Luận văn thạc sĩ: Quá trình mở rộng lãnh thổ Mỹ trong thế kỷ XIX tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Khám phá quá trình mở rộng lãnh thổ Mỹ trong thế kỷ XIX qua luận văn thạc sĩ, phân tích các yếu tố lịch sử và chính trị quan trọng.

• Tác giả: Thị Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thiện Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Quá Trình Mở Rộng Lãnh Thổ Mỹ Trong Thế Kỷ XIX
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TÌNH HÌNH NƯỚC MĨ VÀ YÊU CẦU MỞ RỘNG LÃNH THỔ MĨ TRONG THẾ KỶ XIX
• 1.1. Bối cảnh quốc tế và khu vực
• 1.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 1.1.2. Bối cảnh khu vực
• 1.2. Tình hình nước Mĩ và yêu cầu mở rộng lãnh thổ Mĩ
• 1.2.1. Nước Mĩ nửa đầu thế kỷ XIX
• 1.2.1.1. Sự phát triển nền kinh tế tự chủ và yêu cầu mở rộng thị trường dân tộc
• 1.2.1.2. Chế độ nô lệ - rào cản đối với việc mở rộng và thống nhất lãnh thổ
• 1.2.2. Nước Mĩ nửa sau thế kỷ XIX
• 1.2.2.1. Nội chiến 1861-1865- kết thúc chế độ nô lệ ở Mĩ
• 1.2.2.2. Những chuyển biến kinh tế - cơ sở cho sự bành trướng lãnh thổ
• 1.2.2.3. Sự hình thành học thuyết “sứ mệnh hiển nhiên”- tiền đề luận của chính sách bành trướng của Mĩ
• 2. CHƯƠNG 2: MỞ RỘNG LÃNH THỔ MĨ TRONG THẾ KỶ XIX
• 2.1. Thương vụ Louisiana-mở đầu quá trình Tây tiến (1803)
• 2.2. Vấn đề Florida- mở rộng biên giới phía Đông Nam
• 2.3. Sáp nhập Oregon (1818-1846)- mở rộng lãnh thổ phía Tây Bắc
• 2.4. Sáp nhập Texas (1845), hiệp ước Guadalupe Hidalgo (1848)- mở rộng lãnh thổ phía Tây Nam
• 2.5. Thương vụ Gadsden (1854) - hoàn chỉnh biên giới phía Tây Nam
• 2.6. Thương vụ Alaska(1867) và cuộc xâm chiếm Hawaii (1898)-kết thúc quá trình mở rộng lãnh thổ
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA QUÁ TRÌNH MỞ RỘNG LÃNH THỔ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA MĨ
• 3.1. Những thay đổi về thành phần và phân bố dân cư
• 3.2. Chuyển biến về kinh tế, xã hội
• 3.3. Tác động đối với sự hình thành một số yếu tố cấu thành đặc điểm văn hoá Mĩ
• 3.4. Tác động đối với việc thực hiện chính sách đối ngoại
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về quá trình mở rộng lãnh thổ Mỹ thế kỷ XIX

Quá trình mở rộng lãnh thổ của Mỹ trong thế kỷ XIX là một giai đoạn quan trọng trong lịch sử phát triển của quốc gia này. Sau khi giành được độc lập, Mỹ đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc xây dựng và mở rộng lãnh thổ. Sự phát triển kinh tế, chính trị và xã hội đã tạo ra nhu cầu bức thiết về việc mở rộng lãnh thổ để đáp ứng nhu cầu thị trường và bảo vệ quyền lợi quốc gia. Các sự kiện như thương vụ Louisiana, sáp nhập Texas và chiến tranh với Mexico đã đóng vai trò quan trọng trong việc xác định biên giới của Mỹ.

1.1. Bối cảnh lịch sử và yêu cầu mở rộng lãnh thổ

Sau chiến tranh giành độc lập, Mỹ cần một thị trường rộng lớn để phát triển kinh tế. Bối cảnh quốc tế và khu vực đã tạo ra áp lực cho Mỹ trong việc mở rộng lãnh thổ. Các cường quốc châu Âu như Anh, Pháp và Tây Ban Nha vẫn còn ảnh hưởng mạnh mẽ trong khu vực, khiến Mỹ phải tìm cách khẳng định vị thế của mình.

1.2. Những thách thức trong quá trình mở rộng lãnh thổ

Mỹ đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình mở rộng lãnh thổ, bao gồm vấn đề chế độ nô lệ, xung đột với các bộ lạc bản địa và sự phản đối từ các cường quốc châu Âu. Những thách thức này đã ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại và nội bộ của Mỹ trong suốt thế kỷ XIX.

II. Các phương pháp mở rộng lãnh thổ Mỹ trong thế kỷ XIX

Mỹ đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để mở rộng lãnh thổ, từ thương vụ mua bán đến các cuộc chiến tranh. Những phương pháp này không chỉ giúp Mỹ mở rộng lãnh thổ mà còn tạo ra những thay đổi lớn trong cấu trúc xã hội và kinh tế của quốc gia.

2.1. Thương vụ Louisiana Khởi đầu cho sự bành trướng

Thương vụ Louisiana vào năm 1803 là một trong những sự kiện quan trọng nhất trong quá trình mở rộng lãnh thổ của Mỹ. Mỹ đã mua lại vùng đất rộng lớn từ Pháp, mở ra cơ hội cho việc phát triển kinh tế và dân cư.

2.2. Sáp nhập Texas và chiến tranh với Mexico

Sáp nhập Texas vào năm 1845 và cuộc chiến tranh với Mexico (1846-1848) đã giúp Mỹ mở rộng lãnh thổ về phía Tây Nam. Những sự kiện này không chỉ thay đổi bản đồ mà còn tạo ra những xung đột nội bộ về vấn đề chế độ nô lệ.

2.3. Thương vụ Gadsden và Alaska Hoàn thiện biên giới

Thương vụ Gadsden (1854) và việc mua Alaska (1867) đã hoàn thiện biên giới của Mỹ. Những thương vụ này không chỉ giúp Mỹ mở rộng lãnh thổ mà còn tạo ra những cơ hội mới cho phát triển kinh tế và xã hội.

III. Tác động của quá trình mở rộng lãnh thổ đến sự phát triển của Mỹ

Quá trình mở rộng lãnh thổ đã có những tác động sâu sắc đến sự phát triển của Mỹ, từ việc thay đổi cấu trúc dân cư đến sự phát triển kinh tế và văn hóa. Những tác động này đã định hình bản sắc và chính sách của Mỹ trong thế kỷ XIX.

3.1. Những thay đổi về thành phần và phân bố dân cư

Mở rộng lãnh thổ đã dẫn đến sự gia tăng dân số và sự đa dạng về văn hóa. Nhiều người di cư từ châu Âu đã đến Mỹ, tạo ra một xã hội đa dạng và phong phú.

3.2. Chuyển biến về kinh tế và xã hội

Sự mở rộng lãnh thổ đã thúc đẩy sự phát triển kinh tế, đặc biệt là trong nông nghiệp và công nghiệp. Tuy nhiên, nó cũng tạo ra những xung đột xã hội, đặc biệt là về vấn đề chế độ nô lệ.

3.3. Tác động đến chính sách đối ngoại của Mỹ

Quá trình mở rộng lãnh thổ đã định hình chính sách đối ngoại của Mỹ, từ việc ngăn chặn sự can thiệp của các cường quốc châu Âu đến việc khẳng định vị thế của mình trong khu vực Mỹ-Latin.

IV. Kết luận về quá trình mở rộng lãnh thổ Mỹ thế kỷ XIX

Quá trình mở rộng lãnh thổ của Mỹ trong thế kỷ XIX không chỉ là một giai đoạn quan trọng trong lịch sử phát triển của quốc gia này mà còn để lại những bài học quý giá về chính sách đối ngoại và nội bộ. Những tác động của quá trình này vẫn còn ảnh hưởng đến Mỹ cho đến ngày nay.

4.1. Tương lai của chính sách mở rộng lãnh thổ

Chính sách mở rộng lãnh thổ đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển của Mỹ. Tuy nhiên, những thách thức mới trong thế kỷ XXI đòi hỏi Mỹ phải điều chỉnh chính sách để phù hợp với bối cảnh toàn cầu.

4.2. Bài học từ quá trình mở rộng lãnh thổ

Quá trình mở rộng lãnh thổ của Mỹ cung cấp những bài học quý giá về sự cần thiết phải cân bằng giữa phát triển và bảo vệ quyền lợi của các nhóm dân cư khác nhau. Những bài học này vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong thế kỷ XIX, Hoa Kỳ trải qua một quá trình mở rộng lãnh thổ mạnh mẽ, từ 13 bang ban đầu đến 30 bang vào giữa thế kỷ, với lãnh thổ mở rộng từ bờ Đông Đại Tây Dương đến bờ Tây Thái Bình Dương. Quá trình này diễn ra trong bối cảnh quốc tế phức tạp, khi các cường quốc châu Âu như Anh, Pháp, Tây Ban Nha và Nga vẫn còn ảnh hưởng tại Bắc Mỹ. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích quá trình mở rộng lãnh thổ Hoa Kỳ từ năm 1803 với thương vụ Louisiana đến năm 1898 với sự kiện sáp nhập quần đảo Hawaii, đồng thời đánh giá tác động của quá trình này đến sự phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các sự kiện lịch sử diễn ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ và các khu vực liên quan như Bắc Mỹ, Mỹ Latinh, cũng như quan hệ với các cường quốc châu Âu. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ bản chất chính sách bành trướng của Hoa Kỳ, đồng thời cung cấp cái nhìn tổng thể về sự phát triển của quốc gia này trong thế kỷ XIX. Qua đó, luận văn góp phần làm sáng tỏ nguồn gốc và động lực thúc đẩy sự phát triển của Hoa Kỳ, cũng như ảnh hưởng của quá trình mở rộng lãnh thổ đối với vị thế quốc tế của nước này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm nền tảng lý luận, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu lịch sử như chọn lọc, phân loại, tổng hợp tư liệu. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Học thuyết “Sứ mệnh hiển nhiên” (Manifest Destiny): Đây là học thuyết chính trị và tư tưởng biện minh cho việc mở rộng lãnh thổ Hoa Kỳ, cho rằng việc mở rộng từ Đại Tây Dương đến Thái Bình Dương là vận mệnh thiêng liêng do Thượng đế giao phó, nhằm truyền bá chế độ dân chủ và phát triển kinh tế.

• Chủ nghĩa bành trướng và chính sách đối ngoại: Phân tích các chính sách ngoại giao, thương thuyết, và các hiệp ước nhằm mở rộng lãnh thổ, đồng thời loại bỏ ảnh hưởng của các cường quốc châu Âu tại Bắc Mỹ và Mỹ Latinh.

Các khái niệm chính bao gồm: mở rộng lãnh thổ, chế độ nô lệ, nội chiến Hoa Kỳ, phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa, và chính sách đối ngoại Hoa Kỳ thế kỷ XIX.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp phân tích chính sách và so sánh đối chiếu. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tài liệu lịch sử, hiệp ước, văn bản pháp luật, báo cáo kinh tế và xã hội, cùng các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các sự kiện, chính sách và tác động liên quan đến quá trình mở rộng lãnh thổ Hoa Kỳ trong thế kỷ XIX, được chọn lọc kỹ lưỡng để đảm bảo tính hệ thống và khách quan.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích nội dung: Đánh giá các sự kiện lịch sử, chính sách và tác động dựa trên bối cảnh quốc tế và nội địa.

• So sánh đối chiếu: So sánh các giai đoạn mở rộng lãnh thổ, chính sách đối ngoại và tác động kinh tế xã hội giữa các thời kỳ.

• Phân tích định lượng: Sử dụng số liệu về dân số, sản lượng công nghiệp, nông nghiệp, và phát triển hạ tầng giao thông để minh họa sự phát triển kinh tế.

Timeline nghiên cứu tập trung từ năm 1803 (thương vụ Louisiana) đến năm 1898 (sáp nhập Hawaii), bao quát các sự kiện chính như mua Florida (1819), sáp nhập Texas (1845), Oregon (1846), Alaska (1867), và các tác động sau nội chiến (1861-1865).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mở rộng lãnh thổ qua các thương vụ và hiệp ước quan trọng:

   • Thương vụ Louisiana (1803) đã tăng gấp đôi diện tích lãnh thổ Hoa Kỳ với giá 15 triệu USD, mở đầu cho quá trình Tây tiến.
   • Hiệp ước Adams-Onís (1819) mua Florida, hoàn chỉnh biên giới phía Đông Nam, mở rộng lãnh thổ chiến lược.
   • Sáp nhập Texas (1845) và Oregon (1846) mở rộng lãnh thổ phía Tây Nam và Tây Bắc, với dân số di cư tăng nhanh, tạo áp lực phát triển kinh tế.
   • Thương vụ Alaska (1867) và sáp nhập Hawaii (1898) đánh dấu sự mở rộng ra ngoài lục địa, khẳng định vị thế đế quốc mới.

2. Tác động kinh tế và xã hội của mở rộng lãnh thổ:

   • Dân số tăng nhanh, đặc biệt ở các bang mới, với dòng di cư ước tính hàng triệu người từ Đông sang Tây.
   • Sản lượng công nghiệp tăng mạnh, năm 1850 giá trị sản xuất công nghiệp vượt giá trị nông nghiệp, sản lượng gang thép tăng từ 600.000 tấn (1850) lên 988.000 tấn (1860).
   • Nông nghiệp phát triển với diện tích canh tác tăng gấp đôi từ 160 triệu lên 320 triệu hécta (1860-1910), sản lượng lương thực và bông tăng gấp 3 lần (1840-1860).
   • Hệ thống giao thông phát triển mạnh với 166.000 dặm đường sắt vào năm 1890, tạo điều kiện kết nối kinh tế và xã hội.

3. Chế độ nô lệ là rào cản và nguyên nhân dẫn đến nội chiến:

   • Chế độ nô lệ mở rộng sang các bang mới gây mâu thuẫn gay gắt giữa miền Bắc và miền Nam.
   • Nội chiến (1861-1865) kết thúc chế độ nô lệ, mở đường cho sự phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa đồng bộ.

4. Chính sách đối ngoại và học thuyết “Sứ mệnh hiển nhiên”:

   • Học thuyết này trở thành cơ sở chính trị và tư tưởng cho việc mở rộng lãnh thổ, truyền bá dân chủ và loại bỏ ảnh hưởng châu Âu.
   • Chính sách đối ngoại tích cực, bao gồm các thương vụ mua bán đất đai và can thiệp quân sự, giúp Hoa Kỳ khẳng định vị thế ở Bắc Mỹ và Mỹ Latinh.

Thảo luận kết quả

Quá trình mở rộng lãnh thổ Hoa Kỳ trong thế kỷ XIX là kết quả của sự kết hợp giữa nhu cầu phát triển kinh tế, áp lực dân số và chính sách đối ngoại quyết đoán. Việc mua Louisiana và Florida không chỉ mở rộng lãnh thổ mà còn giải quyết các vấn đề chiến lược về giao thương và an ninh biên giới. Sự phát triển hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường sắt, đã tạo điều kiện cho sự di cư và phát triển kinh tế ở các vùng đất mới.

Chế độ nô lệ là một rào cản lớn đối với sự phát triển đồng bộ của Hoa Kỳ, dẫn đến nội chiến đẫm máu nhưng cũng là bước ngoặt quan trọng để chuyển sang nền kinh tế tư bản chủ nghĩa hiện đại. Học thuyết “Sứ mệnh hiển nhiên” không chỉ là lý thuyết chính trị mà còn là công cụ để chính phủ Hoa Kỳ hợp pháp hóa các hành động bành trướng lãnh thổ.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn hệ thống hóa quá trình mở rộng lãnh thổ một cách toàn diện, kết hợp phân tích kinh tế, xã hội và chính trị, đồng thời làm rõ vai trò của các hiệp ước và chính sách đối ngoại trong việc hình thành Hoa Kỳ hiện đại. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng dân số, sản lượng công nghiệp và nông nghiệp, cũng như bản đồ mở rộng lãnh thổ qua các giai đoạn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu lịch sử đa chiều:
   Khuyến nghị các nhà nghiên cứu tiếp tục khai thác các nguồn tư liệu đa dạng để làm sáng tỏ các khía cạnh kinh tế, xã hội và chính trị trong quá trình mở rộng lãnh thổ, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về lịch sử Hoa Kỳ.

2. Phát triển giáo dục lịch sử quốc gia:
   Đề xuất các cơ quan giáo dục tích hợp nội dung về quá trình mở rộng lãnh thổ và tác động của nó vào chương trình giảng dạy, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử phát triển đất nước.

3. Bảo tồn và phát huy giá trị di sản lịch sử:
   Các cơ quan quản lý văn hóa và lịch sử cần phối hợp bảo tồn các di tích, tài liệu liên quan đến các sự kiện mở rộng lãnh thổ, đồng thời phát triển du lịch lịch sử nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng.

4. Nâng cao hợp tác quốc tế trong nghiên cứu lịch sử:
   Khuyến khích hợp tác giữa các học giả trong và ngoài nước để trao đổi tư liệu, phương pháp nghiên cứu, góp phần làm sáng tỏ các mối quan hệ quốc tế trong lịch sử Hoa Kỳ.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp của các trường đại học, viện nghiên cứu, cơ quan quản lý văn hóa và giáo dục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học giả ngành Lịch sử:
   Luận văn cung cấp tài liệu hệ thống về quá trình mở rộng lãnh thổ Hoa Kỳ, giúp sinh viên và nhà nghiên cứu có cơ sở để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.

2. Chuyên gia chính sách và ngoại giao:
   Hiểu rõ lịch sử mở rộng lãnh thổ và chính sách đối ngoại Hoa Kỳ giúp các chuyên gia phân tích chính sách hiện đại và dự báo xu hướng quan hệ quốc tế.

3. Giáo viên và nhà giáo dục:
   Tài liệu này hỗ trợ giảng dạy lịch sử thế giới và lịch sử Hoa Kỳ, giúp truyền đạt kiến thức một cách hệ thống và sinh động.

4. Cộng đồng nghiên cứu văn hóa và xã hội:
   Luận văn phân tích tác động văn hóa và xã hội của quá trình mở rộng lãnh thổ, cung cấp góc nhìn đa chiều cho các nhà nghiên cứu văn hóa, xã hội học.

Câu hỏi thường gặp

1. Quá trình mở rộng lãnh thổ Hoa Kỳ bắt đầu từ khi nào?
   Quá trình này bắt đầu từ năm 1803 với thương vụ Louisiana, khi Hoa Kỳ mua lại vùng đất rộng lớn từ Pháp, mở đầu cho việc mở rộng lãnh thổ về phía Tây.

2. Học thuyết “Sứ mệnh hiển nhiên” có vai trò gì trong quá trình mở rộng lãnh thổ?
   Đây là học thuyết chính trị biện minh cho việc mở rộng lãnh thổ, cho rằng Hoa Kỳ có sứ mệnh thiêng liêng mở rộng từ Đại Tây Dương đến Thái Bình Dương để truyền bá dân chủ và phát triển kinh tế.

3. Chế độ nô lệ ảnh hưởng thế nào đến quá trình mở rộng lãnh thổ?
   Chế độ nô lệ là nguyên nhân gây mâu thuẫn giữa miền Bắc và miền Nam, dẫn đến nội chiến (1861-1865). Nội chiến kết thúc chế độ nô lệ, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế đồng bộ và mở rộng lãnh thổ hiệu quả hơn.

4. Các hiệp ước quan trọng nào đã giúp Hoa Kỳ mở rộng lãnh thổ?
   Các hiệp ước quan trọng gồm Hiệp ước Louisiana (1803), Hiệp ước Adams-Onís (1819) mua Florida, Hiệp ước Guadalupe Hidalgo (1848) sau chiến tranh với Mexico, và các thương vụ mua Alaska (1867) và Hawaii (1898).

5. Tác động kinh tế của việc mở rộng lãnh thổ là gì?
   Việc mở rộng lãnh thổ tạo điều kiện cho phát triển nông nghiệp, công nghiệp và giao thông vận tải, thúc đẩy dân số di cư, mở rộng thị trường nội địa, và nâng cao vị thế kinh tế Hoa Kỳ trên thế giới.

Kết luận

• Quá trình mở rộng lãnh thổ Hoa Kỳ trong thế kỷ XIX là nhân tố quyết định cho sự phát triển kinh tế, xã hội và chính trị của quốc gia này.
• Các thương vụ mua bán đất đai và hiệp ước quốc tế đã giúp Hoa Kỳ mở rộng lãnh thổ từ 13 bang ban đầu lên 30 bang, đồng thời mở rộng ảnh hưởng ra ngoài lục địa.
• Nội chiến Hoa Kỳ (1861-1865) là bước ngoặt lịch sử, kết thúc chế độ nô lệ, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa đồng bộ.
• Học thuyết “Sứ mệnh hiển nhiên” đóng vai trò quan trọng trong việc hợp pháp hóa chính sách bành trướng và mở rộng lãnh thổ.
• Nghiên cứu này cung cấp cơ sở để tiếp tục phân tích sâu hơn về lịch sử Hoa Kỳ và chính sách đối ngoại hiện đại, đồng thời khuyến nghị các bước phát triển giáo dục và bảo tồn di sản lịch sử.

Next steps: Khuyến khích mở rộng nghiên cứu về tác động văn hóa xã hội và chính sách đối ngoại Hoa Kỳ thế kỷ XX, đồng thời phát triển các chương trình giáo dục lịch sử toàn diện hơn.

Các nhà nghiên cứu, giáo viên và chuyên gia chính sách nên sử dụng luận văn này làm tài liệu tham khảo để nâng cao hiểu biết về lịch sử phát triển Hoa Kỳ và áp dụng vào nghiên cứu, giảng dạy và hoạch định chính sách.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------------------ KHOA THỊ HẰNG QUÁ TRÌNH MỞ RỘNG LÃNH THỔ MỸ TRONG THẾ KỶ XIX LUẬN VĂN THẠC SỸ LỊCH SỬ Hà Nội-2012 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------------------------------- KHOA THỊ HẰNG QUÁ TRÌNH MỞ RỘNG LÃNH THỔ MỸ TRONG THẾ KỶ XIX Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành: Lịch sử Thế giới Mã số: 602250 Người hướng dẫn khoa học: TS. Trần Thiện Thanh Hà Nội-2012 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài 3 2.Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4 3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9 4.Phương pháp nghiên cứu 9 5. Bố cục luận văn 10 NỘI DUNG Chương 1: Tình hình nước Mĩ và yêu cầu mở rộng lãnh thổ Mĩ trong thế kỷ XIX 1. Bối cảnh quốc tế và khu vực 11 1.Bối cảnh quốc tế 11 1.Bối cảnh khu vực 13 1. Tình hình nước Mĩ và yêu cầu mở rộng lãnh thổ Mĩ 14 1. Nước Mĩ nửa đầu thế kỷ XIX 1. Sự phát triển nền kinh tế tự chủ và yêu cầu mở rộng 14 thị trường dân tộc 1. Chế độ nô lệ - rào cản đối với việc mở rộng và 20 thống nhất lãnh thổ 1. Nước Mĩ nửa sau thế kỷ XIX 22 1. Nội chiến 1861-1865- kết thúc chế độ nô lệ ở Mĩ 22 1.Những chuyển biến kinh tế - cơ sở cho sự bành 25 trướng lãnh thổ 1.Sự hình thành học thuyết “sứ mệnh hiển nhiên”- tiền 31 đề luận của chính sách bành trướng của Mĩ Chương 2: Mở rộng lãnh thổ Mĩ trong thế kỷ XIX 2.Thương vụ Lousianna-mở đầu quá trình Tây tiến (1803) 37 2. Vấn đề Florida- mở rộng biên giới phía Đông Nam 41 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Sáp nhập Oregon (1818-1846)- mở rộng lãnh thổ phía 46 Tây Bắc 2. Sáp nhập Texas (1845), hiệp ước Guadalupe Hidalgo 49 (1848)- mở rộng lãnh thổ phía Tây Nam 2. Thương vụ Gadsden (1854) - hoàn chỉnh biên giới phía 53 Tây Nam 2. Thương vụ Alaska(1867) và cuộc xâm chiếm Hawaii 55 (1898)-kết thúc quá trình mở rộng lãnh thổ Chương 3: Tác động của quá trình mở rộng lãnh thổ đối với sự phát triển của Mĩ 3. Những thay đổi về thành phần và phân bố dân cư 60 3. Chuyển biến về kinh tế, xã hội 63 3. Tác động đối với sự hình thành một số yếu tố cấu thành 74 đặc điểm văn hoá Mĩ 3. Tác động đối với việc thực hiện chính sách đối ngoại. 76 KẾT LUẬN 80 TÀI LIỆU THAM KHẢO 83 PHỤ LỤC 88 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Sau Chiến tranh giành độc lập (1773-1783), một đất nước tự chủ ở Bắc Mĩ đã xuất hiện với tên gọi Hợp chúng quốc Mĩ. Thắng lợi của nhân dân Mĩ tạo điều kiện cho nền kinh tế công thương nghiệp tư bản miền Bắc phát triển trên cơ sở kế thừa những thành tựu cách mạng kĩ thuật mới với những tiềm năng to lớn như tài nguyên, nhân công,. đồng thời cũng bảo vệ quyền lợi của các chủ nô, mở đường cho sự phát triển của chế độ nô lệ đồn điền ở miền Nam. Sự phát triển nhanh chóng của hai mô hình kinh tế đặt ra yêu cầu bức thiết về một thị trường rộng lớn. Trước yêu cầu đó, chính phủ Mĩ đã đề ra nhiều chính sách thúc đẩy sự phát triển đất nước và thoả mãn cơn khát thị trường trong đó có Sắc lệnh Tây Bắc (1787). Sắc lệnh này đặt nền tảng cho việc di dân đến những vùng đất mới, xác định đường ranh giới mới cho nước Mĩ. Tuy nhiên, Mĩ đang gặp rất nhiều khó khăn. Thứ nhất, sau khi giành độc lập, nước Mĩ vẫn còn nhiều vấn đề phải giải quyết, như: khôi phục nền kinh tế, ổn định đời sống xã hội, và đặc biệt là vấn đề xóa bỏ hay chấp nhận chế độ nô lệ. Thứ hai, Mĩ đang bị kiềm toả bởi các nước Anh, Pháp, Tây Ban Nha và Nga ngay trong khu vực Bắc Mĩ. Mặc dù Anh buộc phải công nhận nền độc lập của Mĩ (1783) nhưng với thực lực yếu, nếu Mĩ không có chiến lược tốt có thể nền độc lập đó sẽ bị mất vào tay của Anh hoặc Pháp. Trong khi đó, đến cuối thế kỷ XIX, thế giới đã được “phân chia xong”, đối với những nước ra đời sau như Mĩ, việc bành trướng ra bên ngoài là rất khó khăn. Chính vì thế, Mĩ đã đề ra học thuyết Monroe nhằm ngăn cản và hạn chế sự có mặt của các nước châu Âu ở Mĩ-Latinh, từ đó dần biến khu vực này thành “sân sau” của mình. Để thực hiện mục tiêu đó, Mĩ đã tiến hành mở rộng lãnh thổ xuống phía Tây Nam bằng cách giải quyết vấn đề Florida (1819), sáp nhập Texas, tiến hành cuộc chiến tranh với Mexico (1845-1846) và thực hiện thương vụ Gasden Purchase (1854). Hệ quả là, Mĩ không những xác lập hành lang bảo vệ biên giới mà còn tạo dựng một địa bàn chiến lược giúp Mĩ mở rộng ảnh hưởng xuống 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khu vực MĩLatinh. Qua đó, xây dựng cho Mĩ một “mảnh đất riêng” mà các nước Phương Tây khó có thể chạm vào. Bằng con đường mở rộng lãnh thổ, từ 13 bang ban đầu, đến năm 1800 Mĩ có 16 bang, rồi 19 bang (1816), 26 bang (1836-1844). Đến giữa thế kỷ XIX, số bang đã tăng lên 30, lãnh thổ Mĩ mở rộng từ bờ đông giáp Đại Tây Dương đến bờ tây giáp Thái Bình Dương. Vậy quá trình đó đã diễn ra như thế nào? Tác động ra sao đến nước Mĩ? Đó là những vấn đề quan trọng tôi muốn tìm hiểu trong phạm vi luận văn “Quá trình mở rộng lãnh thổ Mĩ trong thế kỷ XIX”. Việc nghiên cứu đề tài này giúp chúng ta có nhận thức tổng quát và hệ thống hơn về lịch sử nước Mĩ từ thời lập quốc cho đến thế kỷ XIX, cũng như những chính sách của Mĩ trong việc ổn định đất nước, ứng đối với Anh, Pháp, Tây Ban Nha để mở rộng lãnh thổ nhằm thoát khỏi sự bao vây và kiềm toả của những nước này, giành chỗ đứng cho Mĩ ở khu vực và từ đó mở rộng ảnh hưởng ra bên ngoài. Bên cạnh đó, nghiên cứu “Quá trình mở rộng lãnh thổ Mĩ trong thế kỷ XIX” sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất của chính sách ngoại giao Mĩ cũng như những ảnh hưởng và tác động của nó đối với nước Mĩ và một số nước trên thế giới.Lịch sử nghiên cứu vấn đề Quá trình mở rộng lãnh thổ Mĩ là vấn đề thu hút sự quan tâm nghiên cứu các học giả trong và ngoài nước. Ở ngoài nước: Các nhà nghiên cứu đặc biệt là giới sử học Mĩ đã có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị. Trước tiên phải nói tới một số công trình mang tính tổng quan như cuốn “Khái quát lịch sử nước Mĩ” của tác giả Howard Cincotta, hay cuốn “42 đời tổng thống Mĩ” của William A Degregorio, “Lịch sử Mĩ” của Franck L. Đây là những tác phẩm mang tính khái quát, hệ thống những sự kiện diễn ra trong lịch sử nước Mĩ từ khi lập quốc đến ngày nay. Qua những tác phẩm này, người đọc có nhận thức tổng quan về lịch sử nước Mĩ. Một số cuốn sách khác như “Khái quát về kinh tế Mĩ” của Robert L.Mc Can, Mark Perlman, William H. Peterson, cuốn “Khái quát về địa lý Mĩ” của Stephen S.Birdsall, John Florin là những công trình 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] viết về từng khía cạnh cụ thể, trong đó có đề cập tới việc mở rộng lãnh thổ và những tác động của nó đến nền kinh tế Mĩ. Cuốn “Lịch sử Mĩ: Những vấn đề quá khứ” của Irwin Unger đề cập khá chi tiết những sự kiện diễn ra trong quá khứ từ những người Mĩ đầu tiên đến khi có sự xâm nhập của những người châu Âu vào châu Mĩ, đặc biệt là từ sau phát kiến địa lý của Columbus năm 1492 cho đến khi Mĩ trở thành một nước đế quốc. Tác phẩm này cũng đã đề cập tới từng giai đoạn phát triển của nước Mĩ đặc biệt là những vấn đề liên quan đến quá trình mở rộng lãnh thổ của Mĩ như việc mua Louisiana, Florida, Oregon, Texas, Alaska, Hawaii,. đem đến cho người đọc cái nhìn tổng quan ứng với những điều kiện lịch sử diễn ra ở giai đoạn đó. Bên cạnh đó, cuốn “America: Past and Present” của các tác giả Robert A.Fredrickson cũng cho chúng ta thấy một bức tranh toàn cảnh về nước Mĩ từ thời kỳ lập quốc cho đến hiện nay, đặc biệt là những sự kiện diễn ra vào thế kỷ XIX. Hay cuốn “American history: The early years to 1877” của Donald A.Ritchie, cuốn “History of the United States Vol. 2: Civil war to the Present” của Thomas V.Appy cung cấp những thông tin cụ thể về sự phát triển kinh tế- xã hội và việc mở rộng lãnh thổ Mĩ trong nửa đầu thế kỷ XIX. Những tác phẩm này đã đề cập những vấn đề hết sức căn bản và những ý đồ chính trị của Mĩ trong thế kỷ XIX, và đồng thời bộc lộ những quan điểm của giới sử học Mĩ về thời kỳ lịch sử này. Ngoài ra, một số tác phẩm khác nữa như “The awakening of American Nationalism 1815-1828” (Sự thức tỉnh chủ nghĩa dân tộc Mĩ 1815- 1828), “History of the United State of America during the administrations of Thomas Jefferson” (Lịch sử nước Mĩ trong nhiệm kỳ của Tổng thống Thomas Jefferson) của Henry Adam, cũng nghiên cứu rất kỹ về nước Mĩ trong nửa đầu của thế kỷ XIX và những vấn đề, sự kiện cụ thể trong thời gian nắm quyền của các Tổng thống như Thomas Jefferson, Madison, James Monroe,. đồng thời cung cấp những văn bản gốc có giá trị liên quan tới chủ trương của các tổng thống trong việc mở rộng lãnh thổ. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đặc biệt, phải nói tới tác phẩm “A Diplomatic history of the United States” của Samuel Flagg Benis. Đây là cuốn sách trình bày khá rõ về chính sách đối ngoại của Mĩ qua các thời kỳ từ thế kỷ XVI cho đến đầu thế kỷ XX, trong đó đề cập mối quan hệ của Mĩ với các nước như Anh, Pháp, Tây Ban Nha. ở thế kỷ XIX và chính sách đối ngoại của nước Mĩ với các nước ở Châu Âu cũng như các thương vụ, hiệp ước được ký kết nhằm trao đổi hoặc buộc những nước này phải từ bỏ quyền kiểm soát những vùng đất ở Bắc Mĩ. Bên cạnh đó, cuốn “A diplomatic history of the America people” của Thomas A.