CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG VÀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG TƯ VẤN THIẾT KẾ CÔNG TRÌNH 1. Tổng quan về công trình xây dựng 1. Khái quát đặc điểm công trình xây dựng Xây dựng trong tiếng Anh là “Construction” được hiểu là một quy trình thiết kế và thi công để tạo nên các cơ sở hạ tầng hoặc nhà ở, công trình. Hoạt động xây dựng có điểm khác so với hoạt động sản xuất ở chỗ sản xuất tạo một lượng lớn sản phẩm với những chi tiết giống nhau, còn những sản phẩm của xây dựng là sản phẩm tại những địa điểm dành cho từng đối tượng khách hàng riêng biệt.
Hoạt động xây dựng được tính từ việc bắt đầu lên kế hoạch, thiết kế, lập dự toán và thi công tới khi dự án hoàn tất và sẵn sàng đưa vào sử dụng. Sản phẩm của công trình xây dựng khác với các ngành sản xuất khác, nó có những đặc điểm cụ thể như sau: - Sản phẩm của xây dựng là các công trình được xây dựng bởi sức lao động của con người và máy móc., có quy mô rất đa dạng. Kết cấu công trình phức tạp mang tính đơn chiếc, tùy thuộc vào từng công trình cụ thể. Thời gian hoàn thành sản phẩm xây dựng lâu dài.
Đặc điểm này đòi hỏi việc tổ chức quản lý và hạch toán sản phẩm xây dựng nhất thiết phải lập dự toán cho từng gói thầu cụ thể, từng giai đoạn cụ thể (dự toán thiết kế, dự toán thi công). Quá trình xây dựng phải so sánh với dự toán công trình, lấy dự toán công trình làm thước đo, đồng thời để giảm bớt rủi ro cần thiết phải mua bảo hiểm cho công trình; - Giá của sản phẩm xây dựng phụ thuộc vào giá dự toán công trình được phê duyệt hoặc giá thoả thuận với chủ đầu tư (giá đấu thầu). Do vậy, sản phẩm xây dựng mang tính chất hàng hoá không thể hiện rõ (vì đã quy định giá cả, người mua, người bán ); - Sản phẩm xây dựng từ khi bắt đầu đến khi kết thúc thường kéo dài. Trong quá trình xây dựng lên một công trình hoàn chỉnh phải thực hiện qua nhiều giai đoạn, trong mỗi giai đoạn đó bao gồm nhiều công việc khác nhau.
Các công việc xây dựng thường diễn ra ngoài hiện trường nên bị ảnh hưởng lớn bởi môi trường như nắng, mưa, gió, bão. 4 Do vậy, trong quá trình xây dựng cần tổ chức quản lý, giám sát thi công thật nghiêm túc, chặt chẽ đảm bảo chất lượng công trình đúng theo hồ sơ thiết kế, dự toán công trình được phê duyệt. Các nhà thầu khi thi công công trình xong, bàn giao cho đơn vị quản lý đồng thời phải có trách nhiệm bảo hành công trình là sản phẩm mình đã làm ra trong thời gian đã được ký kết ở hợp đồng. Quản lý chất lượng công trình xây dựng 1.
Khái niệm về chất lượng Chất lượng của hàng hóa hay phẩm chất của hàng hóa có ý nghĩa phức tạp và được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Có rất nhiều quan điểm khác nhau về chất lượng. Hiện nay, có một số chuyên gia đã định nghĩa về chất lượng hàng hóa cụ thể như sau: Theo giáo sư người Mỹ - Juran định nghĩa về chất lượng hàng hóa thì “Chất lượng của hàng hóa là sự phù hợp với nhu cầu của bên mua”. Theo giáo sư người Mỹ - Crosby định nghĩa về chất lượng hàng hóa thì “Chất lượng hàng hóa là sự phù hợp của hàng hóa đó với các yêu cầu hay đặc tính nhất định với bên mua hàng”.
Giáo sư – Ishikawa người Nhật định nghĩa về chất lượng hàng hóa thì “ Chất lượng hàng hóa là sự thoả mãn nhu cầu thị trường đối với hàng hóa đó và chi phí sản xuất thấp nhất”. Tùy từng lĩnh vực cụ thể, hàng hóa cụ thể thì sẽ có các định nghĩa, quan điểm về chất lượng khác nhau. Tuy nhiên, định nghĩa về chất lượng đã được thừa nhận và áp dụng trong phạm vi quốc tế là định nghĩa của Tổ chức Tiêu chuẩn hoá Quốc tế ISO 9000:2005. Đảm bảo khả năng thỏa mãn nhu cầu của khách hàng thì vấn đề chất lượng sản phẩm được đưa ra để áp dụng.
Chính vì vậy, các sản phẩm hàng hóa hoặc dịch vụ không đáp ứng được nhu cầu của khách hàng, người tiêu dùng thì sản phẩm hay dịch vụ đó được coi là các sản phẩm kém chất lượng. Để đánh giá chất lượng sản phẩm hay dịch vụ tốt hay không tốt cần đánh giá trên quan điểm nhận xét của khách hàng. Chính khách 5 hàng là người đã dùng sản phẩm đó thì đưa ra nhận sét khách quan nhất về chất lượng sản phẩm. Quan điểm để đánh giá chất lượng sản phẩm của khách hàng thường dựa trên các tiêu chí như: thời gian sử dụng, công năng sử dụng, giá trị sản phẩm, mỹ thuật của sản phẩm.
Chất lượng công trình xây dựng Để đảm bảo chất lượng công trình xây dựng tốt nhất thì các yếu tố cần được quan tâm cụ thể như sau: - Quan tâm đến ý tưởng về xây dựng công trình đó ngay từ khâu lập quy hoạch cho dự án đó đến bước khảo sát thiết kế công trình, xây dựng công trình. - Quan tấm đến chất lượng các vật liệu, cấu kiện sử dụng nhằm xây dựng lên công trình. - Quan tâm đến các công việc trực tiếp để xây dựng và hoàn thiện công trình. - Việc áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng cần phù hợp với từng loại công trình riêng biệt.
- Đảm bảo vấn đề an toàn lao động ngay cả trong giai đoạn thi công lẫn quản lý vận hành. - Đảm bảo về thời gian thi công công trình ngắn, hiệu quả và thời hạn vận hành công trình lâu dài, đem lại hiệu quả kinh tế cao. - Đảm bảo về kinh tế thì chi phí xây dựng công trình thấp, lợi nhuận sau khi công trình hoàn thành và đưa vào sử dụng cao. - Đảm bảo về môi trường trong quá trình thi công xây dựng công trình và trong quá trình quản lý vận hành.
Quản lý chất lượng công trình xây dựng QLCL là hoạt động để định hướng, kiểm soát một tổ chức, cá nhân về chất lượng. Các chính sách, mục tiêu, hoạch định về chất lượng giúp cho việc định hướng và kiểm soát chất lượng sản phẩm theo yêu cầu. 6 Quản lý CLCTXD bao gồm tất cả các hoạt động trong xây dựng nhằm đưa ra yêu cầu, quy định về chất lượng công trình xây dựng đồng thời bám theo các yêu cầu, quy định đó để kiểm soát chất lượng, đảm bảo chất lượng xây dựng công trình. Hiện nay, các hoạt động quản lý CLCTXD được giám sát bởi rất nhiều yếu tố liên quan đến công trình xây dựng như tư vấn giám sát, chủ đầu tư, các đơn vị quản lý nhà nước, thanh tra xây dựng ….
Việc thông qua kiểm tra, giám sát để đảm bảo chất lượng, cải tiến chất lượng công trình xây dựng ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư, kết thúc XDCT và đưa vào khai thác sử dụng nhằm nâng cao chất lượng công trình xây dựng. Nguyên tắc chung trong quản lý chất lượng công trình xây dựng Theo nghị định 06/2021/NĐ-CP thì quản lý chất lượng công trình xây dựng tuân thủ các nguyên tắc sau: [1] Việc quản lý chất lượng công trình xây dựng phải tuân theo đúng các tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy phạm về xây dựng hiện hành. Ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư đến quản lý và khai thác luôn đảm bảo an toàn cho người, tài sản, thiết bị, công trình và các công trình lân cận. Sau khi nghiệm thu, bàn giao bảo đảm yêu cầu của thiết kế, tiêu chuẩn áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật cho công trình, các yêu cầu của hợp đồng xây dựng và quy định của pháp luật có liên quan thì các hạng mục công trình, công trình xây dựng hoàn thành mới được phép đưa vào khai thác, sử dụng.
Đê tham gia các hoạt động xây dựng thì các nhà thầu phải có đủ điều kiện năng lực theo quy định pháp luật. Các nhà thầu phải có biện pháp tự quản lý chất lượng các công việc xây dựng do mình thực hiện. Nhà thầu chính hoặc tổng thầu có trách nhiệm quản lý chất lượng công việc do nhà thầu phụ thực hiện. Tùy hình thức đầu tư, hình thức quản lý dự án, hình thức giao thầu, quy mô và nguồn vốn đầu tư trong quá trình thực hiện đầu tư xây dựng công trình thì chủ đầu tư có trách nhiệm tổ chức quản lý chất lượng công trình phù hợp.
Chủ đầu tư được quyền tự thực hiện các hoạt động xây dựng nếu đủ điều kiện năng lực theo quy định của pháp luật. 7 Việc kiểm tra công tác quản lý chất lượng của các tổ chức, cá nhân tham gia xây dựng công trình; thẩm định thiết kế, kiểm tra công tác nghiệm thu công trình xây dựng, tổ chức thực hiện giám định chất lượng công trình xây dựng; kiến nghị và xử lý các vi phạm về chất lượng công trình xây dựng theo quy định của pháp luật được các cơ quan chuyên môn về xây dựng hướng dẫn, kiểm tra. Các chủ thể tham gia hoạt động đầu tư xây dựng chịu trách nhiệm về chất lượng các công việc do mình thực hiện. Ý nghĩa của việc nâng cao công tác quản lý chất lượng xây dựng công trình CTXD là sản phẩm hoàn thành của các dự án đầu tư xây dựng.
Để hình thành nên sản phẩm đó thì cần nhiều chủ thể hoạt động trong lĩnh vực xây dựng cùng tham gia như chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế, đơn vị TVGS, đơn vị thi công. CLCTXD là chất lượng tổng thể của dự án xây dựng công trình ngay từ khâu lập quy hoạch dự án đến khâu vận hành dự án. CLCTXD là một vấn đề sống còn mà Nhà nước và cộng đồng đang hết sức quan tâm. Chất lượng công trình xây dựng không thể đảm bảo nếu như việc quản lý chất lượng công trình không tốt.
Chỉ một sự cố nhỏ trong xây dựng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng công trình mà không thể lường được hậu quả có thể sảy ra. Chính vì vậy việc nâng cao công tác quản lý chất lượng công trình xây dựng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của dự án. CTXD NN&PTNT là sản phẩm hàng hóa đặc biệt vì nó là công trình an sinh xã hội, được xây dựng dựa trên vốn ngân sách nhà nước hoặc các nguồn vốn khác, nó phục vụ mục đích chính đáng của nhân dân. CTXD được thực hiện trong thời gian nhất định, tùy thuộc vào từng công trình cụ thể, do nhiều người làm, do nhiều vật liệu tạo nên và chịu tác động nhiều của địa hình tự nhiên, yếu tố thời tiết.