LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay vấn đề phát triển kinh tế là một vấn đề rất cần thiết, tất yếu đối với mọi quốc gia. Nhƣng ở mỗi nƣớc khác nhau thì đi bằng con đƣờng khác nhau do dựa vào tiềm lực của chính mình. Đối với Việt Nam, từ khi xóa bỏ chế độ tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trƣờng thì Đảng và Nhà nƣớc ta đã xác định rằng: phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa là một tất yếu để phát triển kinh tế.
Ở Việt Nam cũng nhƣ các nƣớc khác trên thế giới, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đang ngày càng khẳng định vai trò đối với nền kinh tế. Theo thống kê, DNNVV chiếm tới 95% trong tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, đóng góp trên 40% GDP, thu hút hơn 50% tổng số lao động, chiếm 17,26% tổng nộp ngân sách nhà nƣớc. Nhận thấy tầm quan trọng và tiềm năng lớn từ đối tƣợng khách hàng là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các ngân hàng thƣơng mại của Việt Nam nói chung và Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Hà Thành nói riêng thời gian qua đã tích cực mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay loại hình doanh nghiệp này, đáp ứng nhu cầu sử dụng vốn và phục vụ cho quá trình phát triển. Song bên cạnh những thành tựu đạt đƣợc, hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa chƣa hiệu quả, còn tồn tại một số hạn chế dẫn đến tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu trong hệ thống ngân hàng tăng cao, đồng thời dẫn đến nhiều rủi ro trong hoạt động tín dụng ngân hàng.
Thực tế cho thấy cần có những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Hà Thành. Từ yêu cầu nói trên, tôi đã chọn đề tài “Nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Hà Thành” để làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp thạc sỹ của mình. Tổng quan nghiên cứu Chính vì sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa nên hiệu quả hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp này trở thành đề tài đƣợc khá nhiều đối tƣợng tham gia tìm hiểu và đƣợc ghi nhận tại các bài viết, công trình khoa học, đây là nguồn tƣ liệu quý cho việc nghiên cứu luận văn. Về mặt lý luận, các nghiên cứu hầu hết đều đã tập trung khái quát các vấn đề cơ sở về DNNVV và vai trò trong hoạt động kinh tế.
Ở Việt Nam, DNNVV đƣợc xác định theo điều 6, Nghị định 39/2018/NĐ-CP ngày 11 tháng 03 năm 2018. Trong đó, DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật, đƣợc chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tƣơng đƣơng tổng tài sản đƣợc xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (trong đó tổng nguồn vốn là tiêu chí ƣu tiên). Xét theo góc độ tiếp cận dịch vụ tài chính, các ngân hàng thƣơng mại trong nƣớc chủ yếu lấy tiêu chí về doanh thu thuần (đƣợc xác định trong báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của Doanh nghiệp) để xác định các DNNVV. Về hoạt động cho vay DNNVV của NHTM Việt Nam, đã có các công trình nghiên cứu nhƣ: “Tín dụng đối với DNNVV của các Ngân hàng thƣơng mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chính Minh” – Luận án tiến sỹ Võ Đức Toàn – 2012 – Đại học Ngân hàng thành phố Hồ Chí Minh.
Luận văn nghiên cứu các đặc điểm cơ bản, vai trò và tiêu chuẩn DNNVV, đặc điểm và rủi ro của hoạt động tín dụng ngân hàng đến DNNVV, trong đó tác giả đƣa ra bài học kinh nghiệm xây dựng các hệ thống quỹ hỗ trợ tín dụng tại một số nƣớc trong khu vực Đông Nam Á, châu Á, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam. Từ việc nêu thực trạng về hoạt động tín dụng của các ngân hàng TMCP đối với DNNVV, luận án đã đánh giá đƣợc chất lƣợng tín dụng, nêu lên đƣợc những hạn chế và nguyên nhân trong quan hệ tín dụng giữa các ngân hàng TMCP với DNNVV trên địa bàn thành phố Hồ Chí 3 Minh. Tác giả đã hệ thống hóa các định hƣớng phát triển tín dụng, góp phần đƣa ra các giải pháp và khuyến nghị. Các giải pháp đƣa ra có cơ sở lý luận và thực tiễn nên có tính ứng dụng.
Tuy nhiên, tác giả chƣa đi sâu vào phân tích các chỉ tiêu tín dụng, phân loại nhóm khách hàng và tỷ trọng dƣ nợ nhóm từng ngân hàng hay tình hình dƣ nợ cho vay theo chiến lƣợc kinh doanh của ngân hàng nên những giải pháp khuyến nghị của luận văn hƣớng tới các cơ quan quản lý chứ chƣa có nhiều khuyến nghị nâng cao chất lƣợng, hiệu của ngân hàng TMCP. “Tăng trƣởng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn” – Luận án tiến sỹ của Nguyễn Văn Lê – 2014 – Học viện ngân hàng. Luận văn đánh giá khả năng tiếp cận tín dụng của DNNVV khi nền kinh tế khó khăn, mất ổn định và nêu lên một số tiêu chí đánh giá cũng nhƣ các nhân tố ảnh hƣởng đến hoạt động này. Luận án nghiên cứu kinh nghiệm của Đài Loan, Hàn Quốc và Ireland về tình trạng kinh tế vĩ mô bất ổn nhằm rút ra một số bài học kinh nghiệm cho các NHTM và cơ quan quản lý nhà nƣớc về hoạt động ngân hàng.
Từ những cơ sở lý luận cơ bản, tác giả đã tập trung đánh giá một cách tổng thể thực trạng tăng trƣởng tín dụng đối với đối tƣợng DNNVV trong thời gian qua theo nhiều cách tiếp cận, bao gồm cách tiếp cận định tính và định lƣợng, cách tiếp cận từ phía dịch vụ tín dụng ngân hàng cũng nhƣ nhu cầu huy động vốn của DNNVV. Trong môi trƣờng điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn, hoạt động của các DNNVV có thể bị ảnh hƣởng, tuy nhiên nhu cầu đối với các dịch vụ ngân hàng của đối tƣợng doanh nghiệp này sẽ tiếp tục gia tăng trong tƣơng lai đặc biệt là khi các yếu tố kinh tế vĩ mô đi vào ổn định. Đây chính là cơ sở để các NHTM tăng cƣờng cung cấp tín dụng cho các DNNVV. Luận án đã đƣa ra nhóm giải pháp mang tính chiến lƣợc và nhóm giải pháp cụ thể cho việc tăng trƣởng tín dụng cho DNNVV trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn.
4 Về hiệu quả hoạt động cho vay đối với DNNVV của NHTM Việt Nam: đã có nhiều luận án tiến sỹ, luận văn thạc sỹ nghiên cứu về hiệu quả hoạt động cho vay DNNVV từ các ngân hàng đến các chi nhánh ngân hàng nhƣ sau: “Chất lƣợng cho vay đối với DNNVV tại Ngân hàng Công thƣơng - Chi nhánh Nam Thăng Long” - Luận văn thạc sỹ của Phùng Thị Nga - 2012 - Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn đã tổng quan chung về DNNVV, vị trí, vai trò của nó đối với nền kinh tế và các chỉ tiêu đánh giá chất lƣợng cho vay. Luận văn cũng đã đi sâu nghiên cứu và phân tích thực trạng về quan hệ cho vay của Ngân hàng Công thƣơng - Chi nhánh Nam Thăng Long đối với DNNVV, chỉ ra đƣợc những tồn tại, nguyên nhân và đƣa ra đƣợc giải pháp và kiến nghị với ngân hàng Công thƣơng giúp nâng cao và mở rộng hơn hoạt động cho vay với DNNVV tại ngân hàng. Đây là một luận văn có cách viết và lập luận chặt chẽ, các chỉ tiêu, đánh giá đi sát với tình hình hoạt động của chi nhánh nên mang tính thiết thực, có tính ứng dụng.
“Nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay DNNVV tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam chi nhánh Thăng Long” - Luận văn thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Hải - 2014 - Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc Dân. Luận văn nêu ra những mặt tích cực trong hoạt động cho vay của ngân hàng. Luận văn đề xuất giải pháp tăng cƣờng công tác Marketing, các kênh tiếp cận với DNNVV. Luận văn đặc biệt chú trọng đến việc cần hoàn thiện chính sách rủi ro, hệ thống xếp hạng tín dụng đối với hệ thống thông tin, xếp hạng và chấm điểm khách hàng.
Ngân hàng cần xúc tiến làm việc với các ngân hàng nƣớc ngoài có kinh nghiệm trong hoạt động cho vay DNNVV và có hệ thống chấm điểm khác hàng tiên tiến, chất lƣợng thông tin cần đƣợc cải tiến. “Hiệu quả tín dụng của ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Nam” - Luận án tiến sỹ của Nguyễn Thị Nhƣ Thủy - 2015 - Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án hệ thống lại các đề tài nghiên cứu quốc tế về hoạt động tín dụng, nhân tố ảnh hƣởng đến hoạt động tín dụng và các công trình nghiên cứu trong nƣớc về hiệu quả tín dụng, nâng 5 cao hiệu quả tín dụng của NHTM. Luận án đánh giá mối quan hệ giữa các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả tín dụng riêng biệt nhƣ hiệu quả sử dụng vốn, vòng quay vốn tín dụng, tỷ lệ nợ xấu, hệ số thu hồi nợ, hệ số rủi ro tín dụng với chỉ tiêu phản ánh hiệu quả tín dụng tổng thể là lợi nhuận hoạt động tín dụng.
Trong phần đánh giá cũng những hạn chế, tác giả cũng đã đƣa ra những con số khảo sát thực tế chất lƣợng tín dụng về quy trình thẩm định cho vay của ngân hàng, năng lực cán bộ tín dụng. Luận án cũng đã gợi ý một số giải pháp cải thiện các chỉ tiêu về hiệu quả tín dụng, kết hợp cho vay với phát triển các sản phẩm dịch vụ, tận dụng lợi thế nơi địa bàn mà chi nhánh đặt trụ sở nhằm mang lại lợi nhuận cho ngân hàng. Trong môi trƣờng kinh doanh ổn định, nguồn tài chính dồi dào góp phần giúp các DNNVV hoạt động hiệu quả cũng là một khía cạnh đƣợc nhiều nghiên cứu tập trung phân tích. Chẳng hạn, trong nghiên cứu tại “Cẩm nang kiến thức dịch vụ ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa” của công ty tài chính quốc tế (IFC) cho thấy, DNNVV là các công ty có nhu cầu tài chính quá lớn đối với mô hình tài chính vi mô, nhƣng lại quá nhỏ để tận dụng hiệu quả các mô hình dịch vụ ngân hàng dành cho công ty.