Luận án nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia đến năm 2020, cung cấp giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Trần Văn Thi
• Người hướng dẫn: Gs. Hoàng Thị Chỉnh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đến năm 2020
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. Cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm về cạnh tranh
• 1.1.2. Khái niệm lợi thế cạnh tranh
• 1.1.3. Năng lực cạnh tranh
• 1.1.4. Một số đặc điểm cạnh tranh tại thị trường nước ngoài do tác động của hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.1.4.1. Những tác động trong lộ trình hội nhập của một quốc gia sở tại
• 1.1.4.2. Xu hướng cạnh tranh do tác động của hội nhập kinh tế quốc tế của một quốc gia sở tại
• 1.2. Một số yếu tố nội lực cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.2.1. Quy mô của doanh nghiệp
• 1.2.2. Năng lực cạnh tranh về giá cả
• 1.2.3. Khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm
• 1.2.4. Năng lực về quản lý
• 1.2.5. Trình độ kỹ thuật công nghệ sản xuất
• 1.2.6. Năng lực nghiên cứu và tiếp cận thị trường
• 1.2.7. Năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm
• 1.2.8. Năng lực triển khai xây dựng và phát triển thương hiệu
• 1.3. Một số yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN
• 1.3.1. Quy mô dung lượng của thị trường
• 1.3.2. Tiềm năng tăng trưởng của thị trường
• 1.3.3. Khả năng biến động của thị trường
• 1.3.4. Các điều kiện cạnh tranh của thị trường
• 1.3.5. Sự trung thành của người dân đối với nhãn hiệu
• 1.3.6. Mức độ thay đổi công nghệ tại thị trường sở tại
• 1.3.7. Các quy chế của chính phủ tại thị trường sở tại
• 1.4. Một số mô hình phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.4.1. Mô hình ma trận SWOT
• 1.4.2. Mô hình tổng Michael Porter – Dunning
• 1.4.3. Mô hình ma trận hình ảnh cạnh tranh
• 1.4.4. Mô hình ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE)
• 1.4.5. Mô hình ma trận tổ hợp độ hấp dẫn của thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (GE)
• 1.5. Thiết kế mô hình phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 1.5.1. Khung phân tích
• 1.5.2. Lựa chọn phương pháp đánh giá theo các mô hình phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 1.5.3. Phương pháp xác định tầm quan trọng của các yếu tố nội lực của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 1.5.3.1. Lựa chọn các yếu tố nội lực để đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.5.3.2. Phương pháp tính trọng số
• 1.5.4. Phương pháp đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 1.5.4.1. Xây dựng thang đo năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.5.4.2. Xây dựng bảng câu hỏi
• 1.5.4.3. Tiến hành khảo sát
• 1.5.4.4. Xử lý dữ liệu
• 1.5.5. Phương pháp xác định tầm quan trọng của các yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN có vốn đầu tư VN tại thị trường CPC
• 1.5.5.1. Lựa chọn các yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN có vốn đầu tư VN tai CPC
• 1.5.5.2. Xây dựng bảng câu hỏi
• 1.5.5.3. Tiến hành khảo sát
• 1.5.5.4. Xử lý dữ liệu và tính trọng số
• 1.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ VIỆT NAM TẠI THỊ TRƯỜNG CAMPUCHIA
• 2.1. Giới thiệu một số nét chung về thị trường Campuchia
• 2.1.1. Một số yếu tố về môi trường
• 2.1.1.1. Các yếu tố môi trường vĩ mô
• 2.1.1.2. Các chính sách phát triển của Chính phủ Campuchia
• 2.1.2. Một số nét chung về hoạt động thương mại và đầu tư tại Campuchia
• 2.1.2.1. Một số nét chung về hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu
• 2.1.2.2. Một số nét chung về hoạt động đầu tư tại Campuchia
• 2.2. Quan hệ kinh tế Việt Nam-Campuchia
• 2.2.1. Quan hệ thương mại
• 2.2.2. Quan hệ trong đầu tư giữa Việt Nam với Campuchia
• 2.3. Đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 2.3.1. Tổng quan về các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia
• 2.3.2. Tầm quan trọng của các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia (Xác định trọng số)
• 2.3.2.1. Tầm quan trọng của quy mô doanh nghiệp
• 2.3.2.2. Tầm quan trọng của khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm
• 2.3.2.3. Tầm quan trọng về năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm
• 2.3.2.4. Tầm quan trọng của năng lực quản lý
• 2.3.2.5. Tầm quan trọng về năng lực nghiên cứu và tiếp cận thị trường
• 2.3.2.6. Tầm quan trọng của năng lực cạnh tranh về giá
• 2.3.2.7. Tầm quan trọng của năng lực xây dựng và phát triển thương hiệu
• 2.3.2.8. Tầm quan trọng về trình độ công nghệ sản xuất của doanh nghiệp
• 2.3.3. Đánh giá các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 2.3.3.1. Năng lực cạnh tranh về giá
• 2.3.3.2. Khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm
• 2.3.3.3. Quy mô của doanh nghiệp
• 2.3.3.4. Năng lực về quản lý
• 2.3.3.5. Năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm
• 2.3.3.6. Năng lực nghiên cứu tiếp cận thị trường
• 2.3.3.7. Trình độ công nghệ sản xuất của doanh nghiệp
• 2.3.3.8. Năng lực xây dựng thương hiệu
• 2.3.4. Đánh giá chung về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 2.4. Đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố môi trường kinh doanh đến năng lực cạnh tranh của DN có vốn đầu tư VN tại thị trường CPC
• 2.4.1. Tầm quan trọng (trọng số) của các yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN có vốn đầu tư VN tại CPC
• 2.4.1.1. Quy mô dung lượng thị trường
• 2.4.1.2. Tiềm năng tăng trưởng của thị trường
• 2.4.1.3. Khả năng biến động của thị trường
• 2.4.1.4. Các điều kiện cạnh tranh của thị trường
• 2.4.1.5. Sự trung thành của người dân đối với nhãn hiệu
• 2.4.1.6. Mức độ thay đổi công nghệ của thị trường
• 2.4.1.7. Sự ổn định chính trị và kinh tế
• 2.4.1.8. Các quy chế của chính phủ
• 2.4.2. Đánh giá mức độ hấp dẫn của thị trường Campuchia qua các yếu tố môi trường kinh doanh đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam
• 2.4.2.1. Sự ổn định chính trị và kinh tế
• 2.4.2.2. Sự trung thành của người dân đối với nhãn hiệu
• 2.4.2.3. Các điều kiện cạnh tranh của thị trường
• 2.4.2.4. Khả năng biến động của thị trường
• 2.4.2.5. Tiềm năng tăng trưởng của thị trường
• 2.4.2.6. Mức độ thay đổi công nghệ của thị trường
• 2.4.2.7. Các quy chế của chính phủ
• 2.4.2.8. Quy mô dung lượng thị trường
• 2.4.3. Đánh giá chung về mức độ hấp dẫn của thị trường Campuchia đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam
• 2.5. Phân tích ma trận tổ hợp mức độ hấp dẫn của thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 2.6. Nhận xét chung về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia
• 2.6.1. Những điểm mạnh cơ bản
• 2.6.2. Những điểm yếu cơ bản
• 2.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ VIỆT NAM TẠI THỊ TRƯỜNG CAMPUCHIA ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Dự báo tình hình kinh tế của Campuchia đến năm 2020
• 3.1.1. Các mục tiêu phát triển đến năm 2020
• 3.1.2. Các định hướng vĩ mô
• 3.1.2.1. Định hướng các ngành sản xuất trong GDP
• 3.1.3. Các định hướng vi mô
• 3.1.3.1. Các định hướng về hoạt động thương mại
• 3.1.3.2. Các định hướng về hoạt động đầu tư trong nước và nước ngoài
• 3.1.4. Dự báo về các đối thủ cạnh tranh trong khối ASEAN và ngoài khối ASEAN tại thị trường Campuchia đến năm 2020
• 3.1.5. Những tác động của kinh tế thế giới và liên khu vực đối với thị trường Campuchia đến năm 2020
• 3.1.6. Triển vọng sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đến năm 2020
• 3.1.7. Những cơ hội và thách thức của thị trường Campuchia đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam
• 3.1.7.1. Cơ hội thị trường cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam
• 3.1.7.2. Thách thức thị trường đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam
• 3.2. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đến năm 2020
• 3.2.1. Một số quan điểm trong đề xuất các giải pháp
• 3.2.2. Một số cơ sở để đề xuất giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia
• 3.2.2.1. Cơ sở đề xuất giải pháp dựa trên ma trận phân tích SWOT của DN có vốn đầu tư VN tại thị trường CPC
• 3.2.2.2. Cơ sở đề xuất giải pháp dựa trên những nhận định về môi trường kinh doanh tại thị trường CPC
• 3.2.3. Nhóm giải pháp phát huy lợi thế cạnh tranh
• 3.2.3.1. Phát huy lợi thế về địa lý giữa hai nước
• 3.2.3.2. Phát huy lợi thế về gia công hàng xuất khẩu và đấu thầu
• 3.2.3.3. Phát huy lợi thế qua hợp tác xây dựng các công trình
• 3.2.3.4. Phát huy lợi thế về dịch vụ hàng chuyển khẩu
• 3.2.4. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả chiến lược sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia
• 3.2.4.1. Tăng cường sự hiện diện của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam
• 3.2.4.2. Phát triển hình thức hợp tác đầu tư sản xuất tại Campuchia
• 3.2.4.3. Xây dựng chiến lược kinh doanh đối với một số nhóm sản phẩm
• 3.2.5. Nhóm giải pháp hỗ trợ của chính phủ cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia đến năm 2020
• 3.2.5.1. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách
• 3.2.5.2. Giải pháp phát triển kết cấu hạ tầng phục vụ hoạt động kinh doanh
• 3.2.5.3. Giải pháp hỗ trợ thông tin thị trường và xúc tiến thương mại
• 3.2.5.4. Giải pháp thúc đẩy đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia
• 3.2.6. Nhóm giải pháp phát huy nội lực của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia đến năm 2020
• 3.2.6.1. Nhóm giải pháp đối với năng lực cạnh tranh về giá
• 3.2.6.2. Nhóm giải pháp đối với khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm
• 3.2.6.3. Nhóm giải pháp về quy mô của doanh nghiệp
• 3.2.6.4. Nhóm giải pháp về năng lực quản lý
• 3.2.6.5. Nhóm giải pháp về năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm
• 3.2.6.6. Nhóm giải pháp về năng lực nghiên cứu và tiếp cận thị trường
• 3.2.6.7. Nhóm giải pháp về trình độ công nghệ sản xuất
• 3.2.6.8. Nhóm giải pháp về năng lực xây dựng thương hiệu
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Một số kiến nghị đối với Chính phủ Việt Nam
• 3.3.2. Một số kiến nghị đối với các Bộ/ngành
• 3.3.3. Một số kiến nghị đối với Chính quyền các tỉnh biên giới giáp với Campuchia
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• PHẦN KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia

Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực. Campuchia, với vị trí địa lý thuận lợi và chính sách đầu tư hấp dẫn, đã trở thành điểm đến lý tưởng cho các doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, để thành công, các doanh nghiệp cần phải hiểu rõ về thị trường và các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của mình.

1.1. Tầm quan trọng của năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập

Năng lực cạnh tranh không chỉ giúp doanh nghiệp tồn tại mà còn phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh đầy thách thức. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh giúp doanh nghiệp Việt Nam khẳng định vị thế của mình tại thị trường Campuchia.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quy mô, khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm, cũng như năng lực quản lý. Những yếu tố này cần được phân tích kỹ lưỡng để đưa ra các giải pháp phù hợp.

II. Thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh tại Campuchia

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng doanh nghiệp Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức khi hoạt động tại Campuchia. Các yếu tố như sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài, sự thay đổi trong chính sách của chính phủ Campuchia, và sự khác biệt về văn hóa kinh doanh có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

2.1. Cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài

Doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp đến từ Trung Quốc, Hàn Quốc và các nước ASEAN khác. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược cạnh tranh rõ ràng và hiệu quả.

2.2. Sự thay đổi trong chính sách của chính phủ Campuchia

Chính phủ Campuchia thường xuyên điều chỉnh các chính sách đầu tư và thương mại. Doanh nghiệp cần theo dõi sát sao để điều chỉnh chiến lược kinh doanh cho phù hợp.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc phát triển chiến lược kinh doanh, cải tiến quy trình sản xuất và tăng cường hợp tác với các đối tác địa phương là những giải pháp quan trọng.

3.1. Phát triển chiến lược kinh doanh hiệu quả

Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược kinh doanh rõ ràng, xác định mục tiêu cụ thể và các bước thực hiện để đạt được mục tiêu đó.

3.2. Tăng cường hợp tác với đối tác địa phương

Hợp tác với các doanh nghiệp địa phương không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam hiểu rõ hơn về thị trường mà còn tạo ra cơ hội phát triển bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực cạnh tranh

Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh tại Campuchia. Các kết quả từ khảo sát cho thấy rằng việc áp dụng các chiến lược phù hợp đã giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu quả hoạt động.

4.1. Kết quả từ khảo sát thực tế

Khảo sát cho thấy rằng các doanh nghiệp áp dụng chiến lược nghiên cứu và phát triển sản phẩm đã có sự tăng trưởng doanh thu đáng kể.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ doanh nghiệp thành công

Các doanh nghiệp thành công tại Campuchia đã chia sẻ những kinh nghiệm quý báu về việc xây dựng thương hiệu và phát triển mối quan hệ với khách hàng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia

Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Với những cơ hội và thách thức hiện tại, doanh nghiệp cần có những chiến lược phù hợp để phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tầm nhìn cho doanh nghiệp Việt Nam đến năm 2020

Doanh nghiệp cần xác định rõ tầm nhìn và mục tiêu phát triển để có thể tận dụng tối đa các cơ hội tại thị trường Campuchia.

5.2. Các khuyến nghị cho chính phủ và doanh nghiệp

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia, đồng thời doanh nghiệp cũng cần chủ động trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của mình.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đến năm 2020" do nghiên cứu sinh Trần Văn Thi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Hoàng Thị Chỉnh, tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, bảo vệ năm 2011. Công trình thuộc chuyên ngành Quản trị kinh doanh, mã số đào tạo tiến sĩ cấp 62.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Campuchia sở hữu vị trí địa lý trung tâm tại khu vực Đông Nam Á với nhiều tiềm năng kinh tế chưa được khai thác toàn diện. Nhằm thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Chính phủ Hoàng gia Campuchia đã ban hành hệ thống cơ chế chính sách thông thoáng so với nhiều quốc gia trong khu vực. Điều này thúc đẩy các đối tác kinh tế trong khối ASEAN lẫn ngoài khối (như Trung Quốc, Hàn Quốc, Hong Kong, Đài Loan) gia tăng hiện diện nhằm mở rộng phạm vi ảnh hưởng thị trường.

Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư tại Hội nghị biên mậu ngày 28/11/2011, tính đến ngày 20/09/2011, Campuchia là điểm đến thứ hai trong tổng số 50 quốc gia và vùng lãnh thổ có vốn đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam. Mặc dù quan hệ láng giềng truyền thống gắn kết và có nhiều hiệp định ưu đãi song phương, mức độ ảnh hưởng và vị thế kinh tế của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia vẫn ở mức khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng.

Trước bối cảnh hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) vào năm 2015, các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia bộc lộ sự lúng túng trong xác định chiến lược cạnh tranh, thiếu nhận thức đầy đủ về cơ hội thị trường, chưa đánh giá hệ thống điểm mạnh – điểm yếu nội lực và chịu tác động từ sự thiếu nhất quán trong chính sách hỗ trợ. Do đó, việc nghiên cứu các giải pháp khoa học nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nhóm doanh nghiệp này đến năm 2020 là yêu cầu cấp thiết.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra là: các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận rời rạc ở từng khía cạnh riêng biệt như thương mại biên mậu, xuất khẩu hàng hóa hoặc đầu tư FDI nói chung, chưa có công trình nào phân tích tổng thể và hệ thống sự tương tác giữa các yếu tố nội lực của doanh nghiệp với các yếu tố môi trường kinh doanh tại Campuchia tác động đến năng lực cạnh tranh.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia thông qua hệ thống các yếu tố nội lực và môi trường kinh doanh.
2. Xác định một cách hệ thống các giải pháp và kiến nghị chính sách nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đến năm 2020.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đã đăng ký thành lập pháp nhân doanh nghiệp (hoặc góp vốn liên doanh) sản xuất, kinh doanh thương mại tại Campuchia. Luận án không nghiên cứu các doanh nghiệp đầu tư nói chung không thuộc sở hữu của Việt Nam hoặc hoạt động xuất khẩu đơn thuần từ Việt Nam sang Campuchia mà không thành lập pháp nhân tại sở tại.
• Phạm vi không gian: Thị trường Campuchia, tập trung vào hai lĩnh vực chính gồm hoạt động đầu tư tạo nguyên liệu đầu vào và hoạt động kinh doanh thương mại tiêu thụ sản phẩm.
• Phạm vi đối thủ cạnh tranh: Các đối thủ cạnh tranh trực tiếp hiện tại và các đối thủ cạnh tranh tiềm năng trong nội khối ASEAN cũng như ngoài khối ASEAN hoạt động trên thị trường Campuchia.
• Phạm vi thời gian: Số liệu khảo sát thực tế thu thập giai đoạn 2008 - 2009, cập nhật dữ liệu thứ cấp đến năm 2011; tầm nhìn định hướng và giải pháp đề xuất đến năm 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn liên quan đến cạnh tranh và thị trường Campuchia:

Hướng nghiên cứu lý thuyết nền tảng

• Lý thuyết kinh tế cổ điển và hiện đại: Tác giả tham khảo lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith ("Khảo luận về bản chất và nguyên nhân sự giàu có của các quốc gia", 1776); lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo; lý thuyết đổi mới sáng tạo trong cạnh tranh động của J. Schumpeter (1934, 1950) và Israel Kirzner; các quan điểm cạnh tranh toàn cầu được trích dẫn lại từ Bạch Thu Cường (2002).
• Lý thuyết quản trị chiến lược và lợi thế cạnh tranh: Các nghiên cứu của Michael E. Porter về Chiến lược cạnh tranh (1980), Lợi thế cạnh tranh (1985), Lợi thế cạnh tranh quốc gia (1990) trích dẫn qua Dương Ngọc Dũng (2008) và Nguyễn Phúc Hoàng (2008); lý thuyết năng lực cạnh tranh dựa trên giá trị gia tăng của Tôn Thất Nguyễn Thiêm (2005); lý thuyết cạnh tranh phi giá cả của Scott Hoeing (Đại học Fordham); lý thuyết "Cạnh tranh đón đầu tương lai" của Gary Hamel (1995); lý thuyết "Nghịch lý toàn cầu" của John Naisbitt (1995); và lý thuyết "Chiến lược đại dương xanh" của W. Chan Kim và Renée Mauborgne (Viện INSEAD, Pháp).
• Mô hình ma trận quản trị chiến lược: Mô hình ma trận SWOT, mô hình ma trận hình ảnh cạnh tranh (CPM), mô hình ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE) của Fred R. David (2000) được trích dẫn qua Nguyễn Thị Liên Diệp (2003); mô hình ma trận kết hợp sức hấp dẫn thị trường và năng lực cạnh tranh (GE Matrix) của Charles W. L. Hill & Gareth R. Jones (1992).

Hướng nghiên cứu thực nghiệm và đề án chính sách

• Các đề án của Bộ Công Thương Việt Nam: Đề án nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ Việt Nam (2005), Đề án phát triển thương mại và đầu tư với Campuchia (2008).
• Báo cáo nghiên cứu thị trường: Báo cáo nghiên cứu người tiêu dùng Campuchia của Báo Sài Gòn Tiếp Thị và Câu lạc bộ Hàng Việt Nam chất lượng cao (2009); Báo cáo nghiên cứu thị trường Campuchia của Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC, 2009); Báo cáo thông tin thị trường Campuchia của Thương vụ Việt Nam tại Campuchia (2009).
• Các đề tài cấp Bộ: Công trình nghiên cứu của Quách Thị Bảo Châu (Trường Đại học Kinh tế TP.HCM) về giải pháp phát triển kinh tế đối ngoại với Lào và Campuchia; công trình của Ngô Thị Ngọc Huyền (Trường Đại học Kinh tế TP.HCM) về thực trạng đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam.
• Các tham luận khoa học tại Hội thảo quốc tế Trường Đại học Kinh tế TP.HCM (02/12/2005) của Phạm Quang Trung (Đại học Kinh tế Quốc dân), Nguyễn Thị Cành (Đại học Quốc gia TP.HCM), Đoàn Thị Hồng Vân (Đại học Kinh tế TP.HCM).

Vị trí và điểm mới của luận án

Điểm mới của luận án là xác lập khung phân tích toàn diện, kết hợp đánh giá thực trạng các yếu tố nội lực với mức độ hấp dẫn của môi trường kinh doanh sở tại bằng phương pháp định lượng. Công trình lượng hóa trọng số của từng yếu tố, thiết lập ma trận IFE và ma trận GE chuyên biệt cho nhóm doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm vận dụng

• Khái niệm cạnh tranh của doanh nghiệp: Tác giả định nghĩa năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là nội lực và lợi thế trong việc tạo ra những khác biệt, giảm thiểu chi phí sản xuất và phân phối sản phẩm, dịch vụ để thỏa mãn tốt nhất nhu cầu của khách hàng, được thể hiện bằng mức thị phần và lợi nhuận so với các đối thủ cạnh tranh.
• Mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter: Phân tích sự đe dọa từ đối thủ mới tiềm năng, nguy cơ từ sản phẩm thay thế, quyền lực thương lượng của người mua, quyền lực thương lượng của nhà cung ứng và mức độ cạnh tranh giữa các đối thủ hiện hữu trong ngành.
• Hệ thống 8 yếu tố nội lực cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp:
  1. Quy mô của doanh nghiệp (vốn, lao động, doanh thu, cơ sở vật chất).
  2. Năng lực cạnh tranh về giá cả (chi phí sản xuất, chi phí phân phối, định giá).
  3. Khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D, cải tiến mẫu mã, chất lượng).
  4. Năng lực về quản lý (tổ chức bộ máy, điều hành, nhân sự).
  5. Trình độ kỹ thuật công nghệ sản xuất (trang thiết bị, công nghệ chuyển giao).
  6. Năng lực nghiên cứu và tiếp cận thị trường (marketing, thu thập thông tin thị trường).
  7. Năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm (kênh phân phối, mạng lưới bán lẻ, đại lý).
  8. Năng lực triển khai xây dựng và phát triển thương hiệu (nhận diện nhãn hiệu, uy tín).
• Hệ thống 8 yếu tố môi trường kinh doanh tại thị trường nước ngoài:
  1. Quy mô dung lượng của thị trường.
  2. Tiềm năng tăng trưởng của thị trường.
  3. Khả năng biến động của thị trường.
  4. Các điều kiện cạnh tranh của thị trường (hạ tầng logistics, hệ thống thương mại).
  5. Sự trung thành của người dân đối với nhãn hiệu.
  6. Mức độ thay đổi công nghệ tại thị trường sở tại.
  7. Sự ổn định chính trị và kinh tế của thị trường.
  8. Các quy chế của chính phủ tại thị trường sở tại (hàng rào thuế quan, phi thuế quan, thủ tục hành chính, ưu đãi GSP).

Tác giả / Học thuyết	Yếu tố nội lực cạnh tranh đề xuất
Michael Porter; WEF (Klaus Schwab, Peter Cornelius, D. Warner)	Quy mô doanh nghiệp, năng lực tham gia/rút lui thị trường, năng lực quản lý, năng suất lao động, trình độ công nghệ, năng lực tài chính
Phạm Quang Trung (2005)	Năng lực tài chính, năng lực quản lý, năng suất, chi phí và giá thành, tình trạng chấp hành pháp luật, thương hiệu doanh nghiệp
Nguyễn Thị Cành (2005)	Quy mô vốn, đất đai nhà xưởng, trình độ công nghệ, khả năng tiếp cận vốn, tiếp cận thị trường, khu vực sở hữu
Đoàn Thị Hồng Vân (2005)	Vốn và nhân lực, nghiên cứu thị trường, chiến lược kinh doanh, trình độ công nghệ, trình độ quản lý, hoạt động marketing
Hill & Jones (1992)	Thị phần, bí quyết công nghệ, chất lượng sản phẩm, dịch vụ hậu mãi, cạnh tranh về giá, chi phí hoạt động, năng suất
Fred R. David (2000)	Ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE) và ma trận hình ảnh cạnh tranh (CPM)

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án áp dụng quy trình nghiên cứu kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp chuyên gia (Định tính): Thực hiện vào tháng 11/2008, lấy ý kiến của 46 chuyên gia là các cán bộ quản lý từ cấp trưởng phòng trở lên thuộc các doanh nghiệp, cơ quan quản lý thương mại và nhà nghiên cứu kinh tế. Mục đích: xác định danh mục các biến nội lực và biến môi trường; xác định trọng số tầm quan trọng của từng tiêu chí; tham vấn định hướng chiến lược.
• Phương pháp điều tra khảo sát (Định lượng): Thực hiện vào tháng 04/2009 với kích thước mẫu $N = 92$ phiếu khảo sát hợp lệ từ các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam đang hoạt động tại Campuchia. Dữ liệu được mã hóa và xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS.
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả (tính giá trị trung bình, tần số, tính điểm trọng số) và thống kê quy nạp; xây dựng thang đo điểm từ 1 đến 4 (đối với ma trận CPM, IFE) và thang đo điểm từ 1 đến 5 (đối với ma trận GE).

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu sơ cấp: Kết quả khảo sát 46 chuyên gia (11/2008) và 92 doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia (04/2009).
• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thường niên của Bộ Thương mại Campuchia, Hội đồng Phát triển Campuchia (CDC), Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam, Bộ Công Thương Việt Nam, Thương vụ Việt Nam tại Campuchia, Niên giám Thống kê ASEAN (ASEAN Yearbook), ASEAN Statistics, CIA Factbook và các văn kiện hội nghị biên mậu song phương.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở khoa học về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Chương 1 thiết lập nền tảng lý luận và phương pháp luận cho toàn bộ luận án:

• Phân tích sự tiến hóa của các học thuyết cạnh tranh từ trường phái cổ điển (Adam Smith, David Ricardo), trường phái tân cổ điển, trường phái Áo (J. Schumpeter, I. Kirzner) đến các quan điểm chiến lược của Michael Porter và các học giả đương đại.
• Làm rõ các đặc điểm cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa: chuyển dịch từ kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức (quy luật lợi tức tăng dần), chuyển từ cạnh tranh dựa vào lợi thế so sánh truyền thống sang cạnh tranh dựa trên quy chế, và chuyển đổi từ cạnh tranh đối kháng sang cạnh tranh có tính chất hợp tác (co-opetition).
• Tổng hợp cơ sở khoa học để lựa chọn 8 yếu tố nội lực và 8 yếu tố môi trường kinh doanh phù hợp với điều kiện nghiên cứu tại thị trường Campuchia.
• Giới thiệu và so sánh các mô hình phân tích chiến lược: Ma trận SWOT, Mô hình tổng Michael Porter – Dunning, Ma trận hình ảnh cạnh tranh (CPM), Ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE), và Ma trận tổ hợp sức hấp dẫn thị trường - thế mạnh cạnh tranh (GE).
• Thiết kế quy trình phân tích và thang đo cho luận án, lựa chọn ma trận IFE làm công cụ chính đánh giá nội lực doanh nghiệp và ma trận GE để xác lập vị thế cạnh tranh trên thị trường Campuchia.

Chương 2: Phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia

Chương 2 trình bày bức tranh thực nghiệm và phân tích dữ liệu khảo sát:

• Bối cảnh môi trường vĩ mô Campuchia: Phân tích tốc độ tăng trưởng kinh tế, đặc điểm cơ cấu dân số, chính sách thu hút FDI của CDC, hạ tầng giao thông - thương mại, các hiệp định ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) mà các nước phát triển dành cho Campuchia.
• Thực trạng quan hệ thương mại và đầu tư Việt Nam - Campuchia: Phân tích quy mô kim ngạch xuất nhập khẩu song phương, tình hình cấp phép đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam tại các địa bàn trọng điểm như Phnom Penh và các tỉnh biên giới.
• Đánh giá tầm quan trọng (trọng số) và thực trạng 8 yếu tố nội lực:
  • Kết quả khảo sát chuyên gia ($N = 46$) xác định trọng số cho từng yếu tố: năng lực cạnh tranh về giá, năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm, quy mô doanh nghiệp, năng lực quản lý, nghiên cứu thị trường, công nghệ, thương hiệu, R&D.
  • Phân tích thực trạng từ khảo sát 92 doanh nghiệp: Đánh giá điểm mạnh về khả năng thích ứng thị trường, giá cả cạnh tranh, chi phí nhân sự; chỉ ra các điểm hạn chế nghiêm trọng về quy mô vốn, năng lực nghiên cứu phát triển sản phẩm (R&D), trình độ cơ giới hóa - đổi mới công nghệ và năng lực xây dựng thương hiệu bài bản.
• Đánh giá mức độ hấp dẫn của môi trường kinh doanh Campuchia: Phân tích 8 yếu tố môi trường cho thấy thị trường có tiềm năng tăng trưởng tốt, cơ chế quy chế thông thoáng, nhưng quy mô dung lượng thị trường còn nhỏ, hạ tầng kỹ thuật còn nhiều bất cập, độ trung thành thương hiệu của người dân địa phương đối với một số nhóm hàng truyền thống (Thái Lan, Trung Quốc) là rào cản đáng kể.
• Tổng hợp ma trận tổ hợp GE và ma trận IFE: Luận án định vị các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam đang ở mức độ cạnh tranh trung bình trên một thị trường có độ hấp dẫn trung bình - khá, từ đó xác lập các tọa độ chiến lược cần ưu tiên.
• Nhận xét tổng quát: Đúc kết hệ thống các điểm mạnh cơ bản (vị trí địa lý gần gũi, tính linh hoạt của doanh nghiệp vừa và nhỏ, quan hệ chính trị tốt đẹp) và các điểm yếu cơ bản (tiềm lực tài chính mỏng, công nghệ trung bình, kênh phân phối thiếu ổn định, thiếu liên kết phối hợp giữa các doanh nghiệp Việt Nam với nhau).

Chương 3: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia đến năm 2020

Chương 3 xây dựng hệ thống giải pháp và kiến nghị chính sách dựa trên kết quả phân tích:

• Dự báo bối cảnh kinh tế Campuchia và cạnh tranh đến năm 2020: Phân tích các mục tiêu phát triển kinh tế vĩ mô của Campuchia, dự báo dòng vốn FDI và sự gia nhập của các đối thủ cạnh tranh từ Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc; nhận định các cơ hội và thách thức từ quá trình hội nhập AEC 2015.
• Quan điểm và nguyên tắc xây dựng giải pháp: Đảm bảo tính khả thi, phát huy tối đa lợi thế so sánh về vị trí địa lý và liên kết song phương, kết hợp đồng bộ giữa nâng cao nội lực doanh nghiệp và sự trợ lực từ cơ chế chính sách của Nhà nước Việt Nam.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược:

                               HỆ THỐNG GIẢI PHÁP CHIẾN LƯỢC ĐẾN NĂM 2020
 Nhóm giải pháp phát        Nhóm giải pháp nâng          Nhóm giải pháp phát        Nhóm giải pháp hỗ
 huy lợi thế cạnh tranh     cao hiệu quả chiến lược      huy nội lực của            trợ từ phía Chính phủ
 (Địa lý, gia công xuất     SXKD (Gia tăng hiện diện,    doanh nghiệp (Cải tiến     Việt Nam (Cơ chế chính
 khẩu, đấu thầu, dịch      hợp tác đầu tư tại chỗ,      giá, nâng cao R&D, quản    sách, hạ tầng biên mậu,
 vụ hàng chuyển khẩu)      chiến lược ngành hàng)       lý, tiêu thụ, thương hiệu) thông tin xúc tiến, vốn)

• Các kiến nghị cụ thể:
  • Đối với Chính phủ Việt Nam: Hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư ra nước ngoài, ký kết và giám sát thực thi các hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư song phương, đơn giản hóa thủ tục thông quan và kiểm soát biên mậu.
  • Đối với các Bộ/ngành liên quan (Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước): Thiết lập hệ thống cung cấp thông tin thị trường cập nhật, thành lập trung tâm xúc tiến thương mại - đầu tư tại Phnom Penh, hỗ trợ tiếp cận các nguồn vốn tín dụng xuất khẩu và cơ chế thanh toán qua ngân hàng thông suốt.
  • Đối với chính quyền các tỉnh biên giới giáp Campuchia: Nâng cấp hạ tầng cửa khẩu, đường giao thông kết nối, phát triển hệ thống chợ biên giới, kho bãi logistics phục vụ lưu chuyển hàng hóa.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và phương pháp luận

1. Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý thuyết về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp khi đầu tư sang thị trường nước ngoài trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực.
2. Xây dựng thành công mô hình đánh giá năng lực cạnh tranh gồm 8 yếu tố nội lực và 8 yếu tố môi trường kinh doanh, được kiểm định trọng số thông qua khảo sát chuyên gia ($N = 46$), thích hợp để áp dụng đánh giá cho các thị trường đang phát triển có điều kiện tương đồng như Campuchia.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng gồm 49 bảng số liệu và 23 hình vẽ, phản ánh chân thực hiện trạng hoạt động của 92 doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại Campuchia giai đoạn 2008 - 2011.
2. Nhận diện chính xác các điểm nghẽn của doanh nghiệp Việt Nam tại sở tại: chi phí vận hành cao ở khâu phân phối, năng lực xây dựng thương hiệu yếu, thiếu sự liên kết thành chuỗi cung ứng trước áp lực cạnh tranh từ hàng hóa Thái Lan và Trung Quốc.
3. Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và các kiến nghị cụ thể có giá trị ứng dụng thực tế cao đối với các cơ quan hoạch định chính sách kinh tế đối ngoại của Việt Nam đến năm 2020.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về quy mô mẫu và phạm vi không gian: Dữ liệu khảo sát định lượng được thực hiện trên mẫu 92 doanh nghiệp, tập trung chủ yếu ở một số trung tâm đô thị lớn (như Phnom Penh) và khu vực biên giới Tây Nam, chưa bao phủ toàn bộ các tỉnh thành trên lãnh thổ Campuchia.
• Hạn chế về tính biến động của dữ liệu: Do đặc thù thống kê kinh tế tại Campuchia giai đoạn nghiên cứu còn thiếu đồng bộ, việc thu thập dữ liệu thứ cấp chi tiết về các đối thủ cạnh tranh ngoài khối ASEAN (Trung Quốc, Hàn Quốc) gặp nhiều rào cản, chủ yếu dựa trên báo cáo tổng hợp cấp quốc gia.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại các thị trường khác trong khối CLMV (Campuchia - Lào - Myanmar - Việt Nam).
  • Nghiên cứu tác động thực tế sau khi Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) vận hành chính thức đối với dòng chuyển dịch chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên kinh tế: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về phương pháp luận ứng dụng ma trận IFE, CPM, SWOT và ma trận GE trong nghiên cứu quản trị chiến lược và kinh doanh quốc tế; cung cấp khung phân tích về cạnh tranh quy chế và liên kết kinh tế khu vực.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương): Cung cấp luận cứ thực tiễn để rà soát, điều chỉnh các cơ chế quản lý nhà nước về đầu tư ra nước ngoài, định hướng xây dựng hạ tầng thương mại biên giới Việt Nam - Campuchia.
• Đối với cộng đồng doanh nghiệp: Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp đang và sẽ đầu tư sang Campuchia nhận diện rõ các yếu tố cấu thành sức mạnh nội lực, rủi ro môi trường kinh doanh và các phương thức hợp tác liên kết để tối ưu hóa hiệu quả đầu tư.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đối tượng khảo sát chính của luận án là những ai và mẫu nghiên cứu có quy mô bao nhiêu?

Luận án thực hiện nghiên cứu qua hai giai đoạn khảo sát:

• Giai đoạn định tính (tháng 11/2008): Khảo sát lấy ý kiến của 46 chuyên gia là các cán bộ quản lý từ cấp trưởng phòng trở lên để xác định các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh và tính toán trọng số.
• Giai đoạn định lượng (tháng 04/2009): Khảo sát thực tế trên mẫu 92 doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam đã đăng ký pháp nhân hoặc liên doanh sản xuất kinh doanh tại Campuchia, số liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS.

2. Luận án xác định các yếu tố nội lực cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp gồm những yếu tố nào?

Tác giả xác định 8 yếu tố nội lực cơ bản:

1. Quy mô của doanh nghiệp.
2. Năng lực cạnh tranh về giá cả.
3. Khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D).
4. Năng lực về quản lý.
5. Trình độ kỹ thuật công nghệ sản xuất.
6. Năng lực nghiên cứu và tiếp cận thị trường.
7. Năng lực tổ chức tiêu thụ sản phẩm.
8. Năng lực triển khai xây dựng và phát triển thương hiệu.

3. Những mô hình quản trị chiến lược nào được sử dụng làm công cụ phân tích trong luận án?

Luận án tổng hợp và vận dụng 5 mô hình phân tích:

• Mô hình ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - nguy cơ (SWOT).
• Mô hình tổng đánh giá lợi thế cạnh tranh quốc gia của Michael Porter – Dunning.
• Mô hình ma trận hình ảnh cạnh tranh (CPM).
• Mô hình ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE) của Fred R. David.
• Mô hình ma trận tổ hợp sức hấp dẫn của môi trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (GE) theo đề xuất của Charles W. L. Hill & Gareth R. Jones (1992).

4. Hệ thống giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của luận án gồm những nhóm chính nào?

Luận án đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược hướng đến năm 2020:

1. Nhóm giải pháp phát huy lợi thế cạnh tranh (vị trí địa lý, gia công xuất khẩu, đấu thầu, dịch vụ hàng chuyển khẩu).
2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả chiến lược sản xuất kinh doanh (tăng cường sự hiện diện, hợp tác đầu tư tại chỗ, chiến lược theo nhóm sản phẩm).
3. Nhóm giải pháp hỗ trợ của Chính phủ Việt Nam (cơ chế chính sách, kết cấu hạ tầng biên mậu, xúc tiến thương mại, vốn đầu tư).
4. Nhóm giải pháp phát huy 8 yếu tố nội lực của bản thân doanh nghiệp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Văn Thi là công trình nghiên cứu hệ thống về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư Việt Nam tại thị trường Campuchia trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực. Bằng việc kết hợp phương pháp khảo sát chuyên gia ($N = 46$) và điều tra định lượng thực tế ($N = 92$), công trình đã lượng hóa được thực trạng các yếu tố nội lực của doanh nghiệp cũng như mức độ hấp dẫn của môi trường kinh doanh sở tại thông qua ma trận IFE và ma trận GE. Hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược và các kiến nghị chính sách được đề xuất có tính đồng bộ, cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giá trị cho công tác quản lý nhà nước và định hướng phát triển sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam tại Campuchia đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 là xác định những yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh, yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN có vốn đầu tư VN tại CPC.1 Cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Cạnh tranh trên thị trường nước ngoài là một xu thế của thời đại, trong đó ai chiếm được ưu thế thì người đó sẽ chiếm được quyền chủ động trong tiến trình hội nhập. Có thể nói, cạnh tranh có tính chất ảnh hưởng trực tiếp đến vị thế và lợi ích của mỗi quốc gia. Vì vậy nghiên cứu vấn đề cạnh tranh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hoạch định các chiến lược để giành lấy vị trí có lợi trong cuộc cạnh tranh.1 Khái niệm về cạnh tranh Lý luận cạnh tranh qua nhiều thời đại, đã không ngừng được bổ sung và phát triển dựa vào sự nghiên cứu, tiếp cận và vận dụng trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Theo từ điển thuật ngữ kinh tế học (NXB Từ điển bách khoa, Hà Nội) [ 39 ]: “Cạnh tranh kinh tế là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh tế (nhà sản xuất, nhà phân phối, bán lẽ, người tiêu dùng, thương nhân…) nhằm giành lấy những vị thế tạo nên lợi thế tương đối trong sản xuất, tiêu thụ…dịch vụ hay các lợi ích về kinh tế, thương mại để thu được nhiều lợi ích nhất cho mình.” Theo Michael Porter[ 7 ] thì: “Cạnh tranh là giành lấy thị phần.

Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có. Kết quả quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến hệ quả giá cả có thể giảm đi”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) thì “Cạnh tranh của một doanh nghiệp, ngành hay quốc gia là khả năng của doanh nghiệp, ngành hay quốc gia tạo ra mức thu nhập yếu tố và tuyển dụng yếu tố tương đối cao khi phải đối mặt với cạnh tranh quốc tế” [ 40 ]. Qua những khái niệm về cạnh tranh, có thể đưa ra một khái niệm tổng quát theo quan điểm của tác giả như sau: Cạnh tranh là quá trình kinh tế, trong đó với những nỗ lực chủ quan của mình các chủ thể kinh tế tận dụng các cơ hội thị trường để không ngừng sáng tạo và phát triển các lợi thế so với đối thủ cạnh tranh nhằm chiếm lĩnh thị trường và đạt được các mục tiêu mà doanh nghiệp đề ra.

Trong quá trình vận động, cạnh tranh có ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế thông qua vai trò cụ thể như sau: - Đối với toàn bộ nền kinh tế nói chung: Cạnh tranh có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế, góp phần phân bổ tài nguyên một cách hiệu quả nhất thông qua việc kích thích các DN tối ưu hoá việc sử dụng các nguồn tài nguyên, hạn chế những méo mó của thị trường, góp phần phân phối lại thu nhập và nâng cao phúc lợi xã hội. - Đối với doanh nghiệp: Cạnh tranh tạo ra một sức ép buộc các DN phải cải tiến quản lý sản xuất kinh doanh, phát triển kỹ thuật công nghệ, nâng cao hiệu quả kinh tế để không ngừng tăng năng suất, thúc đẩy hình thành lợi thế kinh tế quy mô. - Đối với người tiêu dùng: Cạnh tranh tạo khả năng cho người tiêu dùng được lựa chọn rộng rãi hơn, điều tiết quan hệ cung cầu của thị trường, hạn chế việc áp giá tuỳ tiện làm méo mó thị trường và lành mạnh hoá các quan hệ xã hội. - Đối với phạm vi quốc tế: Cạnh tranh buộc các DN tìm kiếm mở rộng thị trường, tìm kiếm các nguồn tài nguyên và nhân lực để tăng cường lợi thế so sánh trong cạnh tranh trên thị trường quốc tế, hoàn thiện các điểm yếu kém và xây dựng được các chiến lược kinh doanh có tính cạnh tranh trên phạm vi quốc tế.

Như vậy cạnh tranh chỉ xuất hiện trong những điều kiện nhất định và diễn ra ở những mức độ khác nhau trong những môi trường kinh tế xã hội cụ thể. Trong nền kinh tế thị trường, sự tồn tại nhiều hình thức sở hữu với nhiều thành phần kinh tế khác nhau là điều kiện cơ bản cho sự xuất hiện cạnh tranh tồn tại và phát triển. Tuy nhiên qua quá trình nghiên cứu bằng những lý luận trên cho thấy rằng trong môi trường thị trường tự do, cạnh tranh chưa hẳn đã thực sự vận hành hiệu quả thậm chí còn có thể LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 cản trở sự phát triển của nền kinh tế, do vậy trong những tình huống cụ thể cần phải có sự can thiệp của Nhà nước. Vì vậy có thể nói rằng, cơ chế cạnh tranh chỉ có thể vận hành hiệu quả trong môi trường kinh tế thị trường có sự điều tiết hợp lý của Nhà nước.2 Khái niệm lợi thế cạnh tranh Lợi thế cạnh tranh là tập hợp các yếu tố tạo ra chi phí thấp hoặc thể hiện ở tính chât độc đáo, phân biệt với sản phẩm khác (bằng chất lượng, tính năng sản phẩm, hệ thống kênh phân phối, các dịch vụ trong và sau khi bán hàng…); phụ thuộc vào việc lựa chọn chiến lược cạnh tranh và vào các hoạt động tạo ra, tìm kiếm, vận dụng và duy trì các yếu tố của lợi thế so sánh[ 47 ].

Như vậy, lợi thế cạnh tranh được xác định trên cơ sở mức độ phù hợp của sự lựa chọn: chiến lược chuỗi giá trị, chiến lược lợi thế chi phí, chiến lược về sự khác biệt hóa, chiến lược công nghệ và chiến lược chọn đối thủ cạnh tranh. Việc vận dụng và duy trì lợi thế cạnh tranh phải đặt trong mối tương quan thích hợp giữa các chiến lược của doanh nghiệp với chất lượng môi trường kinh doanh. Ngoài ra còn có thuật ngữ lợi thế cạnh tranh bền vững có nghĩa là doanh nghiệp phải liên tục cung cấp cho thị trường một giá trị đặc biệt mà không có đối thủ cạnh tranh nào có thể cung cấp được. Theo quan điểm của tác giả: Lợi thế cạnh tranh là việc sở hữu những giá trị đặc thù, có thể sử dụng được để “nắm bắt cơ hội”, để kinh doanh có lãi.

Khi nói đến lợi thế cạnh tranh, là nói đến lợi thế mà một doanh nghiệp, một quốc gia đang có và có thể có, so với các đối thủ cạnh tranh của họ.3 Năng lực cạnh tranh Năng lực cạnh tranh có thể được xem xét ở cấp độ quốc gia, doanh nghiệp hoặc sản phẩm (dịch vụ). Các nhóm nhân tố nội lực quyết định đến năng lực cạnh tranh cấp độ quốc gia, doanh nghiệp và sản phẩm được các giáo sư trường Đại học Tổng hợp Havard xây dựng gồm các giáo sư: Michael E. Warner và các chuyên gia của Diễn đàn Kinh tế thế giới gồm: Peter K. Cornelius, Mache Levinson và Klaus Schwab.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Năng lực cạnh tranh quốc gia là năng lực của một nền kinh tế đạt được tăng trưởng bền vững; thu hút được đầu tư; bảo đảm ổn định kinh tế, xã hội; nâng cao đời sống của người dân. Theo Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF), năng lực cạnh tranh quốc gia là “Năng lực của nền kinh tế quốc dân đạt và duy trì được mức tăng trưởng cao trên cơ sở các chính sách , thể chế và các đặc trưng kinh tế khác tương đối vững chắc”. Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới (Đánh giá năng lực cạnh tranh quốc gia của WEF năm 1997), năng lực cạnh tranh quốc gia bao gồm 8 nhóm nhân tố cấu thành: 1. Độ mở cửa nền kinh tế 2.

Vai trò của chính phủ trong việc điều hành nền kinh tế 3. Vai trò của thị trường tài chính-tiền tệ 4. Trình độ khoa học và công nghệ so với thế giới 5. Kết cấu hạ tầng 6.

Chất lượng của hoạt động quản trị 7. Nguồn nhân lực 8. Hiệu lực của các thể chế pháp lý Năng lực cạnh tranh của sản phẩm (dịch vụ) là khả năng chiếm lĩnh thị phần của sản phẩm (dịch vụ) trên một thị trường cụ thể. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm, theo quan niệm cổ điển, phụ thuộc vào lợi thế so sánh từ các yếu tố cấu thành là: chi phí, giá thành và giá cả.

Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (Việt Nam), thì sản phẩm có thể chia thành các nhóm cạnh tranh như sau: 1. Nhóm sản phẩm có khả năng cạnh tranh và đang cạnh tranh có hiệu quả 2. Nhóm sản phẩm có khả năng cạnh tranh có điều kiện 3. Nhóm sản phẩm có khả năng cạnh tranh thấp Việc xác định các nhóm sản phẩm này căn cứ vào các yếu tố cấu thành như: nguồn nguyên liệu đầu vào, nguồn nhân lực, năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, thị trường tiêu thụ và khả năng mở rộng thị trường, tính chất độc đáo quý hiếm, suất đầu tư và giá trị gia tăng.

[ 47 ] Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng duy trì và mở rộng thị phần, khả năng thu được lợi nhuận vượt trội so với các đối thủ cạnh tranh trong một môi trường kinh doanh cụ thể. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phụ thuộc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 chủ yếu vào yếu tố nội lực của doanh nghiệp, và khả năng vận dụng hiệu quả các lợi thế trong cạnh tranh. Trong phạm vi của luận án này, tác giả sẽ phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, không phân tích năng lực cạnh tranh quốc gia và năng lực cạnh tranh của sản phẩm (dịch vụ). Tuy vậy trong quá trình phân tích, do ba cấp độ năng lực cạnh tranh nêu trên có mối quan hệ mật thiết và có tính tương hỗ lẫn nhau, nên sẽ có những liên hệ dẫn chứng để minh họa làm rõ thêm nội dung phân tich.

Lý thuyết về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có thể tiếp cận dựa theo các quan điểm sau đây: ) Quan điểm của Adam Smith: Trong tác phẩm “Khảo luận về bản chất và nguyên nhân sự giàu có của các quốc gia” [6], Adam Smith cho rằng cạnh tranh chủ yếu diễn ra thông qua thị trường và giá cả, do đó cạnh tranh có quan hệ chặt chẽ với cơ chế thị trường. Ông cho rằng “nếu tự do cạnh tranh, các cá nhân chèn ép nhau, thì cạnh tranh buộc mỗi cá nhân phải cố gắng làm công việc của mình một cách chính xác”, “cạnh tranh và thi đua thường tạo ra sự cố gắng lớn nhất.