BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP. HOÀ CHÍ MINH X ± W DÖÔNG VAÊN BOÂN NAÂNG CAO KHAÛ NAÊNG CAÏNH TRANH CHO CAÙC DOANH NGHIEÄP NHOÛ VAØ VÖØA CUÛA VIEÄT NAM TRONG TIEÁN TRÌNH HOÄI NHAÄP VAØO WTO Chuyeân ngaønh : QUAÛN TRÒ KINH DOANH Maõ soá : 60.05 LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ KINH TEÁ NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: TS. NGUYEÃN THANH HOÄI TP.Hoà Chí Minh – Naêm 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu ñoäc laäp cuûa toâi. Caùc soá lieäu söû duïng cho nghieân cöùu laø trung thöïc vaø ñöôïc trích daãn nguoàn.
Keát quaû nghieân cöùu trong luaän vaên naøy laø trung thöïc vaø chöa ñöôïc coâng boá trong baát cöù coâng trình nghieân cöùu naøo khaùc. Taùc giaû kyù teân Döông Vaên Boân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MUÏC CAÙC CHÖÕ VIEÁT TAÉT CHÖÕ VIEÁT TAÉT NGUYEÂN VAÊN BDS Dòch vuï hoã trôï phaùt trieån kinh doanh Bq Bình quaân CIC Trung taâm thoâng tin tín duïng ngaân haøng CIEM Vieän nghieân cöùu Quaûn lyù kinh teá Trung öông Cty Coâng ty DN Doanh nghieäp DNNN Doanh nghieäp Nhaø nöôùc DNNVV Doanh nghieäp nhoû vaø vöøa Dv Dòch vuï GDP Toång saûn phaåm trong nöôùc IFC Coâng ty Taøi chính Quoác teá Kd Kinh doanh Lñ Lao ñoäng MPDF Chöông trình Phaùt trieån Döï aùn Meâ Koâng ÑTNN Ñaàu tö nöôùc ngoaøi ÑVT Ñôn vò tính PCI Chæ soá naêng löïc caïnh tranh caáp tænh veà moâi tröôøng kinh doanh SXKD Saûn xuaát kinh doanh TNHH Traùch nhieäm höõu haïn UBND Uûy ban nhaân daân VCCI Phoøng Thöông maïi vaø Coâng nghieäp Vieät Nam VNCI Döï aùn naâng cao naêng löïc caïnh tranh Vieät Nam WTO Toå chöùc thöông maïi theá giôùi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MUÏC CAÙC BAÛNG Thöù töï Teân baûng Trang Baûng 1.1 Caùc nguoàn löïc vaø khaû naêng cuûa doanh nghieäp 9 Baûng 1.2 Caùc loaïi dòch vuï hoã trôï phaùt trieån kinh doanh 14 Baûng 1.3 Chæ tieâu phaân loaïi DNNVV theo World Bank 16 Baûng 1.4 Chæ tieâu phaân loaïi DNNVV theo EU 16 Baûng 1.5 Chæ tieâu phaân loaïi DNNVV ôû Nhaät Baûn 16 Baûng 1.6 Tyû troïng DNNVV trong toång soá löôïng doanh nghieäp cuûa Vieät 17 Nam taïi thôøi ñieåm 31/12/2005 Baûng 2.1 Toång GDP theo giaù thöïc teá cuûa caùc thaønh phaàn kinh teá 21 Baûng 2.2 Moät soá chæ tieâu veà GDP theo giaù coá ñònh naêm 1994 cuûa caùc 23 thaønh phaàn kinh teá Baûng 2.3 Soá löôïng DNNVV cuûa caùc vuøng mieàn taïi thôøi ñieåm 31/12/2005 25 Baûng 2.4 Moät soá chæ tieâu veà soá lao ñoäng laøm vieäc trong caùc loaïi hình 26 doanh nghieäp taïi thôøi ñieåm 31/12 haøng naêm Baûng 2.5 Voán ñaàu tö thöïc hieän theo giaù thöïc teá cuûa caùc thaønh phaàn kinh 28 teá Baûng 2.6 Soá löôïng doanh nghieäp hoaït ñoäng SXKD taïi thôøi ñieåm 31/12 31 haøng naêm Baûng 2.7 Tyû troïng caùc loaïi hình doanh nghieäp trong toång soá DNNVV 32 ngaøy 31/12/2005 Baûng 2.8 Tyû troïng DNNVV ngaøy 31/12/2005 phaân theo ngaønh kinh teá 33 Baûng 2.9 Cô caáu DNNVV xeùt theo quy moâ lao ñoäng ngaøy 31/12/2005 36 Baûng 2.10 Cô caáu DNNVV xeùt theo quy moâ voán ngaøy 31/12/2005 36 Baûng 2.11 Trình ñoä chuyeân moân ñaøo taïo cuûa ngöôøi lao ñoäng trong caùc 38 doanh nghieäp Baûng 2.12 Trình ñoä chuyeân moân ñaøo taïo cuûa ngöôøi phuï traùch doanh 38 nghieäp Baûng 2.13 Trình ñoä chuyeân moân ñaøo taïo cuûa ngöôøi phuï traùch caùc cô sôû 39 SXKD caù theå Baûng 3.1 Söï khaùc bieät giöõa ba chieán löôïc kinh doanh toång quaùt 70 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MUÏC CAÙC HÌNH Thöù töï Teân hình Trang Hình 1.1 Moâ hình chuoãi giaù trò cuûa M.2 Tyû troïng DNNVV trong toång soá löôïng doanh nghieäp cuûa Vieät 17 Nam Hình 2.1 Tyû troïng ñoùng goùp vaøo GDP cuûa caùc thaønh phaàn kinh teá 22 Hình 2.2 Cô caáu lao ñoäng laøm vieäc trong caùc khu vöïc doanh nghieäp naêm 27 2005 Hình 2.3 Soá löôïng doanh nghieäp taïi Vieät Nam töø naêm 2000 ñeán naêm 31 2005 Hình 2.4 Tyû troïng caùc loaïi hình doanh nghieäp trong toång soá löôïng 33 DNNVV naêm 2005 Hình 2.5 Cô caáu ngaønh ngheà cuûa caùc DNNVV naêm 2005 34 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Trong neàn kinh teá thò tröôøng, doanh nghieäp nhoû vaø vöøa toàn taïi nhö moät söï ñöông nhieân vaø coù moät vai troø raát quan troïng trong vieäc thöïc hieän caùc muïc tieâu kinh teá - xaõ hoäi cuûa moät quoác gia. Doanh nghieäp nhoû vaø vöøa ñöôïc ñaùnh giaù laø hình thöùc toå chöùc kinh doanh thích hôïp ôû trong nhöõng tröôøng hôïp cuï theå, lónh vöïc cuï theå naøo ñoù vì coù nhöõng öu theá veà tính naêng ñoäng, linh hoaït, thích öùng nhanh vôùi yeâu caàu cuûa thò tröôøng treân nhieàu maët.
ÔÛ nöôùc ta xu höôùng aáy cuõng khoâng ngoaïi leä. Vieäc khuyeán khích phaùt trieån caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa, taïo moïi ñieàu kieän ñeå ñoái töôïng doanh nghieäp naøy toàn taïi vaø cuøng phaùt trieån vôùi caùc doanh nghieäp lôùn laø heát söùc caàn thieát, phuø hôïp vôùi chuû tröông chính saùch cuûa Ñaûng vaø Nhaø nöôùc. Tuy nhieân khaû naêng caïnh tranh cuûa caùc doanh nghieäp naøy coøn coù nhöõng haïn cheá, do vaäy ñeå goùp phaàn naâng cao khaû naêng caïnh tranh, thuùc ñaåy söï phaùt trieån cuûa caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa, ñaëc bieät trong boái caûnh nöôùc ta ñaõ gia nhaäp vaø nay ñang trong tieán trình thöïc hieän caùc cam keát gia nhaäp Toå chöùc Thöông maïi Theá giôùi (WTO), toâi ñaõ choïn ñeà taøi "Naâng cao khaû naêng caïnh tranh cho caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa cuûa Vieät Nam trong tieán trình hoäi nhaäp vaøo WTO" cho luaän vaên Thaïc syõ cuûa mình. Muïc ñích nghieân cöùu Muïc ñích nghieân cöùu cuûa ñeà taøi laø qua phaân tích thöïc traïng cuûa caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa cuûa nöôùc ta ñeå neâu leân ñöôïc nhöõng toàn taïi, haïn cheá gaây caûn trôû ñeán khaû naêng caïnh tranh cuõng nhö nhöõng theá maïnh caàn phaùt huy maø caùc doanh nghieäp lôùn khoâng theå coù ñöôïc; tìm nguyeân nhaân, kieán nghò nhöõng bieän phaùp khaéc phuïc nhöõng khoù khaên haïn cheá vaø goùp phaàn naâng cao khaû naêng caïnh tranh cho caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa.
Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu Ñeà taøi giôùi haïn nghieân cöùu khaû naêng caïnh tranh caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa cuûa Vieät Nam moät caùch toång quaùt, khoâng ñi saâu nghieân cöùu doanh nghieäp nhoû vaø vöøa ôû moät lónh vöïc hoaït ñoäng cuï theå naøo caû. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phöông phaùp nghieân cöùu - Luaän vaên söû duïng moät soá phöông phaùp nghieân cöùu khoa hoïc nhö : phöông phaùp lòch söû, phöông phaùp thoáng keâ, phaân tích vaø toång hôïp, … thu thaäp caùc soá lieäu lieân quan ñeå phaân tích söï vaän ñoäng cuûa hieän töôïng nghieân cöùu. - Soá lieäu ñònh löôïng cuûa ñeà taøi ñöôïc thu thaäp vaø phaân tích töø nguoàn soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ, töø nguoàn soá lieäu caùc cuoäc ñieàu tra nghieân cöùu veà doanh nghieäp nhoû vaø vöøa treân phaïm vi toaøn quoác cuûa Döï aùn naâng cao Naêng löïc Caïnh tranh Vieät Nam (VNCI), Phoøng Thöông maïi vaø Coâng nghieäp Vieät Nam (VCCI), soá lieäu ñieàu tra cuûa Vieän nghieân cöùu Quaûn lyù kinh teá Trung öông (CIEM) phoái hôïp vôùi Coâng ty Taøi chính Quoác teá (IFC) vaø Chöông trình Phaùt trieån Döï aùn Meâ Koâng (MPDF).
Ngoaøi ra, taùc giaû coøn tham khaûo theâm moät soá taøi lieäu töø caùc Websites cuûa Chính phuû, Boä Coâng thöông, Boä Keá hoaïch vaø Ñaàu tö, Cuïc phaùt trieån doanh nghieäp nhoû vaø vöøa (ASMED), … 5. Keát caáu luaän vaên Noäi dung chính cuûa luaän vaên ñöôïc chia laøm ba chöông nhö sau: Chöông 1: Cô sôû lyù luaän cuûa ñeà taøi. Chöông 2: Thöïc traïng veà doanh nghieäp nhoû vaø vöøa cuûa Vieät Nam. Chöông 3: Moät soá giaûi phaùp nhaèm naâng cao khaû naêng caïnh tranh cho caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa cuûa Vieät Nam trong tieán trình hoäi nhaäp vaøo WTO.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 CHÖÔNG 1: CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN CUÛA ÑEÀ TAØI 1.1 MOÄT SOÁ VAÁN ÑEÀ LYÙ LUAÄN CÔ BAÛN VEÀ KHAÛ NAÊNG CAÏNH TRANH CUÛA DOANH NGHIEÄP 1.1 Quan nieäm veà khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp Coù moät soá quan nieäm khaùc nhau veà khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp nhö sau: - Khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp chính laø khaû naêng duy trì vaø môû roäng thò phaàn, thu lôïi nhuaän cuûa doanh nghieäp trong moâi tröôøng caïnh tranh trong nöôùc vaø ngoaøi nöôùc. - Khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp theå hieän thöïc löïc vaø lôïi theá cuûa noù so vôùi caùc ñoái thuû khaùc trong vieäc thoûa maõn toát nhaát caùc ñoøi hoûi cuûa khaùch haøng ñeå thu lôïi ích ngaøy caøng cao cho doanh nghieäp mình. - Khaû naêng caïnh tranh mang tính chieán löôïc, theå hieän ôû vieäc xaây döïng vaø thöïc hieän thaønh coâng chieán löôïc kinh doanh cuûa doanh nghieäp maø caùc ñoái thuû caïnh tranh khoâng theå hoaëc raát khoù coù theå baét chöôùc hay sao cheùp ñöôïc. Khi nhöõng ñieàu kieän ñoù xuaát hieän, doanh nghieäp seõ coù lôïi theá caïnh tranh “beàn vöõng”.
Tính chaát “beàn vöõng” cuûa lôïi theá caïnh tranh phuï thuoäc vaøo caùc nhaân toá noäi taïi cuûa doanh nghieäp vaø caùc nhaân toá thuoäc moâi tröôøng kinh doanh beân ngoaøi, do ñoù lôïi theá caïnh tranh beàn vöõng seõ khoâng toàn taïi maõi vôùi doanh nghieäp. Doanh nghieäp chæ duy trì ñöôïc lôïi theá ñoù trong moät khoaûng thôøi gian nhaát ñònh, ñoái thuû caïnh tranh seõ coù khaû naêng baét chöôùc ñöôïc chieán löôïc vaø caùch laøm cuûa doanh nghieäp ñeå gaët haùi ñöôïc thaønh coâng. Lôïi theá caïnh tranh cuûa doanh nghieäp toàn taïi nhanh choùng hay laâu daøi tuøy thuoäc vaøo toác ñoä “sao cheùp” chieán löôïc kinh doanh cuûa ñoái thuû caïnh tranh cuûa doanh nghieäp. Töø nhöõng quan ñieåm neâu treân, coù theå ñöa ra moät quan nieäm toång quaùt veà khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp nhö sau: Khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp theå hieän ôû khaû naêng taïo döïng, duy trì, söû duïng vaø saùng taïo môùi caùc lôïi theá caïnh tranh cuûa doanh nghieäp nhaèm ñaùp öùng toát hôn nhu caàu khaùch haøng (so vôùi caùc ñoái LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 thuû caïnh tranh) vaø ñaït ñöôïc caùc muïc tieâu cuûa doanh nghieäp trong moâi tröôøng caïnh tranh trong nöôùc vaø quoác teá.
1 Quan nieäm naøy cho thaáy neáu doanh nghieäp coù khaû naêng duy trì vaø saùng taïo lieân tuïc caùc lôïi theá caïnh tranh cuûa mình, noù seõ luoân ñi tröôùc caùc ñoái thuû vaø giaønh phaàn thaéng trong cuoäc caïnh tranh ñeå ñaït muïc ñích duy trì vaø môû roäng thò phaàn, gia taêng lôïi nhuaän. Doanh nghieäp coù khaû naêng caïnh tranh maïnh laø doanh nghieäp coù khaû naêng taïo döïng, duy trì vaø phaùt trieån caùc lôïi theá caïnh tranh “beàn vöõng”. Neáu lôïi theá caïnh tranh cuûa doanh nghieäp ñöôïc xaây döïng döïa treân nhöõng yeáu toá deã sao cheùp vaø khoâng ñöôïc ñoåi môùi, saùng taïo thì lôïi theá ñoù seõ nhanh choùng bò “bieán maát” tröôùc caùc aùp löïc caïnh tranh ngaøy caøng gay gaét.