Chương 1 Chương 2 Chương 3 Chương 4 Chương 5 Giới thiệu Tổng quan Dự kiến đóng góp TTQT Cơ sở TDCT lý luận Đánh giá Đề tài hoạt động MHB Giới thiệu MHB CNSG Hoạt MHB động TTQT Thực Hoạt Các nhân trạng động tố ảnh TDCT hưởng Swot Giải Kiến pháp nghị Sơ đồ 1.1 Kết cấu khóa luận 1.2 Dự kiến đóng góp của khóa luận 1.1 Lƣợc thảo một số tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu Thực trạng hoạt động TTQT tại NHTM đã được đề cập ở một số nghiên cứu trước đây. Ở cấp độ cử nhân có rất nhiều khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu về chủ đề này ở mức độ phân tích sâu về thực trạng hoạt động TTQT tại đơn vị. Nghiên cứu 4 các khóa luận do thực tập viên tại MHB–CNSG thực hiện từ năm 2002 đến năm 2010, kết quả cho thấy hầu hết các khóa luận đều xoay quanh đề tài “Biện pháp nhằm hoàn thiện quy trình thanh toán hàng hóa nhập khẩu tại Ngân hàng phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long – chi nhánh Sài Gòn”. Các khóa luận trên tuy đã nêu lên được điểm nổi bật trong quy trình thanh toán hàng nhập, nhưng do giới hạn về thời gian nghiên cứu nên các kiến nghị được đề xuất chưa cụ thể và thiếu tính thực tiễn.
Ở cấp độ thạc sỹ, đề tài về hoạt động TTQT theo phương thức TDCT cũng nhận được rất nhiều sự quan tâm từ các nghiên cứu sinh với các đề tài như “Quản lý rủi ro trong các phương thức thanh toán quốc tế tại Sở giao dịch II – Ngân hàng Công thương Việt Nam (Vietinbank)”, “Thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ - Giải pháp phòng ngừa và hạn chế rủi ro tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam”, “Giải pháp phát triển hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Công thương - chi nhánh Long An”, “Giải pháp hoàn thiện và phát triển thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại các chi nhánh của Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”… Đặc biệt, luận văn thạc sỹ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Hồng Ngọc (2008) “ Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn-Hà Nội sau khi chuyển đổi từ ngân hàng nông thôn lên đô thị”, Đại học kinh tế TP.HCM tuy không nói về đề tài TTQT nhưng là một luận văn có giá trị tham khảo cao khi tác giả đã chú trọng dùng ma trận Swot phân tích năng lực cạnh tranh của đơn vị và đóng góp một số kiến nghị mang tính thực tiễn dựa trên mô hình Swot. Ở cấp độ tiến sỹ, đề tài nghiên cứu của nghiên cứu sinh Vũ Thị Thúy Nga (Học viện ngân hàng, 2003) “Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế tại ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank)”, đã đi sâu phân tích ưu nhược điểm của phương thức TTQT áp dụng tại các NHTM, đồng thời đánh giá kết quả hoạt động TTQT của Vietcombank và nêu lên một số nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động TTQT của Vietcombank nói riêng và toàn hệ thống NHTM nói chung. Ngoài ra, cũng có rất nhiều bài nghiên cứu đăng trên báo, tạp chí đi sâu phân tích ưu nhược điểm về hoạt động TTQT của hệ thống NHTM Việt Nam có giá trị tham khảo cao. Nổi bật là bài viết của ThS.
Nguyễn Thị Cẩm Thủy và Lê Bích Ngọc (5/2010) “Phân tích SWOT về môi trường kinh doanh nghiệp vụ ngân hàng quốc tế của các ngân hàng thương mại Việt Nam”, Tạp Chí Ngân Hàng, Số 5/2010 đã phân tích cặn kẽ và sâu sắc điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức về môi 5 trường hoạt động TTQT của toàn hệ thống NH Việt Nam trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt từ khối NH có vốn đầu tư nước ngoài. Qua việc phân tích và nghiên cứu, có thể nhận ra các đề tài liên quan đến thực trạng hoạt động TTQT tại một số NH quốc doanh lớn như NH Ngoại thương, Công thương, Nông nghiệp và phát triển nông thôn… đã được đề cập rất nhiều. Tuy nhiên, thực trạng TTQT tại những NH non trẻ như chi nhánh Sài Gòn của hệ thống MHB lại ít nhận được sự quan tâm trong khi vẫn còn nhiều bất cập về quy mô tổ chức, quy trình thực hiện, với những khó khăn khi gia nhập thị trường muộn trong một môi trường cạnh tranh khốc liệt.2 Những điểm nổi bật của khóa luận Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng, nghiệp vụ các NHTM đều giống nhau như huy động vốn, cho vay sản xuất kinh doanh và các dịch vụ NH quen thuộc như chuyển tiền trong nước và quốc tế, thu đổi ngoại tệ…Vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng hoạt động của NH quốc doanh có quy mô tương đối nhỏ như ngân hàng MHB–CNSG, đặc biệt là hoạt động thanh toán XNK là rất quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt như hiện nay. Khóa luận đã mạnh dạn phân tích thực trạng TTQT của MHB-CNSG thông qua quy trình thanh toán XNK theo phương thức TDCT, nêu bật được các rủi ro tồn tại tại chi nhánh cũng như các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của toàn hệ thống MHB bằng ma trận Swot.
Khóa luận ứng dụng ma trận Swot đối với hoạt động TTQT của ngân hàng MHB–CNSG nhằm phân tích hiệu quả hoạt động và lợi thế so sánh của chi nhánh, từ đó tìm ra một số giải pháp nhằm nâng cao thế mạnh, tận dụng cơ hội, giảm thiểu điểm yếu và tìm ra các giải pháp đối phó với các thách thức mà chi nhánh đang gặp phải. 6 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.1 Tổng quan về thanh toán quốc tế 2.1 Khái niệm Kinh tế đối ngoại là một lĩnh vực kinh tế góp phần quan trọng tăng nguồn thu cho nước ta trên đà hội nhập kinh tế thế giới. Hoạt động tiêu biểu của lĩnh vực này chính là hoạt động xuất nhập khẩu giữa các quốc gia trên thế giới và dẫn đến nhu cầu chi trả, thanh toán tiền hàng giữa các chủ thể ở những nước khác nhau. Từ đó phát sinh nhu cầu thực hiện các hoạt động thanh toán quốc tế.
“TTQT là việc thực hiện các nghĩa vụ tiền tệ, nảy sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức hay cá nhân nước này, với tổ chức hay cá nhân nước khác, hoặc giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông qua mối quan hệ giữa các ngân hàng có liên hệ” TTQT gồm thanh toán mậu dịch và thanh toán phi mậu dịch, chủ yếu tiến hành bằng ngoại tệ, được thực hiện trên nền tảng pháp luật và tập quán thương mại quốc tế, kết hợp với pháp luật trong nước, chịu ảnh hưởng bởi chính sách kinh tế, chính sách ngoại thương, ngoại hối quốc gia. Thanh toán phi mậu dịch không mang tính chất thương mại, bao gồm chi phí của cơ quan ngoại giao, ngoại thương ở các nước sở tại, quà biếu, trợ cấp của cá nhân tổ chức nước ngoài cho cá nhân tổ chức trong nước… Mặt khác, thanh toán mậu dịch là quan hệ thanh toán dựa trên cơ sở trao đổi hàng hóa và dịch vụ thương mại theo giá cả quốc tế. Từ đó, hợp đồng ngoại thương ra đời nhằm quy định rõ trách nhiệm của các bên liên quan, phương thức thanh toán, đồng tiền dùng trong thanh toán… Đồng tiền được quy định trong hợp đồng ngoại thương thường là ngoại tệ mạnh như EURO (Đơn vị tiền tệ của khối cộng đồng kinh tế châu Âu – EU), USD (Dollars Mỹ), GBP (Bảng Anh), JPY (Yên Nhật)… Vì vậy, việc thanh toán sẽ liên quan đến vấn đề tỷ giá. Sự xuất hiện của các định chế tài chính như ngân hàng là nhằm bảo vệ quyền lợi cho các bên liên quan tránh khỏi rủi ro trong thương mại quốc tế.
Sự chính xác, nhanh chóng và an toàn trong công tác TTQT mà các NHTM cung cấp góp phần rút ngắn thời gian giao thương. Chính vì vậy, rủi ro tỷ giá và biến động tiền tệ được giảm thiểu nhằm thúc đẩy ngoại thương phát triển. Tóm lại, thương mại quốc tế làm nảy sinh TTQT và ngược lại TTQT làm đòn bẩy cho sự phát triển của thương mại quốc tế nói riêng và toàn nền kinh tế nói chung.2 Vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế Đối với nền kinh tế 7 Nhằm phát huy lợi thế so sánh, mỗi quốc gia cần thực hiện chính sách kinh tế mở cửa để có thể tăng nguồn thu ngoại tệ về cho đất nước đồng thời tiếp cận các công nghệ tiên tiến của các quốc gia trên thế giới. Nhờ đó, nguồn dự trữ ngoại tệ quốc gia tăng lên đáng kể, góp phần ổn định đồng nội tệ và kiềm chế lạm phát trong nước.
Có thể nói, hoạt động TTQT càng phát triển mở rộng thì vị thế kinh tế của mỗi quốc gia ngày càng được nâng cao trên trường quốc tế. Đối với các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu Tham gia vào quá trình TTQT nhiều rủi ro và thách thức, các doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa XNK có cơ hội được tài trợ thương mại bởi các NHTM. Ngoài ra, các doanh nghiệp này còn được NH tư vấn để thực hiện một quy trình TTQT nhanh chóng, an toàn và hiệu quả. Đối với bản thân các ngân hàng thƣơng mại Hoạt động TTQT đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh của NHTM vì nó đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng về các dịch vụ tài chính có liên quan đến mậu dịch quốc tế.
Trên cơ sở đó giúp NH tăng doanh thu, nâng cao uy tín cho NH và tạo dựng niềm tin cho khách hàng. Với sự phát triển của hoạt động TTQT, NH có thể mở rộng hoạt động kinh doanh ngoại tệ, hoạt động tín dụng XNK và các dịch vụ NH khác. Qua đó, NHTM có thể huy động nhiều nguồn vốn trong nước và thu hút nhiều nguồn tài trợ từ nước ngoài hơn. Mậu dịch quốc tế tiềm ẩn nhiều rủi ro cho các bên XNK nên với vai trò trung gian thanh toán thì NH đứng ra bảo vệ quyền lợi cho các doanh nghiệp đó.
Nhìn chung, để thực hiện được vai trò trung gian này thì NH cần thiết lập mối quan hệ NH đại lý với các NH nước ngoài nhằm giúp khách hàng thuận tiện trong giao dịch cũng như nâng cao uy tín cho bản thân NH. Nhờ đó, NH thu hút được nguồn vốn nhàn rỗi của các doanh nghiệp có quan hệ TTQT với NH thông hình thức các khoản ký quỹ. NH còn khai thác được nguồn tài trợ của các NH nước ngoài và nguồn vốn trên thị trường tài chính quốc tế.