CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CỦA DOANH NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1. Khái niệm công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Theo Giáo trình Quản trị Nguồn nhân lực của Học viện Tài chính năm 2013, khái niệm “đào tạo và phát triển” được nêu ra là: “Đào tạo, phát triển là các hoạt động nhằm duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; là điều kiện mang tính quyết định để doanh nghiệp có thể đứng vững và giành thắng lợi trên thị trường cạnh tranh.”Đào tạo và phát triển cho phép người lao động tiếp thu những kiến thức, học hỏi những kỹ năng mới, thay đổi các quan điểm hoặc hành vi; từ đó mà nâng cao năng lực thực hiện công việc của mình. Trong đó: - Đào tạo chính là các hoạt động học tập nhằm giúp cho nhân viên đạt kết quả như mong muốn khi thực hiện những chức năng, nhiệm vụ được giao.
Thông qua quá trình học tập, người lao động sẽ nắm vững hơn công việc của họ; đồng thời, nâng cao được trình độ, kỹ năng để thực hiện nhiệm vụ với hiệu quả cao. - Phát triển là những hoạt động học tập vượt khỏi phạm vi công việc trước mắt, để mở ra các nhiệm vụ mới cho nhân viên dựa trên cơ sở những định hướng tương lai của doanh nghiệp. Như vậy, đào tạo nhân lực được hiểu là quá trình giảng dạy hướng dẫn và bồi dưỡng kiến thức nhằm nâng cao trình độ chuyên môn tay nghề, kỹ năng của người lao động, chuẩn bị cho họ theo kịp những thay đổi của cơ cấu tổ chức và bản thân công việc. Phát triển nhân lực là sự thăng tiến đề bạt 10 người dưới quyền vào các chức vụ cao hơn hoặc là giao cho nhân viên làm những công việc quan trọng hơn đòi hỏi trình độ chuyên môn cao hơn so với chức vụ, công việc mà họ đang đảm nhận.
Đào tạo và phát triển là hai nội dung cơ bản của vấn đề nâng cao trình độ nghề nghiệp cho người lao động. Đào tạo giúp người lao động phát triển tri thức, kỹ năng, tạo tiền đề cho nâng cao năng suất, chất lượng lao động. Cờn phát triển giúp nhân viên theo kịp cơ cấu tổ chức khi nó thay đổi va phát triển. Có thể nói điểm tương đồng giữa đào tạo và phát triển đều có những phương pháp tương tự, được sử dụng nhằm tác động lên quá trình học tập để nâng cao các kiến thức, kỹ năng thực hành.
Mục đích và vai trò của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo và phát triển đóng vài trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, Như chúng ta biết, nguồn nhân lực có vai trò quan trọng trong quá trình quản trị. Nguồn nhân lực có chuyên môn kỹ thuật cao là yếu tố cực kỳ quan trọng giúp doanh nghiệp dành thắng lợi trong cạnh tranh thị trường. Thực tế chứng minh, đầu tư vào con người là đầu tư mang lại hiệu quả nhất, sau đó mới tới sự đầu tư trang thiết bị, nhất là với các doanh nghiệp thương mại, dịch vụ. Mục tiêu chung của việc đào tạo và phát triển nhân lực là nhằm sử dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có và nâng cao tính hiệu quả của hoạt động doanh nghiệp thông qua việc giúp người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn nghề nghiệp của mình và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình một cách chủ động, cũng như nâng cao khả năng thích ứng của họ trong tương lai.
Trong các doanh nghiệp, đào tạo và phát triển có vai trò và ý nghĩa nhất định đối với cả doanh nghiệp và người lao động. Đối với doanh nghiệp - Đào tạo và phát triển nhân lực giúp cho doanh nghiệp nâng cao năng 11 suất lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Duy trì và nâng cao nguồn nhân lực, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. - Việc đào tạo cho đội ngũ nhà quản lý mới giúp cho doanh nghiệp tránh được tình trạng quản lý lỗi thời.
Các nhà quản lý cần nắm bắt các phương pháp quản lý mới, phù hợp với những thay đổi về quy trình công nghệ, kỹ thuật và môi trường kinh doanh. - Đào tạo và phát triển nhân lực có thể giúp nhà quản trị giải quyết các vấn đề về mâu thuẫn, xung đột giữa các cá nhân và giữa công đoàn với nhà quản trị, đề ra các chính sách về quản trị nguồn nhân lực doanh nghiệp có hiệu quả. - Nhân viên mới thường gặp nhiều khó khăn bỡ ngỡ trong những ngày đầu làm việc trong tổ chức, doanh nghiệp, các chương trình đào tạo định hướng sẽ giúp họ nhanh chóng thích ưng với môi trường làm việc của doanh nghiệp. - Đào tạo và phát triển giúp cho nhân viên có được những kỹ năng cần thiết cho các cơ hội thăng tiến và thay thế cho các cán bộ quản lý, chuyên môn khi cần thiết.
Đối với người lao động - Đào tạo và phát triển nhân lực tạo ra sự gắn kết giữa người lao động và doanh nghiệp. - Hoạt động đào tạo, phát triển giúp cho nhân viên thực hiện công việc tốt hơn, đặc biệt là khi nhân viên thực hiện không đáp ứng được tiêu chuẩn mẫu hoặc nhận công việc mới. - Hoạt động này giúp cập nhật các kỹ năng, kiến thức cho nhân viên, giúp họ có thể áp dụng thành công các thay đổi công nghệ, kỹ thuật trong doanh nghiệp. - Doanh nghiêp thực hiện các hoạt động đào tạo sẽ đáp ứng được nhu 12 cầu, nguyện vọng phát triển của người lao động.
Được trang bị những kỹ năng chuyên môn cần thiết sẽ kích thích nhân viên thực hiện công việc tốt hơn, đạt được thành tích cao hơn, muốn dược giao các nhiệm vụ có tính thác thức cao và có nhiều cơ hội thăng tiến. - Giúp tạo cho người lao động có cách nhìn, cách tư duy mới trong công việc của họ, đó chính là cơ sở để phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc. Các yếu tố ảnh hưởng dến công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1. Môi trường bên ngoài - Bối cảnh kinh kế: Tình hình kinh tế và thời cơ kinh doanh ảnh hưởng lớn đến đào tạo nhân sự.
Khi có biến động về kinnh tế thì doanh nghiệp phải biết điều chính các hoạt động để có thể thích nghi và phát triển tốt. Cần duy trì lực lượng lao động có kỹ năng cao để khi có cơ hội mới sẽ sẵn sàng tiếp tục mở rộng hoạt động kinh doanh, hoặc nếu chuyển hướng kinh doanh sang mặt hàng mới, cần có một đội ngũ nhân viên thích ứng nhanh với những thay đổi qua các hoạt động đào tạo lại. - Dân số, lực lượng lao động: Tình hình phát triển dân số với lực lượng lao động tăng đòi hỏi phải tạo thêm nhiều việc làm mới, hoạt động đào tạo và phát triển cần tăng lên và chú trọng vào bồi dưỡng tay nghề cho lao động mới; ngược lại sẽ làm lão hóa đội ngũ lao động trong công ty và khan hiếm nguồn nhân lực, cần có các hoạt động đào tạo tập trung vào nâng cao năng lực nhân lực, cập nhập kiến thức, kỹ năng mới, đổi mới nguồn nhân lực. - Văn hóa – xã hội: Đặc thù văn hóa – xã hội mỗi nước, mỗi vùng cũng ảnh hưởng không 13 nhỏ đến đào tạo nhân sự với nấc thang giá trị khác nhau về, về giới tính, đẳng cấp.
Khoa họckỹ thuật công nghệ phát triển đặt ra nhiều thách thức về quản lý nhân sự; đòi hỏi tăng cường việc đào tạo, đào tạo lại nghề nghiệp, sắp xếp lại lực lượng lao động và thu hút nguồn nhân lực mới có kỹ năng cao. Các đối tượng cư dân trong xã hội là khách hàng của doanh nghiệp, đào tạo nhân viên cho vừa lòng khách hàng là ưu tiên hàng đầu của doanh nghiệp. Phải bố trí nhân viên hợp lý để phục vụ khách hàng mộ cách tốt nhất - Môi trường luật pháp Các cơ quan chính quyền cùng các đoàn thể có ảnh hưởng đến quản lý nhân sự về những vấn đề liên quan đến chính sách, chế độ lao động và xã hội (quan hệ về lao động, giải quyết các khiếu nại và tranh chấp về lao động). - Đối thủ cạnh tranh Đối thủ cạnh tranh cũng là nhân tố ảnh hưởng đến đào tạo nhân sự.
Đó là sự cạnh tranh về tài nguyên nhân lực, doanh nghiệp phải biết thu hút, duy trì và phát triển lực lượng lao động, không để mất nhân tài về tay đối thủ. Môi trường bên trong - Mục tiêu của doanh nghiệp Mục tiêu của doanh nghiệp ảnh hưởng đến các hoạt động quản trị nhân sự, trong đó có hoạt động đào tạo. Đây là yếu tố thuộc môi trường bên trong của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến các hoạt động chuyên môn khác nhau, trong đó có hoạt động đào tạo nhân sự. Chiến lược phát triển kinh doanh định hướng cho chiến lược phát triển nhân sự, tạo ra đội ngũ quản lý, chuyên gia, công nhân lành nghề và phát huy tài năng của họ.
- Văn hóa doanh nghiệp Bầu không khí – văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống giá trị, niềm tin, các chuẩn mực được chia sẻ, nó thống nhất các thành viên trong một tổ 14 chức. Các tổ chức thành công là tổ chức có môi trường thân thiện, nuôi dưỡng và tạo điều kiện khuyến khích sự thích ứng, năng động, sáng tạo và sự phát triển kỹ năng của nhân viên - Nhân tố con người Nhân tố con người ở đây chính là nhân viên làm trong doanh nghiệp. Trong doanh nghiệp, mỗi người lao động là một thế giới riêng biệt, họ khác nhau về năng lực quản trị, nguyện vọng, sở thích. vì vậy họ có các nhu cầu và ham muốn khác nhau.
Đào tạo nhân sự phải nghiên cứu kỹ vấn đề này để đề ra những biện pháp tuyển dụng và đào tạo phù hợp nhất. Cùng với sự phát triển của khoa học – kỹ thuật thì trình độ của người lao động cũng được nâng cao, khả năng nhận thức cũng tốt hơn. Điều này ảnh hưởng tới cách nhìn nhận của họ với công việc, nó cũng làm thay đổi những đòi hỏi, thỏa mãn, hài lòng với công việc và phần thưởng của họ. Trải qua các thời kỳ khác nhau thì nhu cầu, thị hiếu, sở thích của mỗi cá nhân cũng khác đi, gây tác động lớn đến đào tạo và phát triển nhân sự.
Nhiệm vụ của công tác đào tạo là phải năm được những thay đổi này để sao cho người lao động cảm thấy thỏa mãn, hài lòng, gắn bó và có thể phát triể tại doanh nghiệp.