CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG TẠI DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, vai trò của thị trường 1.1 Khái quát chung về thị trường 1.1 Khái niệm về thị trường Có nhiều quan điểm khác nhau về thị trường. Theo Adam Smith: “Thị trường là không gian trao đổi, trong đó người mua và người bán gặp nhau thỏa thuận trao đổi hàng hóa hoặc dịch vụ nào đó" Theo David Begg: “Thị trường là tập hợp những thoả thuận, trong đó người mua và người bán trao đổi với nhau loại hàng hoá, dịch vụ nào đó" Nhưng qua quá trình trao đổi, thương mại của con người ngày càng trở nên phong phú và đa dạng, vì thế khái niệm về thị trường cũng được mở rộng. Theo Philip Kotler, là "cha đẻ" của marketing hiện đại, được xem là huyền thoại duy nhất về marketing, ông tổ của tiếp thị hiện đại thế giới, một trong bốn "Nhà quản trị vĩ đại nhất mọi thời đại": " Thị trường là tập hợp tất cả những người mua thực sự hay những người mua tiềm tàng đối với một sản phẩm.
Với một người làm marketing, thị trường là tập hợp những người hiện đang mua và những người sẽ mua một loại sản phẩm nhất định. Một thị trường là tập hợp những người mua và một ngành sản xuất là tập hợp những người bán. Chúng ta sẽ theo quan điểm marketing để nghiên cứu thị trường. Như vậy quy mô của thị trường gắn liền với số lượng người mua có thể có đối với một loại sản phẩm nhất định nào đó mà người bán cống hiến cho thị trường.
Những người tìm mua bất kỳ sản phẩm nào đó trong thị trường thường có ba đặc điểm: sự quan tâm, thu nhập và khả năng tiếp cận thị trường. Thị trường có thể được khái niệm theo nhiều cách khác nhau. Chúng được xem xét theo nhiều góc độ và đưa ra vào các giai đoạn khác nhau trong quá trình phát triển kinh tế hàng hóa. Nếu hiểu theo nghĩa hẹp thì thị trường chỉ địa điểm hay không gian của trao đổi hàng hóa, đó là nơi trao đổi giữa người mua và người bán, hàng hoa và tiền, ở đó 8 diễn ra các hoạt động mua bán.
Phạm vi của thị trường được giới hạn bởi hoạt động trao đổi mua bán, ở đâu có trao đổi mua bán, ở đâu có sự lưu thông hàng hóa thì ở đó có thị trường. Nếu hiểu theo nghĩa rộng thì thị trường là các hiện tượng kinh tế được phản ánh thông qua trao đổi và lưu thông hàng hóa cùng với các quan hệ kinh tế giữa người với người trong quá trình trao đổi, mua bán hàng hóa và dịch vụ. Thị trường là nơi chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm, dịch vụ hoặc tiền tệ, nhằm thỏa mãn nhu cầu của hai bên cung và cầu về một loại sản phẩm nhất định theo các thông lệ hiện hành, từ đó xác định rõ số lượng và giá cả cần thiết của sản phẩm, dịch vụ. Thực chất, thị trường là tổng thể các khách hàng tiềm năng cùng có một yêu cầu cụ thể nhưng chưa được đáp ứng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu đó.2 Phân loại thị trường Thị trường được hình thành từ các hệ thống cung cầu, nó là một tổng thể các mối quan hệ hết sức phức tạp.
Để dễ dàng tiếp cận và tìm hiểu cặn kẽ tính chất của thị trường ta có thể phân loại thị trường theo các tiêu thức sau: ● Phân loại theo tính chất Thị trường thành thị, nông thôn: hình thức phân chia này dựa vào sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn về các mặt dân cư, thu nhập, địa lý,. ở nước ta, tuy thị trường thành thị là trọng điểm sôi động song thị trường nông thôn lại rộng lớn và có nhiều tiềm năng hơn. ● Phân loại theo đối tượng mua bán -Thị trường hàng hóa: Đây là loại thị trường có quy mô lớn, phức tạp, tinh vi.Trong thị trường ngày diễn ra các hoạt động mua bán hàng hóa với mục đích thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng về vật chất. -Thị trường lao động: Những người lao động cung ứng sức lao động, còn các DN có nhu cầu về lao động.
Lương là giá cả của lao động. Nhiều người thất nghiệp sẽ tạo ra sự cạnh tranh trên thị trường lao động và mức lương tất nhiên sẽ giảm xuống, ở đây, xuất hiện mối quan hệ về mua bán sức lao động. Thị trường này gắn bó chặt chẽ với nhân tố con người như: nhân cách, tâm lý, thị hiếu, và chịu ảnh hưởng của một số quy luật đặc thù. 9 -Thị trường chất xám: Là nơi diễn ra sự trao đổi về tri thức như: mua bản quyền, bí quyết công nghệ,.
-Thị trường vốn: Có thị trường vốn khi ta có cung, cầu và giá cả. Thật ra, tại đây quyền sở hữu vốn không di chuyển nhưng quyền sử dụng vốn được chuyển nhượng qua sự vay nợ. Những thành phần kinh tế sẵn có vốn có thể đưa vốn đó vào thị trường, những người cần vốn lại tới người cho vay. Người này phải trả một tỷ lệ lãi suất, tức là họ phải trả cho quyền sử dụng vốn.
-Thị trường tiền tệ tín dụng: Là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi mua bán tiền tệ, trái phiếu, cổ phiếu và các giấy tờ có giá trị khác. Với sự phát triển của nền kinh tế, đây là một loại thị trường rất quan trọng quyết định sự phát triển của xã hội. Trên thị trường vốn và tiền tệ trung gian là các ngân hàng. ● Phân theo phạm vi -Thị trường thế giới: Là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi mua bán giữa các quốc gia.
Hiện nay khi xu hướng toàn cầu hóa nền kinh tế, thị trường thế giới phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết với sự tham gia của hầu hết toàn bộ nền kinh tế quốc gia trên toàn cầu. Thị trường thế giới là các công ty đa quốc gia, công ty xuyên quốc gia tham gia kinh doanh, là nơi giao lưu kinh tế chính trị, xã hội và là nơi quyết định giá cả quốc tế. Ngoài các quy luật thị trường ra, thị trường thế giới còn chịu sự tác động của các thông lệ quốc tế và biến đổi theo từng quốc gia đặc thù. -Thị trường quốc gia: Là nơi diễn ra mọi hoạt động mua bán trong phạm vi quốc gia.
Thị trường này là thị phần của thị trường quốc tế, chịu sự biến động cũng như chi phối của tình hình thị trường khu vực cũng như của thị trường thế giới. Ngày nay, rất ít thị trường quốc gia tồn tại độc lập. Với xu thế hợp tác bình đẳng, mọi nền kinh tế quốc gia đều đã ít nhiều hội nhập vào thị trường thế giới. ● Phân loại theo biến nhu cầu thành hiện thực - Thị trường thực tế: Là khả năng mà người mua thực tế đã mua được hàng hóa để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của mình.
- Thị trường tiềm năng: Là một thị trường thực tế trong đó một bộ phận khách hàng có nhu cầu và có khả năng thanh toán nhưng vì một lý do nào đó mà chưa mua được hàng hóa để thỏa mãn nhu cầu. - Thị trường lý thuyết: Là thị trường tiềm năng trong đó một bộ phận khách 10 hàng có nhu cầu nhưng không hoặc chưa có khả năng thanh toán. ● Phân loại theo vai trò của từng thị trường trong hệ thống thị trường - Thị trường chính (trung tâm): là thị trường mà bên bán tập trung chủ yếu mọi nguồn lực của mình vào khai thác. - Thị trường phụ (nhánh): là thị trường mà bên bán ít tập trung nguồn lực vào để khai thác ● Phân loại theo số lượng người mua và người bán trên thị trường: - Thị trường độc quyền: là thị trường chỉ có một chủ thể bán chi phối tất cả mọi hoạt động của thị trường.
- Thị trường cạnh tranh: + Cạnh tranh hoàn hảo: là thị trường trong đó có nhiều chủ thể bên bán và bên mua về một loại sản phẩm tương tự nhau, không có ai làm chủ thị trường và có khả năng chi phối giá cả của sản phẩm. + Cạnh tranh không hoàn hảo: là thị trường có ít nhất một chủ thể bên bán lớn tới mức có thể chi phối và khống chế giá cả trên thị trường. - Theo mức độ công khai của các hoạt động thị trường thị trường được chia thành: + Thị trường hiện. + Thị trường ngầm.3 Vai trò của thị trường Thị trường là yếu tố quyết định sự sống còn đối với hoạt động kinh doanh của DN: Trong nền kinh tế hàng hóa, mục đích của các nhà sản xuất hàng hóa là sản xuất ra hàng hóa đáp ứng đúng nhu cầu của NTD.
Vì thế các DN không thể tồn tại một cách đơn lẻ mà mọi hoạt động sản xuất kinh doanh đều phải gắn với thị trường. Quá trình sản xuất kinh doanh đều phải gắn với thị trường, diễn ra không ngừng. Thị trường có tác động và ảnh hưởng đến quyết định tới mọi khâu của quá trình kinh doanh của DN. Thị trường càng mở rộng và phát triển thì lượng hàng hóa tiêu thụ được càng nhiều và khả năng phát triển DN càng cao và ngược lại.
Bởi vậy còn thị trường thì còn thì còn sản xuất kinh doanh, mất thị trường thì thì kinh doanh sản xuất bị đình trệ và dẫn đến nguy cơ phá sản. Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, có thể khẳng định rằng thị trường có vai trò quyết định tới sự tồn tại và phát triển của DN. 11 -Thị trường điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa : Thị trường đóng vai trò hướng dẫn sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường. Các nhà sản xuất kinh doanh căn cứ vào cung cầu, giá cả thị trường để quyết định sản xuất kinh doanh cái gì? Như thế nào? Và cho ai? Sản xuất kinh doanh đều phải xuất phát từ nhu cầu của khách hàng và tìm mọi cách thỏa mãn nhu cầu đó chứ không phải xuất phát từ ý kiến chủ quan của mình.
Bởi vì ngày nay nền sản xuất đã phát triển đạt tới trình độ cao, hàng hóa và dịch vụ được cung ứng ngày càng nhiều và tiêu thụ trở nên khó khăn hơn trước. Do đó, khách hàng với nhu cầu có khả năng thanh toán của họ, bộ phận chủ yếu trong thị trường của DN, sẽ dẫn dắt toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của DN. Thị trường tồn tại một cách khách quan nên từng doanh nghiệp chỉ có thể tìm phương hướng hoạt động thích ứng với thị trường. Mỗi DN phải trên cơ sở nhận biết nhu cầu của thị trường kết hợp với khả năng của mình để đề ra chiến lược, kế hoạch và phương án kinh doanh hợp lý nhằm thoả mãn tốt nhất nhu cầu của thị trường và xã hội.