CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƢỢNG THIẾT KẾ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1.1 Vị trí, vai trò của tƣ vấn thiết kế xây dựng công trình 1.1 Công trình xây dựng Công trình xây dựng (CTXD) là sản phẩm đƣợc tạo thành bởi sức lao động của con ngƣời, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, đƣợc liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dƣới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dƣới mặt nƣớc và phần trên mặt nƣớc, đƣợc xây dựng theo thiết kế. CTXD bao gồm CTXD công cộng, nhà ở, công trình công nghiệp, giao thông, thủy lợi, năng lƣợng và các công trình khác.2 Vai trò của tư vấn thiết kế xây dựng công trình 1.1 Khái niệm tư vấn thiết kế xây dựng công trình Việt Nam là một nƣớc đang phát triển, sự đi lên của nền kinh tế đi cùng với sự đòi hỏi ngày càng cao của thị trƣờng, các dịch vụ tƣ vấn ngày càng đa dạng và hoạt động tƣ vấn có mặt ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Tƣ vấn thiết kế(TVTK) là một dịch vụ trí tuệ, một loại hình lao động về “chất xám” cung cấp cho khách hàng những chiến lƣợc, biện pháp và các lời khuyên đúng đắn để giúp khách hàng đạt đƣợc mục tiêu, kể cả tiến hành những nghiên cứu soạn thảo dự án và giám sát quá trình thực hiện cho đến khi dự án đạt hiệu quả nhƣ yêu cầu. Trong đó, tƣ vấn xây dựng đóng vai rất quan trọng với xã hội, tƣ vấn xây dựng là các hoạt động sử dụng sức lao động trí tuệ phục vụ cho các công việc có chuyên môn về xây dựng.
Các hoạt động này nằm trong các lĩnh vực liên quan đến xây dựng nhƣ: quản lý xây dựng công trình, tổ chức điều hành xây dựng, khảo sát, thiết kế công trình v. Tƣ vấn thiết kế xây dựng công trình chính là đƣa ra các phƣơng án giải pháp tối ƣu, an toàn, phù hợp với từng loại hình công trình, điều kiện thi công, tiến độ, công năng sử dụng về kiến trúc, kết cấu, các giải pháp kỹ thuật hạ tầng, dự toán chi phí xây dựng. Cụ thể gồm các công tác nhƣ khảo sát xây dựng, thiết kế xây dựng công trình, kiểm soát chi phí xây dựng, quản lý chất lƣợng(QLCL) công trình, giám sát tác giả xây dựng và nghiệm thu công việc đã hoàn thành.2 Vai trò tư vấn thiết kế xây dựng công trình Sự phát triển của nền kinh tế thị trƣờng, sự phát triển của lĩnh vực xây dựng đã làm xuất hiện một nhu cầu thực tế khách quan đó là sự cần thiết của hoạt động TVTK xây dựng công trình. Để một công trình có thể đƣa vào hoạt động an toàn, hiệu quả, đáp ứng đƣợc yêu cầu của xã hội có sự tham gia của nhiều bên khác nhau: CĐT (CĐT), nhà thầu tƣ vấn, nhà thầu thi công, nhà thầu tƣ vấn giám sát và các bộ phân có liên quan.
Công tác thiết kế là toàn bộ việc lên phƣơng án và tiến hành thi công. Giúp ngƣời xem có đƣợc một cái nhìn trực quan về công tác xây dựng, thông qua đó thể hiện ý tƣởng bằng những tính toán khoa học. CĐT thƣờng không đủ năng lực và kiến thức về thiết kế, giám sát, kiểm tra các hoạt động để tạo ra công trình đúng với mục đích. Hơn thế nữa, xây dựng lại là một lĩnh vực đa dạng, quy mô và tính chất phức tạp cho nên vai trò của các đơn vị, chuyên gia tƣ vấn là hết sức quan trọng.
Muốn một dự án xây dựng đạt hiệu quả cao, điều đầu tiên là công tác thiết kế phải có chất lƣợng. Sản phẩm thiết kế xây dựng công trình giúp dự án hình thành rõ nét, cụ thể, xác định chủ trƣơng đầu tƣ, lập dự án đầu tƣ, lập thiết kế, tổng dự toán, lựa chọn nhà thầu xây lắp, tổ chức quản lý và giám sát thi công xây dựng, tổ chức nghiệm thu, bàn giao đƣa công trình vào vận hành khai thác. Trong giai đoạn chuẩn bị đầu tƣ, TVTK sẽ đƣa ra phƣơng án thiết kế và điều này sẽ quyết định sự sử dụng vốn đầu tƣ. Đây là bƣớc đầu tiên và sự đúng đắn của bƣớc này sẽ quyết định trực tiếp tới các giai đoạn sau, bởi các giai đoạn sau đều lấy cơ sở từ đó để quyết định lựa chọn phƣơng án.
Trong giai đoạn thực hiện đầu tƣ, TVTK sẽ chịu trách nhiệm xác định các chỉ tiêu kỹ thuật của công trình. Tất cả những điều này đều đƣợc thể hiện rất cụ thể trong hồ sơ thiết kế công trình. Điều này sẽ đảm bảo quá trình thực hiện đầu tƣ đáp ứng các tiêu chí đặt ra.3 Các chủ thể tham gia thiết kế công trình xây dựng Các chủ thể trực tiếp tham gia vào công tác quản lý chất lƣợng thiết kế giai đoạn TKKT-BVTC công trình thủy lợi bao gồm: 5 Chủ đầu tƣ: CĐT tổ chức lập nhiệm vụ thiết kế dựa trên cơ sở báo cáo đầu tƣ xây dựng công trình (báo cáo nghiên cứu tiền khả thi) hoặc chủ trƣơng đầu tƣ đã đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt. CĐT chịu trách nhiệm lựa chọn đơn vị có đủ năng lực để thiết kế và thẩm tra thiết kế xây dựng công trình.
Trong suốt quá trình đầu tƣ xây dựng, CĐT tiến hành kiểm tra các quy định trong hợp đồng của nhà thầu thiết kế, nhà thầu thẩm tra. Đồng thời thực hiện thẩm định, phê duyệt thiết kế và dự toán và cuối cùng tổ chức nghiệm thu toàn bộ hồ sơ thiết kế xây dựng công trình. Nhà thầu tƣ vấn thiết kế: TVKTK bố trí đủ nhận lực có chuyên môn và kinh nghiệm thích hợp để thực hiện thiết kế; cử ngƣời có năng lực đảm bảo điều kiện theo quy định để làm chủ nhiệm đồ án thiết kế, chủ trì thiết kế. Tiến hành các bƣớc khảo sát và sử dụng kết quả khảo sát một cách phù hợp, tuân thủ theo các tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia.
Lập hồ sơ thiết kế thỏa mãn với yêu cầu nhiệm vụ, hợp đồng và các quy định có liên quan. Các đơn vị thẩm tra, giám sát: Các cơ quan quản lý nhà nƣớc có thẩm quyền tiến hành thẩm định, giám sát quá trình thực hiện thiết kế xây dựng công trình.4 Các bước thiết kế công trình xây dựng Dự án đầu tƣ XDCT có thể gồm 1 hoặc nhiều loại công trình với một hoặc nhiều cấp công trình khác nhau: Tùy theo quy mô, tính chất của công trình cụ thể, việc thiết kế XDCT đƣợc thực hiện một bƣớc, hai bƣớc, hoặc ba bƣớc nhƣ sau [1]: Thiết kế một bƣớc là thiết kế bản vẽ thi công đƣợc áp dụng đối với các công trình quy định chỉ phải lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật xây dựng công trình. Trƣờng hợp này bƣớc thiết kế cơ sở, bƣớc thiết kế kỹ thuật và bƣớc thiết kế bản vẽ thi công gộp thành một bƣớc gọi là thiết kế bản vẽ thi công. Đối với thiết kế một bƣớc, có thể sử dụng thiết kế mẫu, thiết kế điển hình do Công ty nhà nƣớc có thẩm quyền ban hành để triển khai thiết kế bản vẽ thi công.
Thiết kế hai bƣớc bao gồm bƣớc thiết kế cơ sở và bƣớc thiết kế bản vẽ thi công đƣợc áp dụng đối với các công trình quy định phải lập dự án đầu tƣ xây dựng công trình. Trƣờng hợp này, bƣớc thiết kế kỹ thuật và bƣớc thiết kế bản vẽ thi công đƣợc gộp thành một bƣớc và gọi là bƣớc thiết kế bản vẽ thi công. 6 Thiết kế ba bƣớc bao gồm bƣớc thiết kế cơ sở, bƣớc thiết kế kỹ thuật và bƣớc thiết kế bản vẽ thi công áp dụng đối với các công trình quy định phải lập dự án đầu tƣ xây dựng và có quy mô lớn, phức tạp. Việc thực hiện thiết kế ba bƣớc do ngƣời quyết định đầu tƣ quyết định.
Trƣờng hợp thực hiện thiết kế hai bƣớc hoặc ba bƣớc thì thiết kế bƣớc tiếp theo phải phù hợp với thiết kế bƣớc trƣớc đã đƣợc phê duyệt 1.5 Chất lượng thiết kế xây dựng công trình trong các giai đoạn Yếu tố quan trọng nhất mà thiết kế xây dựng công trình cần đạt đƣợc đó là sản phẩm thiết kế có chất lƣợng tốt. Nó quyết định hiệu quả của việc sử dụng vốn. Trong quá trình thiết kế thì nó đƣợc thể hiện ở các giai đoạn sau: Trong giai đoạn chuẩn bị đầu tƣ, chất lƣợng thiết kế đƣợc thể hiện qua việc sử dụng một cách hợp lý, tiết kiệm và kinh tế. Trong giai đoạn thực hiện đầu tƣ, chất lƣợng của công tác thiết kế đã đảm ứng đƣợc các yêu cầu đƣa ra về phƣơng diện kỹ thuật và điều kiện thực tế hay chƣa.
Trong quá trình thi công ảnh hƣởng của thiết kế tới điều kiện thi công, tốc độ thi công và giá thành thi công nhƣ thế nào. Trong giai đoạn kết thúc đầu tƣ, Chất lƣợng thiết kế đóng vai trò quan trọng, quyết định công năng sử dụng, đảm bảo mục đích vận hành khai thác.2 Yêu cầu và nội dung tƣ vấn thiết kế xây dựng công trình 1.1 Yêu cầu đối với tư vấn thiết kế xây dựng công trình Phƣơng án thiết kế mà đơn vị tƣ vấn thiết kế đƣa ra phải đáp bảo một cách tốt nhất, phù hợp nhất với các chủ trƣơng của chủ đầu tƣ đã thể hiện ở bản dự án khả thi của chủ đầu tƣ; Phƣơng án thiết kế phải đƣợc thực hiện dựa trên sự phân tích và thu thập thông tin sao cho phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và đƣờng lối phát triển chung của từng vùng miền cũng nhƣ của đất nƣớc, tham khảo vận dụng tốt kinh nghiệm của các công trình đã có ở trong và ngoài nƣớc; 7 Khi đƣa ra phƣơng án thiết kế phải xem xét một cách toàn diện các phƣơng diện về kỹ thuật, kinh tế - tài chính, mỹ quan, sự ảnh hƣởng tới môi trƣờng, an ninh quốc phòng. Phải dành sự chú ý đến khả năng cải tạo và mở rộng và phát triển ở trong tƣơng lai; Khi đƣa ra các giải pháp thiết kế phải hƣớng tới giải quyết toàn diện mối quan hệ giữa nhiều mặt khác nhau: Tiện nghi, an toàn, thời gian sử dụng lâu dài, tiết kiệm chi phí và thẩm mỹ; Tôn trọng các trình tự chung trong quá trình đƣa ra phƣơng án thiết kế.Trƣớc khi đƣa ra phƣơng án cần có tầm nhìn quan sát từ các vấn đề vĩ mô tới các vấn đề vi mô. Có cái nhìn tổng quát trƣớc khi thực hiện giải quyết các vấn đề nhỏ.