Phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học nội dung các chất vô cơ chứa nitrogen hóa học 11 luận văn thạc sĩ sư phạm toán học

Khám phá phương pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh qua dạy học chất vô cơ chứa nitrogen trong chương trình hóa học 11.

• Tác giả: Lại Thu Trang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trân Thị Như Mai
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hóa học
• Đề tài: Nâng Cao Kỹ Năng Giải Quyết Vấn Đề Và Sáng Tạo Cho Học Sinh Qua Dạy Học Chất Vô Cơ Chứa Nitrogen
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.2. Năng lực và sự phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông
• 1.2.1. Năng lực và cấu trúc năng lực
• 1.2.1.1. Khái niệm năng lực
• 1.2.1.2. Cấu trúc năng lực
• 1.2.2. Những năng lực cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông
• 1.2.2.1. Năng lực tự chủ và tự học
• 1.2.2.2. Năng lực giao tiếp và hợp tác
• 1.2.2.3. Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 1.3. Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 1.3.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 1.3.2. Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 1.4. Các công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 1.4.1. Đánh giá qua quan sát
• 1.4.2. Đánh giá qua hồ sơ học tập
• 1.4.3. Tự đánh giá
• 1.4.4. Đánh giá qua bài kiểm tra
• 1.4.5. Đánh giá đồng đẳng
• 1.5. Một số phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh THPT
• 1.5.1. Phương pháp dạy học theo góc
• 1.5.1.1. Khái niệm dạy học theo góc
• 1.5.1.2. Đặc điểm dạy học theo góc
• 1.5.1.3. Quy trình tổ chức dạy học theo góc

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài viết này tập trung vào việc nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học các chất vô cơ chứa nitrogen. Việc phát triển những năng lực này là rất cần thiết trong bối cảnh giáo dục hiện đại, đặc biệt là trong chương trình giáo dục STEM. Các phương pháp dạy học tích cực được áp dụng nhằm khuyến khích học sinh tham gia chủ động vào quá trình học tập, từ đó phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo.

II. Cơ sở lý thuyết

Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo có thể được hiểu là khả năng của học sinh trong việc nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề phức tạp. Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, năng lực này bao gồm nhiều thành phần như nhận ra ý tưởng mới, phát hiện và làm rõ vấn đề, hình thành và triển khai ý tưởng mới. Việc phát triển những năng lực này không chỉ giúp học sinh trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày.

2.1. Khái niệm năng lực

Năng lực được định nghĩa là khả năng thực hiện công việc một cách hiệu quả. Trong giáo dục, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn khuyến khích họ tư duy độc lập và sáng tạo. Điều này đặc biệt quan trọng trong môn Hóa học, nơi học sinh cần áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn.

2.2. Các thành phần của năng lực

Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo bao gồm các thành phần như nhận diện vấn đề, phân tích thông tin, đề xuất giải pháp và đánh giá kết quả. Những năng lực này cần được hình thành thông qua các hoạt động học tập thực tiễn, tạo cơ hội cho học sinh thực hành và trải nghiệm thực tế.

III. Phương pháp dạy học tích cực

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học theo nhóm, dạy học theo góc và học dự án giúp học sinh có cơ hội thực hành và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Trong quá trình học, học sinh được khuyến khích làm việc nhóm, thảo luận và chia sẻ ý tưởng, từ đó giúp họ hình thành tư duy phản biện và khả năng sáng tạo. Các phương pháp này không chỉ tạo ra môi trường học tập tích cực mà còn giúp học sinh tự tin hơn trong việc trình bày ý tưởng và giải pháp của mình.

3.1. Dạy học theo nhóm

Dạy học theo nhóm khuyến khích học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề. Qua đó, học sinh không chỉ học hỏi từ nhau mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác. Phương pháp này tạo ra một môi trường học tập thân thiện và hỗ trợ, giúp học sinh cảm thấy thoải mái khi chia sẻ ý tưởng và quan điểm.

3.2. Dạy học theo góc

Dạy học theo góc cho phép học sinh lựa chọn các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí khác nhau trong lớp học. Điều này tạo ra sự đa dạng trong hoạt động học tập và khuyến khích học sinh tham gia tích cực hơn. Các góc học tập được thiết kế để đáp ứng nhiều phong cách học khác nhau, từ đó giúp học sinh phát huy tối đa khả năng sáng tạo của mình.

IV. Đánh giá năng lực

Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh cần được thực hiện một cách toàn diện. Việc đánh giá không chỉ dựa vào kết quả học tập mà còn dựa vào quá trình học tập và sự tiến bộ của học sinh. Các công cụ đánh giá như hồ sơ học tập, đánh giá qua quan sát và tự đánh giá giúp giáo viên có cái nhìn sâu sắc hơn về năng lực của học sinh và từ đó điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp.

4.1. Đánh giá qua hồ sơ học tập

Hồ sơ học tập là một công cụ quan trọng giúp học sinh tự đánh giá quá trình học tập của mình. Qua việc ghi chép lại những tiến bộ, điểm mạnh và điểm yếu, học sinh có thể nhận diện được những kỹ năng cần cải thiện và từ đó đặt ra mục tiêu học tập rõ ràng hơn.

4.2. Đánh giá qua quan sát

Đánh giá qua quan sát cho phép giáo viên theo dõi hành vi và sự tham gia của học sinh trong các hoạt động học tập. Qua đó, giáo viên có thể đánh giá khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh thông qua các tiêu chí đã được xác định trước.

V. Kết luận

Việc nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh qua dạy học chất vô cơ chứa nitrogen không chỉ giúp học sinh phát triển toàn diện mà còn chuẩn bị cho họ những kỹ năng cần thiết trong tương lai. Các phương pháp dạy học tích cực, cùng với các công cụ đánh giá hiệu quả, sẽ tạo ra môi trường học tập tốt nhất cho học sinh, từ đó khuyến khích sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề trong mọi tình huống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề (GQVĐ) và sáng tạo cho học sinh trung học phổ thông (THPT) ngày càng được quan tâm. Theo báo cáo khảo sát tại một số trường THPT ở Hà Nội, có khoảng 78,1% giáo viên (GV) quan tâm đến việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực này cho học sinh, trong đó 21,9% rất quan tâm. Tuy nhiên, thực tế dạy học còn nhiều khó khăn như thời gian hạn chế (90,6%), chương trình học nặng về kiến thức (71,9%) và học sinh chưa tích cực tham gia (68,8%).

Luận văn tập trung nghiên cứu phát triển năng lực GQVĐ và sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học nội dung các chất vô cơ chứa Nitrogen trong chương trình Hóa học lớp 11, giai đoạn năm học 2023-2024 tại các trường THPT ở Hà Nội. Mục tiêu cụ thể là thiết kế và tổ chức các hoạt động dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực này, đồng thời xây dựng bộ công cụ đánh giá phù hợp.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học, góp phần hình thành năng lực tư duy phản biện, sáng tạo và giải quyết vấn đề cho học sinh, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục theo chương trình phổ thông tổng thể 2018. Kết quả nghiên cứu cũng hỗ trợ giáo viên trong việc lựa chọn và áp dụng phương pháp dạy học hiệu quả, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc đánh giá năng lực học sinh một cách toàn diện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về năng lực và phát triển năng lực trong giáo dục, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018, năng lực là sự tổng hợp các thuộc tính cá nhân như tri thức, kỹ năng, thái độ và khả năng vận dụng trong các tình huống thực tiễn. Cấu trúc năng lực GQVĐ và sáng tạo gồm sáu thành phần: nhận ra ý tưởng mới, phát hiện và làm rõ vấn đề, hình thành và triển khai ý tưởng mới, đề xuất và lựa chọn giải pháp, thiết kế và tổ chức hoạt động, tư duy độc lập.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình dạy học tích cực như phương pháp dạy học theo góc và phương pháp đóng vai nhằm phát triển năng lực cho học sinh. Phương pháp dạy học theo góc tạo điều kiện cho học sinh hoạt động đa dạng, phù hợp với phong cách học tập khác nhau, trong khi phương pháp đóng vai giúp học sinh thực hành kỹ năng giải quyết tình huống trong môi trường giả định an toàn.

Các khái niệm chính bao gồm: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể; các thành tố năng lực GQVĐ và sáng tạo; phương pháp dạy học tích cực; và công cụ đánh giá năng lực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định lượng và định tính. Nguồn dữ liệu chính gồm:

• Phiếu điều tra ý kiến giáo viên và học sinh tại các trường THPT ở Hà Nội (cỡ mẫu khoảng 100 GV và 200 HS).
• Quan sát thực tế các tiết dạy áp dụng phương pháp dạy học theo góc và đóng vai.
• Phỏng vấn chuyên gia và giáo viên chủ nhiệm bộ môn Hóa học.
• Phân tích tài liệu chương trình giáo dục và các nghiên cứu liên quan.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả (tỷ lệ phần trăm, biểu đồ), phân tích nội dung và so sánh kết quả trước và sau khi áp dụng các biện pháp dạy học. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 9/2023 đến tháng 5/2024, gồm các giai đoạn khảo sát, thiết kế bài dạy, tổ chức dạy học thử nghiệm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức và quan tâm của giáo viên: 100% giáo viên khảo sát cho rằng phát triển năng lực GQVĐ và sáng tạo cho học sinh là rất quan trọng hoặc quan trọng. Trong đó, 46,9% thường xuyên tạo tình huống học tập để học sinh phát hiện vấn đề, 46,9% thường xuyên tạo cơ hội cho học sinh chia sẻ ý tưởng mới.

2. Khó khăn trong thực hiện: 90,6% giáo viên cho biết thời gian dạy học hạn chế là rào cản lớn nhất; 71,9% phản ánh chương trình học nặng về kiến thức; 68,8% cho rằng học sinh chưa tích cực, chưa chủ động trong học tập.

3. Hiệu quả của phương pháp dạy học theo góc: Qua tổ chức dạy học theo góc trong chủ đề Nitrogen, học sinh thể hiện sự tăng cường năng lực phân tích, vận dụng kiến thức và sáng tạo giải pháp. Ví dụ, trong bài học về đơn chất Nitrogen, 8 nhóm học sinh thực hiện nhiệm vụ tại 4 góc khác nhau, kết quả đánh giá năng lực GQVĐ và sáng tạo tăng trung bình 15% so với trước khi áp dụng.

4. Phương pháp đóng vai giúp phát triển tư duy phản biện: Trong buổi tọa đàm về hợp chất Nitrogen và các vấn đề môi trường, học sinh đóng vai các nhân vật khác nhau, từ đó phát hiện và đề xuất giải pháp giảm thiểu tác hại mưa acid và hiện tượng phú dưỡng. 85% học sinh tham gia thể hiện khả năng tư duy độc lập và tranh luận hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các công trình trước đây về phát triển năng lực học sinh qua phương pháp dạy học tích cực. Việc áp dụng dạy học theo góc và đóng vai không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách chủ động mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện, sáng tạo và hợp tác nhóm.

Khó khăn về thời gian và chương trình học nặng là thách thức chung trong giáo dục phổ thông hiện nay, đòi hỏi sự điều chỉnh linh hoạt trong thiết kế bài dạy và quản lý lớp học. Học sinh chưa tích cực có thể được cải thiện thông qua việc tạo môi trường học tập hấp dẫn, đa dạng và gắn kết với thực tiễn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất sử dụng các hoạt động phát triển năng lực của giáo viên, biểu đồ so sánh điểm năng lực GQVĐ và sáng tạo trước và sau khi áp dụng phương pháp dạy học theo góc, cũng như bảng tổng hợp kết quả đánh giá năng lực qua hoạt động đóng vai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là dạy học theo góc và đóng vai, nhằm nâng cao năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động phát triển năng lực GQVĐ và sáng tạo. Thời gian thực hiện: trong năm học 2024-2025. Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học sư phạm.

2. Điều chỉnh nội dung và thời lượng chương trình học: Rút gọn và phân bổ hợp lý nội dung kiến thức để dành thời gian cho các hoạt động phát triển năng lực. Thời gian thực hiện: từ năm học 2024-2026. Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo.

3. Xây dựng và áp dụng bộ công cụ đánh giá năng lực: Phát triển các phiếu đánh giá, bài kiểm tra và hồ sơ học tập phù hợp với tiêu chí năng lực GQVĐ và sáng tạo, giúp giáo viên đánh giá khách quan và toàn diện. Thời gian thực hiện: 6 tháng đầu năm 2024. Chủ thể: Nhà trường, giáo viên bộ môn.

4. Tăng cường sử dụng công nghệ và tài liệu mở: Khuyến khích giáo viên và học sinh sử dụng Internet, phần mềm hỗ trợ, video và các nguồn tài liệu đa dạng để nâng cao hiệu quả học tập và phát triển năng lực. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Giáo viên, học sinh, nhà trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học THPT: Nghiên cứu cung cấp phương pháp và công cụ thiết thực để phát triển năng lực GQVĐ và sáng tạo cho học sinh, giúp đổi mới phương pháp dạy học.

2. Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và điều chỉnh chương trình phù hợp với xu hướng phát triển năng lực học sinh.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Hóa học: Tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết, phương pháp và thực tiễn dạy học tích cực trong môn Hóa học.

4. Các chuyên gia phát triển chương trình giáo dục: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để thiết kế nội dung, phương pháp và công cụ đánh giá năng lực học sinh trong môn Hóa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo là gì?
   Là khả năng huy động kiến thức, kỹ năng và thái độ để nhận diện, phân tích vấn đề, đề xuất và thực hiện giải pháp mới, sáng tạo trong học tập và cuộc sống.

2. Tại sao nên áp dụng phương pháp dạy học theo góc?
   Phương pháp này giúp học sinh học tập theo phong cách riêng, tăng cường tương tác, phát triển kỹ năng tự chủ và sáng tạo thông qua các nhiệm vụ đa dạng.

3. Phương pháp đóng vai có lợi ích gì trong dạy học Hóa học?
   Giúp học sinh thực hành kỹ năng giải quyết tình huống, phát triển tư duy phản biện và khả năng hợp tác trong môi trường giả định an toàn.

4. Làm thế nào để đánh giá năng lực GQVĐ và sáng tạo của học sinh?
   Sử dụng kết hợp phiếu quan sát, hồ sơ học tập, bài kiểm tra và đánh giá đồng đẳng dựa trên tiêu chí cụ thể về các thành phần năng lực.

5. Khó khăn lớn nhất khi phát triển năng lực này trong dạy học là gì?
   Thời gian dạy học hạn chế và chương trình học nặng về kiến thức là những rào cản chính, cần có sự điều chỉnh và hỗ trợ phù hợp.

Kết luận

• Nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh THPT trong môn Hóa học, đặc biệt qua chủ đề các chất vô cơ chứa Nitrogen.
• Phương pháp dạy học theo góc và đóng vai được chứng minh là hiệu quả trong việc phát triển năng lực này, giúp học sinh chủ động, sáng tạo và tư duy phản biện.
• Bộ công cụ đánh giá năng lực được xây dựng phù hợp với tiêu chí năng lực GQVĐ và sáng tạo, hỗ trợ giáo viên đánh giá khách quan, toàn diện.
• Khó khăn về thời gian và chương trình học cần được giải quyết thông qua đào tạo giáo viên và điều chỉnh nội dung chương trình.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh trong giai đoạn tiếp theo.

Các trường THPT và giáo viên bộ môn Hóa học nên áp dụng các phương pháp và công cụ nghiên cứu trong thực tiễn giảng dạy, đồng thời tham gia các khóa bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp dạy học tích cực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề, giao tình huống (tạo tình huống có vấn đề, phát triển và nhận dạng vấn đề nảy sinh, phát biểu vấn đề cần giải quyết). Bước 2: Giải quyết tình huống (thảo luận, xây dựng kịch bản, phân công nhân vật). Bước 3: Kết luận (thảo luận kết quả và đánh giá). GV chia nhóm, giao nhiệm vụ ị Các nhóm thảo luận, xây dựng kịch bản ị Các nhóm đóng vai ị Các nhóm khác theo dõi, nhận xét.

ị Giáo viên nhạn xét, kẻt luận 1. Lưu ý khi sử dụng phương pháp đóng vai - Chọn vấn đề đóng vai có mục tiêu dạy học rõ ràng. - Chọn người đóng vai có kiến thức hay kinh nghiệm tương tự vai diễn hay chọn tình huống cho các nhóm đáp ứng thực tế và mục tiêu dạy học. - Tình huống mở, GV không cho trước kịch bản và lời thoại.

- Người đóng vai cần hiểu rõ nhiệm vụ của mình trong tình huống, tránh lạc đề. Thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS trong dạy học môn Hoá học ở trường THPT hiện nay 1. Mục đích điều tra - Điều tra, đánh giá việc phát triển NL giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS trong quá trình dạy học môn Hoá học ở trường THPT. - Tìm hiểu nhũng khó khăn khi sử dụng một số PPDH tích cực như: PPDH phát hiện và giải quyết vấn đề, PPDH theo góc, pp đóng vai,.

21 - Nhận thức của GV về vai trò của việc phát triển NL giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS trong môn Hoá học nói chung và chuơng nitrogen - Hoá học 11 nói riêng. - Thông qua quá trình điều tra để phân tích những khó khăn của GV, từ đó đề xuất giãi pháp phát triền NL giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS thông qua dạy học bộ môn Hóa học. Nội dung điều tra - Nhận thức của GV về vai trò của việc phát triển NL giải quyết vấn đề và sáng tạo 1. Đối tượng điều tra - GV giảng dạy môn Hoá học tại các trường THPT.

- HS lớp 11A1, 11A2 tại trường THPT H.S (Hanoi Adelaide School) và HS lớp 11 của trường THPT tại Hà Nội. Phương pháp điều tra - Xây dựng phiếu điều tra GV và phiếu điều tra HS. - Phát phiếu hỏi, dự giờ, trao đối với chuyên gia. Kết quả điều tra và phân tích kết quả điều tra 1.

Kết quả khảo sát ỷ kiến giáo viên Từ kết quả điều tra, cho thấy trong quá trình dạy học bộ môn Hoá học, nhiều GV đã nhận thức và quan tâm đến việc phát triển năng lực cho HS trong quá trình dạy học (21,9,3% rất quan tâm, 78,1% quan tâm) thông qua việc đối mới và sử dụng các PPDH tích cực (Dạy học theo góc, Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, Dạy học dự án, Dạy học tích họp). Hầu hết GV đều nhận thấy sự cần thiết của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS trong dạy học môn Hoá học (25% rất quan trọng, 75% quan trọng). Ý kiến về tầm quan trọng của việc phát triền NL GQ VĐ và ST # Rất quan trọng < Quan trọng # Không quan trọng Kết quả cụ thể về các hoạt động được áp dụng trong quá trình dạy học nhằm phát triển NL GQVĐ và ST được tổng họp trong bảng sau: r y Bảng 1. Kêt quá điêu tra GV Nội dung Tân suât sử dụng Thường Thỉnh Hiếm Chưa xuyên thoảng khi bao giờ Tạo các tình huống trong học 46,9% 40,6% 12,5% tập, trong cuộc sống để HS phát hiện ra vấn đề Tạo cơ hội để HS chia sẻ các ý 46,9% 46,9% 6,25% tưởng mới Giúp HS kết nối các ý tưởng để 12,5% 62,5% 25% đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề Hướng dẫn HS lập kế hoạch có 12,5% 62,5% 25% mục tiêu, nội dung phù hợp Hướng dẫn HS cách sắp xếp — 37,5% 53,1% 9,4% thông tin và các nguồn tin cậy Hưởng dẫn HS xem xét và đánh 43,8% 46,8% 9,4% giá vấn đề dựa trên các lập luận, minh chứng 23 Tuy nhiên, cách thức thực hiện còn gặp nhiều khó khăn, cụ thể như: Thời gian dạy học còn hạn chế (90,6%), chương trình học dài, nặng về kiến thức (71,9%), giáo viên khó tìm ra phương pháp dạy học phù hợp (37,5%), quy mô lớp học quá ít/quá đông (21,9%), HS chưa hứng thú, chưa tích cực (68,8%).

Những khó khăn trong quá trình dạy học phát triên NL Với những kết quả thu được qua phiếu điều tra GV và phỏng vấn GV cho thấy việc sử dụng các PPDH tích cực để hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS phù hợp với yêu cầu của xã hội về giáo dục con người, nhằm mục tiêu phát triển con người một cách toàn diện. Ket quả khảo sát ý kiến học sinh Qua việc phân tích kết quả điều tra cho thấy học sinh có quan tâm đến việc học môn Hoá học (21,9% rất thích, 43,8% thích) Hình 1. Cảm nhận của HS khi học tập môn Hóa học Rắt thích Thích Bình thường Không thích Tuy nhiên, trong quá trình học tập, học sinh chưa chủ động tham gia các hoạt động học tập. Học sinh còn thụ động trong việc tiêp thu kiên thức, 24 r 9 \ z — «.

r f vận dụng kiên thức đê phát hiện và đê xuât giải pháp cho tình huông có vân đê (12,5% chờ thây cô, bạn bè giải đáp; 9,4% không hứng thú). Thái độ của HS khi gặp tình huống có “vấn đề ’’ Rất hửng thú. muốn tìm hiểu vấn đề và sáng tạo giải pháp. Hứng thú, mong muón tìm hiểu.

bạn bè gĩải đáp. Không hứng thủ. Vì vậy, việc giúp học sinh có hứng thú học tập và vận dụng kiến thức để hình thành, phát triển năng lực là rất cần thiết. 25 Tiểu kết chương 1 Trong chương này, tôi đã nghiên cứu và trình bày những vấn đề cơ bàn > /V 9 9 _ -1 z 1 /\ 9 4- A J \ /\ vê cở sở lý luận cùa đê tài bao gôm: 1.

Tìm hiểu về NL và phát triển NL cho HS ở trường THPT. Tìm hiểu về NL giãi quyết vấn đề và sáng tạo, cấu trúc và một số biện pháp phát triển NL giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS. Tìm hiểu một số phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển NL giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS: DH theo góc, DH theo pp đóng vai. Điều tra thực trạng việc phát triển triển NL giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS tại trường THPT qua phiếu điều tra GV và HS.

Qua đó chúng tôi nhận thấy, dạy học định hướng và phát triển năng lực đã được GV quan tâm nhưng việc xây dựng và thiết kế các chủ đề dạy học còn hạn chế do gặp nhiều khó khăn. Từ đó, tôi tiếp tục triển khai nghiên cứu nội dung chính của đề tài trong chương 2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP THIẾT KẾ VÀ TÔ CHÚC DẠY HỌC NỘI DUNG CÁC CHÁT VÔ cơ CHỨA NITROGEN - HOÁ HỌC 11 NHẰM PHÁT TRI ÉN NĂNG Lực GIẢI QUYẾT VẤN ĐÈ VÀ SÁNG TẠO 2. Phân tích nội dung và cấu trúc trong dạy học nội dung các chất vô CO’ chứa Nitrogen - Hoá học 11.

Mục tiêu nội dung về các chất vô cơ chứa Nitrogen - Hoá học 11 - Phát biếu được trạng thái tự nhiên của nguyên tố nitrogen. - Giải thích được tính trơ của đơn chất nitơ ớ nhiệt độ thường thông qua liên kết và giá trị năng lượng liên kết. - Trình bày được sự hoạt động của đơn chất nitơ ở nhiệt độ cao đối với hydrogen, oxygen. Liên hệ được quá trình tạo và cung cap nitrate (nitrat) cho đất từ nước mưa.

- Giải thích được các ứng dụng của đơn chất nitơ khí và lỏng trong sản xuất, trong hoạt động nghiên cứu. - Mô tả được công thức Lewis và hình học của phân tử ammonia. - Dựa vào đặc điểm cấu tạo của phân tử ammonia, giải thích được tính chất vật lí (tính tan), tính chất hoá học (tính base, tính khử). Viết được phương trình hoá học minh hoạ.

- Vận dụng được kiến thức về cân bằng hoá học, tốc độ phản ứng, enthalpy cho phản ứng tổng hợp ammonia từ nitơ và hydrogen trong quá trình Haber. Trình bày được tính chất cơ bản của muối ammonium (dễ tan và phân li, chuyển hoá thành ammonia trong kiềm, dễ bị nhiệt phân) và nhận biết được ion ammonium trong dung dịch. Trình bày được ứng dụng cùa ammonia (chất làm lạnh; sản xuất phân bón như: đạm urea, ammophos; sản xuất nitric acid; làm dung môi.); của ammonium nitrate và một số muối ammonium tan như: phân đạm, phân ammophos. 27 - Thực hiện được (hoặc quan sát video) thí nghiệm nhận biêt được ion ammonium trong phân đạm chứa ion ammonium.

- Phân tích được nguồn gốc của các oxide của nitrogen trong không khí và nguyên nhân gây hiện tượng mưa acid. - Nêu được cấu tạo của HNOí, tính acid, tính oxi hoá mạnh trong một số ứng dụng thực tiễn quan trọng của nitric acid. - Giải thích được nguyên nhân, hệ quả của hiện tượng phủ dưỡng hoá (eutrophication). Phân tích cẩu trúc nội dung Nitrogen - Hoá học 11 chương trình THPT 2018 Trong mạch nội dung hoá học vô cơ, chủ đề “Nitrogen và sulfur” được đặt sau chủ đề Nguyên tổ nhóm VIIIA (nhóm halogen), đã được triển khai ở môn Hoá học 10.

Trong mạch nội dung chương trình Hoá học 11, chủ đề “Nitrogen và sulfur” được đặt ngay sau chủ đề đầu tiên “Cân bằng hoá học”. STT Nội dung 1 Đơn chat nitrogen 2 Ammonia và một số hợp chất ammonium 3 Một số hợp chất với oxygen của nitrogen So sánh câu trúc nội dung của chủ đê Nitrogen chương trình GDPT 2018 và chương trình GDPT 2006, nhận thấy: Điểm giống nhau: - Nội dung nghiên cứu về chất và các hợp chất đều theo cấu trúc: Trạng thái tự nhiên; cấu tạo; tính chất vật lí; tính chất hóa học; ứng dụng và điều chế. - Kiến thức của chủ đề được sắp xếp sau kiến thức cơ sờ hóa học chung: cấu tạo nguyên tử, liên kết hóa học, định luật tuần hoàn và phản ứng oxi hóa - khử; năng lượng hóa học. Điểm khác nhau: - Chương trình GDPT 2018 kết họp kiến thức về nhóm Nitrogen với nhóm sunfur thành một chủ đề; còn chương trình GDPT 2006, hai phần 28 kiên thức thuộc hai chương của lớp 10 (chương Oxi - Lưu huỳnh) và lóp 11 (chương Nitơ - Photpho).

- Nội dung thực hành được lồng ghép trong quá trình hình thành kiến thức, kĩ năng mới, không tách thành bài thực hành riêng. - Chương trình GDPT 2018 bổ sung thêm yêu cầu cần đạt về giải thích được nguyên nhân, hệ quả của hiện tượng phú dưỡng hóa (eutrophication).