PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề án Theo số liệu của Niên giám thống kê năm 2022 tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề của Việt Nam còn rất thấp (chỉ đạt 40,6%). Điều này, đặt ra cho chính quyền các cấp phải nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho người lao động. Thực hiện nhiệm vụ này, có nghĩa là chúng ta cùng lúc phải giải quyết được 3 vấn đề lớn: i) Chuyển dịch dần lực lượng lao động nông nghiệp sang lực lượng phi nông nghiệp; ii) Nâng cao tỉ lệ lao động qua đào tạo; iii) Nâng cao chất lượng đào tạo nghề.
Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn là đơn vị sự nghiệp công lập, trực thuộc UBND huyện Lương Sơn, thực hiện chức năng đào tạo nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên và hướng nghiệp trên địa bàn huyện Lương Sơn. Trung tâm hoạt động theo quy định của Luật giáo dục nghề nghiệp, Luật giáo dục. Trong thời gian qua Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên huyện Lương Sơn đã tập trung nâng cao chất lượng đào tạo nghề và đã đạt được những kết quả nhất định, đó là: Chương trình đào tạo của Trung tâm đã bám sát mục tiêu, vị trí các mô đun trong chương trình có tính kế thừa, đảm bảo chuẩn hoá và bổ sung, sửa đổi cho phù hợp với yêu cầu của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội quy định; Đội ngũ giáo viên không ngừng bồi dưỡng, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn đáp ứng về chất lượng của đầu ra người lao động, trong 3 năm (2020-2022) đã có 83 lượt cán bộ quản lý và giáo viên của Trung tâm GDNN – GDTX huyện Lương Sơn được đào tạo, bồi dưỡng; Trung tâm đã xây dựng hệ thống phòng học, phòng thí nghiệm, phòng thực hành và hệ thống thư viện tương đối tốt và hiện đại; Chú trọng đầu tư, mở rộng quy mô, khu thực hành thực tập khang trang, sạch đẹp; số học viên tốt nghiệp chiếm tỷ lệ khá, giỏi cao với 14% học viên xếp loại giỏi, 73% học viên xếp loại khá; Học viên sau khi kết thúc khóa học có việc làm từ 65% - 80%. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, chất lượng đào tạo nghề của Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên huyện Lương Sơn cũng còn những hạn chế, đó là: Chương trình đào tạo vẫn được thiết kế theo kinh nghiệm cũ, còn mang nặng tính lý thuyết, phần tự học, tự nghiên cứu của người học còn ít.
Do thiếu thốn về cơ sở thực hành, thực tập nên việc tiếp cận, thực hành những kỹ năng công việc chuyên môn còn quá ít, không có điều kiện cập nhật các kỹ thuật 2 chuyên môn mới; Giáo viên chậm đổi mới phương pháp giảng dạy làm người học không chủ động tiếp thu kiến thức, thụ động phụ thuộc vào giáo viên nên ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng của hoạt động đào tạo Trung tâm; Thời gian đi thực tế tại các doanh nghiệp cho đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên nghề để nâng cao kỹ năng thực hành trên những công nghệ hiện đại rất ít làm hạn chế một phần khả năng mô phỏng, truyền đạt của giáo viên; Mặc dù đã chú trọng vào công tác đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy và học, nhưng vẫn gặp phải một số hạn chế nhất định. Hệ thống trang thiết bị lắp đặt trong hệ thống phòng học chưa đồng bộ; Tài liệu, giáo trình phục vụ cho việc nghiên cứu, học tập của giáo viên và học viên còn hạn chế, cập nhật chưa thường xuyên. Thư viện chưa thu hút người học: đầu sách chưa đảm bảo, người học chưa có ý thức trong vấn đề tự học, tự nghiên cứu, tra cứu tài liệu; Việc tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn giáo viên chưa được thật sự quan tâm, không được diễn ra một cách đều đặn thường xuyên. Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài “Nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình” để nghiên cứu.
Mục tiêu của đề án 2. Mục tiêu tổng quát Trên cơ sở đánh giá thực trạng về chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện trong những năm tới. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về chất lượng đào tạo nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cấp huyện. - Phân tích thực trạng chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.
- Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. - Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình trong thời gian tới. Đối tượng và phạm vi đề án 3. Đối tượng của đề án Nghiên cứu hoạt động đào tạo nghề và chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.
Phạm vi của đề án * Phạm vi nội dung: - Xây dựng và phát triển chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu người học - Nâng cao chất lượng giáo viên và cán bộ quản lý - Tăng cường đầu tư cho cơ sở vật chất và trang thiết bị đào tạo nghề * Phạm vi về không gian: tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. * Phạm vi về thời gian: - Thông tin thứ cấp: Thu thập trong 3 năm (từ 2020 đến 2022). - Thông tin sơ cấp: Thu thập trong năm 2023. Về lý luận Đề án hệ thống hoá những vấn đề lý luận về chất lượng đào tạo nghề và nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp; Chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Thông qua tổng kết và rút kinh nghiệm từ thực tiễn về nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại các Trung tâm GDNN-GDTX cấp huyện của các địa phương khác để rút ra những bài học kinh nghiệm cho Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. Về thực tiễn Đề án phân tích thực trạng chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. Đồng thời làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn. Từ đó, tổng kết những kết quả đạt được, những mặt còn tồn tại, những hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế.
Đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình trong những năm tới. Đề án là tài liệu tham khảo đối với nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại Trung tâm GDNN- GDTX huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình và các Trung tâm GDNN- GDTX khác có điều kiện tương đồng. 4 Phần 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO NGHỀ TẠI CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về chất lượng đào tạo nghề và nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cấp huyện 1.
Đào tạo nghề 1. Khái niệm đào tạo nghề a. Khái niệm nghề Khái niệm nghề theo quan niệm ở mỗi quốc gia đều có sự khác nhau nhất định. Cho đến nay thuật ngữ “nghề” được hiểu và định nghĩa theo nhiều cách khác nhau.
Những chuyên môn có những đặc điểm chung, gần giống nhau được xếp thành một nhóm chuyên môn và được gọi là nghề. Nghề là tập hợp của một nhóm chuyên môn cùng loại, gần giống nhau. Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: Nghề là công việc chuyên làm theo sự phân công lao động của xã hội. Nghề là hoạt động cần thiết cho xã hội ở một lĩnh vực lao động nhất định đòi hỏi phải được đào tạo ở trình độ nào đó (Nguyễn Đức Trí, 2012).
Như vậy nghề là một hiện tượng xã hội có tính lịch sử rất phổ biến gắn chặt với sự phân công lao động, với tiến bộ khoa học kỹ thuật và văn minh nhân loại. Bởi vậy được nhiều ngành khoa học khác nhau nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau. Ở Việt Nam, nhiều định nghĩa nghề được đưa ra xong chưa được thống nhất, chẳng hạn có định nghĩa được nêu: Nghề là một tập hợp lao động do sự phân công lao động xã hội quy định mà giá trị của nó trao đổi được. Nghề mang tính tương đối, nó phát sinh, phát triển hay mất đi do trình độ của nền sản xuất và nhu cầu xã hội (Nguyễn Đức Phúc, 2017).
Từ các khái niệm trên chúng ta có thể hiểu nghề nghiệp như một dạng lao động vừa mang tính xã hội (sự phân công lao động xã hội), vừa mang tính cá nhân (nhu cầu bản thân) trong đó con người với tư cách là chủ thể hoạt động đòi hỏi để thỏa mãn những nhu cầu nhất định của xã hội và cá nhân. Mặc dù khái niệm nghề được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau, song chúng tôi thấy đều thống nhất ở một số nét đặc trưng nhất định như sau: (i) Đó là hoạt động, là công việc về lao động của con người được lặp đi lặp lại; (ii) Là sự phân 5 công lao động xã hội, phù hợp với yêu cầu xã hội; (iii) Là phương tiện để sinh sống; (iv) Là lao động kỹ năng, kỹ xảo chuyên biệt có giá trị trao đổi trong xã hội đòi hỏi phải có một quá trình đào tạo nhất định. Hiện nay xu thế phát triển của nghề chịu tác động mạnh mẽ của tác động KHKT và văn minh nhân loại nói chung và về chiến lược phát triển KT-XH của mỗi quốc gia nói riêng. Bởi vậy phạm trù “nghề” biến đổi mạnh mẽ và gắn chặt với xu hướng phát triển KT-XH của đất nước.
* Khái niệm đào tạo Đào tạo là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm truyền đạt các kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo trong lý thuyết vào thực tiễn, tạo ra năng lực để thực hiện thành công một hoạt động nghề nghiệp hoặc xã hội cần thiết. Như vậy, đào tạo là sự phát triển có hệ thống kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo cho mỗi cá nhân để họ thực hiện một nghề hoặc một nhiệm vụ cụ thể một cách tốt nhất. Đào tạo được thực hiện bởi các loại hình tổ chức chuyên ngành nhằm thay đổi hành vi và thái độ làm việc của con người, tạo cho họ khả năng đáp ứng được tiêu chuẩn và hiệu quả của công việc chuyên môn (Nguyễn Đức Trí, 2012).