CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN S1VỀ THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm và vai trò thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại Thẩm định DAĐT tại NHTM là việc NHTM rà soát, kiểm tra lại một cách khoa học, khách quan và toàn diện mọi nội dung của dự án và liên quan đến dự án nhằm khẳng định tính hiệu quả cũng như tính khả thi của dự án trước khi quyết định cho vay. Trên phương diện của nhà tài trợ vốn – các NHTM, thẩm định dự án đầu tư như trong khái niệm trên thực chất là phân tích, đánh giá để lựa chọn ra các dự án hợp pháp, hiệu quả, khả thi, làm cơ sở cho vay đúng mục đích, đảm bảo an toàn vốn và có lãi.
Vai trò thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại - Thẩm định dự án đầu tư sẽ rút được những kết luận chính xác về tính khả thi, hiệu quả kinh tế của dự án đầu tư, khả năng trả nợ, những rủi ro có thể xảy ra để đưa ra quyết định cho vay hay từ chối. - Từ kết quả thẩm định có thể tham gia góp ý cho các chủ đầu tư, làm cơ sở để xác định số tiền cho vay, mức thu nợ hợp lý, tạo điều kiện cho doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả. - Việc thẩm định dự án đầu tư sẽ giúp cán bộ thẩm định của ngân hàng phải thường xuyên được tích luỹ kinh nghiệm, bài học, nâng cao kỹ năng phân tích, đánh giá và nhận định các rủi ro của dự án. Mục đích và yêu cầu của thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của NHTM 1.
Mục đích thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của NHTM Mục đích quan trọng hàng đầu của thẩm định cho vay của NHTM là đảm bảo đồng vốn cho vay được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả đã được thỏa thuận nêu trong hợp đồng giữa NHTM và khách hàng. Nguồn vốn cho vay có bảo đảm sử dụng đúng mục đích đạt hiệu quả, NHTM mới có khả năng thu hồi được vốn gốc và lãi cho vay theo đúng hợp đồng đã ký kết. Mục tiêu này đòi hỏi công tác thẩm định cho vay 3 DAĐT cần phải toàn diện trên cả ba nội dung: Thẩm định kỹ thuật; Thẩm định kinh tế, xã hội và Thẩm định tài chính 1. Yêu cầu của thẩm định dự án đầu tư tại NHTM Xuất phát từ bản chất rủi ro của DAĐT, NHTM khi thẩm định cho vay DAĐT cần tuyệt đối tuân thủ các yêu cầu sau đây: - Việc tổ chức thẩm định tác nghiệp thẩm định cho vay DAĐT dù được tiến hành ở cấp độ nào đều cần tuân thủ tuyệt đối các quy trình thẩm định đã được NHTM ban hành.
- NHTM phải thẩm định cho vay dự án đầu tư một cách khách quan, khoa học và toàn diện về khách hàng vay vốn. - Đối với cán bộ thẩm định trực tiếp của NHTM, phải đảm bảo đáp ứng về trình độ, kiến thức cơ bản về lĩnh vực kinh doanh của dự án xin vay vốn. Ngoài ra, kiến thức về thực trạng, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, kiến thức về kinh tế thị trường, hoạt động tín dụng và tài chính của doanh nghiệp cũng hết sức quan trọng trong thẩm định cho vay dự án đầu tư. Quy trình thẩm định dự án đầu tư vay vốn của NHTM 4 1.
Nội dung và Phương pháp thẩm định dự án đầu tư của NHTM 1. Nội dung thẩm định dự án đầu tư của NHTM Trong quá trình thẩm định dự án đầu tư, tuỳ theo đặc điểm của mỗi Ngân hàng mà sẽ có những cách tiếp cận và áp dụng các nội dung, phương pháp thẩm định khác nhau nhằm thẩm định từng khía cạnh khác nhau của dự án đầu tư. Tuy nhiên, nhìn chung các NHTM sẽ thẩm định các nội dung dưới đây: a. Thẩm định doanh nghiệp đi vay Bao gồm các nội dung chính: * Thẩm định Tính pháp lý của doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư: + Lịch sử hình thành doanh nghiệp + Các bước ngoặc lớn doanh nghiệp đã trải qua: thay đổi quy mô, công suất, loại sản phẩm, bộ máy điều hành… + Uy tín của Doanh nghiệp trên thị trường: Các đối tác đầu vào, đầu ra, thị phần sản phẩm của doanh nghiệp so với các doanh nghiệp cùng ngành.
* Thẩm định Uy tín, đạo đức của người đại diện hợp pháp của doanh nghiệp - Thẩm định lịch sử cá nhân, trình độ học vấn, chuyên môn, kinh nghiệm quản lý; hiểu biết về pháp luật; lịch sử thông tin tín dụng. Thẩm định dự án đầu tư của NHTM * Thẩm định các mục tiêu của dự án đầu tư của Ngân hàng thương mại: - Mỗi dự án đầu tư được thiết lập bởi các doanh nghiệp cụ thể và đều có những mục tiêu xác định rõ ràng và Ngân hàng phải đánh giá được có những mục tiêu này có phù hợp với đối tượng tài trợ trong chính sách cho vay của mình hay không. Ngoài ra Ngân hàng còn phải đánh giá phương cách xác định hiệu quả của dự án đầu tư có nhất quán với mục tiêu đã đề ra hay không. * Thẩm định tính pháp lý của dự án đầu tư: - Đây là yếu tố rất quan trọng để đảm bảo dự án đầu tư được triển khai và vận hành thông suốt.
Tính pháp lý được đảm bảo bằng các văn bản chính thức của cơ quan quản lý hoạt động của dự án có liên quan. Các văn bản như: Giấy phép đầu tư, GCN quyền sử dụng đất; Giấy phép khai thác tài nguyên, môi trường…và doanh nghiệp cần cho Ngân hàng thấy rõ bằng chứng được cho phép đầu tư bởi các cấp có thẩm quyền. 5 * Thẩm định về phương diện thị trường của dự án đầu tư: - Cán bộ tín dụng tiến hành thẩm định tính hợp lý về: thời điểm đầu tư, quy mô đầu tư của dự án trên cơ sở thực trạng và nhu cầu của thị trường tiêu thụ, năng lực sản xuất kinh doanh của dự án. Ngân hàng phải thẩm định thị trường theo từng loại thị trường liên quan đến dự án đầu tư: + Thị trường nguyên nhiên vật liệu, thị trường lao động, thị trường công nghệ, thị trường sản phẩm… nhằm đánh giá tính khả thi và sự chắc chắn của dự án.
Qua những khảo sát trên, cán bộ tí dụng phải đánh giá được các thông tin chi tiết mà doanh nghiệp cung cấp. Trong trường hợp hồ sơ dự án chưa có đủ thông tin để thẩm định thì cán bộ cần yêu cầu cung cấp thêm như: mô tả về địa điểm thực hiện dự án, mặt hàng, nhà xưởng, thiết bị; Thông tin về kỹ năng, số lượng và chi phí đối với lao động; Quá trình sản xuất và chi phí liên quan, mô tả về thị trường đầu vào; mô tả về thiết bị; các mốc thời gian để thực hiện các giai đoạn của dự án… + Thị trường sản phẩm đầu ra: Thẩm định về tình hình cung cấp các sản phẩm hiẹn tại và triển vọng, khả năng thâm nhập thị trường của sản phẩm, tình hình của các đối thủ cạnh tranh và chiến lược thâm nhập thị trường sản phẩm của các doanh nghiệp cùng ngành. * Thẩm định về phương diện kỹ thuật của dự án đầu tư - Là việc cán bộ tín dụng kiểm tra, phân tích các yếu tố kỹ thuật và công nghệ của dự án đầu tư để đảm bảo tính khả thi của dự án. Có thể nói đây là bước khá phức tạp của dự án đầu tư, trong một số sự án đòi hỏi công nghệ hiện đại thì cần phải thuê chuyên gia kỹ thuật tư vấn.
* Thẩm định tác động đến môi trường sinh thái của dự án đầu tư: - Để tránh tình trạng dự án khi đi vào hoạt động phải ngừng lại vì vấn đề ô nhiễm môi trường dẫn tới việc thu hồi vốn đầu tư của Ngân hàng thì cán bộ thẩm định cần thẩm định tác động của môi trường trước, trong và sau khi dự án đi vào hoạt động. Khi thẩm định nội dung này cần đánh giá cả hai mặt là: Tích cực và tiêu cực. + Tác động tích cực: Bảo vệ và cải tạo nguồn nước, nguồn dưỡng khí, đất…; bảo vệ các công trình xây dựng; tạo cảnh quan và tôn vinh vẻ đẹp thiên nhiên; giảm thiểu những thiệt hại do môi trường sinh ra. + Tác động tiêu cực: Đánh giá những tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái, môi trường xã hội của dự án đầu tư.
6 * Thẩm định năng lực tổ chức quản lý và điều hành dự án đầu tư: - Đánh giá kinh nghiệm, trình độ tổ chức quản lý của doanh nghiệp, đánh giá sự hiểu biết, khả năng tiếp cận và điều hành công nghệ mới của dự án đầu tư - Đánh giá khả năng cung cấp và điều phối nguồn nhân lực cho dự án, trình độ chuyên môn, kinh nghiệm, kỹ thuật của đội ngũ lao động và kế hoạch đào tạo của doanh nghiệp. * Thẩm định hiệu quả kinh tế - xã hội: - Đánh giá những lợi ích trực tiếp và gián tiếp mà dự án đem lại cho nền kinh tế. Xem xét lợi ích và những đonhs góp thực sự của dự án vào phúc lợi chung của quốc gia sau khi đã trừ đi chi phí xã hội (đó là sự giảm đi nguồn lực thực sự của nền kinh tế như: Diện tích rừng, tài nguyên đất, ô nhiễm ôi trường…) từ đó thấy được các phúc lợi như: Giảm tỷ lệ thất nghiệp, thu ngân sách nhà nước, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. * Thẩm định hiệu quả tài chính của dự án đầu tư: + Thẩm định tổng mức đầu tư Tài sản đảm bảo cho vay theo dự án đầu tư được hình thành chủ yếu từ vốn vay, một trong những cơ sở để Ngân hàng cho vay dựa vào tổng mức đầu tư.
Do đó, việc thẩm định tính chính xác tổng chi phí đầu tư là rất quan trọng. Ngân hàng sẽ thẩm định đầy đủ các khoản mục chi phí trong tổng mức đầu tư. + Thẩm định thu nhập, chi phí và lợi nhuận của dự án đầu tư - Thu nhập của dự án: Là toàn bộ các khoản thu mà dự án dự kiến thu được từ hoạt động sản xuất kinh doanh và các hoạt động liên quan khác. Bao gồm: Thu từ sản phẩm chính, sản phẩm phụ của dự án, Thanh lý TSCĐ, phế liệu; Thu từ các hoạt động gia công cho bên ngoài; Thu từ thuê tài chính;.