CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG THIẾT KẾ CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG 1. Khái quát chung về công tác quản lý chất lượng thiết kế công trình xây dựng 1.1 Tổng quan về công tác tư vấn thiết kế 1.1 Khái niệm Tư vấn thiết kế là những hoạt động của các đơn vị, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực xây dựng; bằng kinh nghiệm và năng lực chuyên môn của mình thực hiện công việc tư vấn cho các khách hàng hay chủ đầu tư, để dựa trên nhiệm vụ, mục tiêu đầu tư của dự án, công trình đã cho trước và trong một khoảng thời gian xác định để có thể đưa ra thiết kế tổng mặt bằng, kiến trúc, kết cấu công trình, biện pháp thi công, dự toán công trình, đánh giá hiệu quả của dự án, công trình,.và một số yêu cầu khác tùy theo mong muốn, nhu cầu của khách hàng, chủ đầu tư xây dựng công trình. Tư vấn thiết kế rất phong phú và đa dạng, được thực hiện qua nhiều giai đoạn đầu tư của dự án xây dựng công trình. Một số loại hình tư vấn xây dựng chủ yếu như: Tư vấn lập quy hoạch tổng mặt bằng, Tư vấn lập dự án đầu tư xây dựng, Tư vấn thiết kế bản vẽ thi công & lập tổng dự toán công trình.
Tư vấn thiết kế xây dựng là đơn vị lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, lập dự án đầu tư xây dựng, lập báo cáo kinh tế kỹ thuật, lập thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công, cũng như trong việc giám sát tác giả trong quá trình triển khai thi công giúp cho Chủ đầu tư và các đơn vị có liên quan trong các công việc chuẩn bị đầu tư xây dựng. Sản phẩm của tư vấn thiết kế là các sản phẩm được tạo ra bằng sức lao động trí tuệ, năng lực của các tổ chức, cá nhân, bao gồm: Các thành phần Hồ sơ bản vẽ thiết kế, thuyết minh chi tiết thiết kế, lập tổng mức đầu tư hoặc tổng dự toán, lập dự toán công trình, chỉ dẫn kỹ thuật, quy trình quản lý vận hành, khai thác, sử dụng và các hồ sơ có liên quan khác.2 Ý nghĩa của công tác tư vấn thiết kế Chất lượng của công tác thiết kế thường có vai trò rất quan trọng, quyết định đến hiệu quả đầu tư. Trong bước chuẩn bị đầu tư, chất lượng thiết kế xác định việc sử dụng vốn đầu tư hợp lý, kinh tế, tiết kiệm; công năng sử dụng phù hợp với nhu cầu và đạt hiệu quả về thẩm mỹ. Nếu chất lượng của công tác thiết kế trong giai đoạn này chưa tốt thì dễ dẫn đến việc lãng phí chi phí đầu tư, ngoài ra còn ảnh hưởng đến các giai đoạn thiết kế sau như thiết kế kỹ thuật thi công, dự toán, bởi các giai đoạn thiết kế sau đểu được xây dựng trên cơ sở các bước thiết kế trước đó.
Trong bước thực hiện đầu tư, chất lượng công tác thiết kế có ảnh hưởng nhiều đến chất lượng công trình: Đảm bảo việc thi công đạt tiết độ, thuận lợi trong điều kiện thi công, an toàn, tiết kiệm, công trình đạt chất lượng. Công tác thiết kế ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư được coi là có vai trò quan trọng nhất trong các giai đoạn của quá trình đầu tư. Trong bước khai thác sử dụng và vận hành dự án, chất lượng thiết kế có vai trò chủ yếu quyết định đến việc vận hành khai thác, sử dụng công trình an toàn, thuận lợi, chi phí vận hành phù hợp; chi phí bảo trỉ, bảo dưỡng thấp; tuổi thọ công trình đảm bảo như yêu cầu ban đầu của dự án. Tóm lại, thiết kế xây dựng là khâu quan trọng nhất trong hoạt động đầu tư xây dựng.
Nó có vai trò quyết định đến hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án đầu tư. Đồng thời thiết kế xây dựng góp phần tạo ra một sản phẩm xây dựng mới, một không gian làm việc, sinh hoạt mới thoả mãn yêu cầu sản xuất, kinh doanh và phục vụ đời sống của con người cả về mặt vật chất lẫn tinh thần.2 Các loại hình tư vấn xây dựng phổ biến hiện nay Hiện nay các doanh nghiệp tư vấn phát triển rất nhanh và đa dạng với nhiều mô hình khác nhau. Nhưng nhìn chung, có thể tóm tắt như sau: 1.1 Các doanh nghiệp Nhà nước được cổ phần hóa - Doanh nghiệp Nhà nước trực thuộc Bộ - Doanh nghiệp Nhà nước trực thuộc các Tổng công ty có vốn Nhà nước. 5 - Doanh nghiệp Nhà nước trực thuộc các UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.2 Các doanh nghiệp tư vấn khác - Công ty trách nhiệm hữu hạn - Công ty tư nhân - Công ty liên doanh với nước ngoài - Công ty liên danh - Công ty hoặc Văn phòng tư vấn nước ngoài tại Việt nam 1.3 Các đơn vị tư vấn sự nghiệp có thu - Viện nghiên cứu hoặc Trung tâm tư vấn trực thuộc các Viện nghiên cứu - Trung tâm hoặc công ty tư vấn trực thuộc các Trường đại học - Ban Quản lý dự án chuyên ngành tại các cấp trung ương và địa phương.3 Đặc điểm chính của tư vấn xây dựng trong nước 1.1 Đặc điểm cơ bản của các đơn vị tư vấn xây dựng * Khối doanh nghiệp Nhà nước được cổ phần hóa: Ưu điểm: - Đây là lực lượng lớn mạnh, có vai trò quan trọng của tư vấn xây dựng Việt Nam.
- Do tiền thân là khối cơ quan, doanh nghiệp nhà nước nên có lực lượng cán bộ tư vấn nhiều kinh nghiệm, đầy đủ chuyên ngành và đủ năng lực có thể thực hiện các dự án lớn, đồng bộ. - Có chiến lược đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh và nguồn chi phí cho công tác đào tạo. Nhược điểm: - Bộ máy quản lý cồng kềnh. Số lượng lao động lớn từ 50-200 người.
6 - Các bộ, chuyên gia lớn tuổi, sức ì lớn. - Quyền chủ động của doanh nghiệp trên nhiều mặt bị hạn chế bởi vẫn còn áp dụng cơ chế của Nhà nước trong quản lý (như nhân sự, tiền lương. * Khối doanh nghiệp tư vấn khác: Ưu điểm: - Có bộ máy quản lý gọn nhẹ, điều hành linh hoạt, tính tự chủ cao. - Làm việc, sản xuất theo phong cách công nghiệp, được trả lương thỏa đáng.
- Có cơ chế, chính sách hấp dẫn nhằm thu hút các chuyên gia giỏi. Nhược điểm: - Chuyên gia một số lĩnh vực tư vấn còn thiếu, thích hợp với các công trình có quy mô vừa và nhỏ. - Bị động trong sản xuất kinh doanh do phải thuê chuyên gia bên ngoài. * Các tổ chức tư vấn sự nghiệp có thu Ưu điểm: - Phần lớn nhân viên là viên chức, công chức, được hưởng lương từ ngân sách Nhà nước.
Có chế độ, chính sách và đảm bảo tốt về tiền lương, tiền thưởng, bảo hiểm xã hội và các khoản phúc lợi khác. - Có nhiều chuyên gia có kinh nghiệm trong công tác quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng. - Nguồn việc dồi dào do được các cấp có thẩm quyền giao thực hiện nhiệm vụ. Nhược điểm: - Phần nào hạn chế tính chuyên nghiệp do còn phải thực hiện nhiệm vụ chính là công tác quản lý, nghiên cứu, đào tạo.
7 - Nhân sự tuy có nhiều kinh nghiệm trong công tác quản lý nhà nước, nhưng về kinh nghiệm thực tiễn thi công, thiết kế công trình còn nhiều hạn chế.2 Cơ cấu tổ chức của đơn vị tư vấn xây dựng * Cơ cấu tổ chức quản lý chức năng - Là kiểu cơ cấu tổ chức quản lý theo chức năng với phương thức thực hiện như sau: những nhiệm vụ quản lý được phân xuống cho từng đơn vị độc lập thực hiện dưới dạng các phòng, ban chức năng, hình thành nên các tổ chức chuyên môn hóa và những người lãnh đạo chức năng. - Đặc điểm chức năng quản lý là chia thành từng đơn vị độc lập về chuyên môn. Lãnh đạo các đơn vị thành phần và lãnh đạo của tổ chức làm nhiệm vụ phối hợp điều hòa các đơn vị chức năng. * Cơ cấu trực tuyến - Là dạng mô hình tổ chức quản lý chỉ có 2 cấp: một cấp trên chỉ huy và cấp dưới thực hiện.
Vấn đề tổ chức quản lý được giải quyết theo dạng đường thẳng. - Đặc điểm của cơ cấu này là người lãnh đạo của hệ thống phải nắm bắt đầy đủ các lĩnh vực chuyên môn để có thể tự thực hiện tất cả các chức năng quản lý và chịu hoàn toàn trách nhiệm về mọi kết quả của đơn vị mình. * Cơ cấu tổ chức quản lý hỗn hợp - Là mô hình tổ chức quản lý được thực hiện theo phương thức: nhiệm vụ quản lý được giao cho những đơn vị chức năng riêng biệt (các phòng chức năng) làm nhiệm vụ tham mưu, tư vấn cho lãnh đạo cao nhất của tổ chức. - Đặc điểm của mô hình này là lãnh đạo các đơn vị chức năng tư vấn, tham mưu và chuẩn bị các quyết định quản lý và đưa tới các phòng ban, xưởng, xí nghiệp.trực thuộc công ty thực hiện theo chỉ đạo của lãnh đạo doanh nghiệp, việc điều hành quản lý vẫn theo trực tuyến.4 Chất lượng hồ sơ thiết kế công trình xây dựng Chất lượng hồ sơ thiết kế công trình xây dựng là hồ sơ được thiết kế được thực hiện trên cơ sở, nguyên tắc tuân thủ theo đúng các tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, tuân thủ đúng các quy định về kiến trúc, quy hoạch xây dựng hiện hành.
Chất lượng thiết kế còn là sự thỏa mãn yêu cầu của tất cả các yếu tố sau: đảm bảo tuân thủ Luật Xây dựng và các văn bản hướng dẫn dưới Luật, cũng như tuân thủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn của Việt Nam và quốc tế; đảm bảo về chất lượng, tiến độ, phù hợp về nội dung yêu cầu của chủ đầu tư theo hợp đồng đã ký kết giữ đơn vị tư vấn và khách hàng, đảm bảo hồ sơ thiết kế phù hợp với hệ thống quản lý chất lượng và môi trường; phải mang lại được hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp. Chất lượng thiết kế biểu thị qua hai loại chất lượng sau: - Chất lượng trong tuân thủ yêu cầu thiết kế: điều này thể hiện ở mức độ sản phẩm thiết kế tuân thủ được so với tiêu chuẩn thiết kế yêu cầu. Sản phẩm thiết kế được coi là có chất lượng càng cao khi đặc tính kinh tế kỹ thuật của sản phẩm càng gần với tiêu chuẩn thiết kế đề ra. Nội dung này được phản ánh thông qua một số chỉ tiêu như tỷ lệ sai sót, sản phẩm không đạt yêu cầu thiết kế,.
Loại chất lượng này phản ánh bản chất khách quan của sản phẩm thiết kế, vì vậy nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh và chi phí sản phẩm.