CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP BÁN LẺ VÀ HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ PHÂN PHỐI BÁN LẺ 1. Khái niệm Do nhu cầu của thị trường, hoạt động phân phối bán lẻ được tình thành từ rất lâu đời. Đến hiện nay, hoạt động kinh tế đóng một vai trò quan trọng và mang tính thiết yếu trong đời sống thường nhật của người dân Việt Nam nói riêng và toàn thế giới nói chung.
Trong quá trình phát triển, có rất nhiều khái niệm được đưa vào khóa luận này xin được đưa ra một vài khái niệm được nhiều người thừa nhận và sử dụng rộng rãi. Đầu tiên phải kể đến là định nghĩa được quy định tại khoản 7, Điều 3 Nghị định số 09/2018/NĐ-CP: “Bán lẻ là hoạt động bán hàng hóa cho cá nhân, hộ gia đình, tổ chức khác để sử dụng vào mục đích tiêu dùng” [27]. Trong Marketing Essentials, Philip Kotler cũng đưa ra định nghĩa:“Bán lẻ là mọi hoạt động nhằm bán hàng hóa hay dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng để họ sử dụng cho cá nhân, không mang tính thương mại”.290] Tóm lại, hoạt động bán lẻ được coi là một mắt xích quan trọng trong kênh phân phối để đưa hàng hàng hóa đến người tiêu dùng cuối cùng thông qua nhiều hình thức như được thực hiện qua nhân viên bán trực tiếp, bưu điện, điện thoại hay các máy bán lẻ tự động. Bán lẻ là hoạt động kinh doanh bằng cách thu mua với số lượng lớn từ nhà sản xuất hoặc nhà bán sỉ rồi phân phối và bán cho người tiêu dùng nhằm phục vụ nhu cầu cá nhân hay gia đình.
Có nhiều tổ chức - nhà sản xuất, nhà bán buôn, bán lẻ thực hiện chức năng này, nhưng phần lớn công việc bán lẻ là do những nhà bán lẻ chuyên nghiệp thực hiện. Đặc điểm Thứ nhất, hoạt động bán lẻ hướng tới người tiêu dùng cuối cùng. Hàng hóa bán lẻ được mua với mục đích tiêu dùng, không mang tính thương mại. Do vậy, hàng hóa này không còn cơ hội để quay lại thị trường.
Sự phát triển của ngành bán lẻ phụ thuộc chủ yếu nhu cầu hàng hóa trên thị trường. Đó là lý do mà người tiêu dùng chính được coi là điểm đích cuối cùng mà mỗi nhà phân phối bán lẻ hướng đến. Điều này được thể hiện qua các phương thức phân phối, tùy vào sự thuận tiện và yêu cầu của cá nhân mà người tiêu dùng có thể lựa chọn cho mình cách mua hàng hóa trực tiếp từ nhà bán lẻ hoặc gián tiếp thông qua đường bưu điện, qua mạng internet, máy bán hàng. Ngoài ra, nhằm mục đích thu hút 6 khách hàng và khuyến khích tiêu dùng, các DN phân phối bán lẻ thường đưa ra các chương trình ưu đãi khuyến mại có thể kể đến là thẻ ưu đãi thành viên, tích điểm, giao hàng miễn phí tận nơi.
Thứ hai, hàng hóa đa dạng và phong phú, vì khách hàng mục tiêu của phân phối bán lẻ là người tiêu dùng cuối cùng và họ thuộc nhiều phân khúc khác nhau nên để có thể đáp ứng được sự đa dạng về nhu cầu, mỗi nhà bán lẻ phải cung cấp nhiều dòng sản phẩm, đưa ra nhiều lựa chọn cho khách hàng. Để có thể tồn tại và phát triển, ngoài các chiến lược marketing đúng đắn, sự thuận lợi trong mua sắm chính là chìa khóa thành công của mỗi nhà bán lẻ. Điều này được thể hiện thông qua sự phong phú từ chủng loại sản phẩm, màu sắc, nhà sản xuất, kiểu dáng, chất lượng,… Thứ ba, hoạt động bán lẻ có tính chất phân tán cao. Theo bậc thang nhu cầu của Maslow, việc mua các mặt hàng tiêu dùng có thể được xếp vào nhu cầu cơ bản của con người.
Bất cứ ai đến từ đâu, có thu nhập thấp hay cao, đứng ở vị trí nào trong xã hội thì đều có nhu cầu tiêu dùng. Chúng ta có thể mua hàng hóa từ các khu chợ cóc, quầy tạp hóa cho đến các siêu thị, trung tâm thương mại lớn. Bất cứ đâu có dân cư sinh sống ở đó sẽ tồn tại khái niệm bán lẻ. Có thể nói rằng, dịch vụ bán lẻ phát triển và trải rộng theo mỗi địa điểm phân bố dân cư, phụ thuộc vào mật độ dân số cũng như thu nhập quốc dân.
Thứ tư, hoạt đông bán lẻ luôn theo sát nhu cầu thực tế của người tiêu dùng và thỏa mãn nhanh nhất nhu cầu đó. Dự vào tình hình kết quả kinh doanh và tốc độ tiêu thụ hàng hóa, nhà bán lẻ có thể đánh giá được nhu cầu thị hiếu của người tiêu dùng. Trên cơ sơ này, nhà bán lẻ có thể cung cấp thông tin cho nhà sản xuất để có thể cải tiến về chất lượng, mẫu mã hay đưa ra các mẫu sản phẩm mới. Có thể nói, dịch vụ bán lẻ phản ánh chính xác nhu cầu thực tế thông qua quá trình theo sát người tiêu dùng từ lúc chuẩn bị mua hàng đến sau khi mua và thỏa mãn nhanh nhất những nhu cầu ấy.
Các loại hình phân phối bán lẻ Theo số lượng dịch vụ, nhà bán lẻ cung cấp, người ta chia ra 2 loại bán lẻ với mức độ cung cấp dịch vụ từ ít đến nhiều: Các nhà bán lẻ tự phục vụ cung cấp rất ít dịch vụ; các nhà bán lẻ cung cấp dịch vụ đầy đủ với nhiều loại dịch vụ hoàn chỉnh cung cấp dịch vụ cho khách hàng và với giá bán cao. 7 Theo những cơ sở bán hàng, nhà bán lẻ bán người ta chia ra cửa hàng chuyên doanh, cửa hàng bách hóa, siêu thị, cửa hàng tiện lợi và cửa hàng cao cấp. Cửa hàng chuyên doanh bán những dòng sản phẩm hẹp và chuyên sâu. Cửa hàng bách hóa bày bán nhiều mặt hàng khác nhau, mỗi mặt hàng là một quầy riêng.
Siêu thị là những trung tâm bán lẻ lớn, chi phí thấp, tự phục vụ, giá thấp, doanh số bán cao. Cửa hàng tiện dụng là những cửa hàng bán lẻ nhỏ, bán một số mặt hàng phục vụ nhu cầu thường xuyên của khách hàng. Theo phương pháp hoạt động, nhà bán lẻ chia thành bán lẻ qua cửa hàng và bán lẻ không qua cửa hàng. Bán hàng không qua cửa hàng có nhiều hình thức đặt hàng qua thư, máy bán hàng, mua hàng qua máy tính, qua điện thoại và bán lẻ tại nhà.
Theo hình thức sở hữu, chia ra thành cửa hàng bán lẻ độc lập, chuỗi tập đoàn, hợp tác xã bán lẻ, hợp tác xã tiêu thụ và các đại lý nhượng quyền kinh doanh. Các cửa hàng độc lập do một cá nhân làm chủ và tự quản lý kinh doanh. Chuỗi tập đoàn thường bao gồm nhiều cửa hàng bán lẻ thuộc cùng một chủ sở hữu, bán những mặt hàng tương tự nhau và việc mua bán có sự điều hành tập trung. Hợp tác xã bán lẻ gồm một số các nhà bán lẻ độc lập liên kết lại và thành lập một tổ chức thu mua có tính chất tập trung và điều hành các công việc bán hàng và quảng cáo thống nhất.
Hợp tác xã tiêu thụ là tổ chức bán lẻ do chính các khách hàng lập ra. Các đại lý nhận quyền kinh doanh là những liên kết theo hợp đồng giữa bên chủ quyền (nhà sản xuất, nhà bán buôn hay tổ chức dịch vụ) và bên nhận quyền (các nhà bán lẻ) muốn mua quyền sở hữu và quyền kinh doanh sản phẩm. Theo địa điểm quy tụ cửa hàng, người ta chia ra thành khu kinh doanh trung tâm, trung tâm thương mua bán vùng, trung tâm mua bán địa phương, trung tâm ven đô [35, tr. Vị trí và vai trò của dịch vụ phân phối bán lẻ 1.
Vị trí của bán lẻ trong ngành dịch vụ phân phối a/ Trong ngành dịch vụ phân phối Theo tài liệu mã số MTN.GNS/W/120 của WTO, dịch vụ bán lẻ là 1 trong 5 tiểu ngành của dịch vụ phân phối. Dịch vụ phân phối gồm: dịch vụ đại lý hoa hồng, dịch vụ bán buôn, dịch vụ bán lẻ, cấp phép, dịch vụ khác. Trong khuôn khổ đàm phán, phân loại này được thừa nhận và làm cơ sở để các quốc gia thực hiện trong lộ trình cam kết sau khi gia nhập WTO. Vị trí của dịch vụ bán lẻ trong ngành dịch vụ phân phối Dịch vụ phân phối Dịch vụ đại lý Dịch vụ bán Dịch vụ bán lẻ Cấp phép Dịch vụ khác hoa hồng buôn (Nguồn: Tài liệu mã số MTN.GNS/W/120) b/ Trong kênh phân phối Nhà bán lẻ thường đứng gần cuối kênh phân phối, đóng vai trò là trung gian phân phối mua sản phẩm từ nhà sản xuất hoặc nhà bán buôn và bán sản phẩm trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng.
Hàng hóa từ nhà sản xuất có thể tiếp cận, có thỏa mãn nhu cầu người tiêu dùng hay không phục thuộc rất nhiều vào nhà bán lẻ thông qua các cửa hàng, các siêu thị,… và các thông tin phản hồi từ các khách hàng. Vị trí nhà bán lẻ trong kênh phân phối trong thị trường tiêu dùng Kênh cấp 0 Nhà sản xuất Người tiêu dùng Kênh cấp 1 Nhà sản xuất Nhà bán lẻ Người tiêu dùng Kênh cấp 2 Nhà sản xuất Nhà bán buôn Nhà bán lẻ Người tiêu dùng Kênh cấp 3 Nhà sản xuất Đại lý Nhà bán buôn Nhà bán lẻ Người tiêu dùng (Nguồn: Nguồn: Philip Kotler (2003), Quản trị Marketỉng, NXB Thống kê, HN, tr. Vai trò của dịch vụ phân phối bán lẻ trong nền kinh tế quốc dân a/ Dịch vụ phân phối bán lẻ chiếm tỷ trọng đáng kể trong thu nhập quốc dân Bán lẻ hàng hóa là một trong những ngành có tốc độ tăng trưởng liên tục và ấn tượng trong nhiều năm qua ở Việt Nam. Dưới góc nhìn của các nhà đầu tư nước ngoài, thị trường bán lẻ Việt Nam nằm trong nhóm những thị trường mới nổi hấp dẫn nhất.
Điều này cho thấy đây thực sự là một ngành dịch vụ nhiều tiềm năng phát triển, mang lại lợi ích đáng kể cho nền kinh tế. Bán lẻ đóng góp một phần quan trọng trong tổng thu nhập GDP của 9 nền kinh tế quốc dân. Dịch vụ phân phối bán lẻ chịu trách nhiệm lưu thông hàng hóa trong nền kinh tế, từ đó có tác dụng thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng phát triển, đồng thời là một yếu tố có tác động lớn tới định hướng phát triển của sản xuất. b/ Dịch vụ phân phối bán lẻ thu hút lao động, giảm thiểu thất nghiệp Bán lẻ là một ngành quan trọng trong nền kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng.
So với các cơ sở sản xuất và bán sỉ, số lượng DN hoạt động trong lĩnh vực này đông gấp nhiều lần. Do vậy, đây chính là nguồn cung cấp việc làm rất lớn.