ so với thế giới 5. Kết cấu hạ tầng 6.

Chất lượng của hoạt động quản trị 7. Nguồn nhân lực 8. Hiệu lực của các thể chế pháp lý Năng lực cạnh tranh của sản phẩm (dịch vụ) là khả năng chiếm lĩnh thị phần của sản phẩm (dịch vụ) trên một thị trường cụ thể. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm, theo quan niệm cổ điển, phụ thuộc vào lợi thế so sánh từ các yếu tố cấu thành là: chi phí, giá thành và giá cả.

Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (Việt Nam), thì sản phẩm có thể chia thành các nhóm cạnh tranh như sau: 1. Nhóm sản phẩm có khả năng cạnh tranh và đang cạnh tranh có hiệu quả 2. Nhóm sản phẩm có khả năng cạnh tranh có điều kiện 3. Nhóm sản phẩm có khả năng cạnh tranh thấp Việc xác định các nhóm sản phẩm này căn cứ vào các yếu tố cấu thành như: nguồn nguyên liệu đầu vào, nguồn nhân lực, năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, thị trường tiêu thụ và khả năng mở rộng thị trường, tính chất độc đáo quý hiếm, suất đầu tư và giá trị gia tăng.

[ 47 ] Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng duy trì và mở rộng thị phần, khả năng thu được lợi nhuận vượt trội so với các đối thủ cạnh tranh trong một môi trường kinh doanh cụ thể. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phụ thuộc TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 chủ yếu vào yếu tố nội lực của doanh nghiệp, và khả năng vận dụng hiệu quả các lợi thế trong cạnh tranh. Trong phạm vi của luận án này, tác giả sẽ phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, không phân tích năng lực cạnh tranh quốc gia và năng lực cạnh tranh của sản phẩm (dịch vụ). Tuy vậy trong quá trình phân tích, do ba cấp độ năng lực cạnh tranh nêu trên có mối quan hệ mật thiết và có tính tương hỗ lẫn nhau, nên sẽ có những liên hệ dẫn chứng để minh họa làm rõ thêm nội dung phân tich.

Lý thuyết về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có thể tiếp cận dựa theo các quan điểm sau đây: ) Quan điểm của Adam Smith: Trong tác phẩm “Khảo luận về bản chất và nguyên nhân sự giàu có của các quốc gia” [6], Adam Smith cho rằng cạnh tranh chủ yếu diễn ra thông qua thị trường và giá cả, do đó cạnh tranh có quan hệ chặt chẽ với cơ chế thị trường. Ông cho rằng “nếu tự do cạnh tranh, các cá nhân chèn ép nhau, thì cạnh tranh buộc mỗi cá nhân phải cố gắng làm công việc của mình một cách chính xác”, “cạnh tranh và thi đua thường tạo ra sự cố gắng lớn nhất.