CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LYÙ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ NGAÂN HAØNG 1. Moät soá khaùi nieäm veà chaát löôïng dòch vuï 1.1 Khaùi nieäm veà dòch vuï Dòch vuï ngaøy caøng quan troïng trong neàn kinh teá, noù giuùp cho cuoäc soáng cuûa con ngöôøi theâm phong phuù. Vì coù ñoùng goùp quan troïng vaøo neàn kinh teá neân caùc nhaø nghieân cöùu treân theá giôùi ñaõ nghieân cöùu lónh vöïc naøy töø nhöõng thaäp nieân 80. Do dòch vuï coù nhieàu tính chaát phöùc taïp neân vaãn chöa coù moät ñònh nghóa hoaøn chænh veà dòch vuï.
ÔÛ ñaây, xin ñöa ra ba khaùi nieäm theo toâi laø khaù ñaày ñuû: Dòch vuï laø moät quaù trình bao goàm moät loaït caùc hoaït ñoäng ít hay nhieàu laø voâ hình, maø caùc hoaït ñoäng naøy thöôøng xaûy ra trong quaù trình giao dòch giöõa khaùch haøng vaø ngöôøi cung öùng dòch vuï vaø/hoaëc caùc saûn phaåm höõu hình, vaø/hoaëc heä thoáng cuûa ngöôøi cung öùng dòch vuï maø ñöôïc xem laø giaûi phaùp cho caùc vaán ñeà cuûa khaùch haøng (Trích töø: Customer service for managers cuûa Vietnam Airlines). Dòch vuï ñöôïc hieåu laø nhöõng thöù töông töï nhö haøng hoùa nhöng laø phi vaät chaát (Theo Wikipedia). Dòch vuï ñöôïc ñònh nghóa theo tieâu chuaån ISO 9004:”Dòch vuï laø keát quaû mang laïi nhôø caùc hoaït ñoäng töông taùc giöõa ngöôøi cung caáp vaø khaùch haøng, cuõng nhö nhôø caùc hoaït ñoäng cuûa ngöôøi cung caáp ñeå ñaùp öùng nhu caàu khaùch haøng”.2 Phaân loaïi dòch vuï - Dòch vuï lieân quan ñeán theå chaát con ngöôøi: Chaêm soùc söùc khoûe, vaän chuyeån haønh khaùch, chaêm soùc saéc ñeïp, taäp theå duïc thaåm myõ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Dòch vuï lieân quan ñeán haøng hoùa vaø caùc vaät chaát khaùc: Vaän chuyeån haøng hoùa, baûo trì vaø söûa chöõa thieát bò coâng nghieäp, baûo trì cao oác, giaët uûi, chaêm soùc vöôøn vaø caây caûnh, chaêm soùc vaät nuoâi… - Dòch vuï lieân quan ñeán trí tueä con ngöôøi: Giaùo duïc, truyeàn hình, thoâng tin, nhaø haùt, nhaø baûo taøng… - Dòch vuï lieân quan ñeán taøi saûn voâ hình: Ngaân haøng, tö vaán phaùp luaät, keá toaùn, baûo veä an ninh, baûo hieåm… 1.3 Ñaëc ñieåm dòch vuï Theo taùc giaû Gronross (1984) thì dòch vuï coù 5 ñaëc tröng cô baûn sau: - Tính ñoàng thôøi (Simultaneity): Saûn xuaát vaø tieâu duøng dòch vuï xaûy ra ñoàng thôøi.
Chính vì ñoàng thôøi neân haàu nhö raát khoù ñeå thaáy ñöôïc sai soùt vaø söûa chöõa tröôùc ñöôïc, ñoái vôùi saûn phaåm höõu hình coøn coù theå nhìn thaáy khieám khuyeát ñeå laøm laïi saûn phaåm khaùc, nhöng dòch vuï thì chæ coù söûa sai, nhöng ngöôøi söû duïng cuõng ñaõ nhaän ñöôïc dòch vuï khoâng toát roài. - Tính khoâng taùch rôøi (Inseparablity): Saûn xuaát vaø tieâu duøng dòch vuï khoâng theå taùch rôøi nhau. Dòch vuï ñöôïc saûn xuaát vaø tieâu duøng taïi cuøng moät thôøi ñieåm. - Tính thay ñoåi (Variability): Caùc dòch vuï khoâng coù chaát löôïng ñoàng nhaát, chuùng coù tính thay ñoåi raát lôùn do chuùng phuï thuoäc vaøo ngöôøi cung caáp, thôøi ñieåm vaø nôi chuùng ñöôïc cung caáp.
- Tính voâ hình (Intangibility): Dòch vuï khoâng coù hình daùng roõ reät, khoâng theå caân, ñong, ño, ñeám, thöû nghieäm, hoaëc kieåm ñònh tröôùc khi mua. - Tính khoâng löu tröõ (Perishability): Caùc saûn phaåm veà dòch vuï khoâng coù toàn kho, khoâng ñoàng boä veà maët thôøi gian. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Töø nhöõng ñaëc ñieåm treân, ta coù theå phaân bieät söï khaùc nhau giöõa haøng hoùa (goods) vaø dòch vuï (services) - Möùc ñoä höõu hình – Voâ hình (tangibility – intangibility) Haøng hoùa (goods) laø maët haøng höõu hình, coù theå thaáy, ñuïng chaïm ñöôïc, coøn ñöôïc goïi laø saûn phaåm vaät chaát, saûn phaåm höõu hình. Haøng hoùa ñöôïc caáp baûn quyeàn, ñöôïc tröng baøy saün.
Dòch vuï (service) laø moät haønh ñoäng, moät vieäc thöïc hieän bôûi moät beân naøy cho beân kia. Dòch vuï khoâng vaät chaát nhöng voâ hình vaø raát khoù xaùc ñònh chính xaùc ñaõ mua caùi gì. Ñeå ñaùnh giaù möùc ñoä töông ñoái höõu hình – voâ hình, ngöôøi ta phaân loaïi saûn phaåm thaønh 3 nhoùm chính: + Nhoùm chaát löôïng tìm kieám: laø nhoùm saûn phaåm khaùch haøng coù theå xaùc ñònh roõ caùc thuoäc tính cuûa noù (möùc ñoä höõu hình cao) tröôùc khi mua. + Nhoùm chaát löôïng kinh nghieäm: laø nhoùm saûn phaåm khaùch haøng chæ coù theå xaùc ñònh caùc thuoäc tính khi ñaõ söû duïng chuùng.
+ Nhoùm chaát löôïng loøng tin: laø nhoùm saûn phaåm raát khoù ñaùnh giaù chaát löôïng keå caû khi ñaõ tieâu duøng. - Tính chaát saûn xuaát ñoàng thôøi: Haøng hoùa thöôøng ñöôïc saûn xuaát taïi nhaø maùy, sau ñoù döï tröõ ôû kho hoaëc ôû cöûa haøng, chôø ñôïi khaùch haøng tröôùc khi ñöôïc baùn. Quaù trình saûn xuaát cuûa haøng hoùa taùch rôøi quaù trình tieâu thuï. Trong khi ñoù, dòch vuï thöôøng ñöôïc baùn tröôùc vaø saûn xuaát sau.
Hôn nöõa, dòch vuï coøn ñöôïc saûn xuaát vaø tieâu thuï cuøng moät luùc. Ngöôøi saûn xuaát haøng hoùa ôû xa ngöôøi tieâu duøng, nhöng ngöôøi taïo ra dòch vuï thöôøng coù maët cuøng vôùi khaùch haøng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tính khoâng löu tröõ, khoâng toàn kho: Haøng hoùa coù toàn kho, coøn dòch vuï khoâng theå toàn kho ñöôïc do vaäy khoù caân ñoái giöõa cung vaø caàu. Haøng hoùa khoâng deã hoûng, dòch vuï thì deã hoûng.
- Tính thay ñoåi: Haøng hoùa ñöôïc tieâu chuaån hoùa, ñoàng nhaát, khoâng deã hö hoûng. Dòch vuï thì khoâng ñoàng nhaát, chaát löôïng dòch vuï tuøy thuoäc vaøo nhieàu yeáu toá. Khoâng theå ñaûm baûo dòch vuï cung öùng ñeán khaùch haøng khôùp vôùi nhöõng gì ñaõ leân keá hoaïch vaø quaûng baù. Khaùi nieäm veà chaát löôïng dòch vuï Cuõng nhö dòch vuï coù khaù nhieàu khaùi nieäm khaùc nhau thì chaát löôïng dòch vuï cuõng vaäy.
Chaát löôïng dòch vuï phuï thuoäc vaøo vaên hoùa, lónh vöïc ngaønh ngheà neân cho ñeán nay vaãn chöa coù moät khaùi nieäm thoáng nhaát veà chaát löôïng dòch vuï. Ñaëc ñieåm noåi baät cuûa chaát löôïng dòch vuï laø khaùch haøng chæ coù theå ñaùnh giaù ñöôïc sau khi ñaõ mua vaø söû duïng chuùng. Vì vaäy, caùc ñònh nghóa veà chaát löôïng dòch vuï thöôøng döïa vaøo tính chuû quan, thaùi ñoä vaø khaû naêng nhaän bieát cuûa ngöôøi söû duïng. Parasurman, Zeithaml vaø Berry (1985,1988) cho raèng chaát löôïng dòch vuï ñöôïc xem nhö khoaûng caùch giöõa mong ñôïi veà dòch vuï vaø nhaän thöùc cuûa khaùch haøng khi söû duïng dòch vuï.
Chaát löôïng dòch vuï: laø keát quaû toång hôïp cuûa caùc chæ tieâu theå hieän möùc ñoä haøi loøng cuûa ngöôøi söû duïng dòch vuï ñoái vôùi dòch vuï ñoù. (Boä Böu Chính Vieãn Thoâng, TCN68-227:2006) Ta thaáy duø ñònh nghóa nhö theá naøo thì chaát löôïng dòch vuï ñeàu nhaèm muïc ñích mang laïi söï haøi loøng cho khaùch haøng, möùc ñoä haøi loøng cuûa khaùch haøng laø thöôùc ño chaát löôïng dòch vuï. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Muïc ñích cuoái cuøng trong vieäc ñaùnh giaù vaø naâng cao chaát löôïng dòch vuï cuõng laø nhaèm laøm haøi loøng khaùch haøng, thu huùt theâm khaùch haøng môùi, giöõ chaân ñöôïc khaùch haøng cuõ laøm taêng hieäu quaû trong kinh doanh. Gronross (1984) cho raèng chaát löôïng dòch vuï ñöôïc ñaùnh giaù treân hai khía caïnh ñoù laø: - Chaát löôïng kyõ thuaät: noùi ñeán nhöõng gì ñöôïc phuïc vuï - Chaát löôïng chöùc naêng: chuùng ñöôïc phuïc vuï nhö theá naøo Parasurman giaûi thích raèng ñeå bieát ñöôïc söï döï ñoaùn cuûa khaùch haøng thì toát nhaát laø nhaän daïng vaø thaáu hieåu mong ñôïi cuûa hoï.
Vieäc xaùc ñònh ñöôïc moät heä thoáng mong ñôïi cuûa khaùch haøng laø caàn thieát, sau ñoù môùi ñeán chieán löôïc dòch vuï hieäu quaû: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Moâ hình 5 khe hôû chaát löôïng dòch vuï Lôøi tuyeân Nhu caàu caù nhaân Kinh nghieäm ñaõ traûi Dòch vuï mong ñôïi Khaùch Khe hôû 5 Haøng Dòch vuï nhaän ñöôïc Khe hôû 4 Truyeàn thoâng ñeán vôùi Quaù trình cung khaùch haøng Khe öùng dòch vuï hôû 1 Nhaø Khe hôû 3 Chuyeån dòch nhaän cung thöùc vaøo caùc tieâu chí caáp chaát löông dòch vuï Khe hôû 2 Nhaän thöùc veà mong ñôïi cuûa khaùch haøng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khoaûng caùch 1: ñaây laø söï khaùc bieät giöõa söï kyø voïng cuûa khaùch haøng veà dòch vuï xeõ nhaän ñöôïc vaø nhaän thöùc cuûa coâng ty veà nhöõng kyø voïng cuûa khaùch haøng, töø ñoù khoâng thieát keá ñöôïc saûn phaåm dòch vuï nhö mong ñôïi cuûa khaùch haøng. Khoaûng caùch naøy xuaát hieän do caùc nhaø quaûn trò chöa ñaùnh giaù ñuùng caùc ñaëc ñieåm veà chaát löôïng dòch vuï cuûa mình cuõng nhö caùch thöùc laøm thoûa maõn nhu caàu cuûa khaùch haøng. Khoaûng caùch 2: khoaûng caùch naøy xuaát hieän sau khoaûng caùch ñaàu tieân. Coù theå coâng ty ñaõ nhaän bieát ñöôïc kyø voïng cuûa khaùch haøng veà dòch vuï nhöng laïi khoâng theå chuyeån hoùa chuùng thaønh nhöõng tieâu chuaån chaát löôïng cuï theå cho dòch vuï cuûa mình vaø ñaùp öùng theo ñuùng kyø voïng cuûa khaùch haøng.
Khoaûng caùch 3: xuaát hieän trong quaù trình chuyeån giao caùc tieâu chuaån chaát löôïng dòch vuï ñeå ñaùp öùng kyø voïng cuûa khaùch haøng, hay noùi caùch khaùc laø do nhöõng nhaân vieân, phöông tieän cuõng nhö ñieàu kieän phuïc vuï ñaõ khoâng ñöa ñöôïc chaát löôïng dòch vuï ñaõ ñöôïc xaùc ñònh ñeán vôùi khaùch haøng. Khoaûng caùch 4: ñaây laø khoaûng caùch giöõa chaát löôïng dòch vuï thöïc teá vaø söï kyø voïng cuûa khaùch haøng döôùi taùc ñoäng cuûa thoâng tin tuyeân truyeàn beân ngoaøi nhö quaûng caùo, chieâu thò, …maø coâng ty ñaõ thöïc hieän tröôùc ñoù. Ñoù laø nhöõng höùa heïn ñöôïc phoùng ñaïi khoâng chính xaùc, vöôït quaù khaû naêng thöïc hieän cuûa coâng ty. Vieäc naøy raát deã laøm maát loøng tin cuûa khaùch haøng.
Khoaûng caùch 5: khi khaùch haøng caûm nhaän ñöôïc chaát löôïng dòch vuï sau khi söû duïng, hoï seõ coù söï so saùnh noù vôùi chaát löôïng dòch vuï maø hoï kyø voïng ban ñaàu. Neáu coù söï khaùc bieät thì ñoù chính laø khoaûng caùch thöù 5. Ñeå ño löôøng chaát löôïng dòch vuï, Parasuraman vaø coäng söï (1988) cuõng khaùi nieäm hoùa caùc thaønh phaàn cuûa chaát löôïng dòch vuï caûm nhaän bôûi khaùch LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com haøng ñoù laø: tính tin caäy (reliability), tính ñaûm baûo (Assuarance), tính höõu hình (tangible), tính ñaùp öùng (responsiveness), tính ñoàng caûm (empathy) vaø boä thang ño chaát löôïng dòch vuï (Servqual). Caùc thaønh phaàn chaát löôïng dòch vuï theo moâ hình Servqual coù theå ñöôïc hieåu nhö sau: (1).
Tính tin caäy: theå hieän khaû naêng hoaøn thaønh chính xaùc dòch vuï nhö cam keát. - Hieåu nhu caàu cuûa khaùch haøng - Phaùt trieån heä thoáng quy trình vaø thuû tuïc cung öùng dòch vuï nhaèm ñaûm baûo saûn phaåm dòch vuï ñöôïc cung öùng moät caùch nhaát quaùn vaø ñaùng tin caäy. - Quaûn trò ñöôïc nhöõng mong ñôïi cuûa khaùch haøng - Caùc lôøi höùa thoâng qua phöông tieän truyeàn thoâng laø coù thaät vaø coù theå ñaït ñöôïc.