phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm ba chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp. Chƣơng 2: Kế toán trách nhiệm tại công ty TNHH MTV cao su Krông Buk. Chƣơng 3: Hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại công ty TNHH MTV cao su Krông Buk. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Tài liệu của các tác giả Phạm Văn Dƣợc và Đặng Kim Cƣơng (2010) về Kế toán quản trị đã trình bày các nội dung cơ bản về kế toán trách nhiệm nhƣ khái niệm, mục tiêu, cấu trúc và quá trình của hệ thống kế toán trách nhiệm.
Đồng thời cuốn sách cũng trình bày các vấn đề liên quan đến các trung tâm trách nhiệm nhƣ khái niệm trung tâm trách nhiệm, các quan điểm và phƣơng pháp đánh giá trung tâm trách nhiệm. Trong phƣơng pháp đánh giá trung tâm đầu tƣ, cuốn sách đã đƣa ra nhiều phƣơng pháp đánh giá hơn so với các sách khác nhƣ phƣơng pháp giá trị thị trƣờng của tài sản của doanh nghiệp, tối đa hóa lợi ích của cổ đông. Tuy nhiên, cuốn sách này không đề cập đến trung tâm doanh thu. Các tác giả Đoàn Ngọc Quế, Đào Tất Thắng và Lê Đình Trực (2013) cũng đã khái quát những lý thuyết cơ bản của kế toán trách nhiệm đồng thời đƣa ra đƣợc cách đánh giá thành quả cũng nhƣ báo cáo thành quả tƣơng ứng Luan van 5 đối với từng trung tâm theo các cách đánh giá thành quả.
Trong cuốn sách này cũng đã nêu ra báo cáo thành quả của trung tâm doanh thu trong trƣờng hợp trung tâm đƣợc toàn quyền định giá bán. Ngoài ra cuốn sách cũng đã nêu rõ việc đánh giá thành quả của các trung tâm chỉ đƣợc dựa trên chi phí, doanh thu và lợi nhuận có thể kiểm soát đƣợc. Nghiên cứu của tác giả Trần Hải Long (2014), “Kế toán trách nhiệm trong quản lý kinh tế ở doanh nghiệp” đã nêu lên những quan điểm khác nhau về kế toán trách nhiệm, trên cơ sở đó tác giả đã trình bày bản chất của kế toán trách nhiệm, xác định các trung tâm trách nhiệm và vai trò của kế toán trách nhiệm. Bằng phƣơng pháp giải thích, lập luận logic, tác giả đã làm rõ đƣợc vai trò của kế toán trách nhiệm trong quản lý kinh tế nhƣ kế toán trách nhiệm tạo điều kiện, thúc đẩy và khuyến khích việc phát huy năng lực của nhà quản lý; giúp nhà quản lý kiểm soát và đánh giá hiệu quả của từng bộ phận.
Nghiên cứu của tác giả Ngô Hà Tấn (2014), “Vận dụng kế toán trách nhiệm ở các công ty điện lực trường hợp công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Điện lực Đà Nẵng” đã phân tích các cơ sở và chỉ ra những nội dung cần thiết cho việc vận dụng kế toán trách nhiệm trong các công ty Điện lực cấp tỉnh. Bằng phƣơng pháp so sánh, giải thích, lập luận logic, tác giả đã chỉ rõ đƣợc sự phân cấp trong Công ty trên cơ sở đó tổ chức các trung tâm trách nhiệm phù hợp với phân cấp quản lý, đồng thời tác giả cũng đã tổ chức kế toán và lập báo cáo phục vụ đánh giá trách nhiệm tại Công ty. Nghiên cứu của tác giả Phùng Lệ Thủy (2014), “Nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp bằng kế toán trách nhiệm” đã khái quát lý luận về kế toán trách nhiệm và tìm hiểu thực trạng vận dụng kế toán trách nhiệm ở một số doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bằng phƣơng pháp điều tra, khảo sát thực tế, lập luận logic, tác giả đã đƣa ra đƣợc các ƣu điểm (nhƣ phân công nhiệm vụ cụ thể, các báo cáo đƣợc lập đầy đủ…) và nhƣợc điểm trong các công ty nghiên Luan van 6 cứu (nhƣ chƣa hình thành các trung tâm trách nhiệm, chƣa tổ chức hệ thống thông tin).
Trên cơ sở đó tác giả cũng đã đƣa ra đƣợc những vấn đề cần lƣu ý khi vận dụng kế toán trách nhiệm vào những công ty này. Nghiên cứu của tác giả Thái Anh Tuấn (2014) về đề tài “Vận dụng kế toán trách nhiệm trong trường đại học” đã hệ thống lý thuyết về kế toán trách nhiệm và đƣa ra cách thức vận dụng kế toán trách nhiệm trong trƣờng đại học. Nghiên cứu này đã sử dụng phƣơng pháp thu thập thông tin, lập luận logic, giải thích để làm rõ sự cần thiết của kế toán trách nhiệm trong trƣờng đại học, đồng thời trình bày rõ việc xác định trung tâm chi phí, đánh giá thành quả của trung tâm chi phí trong trƣờng đại học. Tuy nhiên nghiên cứu này chƣa đƣa ra cách thức và chỉ tiêu đánh giá thành quả với các trung tâm trách nhiệm khác trong trƣờng đại học.
Nghiên cứu của Lƣu Đức Tuyên (2014), “Bàn về nội dung kế toán trách nhiệm” đã hệ thống các khái niệm liên quan đến kế toán trách nhiệm và năm vấn đề thuộc kế toán trách nhiệm. Để thực hiện đƣợc nghiên cứu này, tác giả đã sử dụng phƣơng pháp giải thích và lập luận logic, thông qua đó làm rõ đƣợc các nội dung nhƣ kế toán trách nhiệm gắn liền với các trung tâm trách nhiệm, xác định các chỉ tiêu đánh giá. Tuy nhiên theo tác giả thì ngoài bốn trung tâm (chi phí, doanh thu, lợi nhuận, đầu tƣ) thì còn có thêm trung tâm đánh giá, trung tâm thu nhập, việc xác định các chỉ tiêu đánh giá cũng mới chỉ đề cập của trung tâm doanh thu, trung tâm đầu tƣ mà chƣa đề cập đến các chỉ tiêu của các trung tâm còn lại. Về luận văn cao học, có nhiều đề tài đã thực hiện ở từng đơn vị trong các ngành kinh tế khác nhau.
Đề tài của Dƣơng Thị Cẩm Dung (2007), “Hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty vận tải quốc tế I.I” đã hệ thống hóa lý luận về kế toán trách nhiệm, phân tích thực trạng kế toán trách nhiệm trên cơ sở đó đƣa ra các giải pháp hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại Luan van 7 Công ty. Sử dụng các phƣơng pháp cụ thể nhƣ so sánh đối chiếu, hệ thống cấu trúc, phân tích, đề tài đã làm rõ đƣợc thực trạng, ƣu điểm, nhƣợc điểm và hạn chế về kế toán trách nhiệm tại công ty I.I, đƣa ra các cách để đánh giá thành quả của các trung tâm trong đó có sử dụng phƣơng pháp Bảng cân đối chỉ tiêu đo lƣờng và đánh giá thành quả hoạt động sản xuất kinh doanh (BSC), đồng thời đề tài cũng đã đƣa ra đƣợc các giải pháp hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty vận tải quốc tế I. Đề tài của Nguyễn Thị Kim Đính (2012), “Tổ chức kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ phần Vinaconex 25” đã kế thừa lý luận trong và ngoài nƣớc để nghiên cứu thực trạng kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ phần Vinaconex 25, đồng thời đƣa ra cách tổ chức kế toán trách nhiệm tại Công ty. Đề tài đã sử dụng phƣơng pháp thu thập thông tin, tổng hợp số liệu, phân tích số liệu thực tế, so sánh, đối chiếu… để thấy rằng tại Công ty chƣa hình thành các trung tâm trách nhiệm, công tác lập kế hoạch và báo cáo tình hình thực hiện của Công ty chƣa đƣợc đầy đủ, rõ ràng.
Trên cơ sở đó, đề tài đã triển khai một số giải pháp để khắc phục nhƣ xây dựng mô hình các trung tâm trách nhiệm, tổ chức lại hệ thống báo cáo… Nguyễn Tấn Đạt (2012) với đề tài “Hoàn thiện công tác kế toán trách nhiệm tại Tổng Công ty Xây dựng Công trình Giao thông 5 (Cienco5)” nghiên cứu thực trạng kế toán trách nhiệm tại Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 5, trên cơ sở đó rút ra ƣu, nhƣợc điểm và đề xuất giải pháp góp phần hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại Công ty. Sử dụng phƣơng pháp thu thập thông tin, phân tích tổng hợp, so sánh… đề tài đã cho thấy hệ thống kế toán trách nhiệm tại Công ty chƣa đƣợc triển khai rõ ràng, phƣơng pháp xây dựng giá thành dự toán, giá trị giao khoán còn sơ xài, các báo cáo kế hoạch cũng chƣa chú trọng đến hiệu quả công tác xây lắp… Từ thực trạng đó, Luan van 8 tác giả đã đƣa ra đƣợc các giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại Công ty. Nhƣ vậy các nghiên cứu trên đã hệ thống đƣợc các lý thuyết cơ bản liên quan đến kế toán trách nhiệm và đều nhằm đƣa ra giải pháp nhằm tổ chức hay hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại các đơn vị mà các tác giả đó nghiên cứu. Việc nghiên cứu này là rất hữu ích vì nó giúp các đơn vị quản lý tốt hơn các nguồn lực, kiểm soát và đánh giá trách nhiệm ở các cấp quản trị một cách chính xác hơn.
Mặc dù kế toán trách nhiệm là đề tài đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu, tuy nhiên các đề tài đó đều nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực kinh doanh khác nhau và chƣa có nghiên cứu nào về lĩnh vực nông nghiệp, cụ thể là cao su. Do đó việc nghiên cứu kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp cao su là điều cần thiết, đồng thời đề tài “Kế toán trách nhiệm tại công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên cao su Krông Buk” là một đề tài hoàn toàn mới so với các công trình nghiên cứu trƣớc đây. Luan van 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG DOANH NGHIỆP 1. KHÁI NIỆM, VAI TRÒ CỦA KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM 1.
Khái niệm kế toán trách nhiệm Kế toán trách nhiệm đƣợc đề cập lần đầu tiên vào năm 1950 ở Mỹ. Từ đó đến nay có rất nhiều tác giả đã nghiên cứu về vấn đề này và kế toán trách nhiệm cũng đã đƣợc vận dụng trong thực tế. Các nhà nghiên cứu đã đƣa ra những khái niệm khác nhau nhƣng đều có chung một quan điểm về kế toán trách nhiệm. Theo nhóm tác giả Anthony A.Mark Young (đƣợc trích trong nghiên cứu “Vận dụng kế toán trách nhiệm trong trƣờng đại học” thì: “KTTN là một bộ phận của hệ thống kế toán có chức năng thu thập, tổng hợp và báo cáo các thông tin liên quan đến trách nhiệm của nhà quản lý các cấp trong tổ chức.
Qua đó để cung cấp các thông tin liên quan đến chi phí, thu nhập, kết quả hoạt động của từng bộ phận mà họ có trách nhiệm kiểm soát”. [14] Theo nhóm tác giả Weygandt, Kieso và Kimmel (đƣợc trích trong nghiên cứu “Một số vấn đề về kế toán trách nhiệm ở các doanh nghiệp niêm yết”) thì lại cho rằng: “KTTN là một bộ phận của KTQT mà liên quan đến việc tích lũy, báo cáo về thu nhập và chi phí trên cơ sở nhà quản lý có quyền đưa ra những quyết định trong hoạt động hằng ngày về các vấn đề đó” [7] Theo tác giả James R.