Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chương 2: Một số vấn đề lý luận cơ bản về nhập khẩu và hiệu quả nhập khẩu hàng hóa của doanh nghiệp Chương 3: Phân tích thực trạng hiệu quả nhập khẩu lúa mì của Công ty Cổ phần Bột mì Vinafood 1 Chương 4: Định hướng phát triển và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả nhập khẩu lúa mì của Công ty Cổ phần Bột mì Vinafood 1 5 CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NHẬP KHẨU VÀ HIỆU QUẢ NHẬP KHẨU HÀNG HÓA CỦA DOANH NGHIỆP 2. Cơ sở lý luận về nhập khẩu 2. Khái niệm về nhập khẩu Theo từ điển Kinh tế học hiện đại của Học viện Công nghệ Massachuset định nghĩa: “Hàng nhập khẩu là hàng hóa hoặc dịch vụ được tiêu dùng ở một nước nhưng mua ở nước khác”. Theo khoản 2, điều 28, chương 2 luật Thương mại Việt Nam năm 2005 quy định: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”.
Nếu xét trên phạm vi hẹp thì tại Điều 2 Thông tư số 04/TM-ĐT ngày 30/7/1993 của Bộ Thương mại định nghĩa: “ Kinh doanh nhập khẩu là toàn bộ quá trình giao dịch, ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa và dịch vụ có liên quan trong quan hệ bạn hàng với nước ngoài ”. Như vậy, có thể hiểu nhập khẩu hàng hóa của doanh nghiệp là hoạt động mua hàng hóa và dịch vụ từ nước ngoài phục vụ cho nhu cầu trong nước hoặc tái xuất nhằm phục vụ mục đích thu lợi nhuận. Hay nhập khẩu là việc mua hàng hóa từ các tổ chức kinh tế, các công ty nước ngoài và tiến hành tiêu thụ hàng hóa nhập khẩu tại thị trường nội địa hoặc tái xuất khẩu với mục đích thu lợi nhuận và nối liền sản xuất với tiêu dùng. Nói một cách khác nhập khẩu chính là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ là môi giới.
Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là một hệ thống các quan hệ buôn bán trong một nền kinh tế có cả tổ chức bên trong và bên ngoài. Đặc điểm của nhập khẩu Hoạt động nhập khẩu là hoạt động mua bán trao đổi ở phạm vi toàn cầu nên nó là một hệ thống các quan hệ mua bán phức tạp, có tổ chức chặt chẽ. Do đó, hoạt động nhập khẩu đem lại hiệu quả kinh tế cao nhưng cũng tiềm ẩn những hậu quả khôn 6 lường vì luôn có một hệ thống kinh tế ở bên ngoài mà một nước riêng lẻ không dễ dàng đối phó được. Hình thức này có những đặc điểm đặc trưng như sau: Thứ nhất, chịu chi phối bởi nhiều hệ thống pháp luật, thủ tục: Hoạt động nhập khẩu có sự tham gia của nhiều đối tác có quốc tịch khác nhau nên chịu sự chi phối bởi hệ thống pháp luật và thủ tục liên quan của nhiều nước khác nhau.
Thứ hai, hàng hóa nhập về từ nước ngoài phải chịu sự điều chỉnh của nguyên tắc, điều luật riêng như điều ước quốc tế, luật quốc gia của các nước hữu quan, tập quán Thương mại quốc tế,. mà quốc gia nhập khẩu và xuất khẩu đã ký kết. Bên cạnh đó, Incoterms (các điều kiện giao hàng quốc tế) cũng điều chỉnh việc vận chuyển, trách nhiệm và rủi ro trong quá trình nhập khẩu. Các quy định này nhằm đảm bảo tính minh bạch, công bằng và an toàn trong quá trình giao dịch giữa các quốc gia.
Thứ ba, nhập khẩu cho phép sử dụng đa dạng dạng phương thức thanh toán: Trong kinh doanh nhập khẩu, các bên sử dụng nhiều phương thức thanh toán, việc sử dụng phương thức thanh toán nào là do hai bên tự thỏa thuận và được quy định trong điều khoản hợp đồng, có thể là nhờ thu, hàng đổi hàng, L/C,… Thứ tư, trong hoạt động nhập khẩu, thông thường chỉ sử dụng những loại ngoại tệ có sức chuyển đổi cao như đồng Đô la, đồng bảng Anh… để thanh toán trong quá trình giao dịch. Vì vậy mà thanh toán trong nhập khẩu phụ thuộc rất lớn vào tỷ giá hối đoái giữa đồng tiền nội tệ (VND) và ngoại tệ. Thứ năm, các phương thức giao dịch mua bán trên thị trường quốc tế rất phong phú: Giao dịch thông thường, giao dịch qua trung gian, giao dịch tại hội chợ triển lãm. Nhập khẩu có thể sử dụng nhiều điều kiện cơ sở giao hàng khác nhau nhưng phổ biến là các điều kiện CIF, FOB, CFR,… Thứ sáu, hoạt động kinh doanh nhập khẩu diễn ra trên phạm vi quốc tế, do đó phải đối mặt với địa bàn thị trường rộng lớn, quy trình thủ tục phức tạp và thời gian thực hiện kéo dài.
Thành công trong kinh doanh nhập khẩu phụ thuộc vào kiến thức chuyên môn, khả năng quản lý, trình độ nghiệp vụ ngoại thương, cùng với sự nhạy bén trong việc nắm bắt thông tin và xu hướng thị trường. Vai trò của nhập khẩu Nhập khẩu chính là một nửa miếng bánh cấu thành nên hoạt động ngoại thương. Vì thế, hoạt động nhập khẩu chúng giữ vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế nước ta lẫn nền kinh tế thế giới, cụ thể: ❖ Vai trò của nhập khẩu đối với doanh nghiệp: Thứ nhất, thông qua hoạt động nhập khẩu, các sản phẩm từ nước ngoài với chất lượng cao, mẫu mã phong phú và khả năng cạnh tranh mạnh mẽ được đưa vào thị trường nội địa. Điều này buộc các doanh nghiệp trong nước phải liên tục đổi mới, cải tiến công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm cũng như dịch vụ, đồng thời hạ giá thành để nâng cao sức cạnh tranh.
Nhờ đó, hiệu quả sản xuất được cải thiện, tạo thêm việc làm cho người lao động và góp phần nâng cao đời sống. Thứ hai, nhập khẩu giúp nâng cao trình độ chuyên môn cho nhân viên trong các doanh nghiệp tham gia hoạt động này. Do nhập khẩu liên quan đến nhiều nền kinh tế khác nhau, có sự giao lưu về chính trị, văn hóa, ngôn ngữ và tập quán, các doanh nghiệp buộc phải không ngừng đổi mới và hoàn thiện công tác quản trị, các cán bộ, các cá nhân trong doanh nghiệp luôn luôn phải học hỏi kinh nghiệm, nâng cao nghiệp vụ để hoàn thành tốt công việc của mình. Thứ ba, hoạt động nhập khẩu còn góp phần tăng cường vị thế và uy tín của doanh nghiệp, không chỉ ở thị trường trong nước mà còn trên trường quốc tế.
Lợi nhuận từ kinh doanh nhập khẩu có thể được sử dụng để mở rộng hoạt động, đầu tư vào cơ sở vật chất và kỹ thuật, đồng thời tạo thêm việc làm, cải thiện đời sống cho người lao động. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng có cơ hội giải quyết các vấn đề xã hội cấp bách và phát triển các mối quan hệ kinh doanh trong và ngoài nước. ❖ Vai trò của nhập khẩu đối với nền kinh tế Việt Nam: Một là, nhập khẩu tạo điều kiện thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, đồng thời cũng đẩy nhanh quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật bởi nhập khẩu đòi hỏi sự đồng bộ về kỹ thuật do đó cần có dây chuyền hiện đại và sự đổi mới trong đội ngũ cán bộ quản lý và kỹ thuật, tạo ra kỷ luật chặt chẽ trong đội ngũ nhân công. 8 Hai là, nhập khẩu tạo điều kiện thuận lợi cho việc cung ứng nguyên vật liệu đầu vào phục vụ cho quá trình sản xuất hàng hóa trong nước, từ đó nâng cao khả năng sản xuất trong nước và giúp quốc gia khai thác hiệu quả lợi thế so sánh của mình.
Hay nói cách khác, hoạt động nhập khẩu giúp tiết kiệm chi phí và thời gian, tạo ra sự đồng đều về trình độ phát triển kinh tế xã hội và thúc đẩy sự phát triển của nền sản xuất xã hội, góp phần xoá bỏ tình trạng độc quyền trong nước. Ba là, bên cạnh khả năng cung ứng đầu vào cho sản xuất trong nước, nhập khẩu bổ sung kịp thời sự thiếu hụt trong thị trường nội địa, tạo được sự cân đối cung cầu trong tiêu dùng cũng như trong sản xuất. Hơn nữa, hoạt động này còn tạo nên sự phong phú về mặt hàng, chủng loại, quy cách, mẫu mã, chất lượng các loại hàng hoá cho thị trường trong nước cũng như tạo ra những nhu cầu mới cho xã hội. Từ đó góp phần tạo ra sự cân đối giữa cung và cầu trong nước, đảm bảo cho sự phát triển cân đối và ổn định.
Bốn là, nhập khẩu còn có vai trò tích cực thúc đẩy xuất khẩu của đất nước. Sự tác động này thể hiện ở chỗ nhập khẩu tạo đầu vào cho sản xuất hàng xuất khẩu, điều này đặc biệt quan trọng đối với các nước đang và kém phát triển, vì khả năng sản xuất của các quốc gia này còn có hạn. Các hình thức của nhập khẩu Hiện nay, trên thị trường có 5 hình thức nhập khẩu phổ biến, cụ thể: Nhập khẩu trực tiếp: Hoạt động nhập khẩu trực tiếp hay còn gọi là nhập khẩu tự doanh, là việc doanh nghiệp kinh doanh – xuất nhập khẩu hàng hóa do chính mình tự sản xuất hay tự gom được. Đây là hình thức nhập khẩu độc lập của một doanh nghiệp mà không thông qua bất kỳ tổ chức trung gian nào khác.
Với loại hình này, bên nhập khẩu phải tự nghiên cứu thị trường, tìm kiếm đối tác, ký kết hợp đồng và thực hiện theo đúng hợp đồng, phải tự bỏ vốn, chịu mọi trách nhiệm và rủi ro trong kinh doanh. Nhập khẩu ủy thác: Đây là hoạt động mà doanh nghiệp nhập khẩu đóng vai trò trung gian nhập khẩu, làm thay cho đơn vị cần nhập khẩu những thủ tục cần thiết để có thể nhập hàng từ nước ngoài vào thị trường trong nước. Như vậy, bên nhận uỷ thác phải cung cấp cho bên uỷ thác các thông tin về thị trường, giá cả, khách hàng, 9 những điều kiện có liên quan đến đơn hàng uỷ thác, thương lượng đàm phán và ký kết hợp đồng uỷ thác, cuối cùng hưởng phần trăm chi phí ủy thác theo giá trị hàng nhập khẩu. Nhập khẩu trong mua bán đối lưu: Là phương thức giao dịch trao đổi hàng hóa, trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, người bán đồng thời là người mua, lượng hàng giao đi có giá trị tương đương với lượng nhập về.