Luận Án Tiến Sĩ Về Mở Rộng Cơ Sở Thuế Ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích và đề xuất giải pháp mở rộng cơ sở thuế tại Việt Nam, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế và phát triển kinh tế.

• Tác giả: Lê Mạnh Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thanh Hoài
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Mở Rộng Cơ Sở Thuế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CƠ SỞ THUẾ VÀ MỞ RỘNG CƠ SỞ THUẾ
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về chính sách thuế có nội dung về cơ sở thuế
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.3. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Các công tình nghiên cứu về cơ sở thuế và mở rộng cơ sở thuế
• 1.2.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.2.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.3. NHẬN XÉT CHUNG VỀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đánh giá kết quả nghiên cứu
• 1.3.2. Khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CƠ SỞ THUẾ VÀ MỞ RỘNG CƠ SỞ THUẾ
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ THUẾ
• 2.1.1. Khái quát cơ sở thuế
• 2.1.2. Các yếu tố xác định cơ sở thuế
• 2.1.2.1. Phạm vi của đối tượng chịu thuế
• 2.1.2.2. Miễn thuế, giảm thuế
• 2.1.2.3. Ngưỡng đánh thuế
• 2.1.2.4. Các khoản chi phí được trừ (khấu trừ)
• 2.1.2.5. Lỗ kết chuyển
• 2.1.3. Nguyên tắc thiết lập cơ sở thuế
• 2.1.3.1. Nguyên tắc thiết lập cơ sở thuế tiêu dùng
• 2.1.3.2. Nguyên tắc thiết lập cơ sở thuế thu nhập
• 2.1.3.3. Nguyên tắc thiết lập cơ sở thuế tài sản
• 2.2. MỞ RỘNG CƠ SỞ THUẾ
• 2.2.1. Khái niệm mở rộng cơ sở thuế
• 2.2.2. Tác động của mở rộng cơ sở thuế
• 2.2.2.1. Tác động tích cực của việc mở rộng cơ sở thuế
• 2.2.2.2. Tác động tiêu cực của việc mở rộng cơ sở thuế
• 2.2.3. Nội dung mở rộng cơ sở thuế
• 2.2.3.1. Bổ sung các hoạt động kinh tế mới vào diện chịu thuế
• 2.2.3.2. Thu hẹp các đối tượng không chịu thuế và các đối tượng được miễn thuế
• 2.2.3.3. Không qui định ngưỡng hoặc qui định mức ngưỡng chịu thuế thấp
• 2.2.3.4. Các khoản chi phí khấu trừ (các khoản giảm trừ)
• 2.2.3.5. Đảm bảo cơ sở thuế thực tế phù hợp với cơ sở thuế danh nghĩa
• 2.2.3.6. Tăng giá trị cơ sở thuế
• 2.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến mở rộng cơ sở thuế
• 2.3. XU HƯỚNG MỞ RỘNG CƠ SỞ THUẾ Ở CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 2.3.1. Xu hướng mở rộng cơ sở thuế ở các nước trên thế giới
• 2.3.1.1. Mở rộng cơ sở thuế tiêu dùng để bù đắp sự suy giảm nguồn thu từ thuế xuất khẩu, nhập khẩu
• 2.3.1.2. Mở rộng cơ sở tính thuế của các sắc thuế thu nhập với mức thuế suất thấp hơn để tăng thu NSNN
• 2.3.1.3. Đề cao tính trung lập của hệ thống thuế đối với các hoạt động đầu tư và kinh doanh thông qua việc xóa bớt những ưu đãi, miễn, giảm thuế
• 2.3.1.4. Mở rộng cơ sở thuế đánh vào tài sản thông qua việc bao quát các giai đoạn, hình thức của tài sản
• 2.3.1.5. Áp dụng phương thức đánh thuế riêng đối với từng loại tài sản
• 2.3.1.6. Giảm bớt các trường hợp miễn, giảm thuế đánh vào tài sản
• 2.3.1.7. Chính sách thuế mới bao quát các hoạt động trong nền kinh tế số
• 2.3.1.8. Ban hành Luật thuế khí thải nhà kính
• 2.3.2. Những bài học đối với Việt Nam
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CƠ SỞ THUẾ Ở VIỆT NAM VÀ KHẢ NĂNG MỞ RỘNG CƠ SỞ THUẾ Ở VIỆT NAM
• 3.1. KHÁI QUÁT VỀ THỰC TRẠNG CƠ SỞ THUẾ Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Thực trạng cơ sở thuế tiêu dùng
• 3.1.1.1. Thuế giá trị gia tăng
• 3.1.1.2. Thuế tiêu thụ đặc biệt
• 3.1.1.3. Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
• 3.1.1.4. Thuế bảo vệ môi trường
• 3.1.2. Thực trạng cơ sở thuế thu nhập
• 3.1.2.1. Thuế thu nhập doanh nghiệp
• 3.1.2.2. Thuế thu nhập cá nhân
• 3.1.3. Thực trạng cơ sở thuế tài sản
• 3.1.3.1. Thuế sử dụng đất nông nghiệp
• 3.1.3.2. Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp
• 3.1.3.3. Thuế tài nguyên
• 3.2. KẾT QUẢ THU NSNN Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2009- 2021
• 3.2.1. Những kết quả đạt được
• 3.2.1.1. Hệ thống chính sách thuế ở Việt Nam góp phần đảm bảo động viên nguồn thu chủ yếu cho NSNN
• 3.2.1.2. Cơ sở thuế được qui định trong hệ thống chính sách thuế đang dần được vận hành theo hướng minh bạch, phù hợp với thực tiễn và công tác quản lý thu
• 3.2.1.3. Cơ sở thuế được qui định trong các chính sách thuế dần được bổ sung, hoàn thiện để phù hợp với thông lệ quốc tế và chống xói mòn nguồn thu NSNN
• 3.2.2. Hạn chế và khả năng MRCST ở Việt Nam những năm sắp tới
• 3.2.2.1. Các qui định về đối tượng chịu thuế trong các luật thuế còn hẹp
• 3.2.2.2. Còn nhiều đối tượng không chịu thuế được qui định trong các luật thuế
• 3.2.2.3. Còn nhiều trường hợp được miễn thuế, ưu đãi thuế
• 3.2.2.4. Các khoản chi phí được khấu trừ (giảm trừ) còn bất cập
• 3.2.2.5. Tác động của ưu đãi thuế thu nhập đối với mục tiêu thu hút FDI chưa hiệu quả đồng thời gây suy giảm cơ sở thuế
• 3.2.2.6. Thiếu thống nhất giữa cơ sở thuế danh nghĩa và cơ sở thuế thực
• 3.2.2.7. Chính sách thuế chưa bao quát hết các hoạt động mới phát sinh trong nền kinh tế, gây nên hiện tượng thu hẹp cơ sở thuế
• 3.3. PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỞ RỘNG CƠ SỞ THUẾ Ở VIỆT NAM TRÊN CƠ SỞ KẾT QUẢ ĐIỀU TRA KHẢO SÁT
• 3.3.1. Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu
• 3.3.2. Hệ thống số liệu và phương pháp khảo sát, thu thập số liệu
• 3.3.3. Thống kê mô tả các nhân tố/thang đo dùng trong mô hình nghiên cứu
• 3.3.3.1. Biến số gắn với nhân tố Xu hướng toàn cầu hóa và tự do hoá thương mại
• 3.3.3.2. Biến số gắn với nhân tố Nhu cầu chi tiêu của nhà nước
• 3.3.3.3. Biến số gắn với nhân tố Bối cảnh kinh tế quốc gia
• 3.3.3.4. Biến số gắn với nhân tố Cơ quan thuế
• 3.3.3.5. Biến số gắn với nhân tố Chính trị, văn hoá-xã hội
• 3.3.3.6. Biến số gắn với Mở rộng cơ sở thuế ở Việt Nam
• 3.3.4. Đánh giá độ tin cậy thang đo
• 3.3.5. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 3.3.6. Phân tích tương quan, phân tích hồi quy và kiểm định các giả thuyết nghiên
• 3.3.6.1. Phân tích tương quan
• 3.3.6.2. Phân tích hồi quy
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP MỞ RỘNG CƠ SỞ THUẾ Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 4.1. DỰ BÁO TÌNH HÌNH KINH TẾ QUỐC TẾ, VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 4.1.1. Dự báo tình hình kinh tế quốc tế, Việt Nam trong thời gian tới
• 4.1.1.1. Dự báo tình hình kinh tế quốc tế
• 4.1.1.2. Dự báo tình hình KT-XH ở Việt Nam
• 4.1.2. Cơ hội và thách thức đối với thu NSNN ở Việt Nam trong thời gian tới
• 4.1.2.1. Thách thức
• 4.2. QUAN ĐIỂM ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP MRCST Ở VIỆT NAM
• 4.3. GIẢI PHÁP MRCST Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 4.3.1. Mở rộng phạm vi áp dụng thuế tiêu dùng
• 4.3.2. Mở rộng cơ sở thuế thu nhập
• 4.3.3. Rà soát để hoàn thiện các khoản chi phí được trừ (giảm trừ) trong chính sách thuế thu nhập
• 4.3.4. Mở rộng phạm vi áp dụng thuế tài sản
• 4.3.4.1. Đối với thuế đánh vào tài sản là bất động sản
• 4.3.5. Hoàn thiện thuế tài nguyên theo hướng mở rộng cơ sở thu
• 4.3.6. Mở rộng cơ sở thuế từ các Luật thuế mới
• 4.3.6.1. Xây dựng Luật Thuế kỹ thuật số phù hợp với nền kinh tế số
• 4.3.6.2. Áp dụng Luật thuế khí thải
• 4.3.7. Hoàn thiện công tác quản lý thuế
• 4.3.7.1. Tăng cường sự phối hợp của các cơ quan chức năng
• 4.3.7.2. Thực hiện “phân đoạn” người nộp thuế
• 4.3.7.3. Tăng cường nguồn lực cho quản lý: bao gồm nguồn lực con người và nguồn lực vật chất phục vụ quản lý
• 4.3.7.4. Giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU KHẢO SÁT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mở Rộng Cơ Sở Thuế Tại Việt Nam

Mở rộng cơ sở thuế tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Việc này không chỉ giúp tăng thu ngân sách nhà nước mà còn đảm bảo tính bền vững cho nền kinh tế. Cơ sở thuế hiện tại đang gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Cần có những giải pháp cụ thể để mở rộng cơ sở thuế, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

1.1. Khái Niệm Mở Rộng Cơ Sở Thuế

Mở rộng cơ sở thuế được hiểu là việc bổ sung các đối tượng chịu thuế mới, mở rộng phạm vi áp dụng các loại thuế hiện có. Điều này giúp tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước và đảm bảo công bằng trong việc đóng góp của các thành phần kinh tế.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Mở Rộng Cơ Sở Thuế

Mở rộng cơ sở thuế không chỉ giúp tăng thu ngân sách mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ, nơi mà nhiều hoạt động kinh tế mới chưa được quản lý thuế hiệu quả.

II. Thực Trạng Cơ Sở Thuế Tại Việt Nam Hiện Nay

Thực trạng cơ sở thuế tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các loại thuế như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc mở rộng đối tượng chịu thuế. Điều này dẫn đến việc ngân sách nhà nước không đạt được mục tiêu đề ra.

2.1. Thực Trạng Thuế Doanh Nghiệp

Thuế thu nhập doanh nghiệp hiện nay đang gặp khó khăn trong việc mở rộng cơ sở thuế. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa được đưa vào diện chịu thuế, dẫn đến thất thu cho ngân sách nhà nước.

2.2. Thực Trạng Thuế Giá Trị Gia Tăng

Thuế giá trị gia tăng cũng đang gặp nhiều thách thức trong việc áp dụng cho các dịch vụ mới. Việc thiếu sót trong quản lý thuế đối với các hoạt động thương mại điện tử là một ví dụ điển hình.

III. Các Thách Thức Trong Việc Mở Rộng Cơ Sở Thuế

Việc mở rộng cơ sở thuế tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như sự thiếu minh bạch trong chính sách thuế, sự phức tạp trong quy định và sự không đồng bộ giữa các cơ quan thuế là những rào cản lớn.

3.1. Thiếu Minh Bạch Trong Chính Sách Thuế

Sự thiếu minh bạch trong chính sách thuế gây khó khăn cho người nộp thuế trong việc hiểu và thực hiện nghĩa vụ thuế của mình. Điều này dẫn đến tình trạng trốn thuế và thất thu ngân sách.

3.2. Sự Không Đồng Bộ Giữa Các Cơ Quan Thuế

Sự không đồng bộ giữa các cơ quan thuế trong việc áp dụng và thực hiện chính sách thuế cũng là một thách thức lớn. Điều này gây ra sự khó khăn trong việc quản lý và thu thuế hiệu quả.

IV. Giải Pháp Mở Rộng Cơ Sở Thuế Tại Việt Nam

Để mở rộng cơ sở thuế tại Việt Nam, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Các giải pháp này không chỉ giúp tăng thu ngân sách mà còn đảm bảo tính công bằng trong việc đóng góp thuế của các thành phần kinh tế.

4.1. Hoàn Thiện Chính Sách Thuế

Cần hoàn thiện chính sách thuế để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Việc này bao gồm việc rà soát và điều chỉnh các quy định về thuế để phù hợp với thực tiễn.

4.2. Tăng Cường Quản Lý Thuế

Tăng cường quản lý thuế thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin và cải cách thủ tục hành chính. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả thu thuế và giảm thiểu tình trạng thất thu.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mở Rộng Cơ Sở Thuế

Việc mở rộng cơ sở thuế không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Các quốc gia khác đã thành công trong việc mở rộng cơ sở thuế có thể là bài học quý giá cho Việt Nam.

5.1. Bài Học Từ Các Quốc Gia Khác

Nhiều quốc gia đã áp dụng thành công các biện pháp mở rộng cơ sở thuế, từ đó tạo ra nguồn thu ổn định cho ngân sách. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này.

5.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Mở Rộng Cơ Sở Thuế

Các nghiên cứu cho thấy việc mở rộng cơ sở thuế có thể mang lại nhiều lợi ích cho ngân sách nhà nước. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để xác định các giải pháp phù hợp.

VI. Kết Luận Về Mở Rộng Cơ Sở Thuế Tại Việt Nam

Mở rộng cơ sở thuế tại Việt Nam là một nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Cần có những giải pháp cụ thể và khả thi để đảm bảo tính bền vững cho ngân sách nhà nước và phát triển kinh tế.

6.1. Tương Lai Của Cơ Sở Thuế Tại Việt Nam

Tương lai của cơ sở thuế tại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng áp dụng các giải pháp mở rộng cơ sở thuế. Điều này sẽ giúp đảm bảo nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước.

6.2. Định Hướng Phát Triển Chính Sách Thuế

Cần có định hướng phát triển chính sách thuế rõ ràng để mở rộng cơ sở thuế. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Mở rộng cơ sở thuế ở Việt Nam" là luận án tiến sĩ chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (Mã số: 9.01) do nghiên cứu sinh Lê Mạnh Thắng thực hiện tại Học viện Tài chính dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Thanh Hoài và PGS. Vương Thị Thu Hiền, hoàn thành năm 2023 tại Hà Nội.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Cải cách hệ thống thuế là nội dung quan trọng nhằm ổn định và tăng thu ngân sách nhà nước (NSNN), phục vụ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH). Tính cấp thiết của đề tài được tác giả luận chứng trên cả hai phương diện:

• Về mặt lý luận:
  1. Mở rộng cơ sở thuế để tăng thu NSNN: Bù đắp sự suy giảm nguồn thu từ thuế xuất khẩu, nhập khẩu trong quá trình thực hiện các cam kết cắt giảm thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do (FTA).
  2. Đảm bảo thu NSNN bền vững: Giảm thiểu rủi ro tài khóa từ việc phụ thuộc vào các nguồn thu kém ổn định (như khai thác tài nguyên thiên nhiên), từng bước khắc phục bội chi ngân sách và gia tăng nợ công, lấy nguồn thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh và tiêu dùng nội địa làm nền tảng.
  3. Thích ứng với bối cảnh kinh tế số: Ngăn chặn hành vi xói mòn cơ sở tính thuế và chuyển dịch lợi nhuận (BEPS), bảo vệ quyền thu thuế đối với các mô hình kinh doanh số và giao dịch xuyên biên giới.
• Về mặt thực tiễn: Sự phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tạo ra nhiều mô hình kinh doanh mới tại Việt Nam như kinh tế liên kết toàn cầu, kinh tế chia sẻ, thương mại điện tử (các dịch vụ gọi xe Grab, Gojek; dịch vụ đặt tour trực tuyến; quảng cáo trực tuyến qua Google, Facebook, TikTok...). Đồng thời, Quyết định số 508/QĐ-TTg ngày 23/4/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030 đã xác định mở rộng cơ sở thuế là định hướng hàng đầu nhằm cơ cấu lại nguồn thu NSNN theo hướng bền vững, công bằng và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Đề xuất các giải pháp mở rộng cơ sở thuế ở Việt Nam giai đoạn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Làm rõ các vấn đề lý luận về cơ sở thuế và mở rộng cơ sở thuế để làm luận cứ khoa học.
  2. Nghiên cứu kinh nghiệm mở rộng cơ sở thuế của một số quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, rút ra bài học cho Việt Nam.
  3. Tổng hợp, phân tích, đánh giá thực trạng cơ sở thuế ở Việt Nam giai đoạn 2009 - 2021; làm rõ kết quả đạt được, hạn chế, nguyên nhân và tiềm năng mở rộng cơ sở thuế.
  4. Định hướng và đề xuất hệ thống giải pháp mở rộng cơ sở thuế tại Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu:

1. Cơ sở thuế là gì? Khung lý thuyết xác định cơ sở thuế và nội dung mở rộng cơ sở thuế gồm những gì?
2. Kinh nghiệm quốc tế về mở rộng cơ sở thuế có những điểm gì đáng lưu ý?
3. Thực trạng quy định về cơ sở thuế trong hệ thống chính sách thuế ở Việt Nam giai đoạn 2009 - 2021 ra sao và khả năng mở rộng cơ sở thuế như thế nào?
4. Những giải pháp nào cần thực hiện để mở rộng cơ sở thuế ở Việt Nam trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về cơ sở thuế và mở rộng cơ sở thuế.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về nội dung: Nghiên cứu cơ sở thuế của các nhóm thuế chủ yếu (thuế tiêu dùng, thuế thu nhập, thuế tài sản) và các sắc thuế mới (thuế kỹ thuật số, thuế khí thải).
  • Về không gian: Hệ thống chính sách và công tác quản lý thuế tại Việt Nam.
  • Về thời gian: Phân tích thực trạng giai đoạn 2009 - 2021; đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2025, định hướng tầm nhìn đến năm 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Tác giả đã phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu liên quan theo hai nhóm chính:

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Qua phân tích tổng quan, tác giả xác định 5 khoảng trống nghiên cứu chính:

1. Các nghiên cứu quốc tế được thực hiện trong bối cảnh thể chế, chính trị và kinh tế riêng biệt, không thể áp dụng nguyên mẫu vào điều kiện KT-XH của Việt Nam.
2. Các công trình trong nước trước đây chủ yếu tiếp cận theo từng sắc thuế đơn lẻ (chỉ thuế tiêu dùng, chỉ thuế thu nhập hoặc chỉ thuế tài sản), thiếu tính bao quát toàn diện trên bình diện hệ thống thuế.
3. Một số công trình về mở rộng cơ sở thuế tại Việt Nam công bố trước đây không còn hoàn toàn phù hợp với bối cảnh kinh tế mới và các thay đổi chính sách giai đoạn gần đây.
4. Các vấn đề lý thuyết về nội dung mở rộng cơ sở thuế, nguyên tắc thiết lập cơ sở thuế trong điều kiện phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và phát triển bền vững chưa được phân tích hệ thống.
5. Chưa có công trình nào nghiên cứu tổng thể kết hợp phương pháp phân tích thực tiễn với phương pháp điều tra khảo sát định lượng (phân tích EFA và hồi quy đa biến) để làm rõ mức độ tác động của các nhân tố đến việc mở rộng cơ sở thuế ở Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm cốt lõi

• Khái niệm cơ sở thuế: Được luận án tiếp cận theo ba cấp độ:
  • Cấp độ rộng (tổng thể hệ thống thuế): Là các cơ sở kinh tế, khả năng kinh tế trong xã hội mà nhà nước có thể điều tiết bằng công cụ thuế (tiêu dùng, thu nhập, tài sản).
  • Cấp độ sắc thuế: Là đối tượng điều tiết cụ thể mà sắc thuế hướng tới (thu nhập chịu thuế, giá trị hàng hóa/dịch vụ chịu thuế, giá trị tài sản chịu thuế).
  • Cấp độ tính toán kỹ thuật: Là đặc trưng của đối tượng chịu thuế được sử dụng làm căn cứ trực tiếp để tính số thuế phải nộp (giá tính thuế, thu nhập tính thuế, số lượng hiện vật).
• Các yếu tố cấu thành cơ sở thuế:
  • Phạm vi đối tượng chịu thuế.
  • Chính sách miễn thuế, giảm thuế.
  • Ngưỡng đánh thuế.
  • Các khoản chi phí được trừ (khấu trừ/giảm trừ gia cảnh).
  • Quy định về kết chuyển lỗ (chuyển lỗ ngược về trước hoặc chuyển lỗ liên tục tối đa 5 năm về sau).
• Nguyên tắc thiết lập cơ sở thuế theo nhóm sắc thuế:
  • Thuế tiêu dùng: Xác định theo số lượng hoặc giá trị; giá làm căn cứ tính thuế là giá chưa có thuế; áp dụng ngưỡng chịu thuế hợp lý; hạn chế sử dụng miễn, giảm thuế cục bộ.
  • Thuế thu nhập: Bao quát mọi nguồn thu nhập phát sinh; tính trên cơ sở thu nhập ròng (đã trừ chi phí tạo ra thu nhập hợp lý); dựa trên thu nhập chịu thuế hiện hữu; xác định theo kỳ tính thuế năm.
  • Thuế tài sản: Bao quát tài sản của chủ sở hữu (chủ yếu là bất động sản); xác định theo giá trị tài sản ròng dựa trên giá trị thị trường; quy định danh mục miễn, giảm linh hoạt theo mục đích công cộng, ngoại giao hoặc an sinh.
• Nội dung mở rộng cơ sở thuế (MRCST): Bao gồm 6 nội dung cơ bản:
  1. Bổ sung các hoạt động kinh tế mới vào diện chịu thuế.
  2. Thu hẹp diện đối tượng không chịu thuế và đối tượng được miễn thuế.
  3. Không quy định ngưỡng hoặc quy định mức ngưỡng chịu thuế thấp phù hợp.
  4. Rà soát, hoàn thiện các khoản chi phí khấu trừ và giảm trừ.
  5. Đảm bảo cơ sở thuế thực tế phù hợp với cơ sở thuế danh nghĩa (chống thất thu, gian lận thuế).
  6. Tăng giá trị cơ sở thuế (thông qua thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nuôi dưỡng nguồn thu).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

Phương pháp	Nội dung triển khai trong luận án
Phương pháp luận duy vật biện chứng & duy vật lịch sử	Xem xét cơ sở thuế trong trạng thái vận động, gắn với bối cảnh chuyển đổi kinh tế, hội nhập quốc tế và đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước từng giai đoạn (2009 - 2021).
Phương pháp thống kê, mô tả và so sánh	Thu thập, tổng hợp số liệu thu NSNN, số liệu ưu đãi miễn giảm thuế, cơ cấu sắc thuế qua các năm từ 2009 đến 2021; so sánh cơ sở thuế danh nghĩa và thực tế.
Phương pháp phân tích, tổng hợp	Đánh giá tài liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết của Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan, WB, IMF, OECD để chỉ ra kết quả, hạn chế và nguyên nhân.
Phương pháp điều tra khảo sát định lượng	Sử dụng phiếu khảo sát cấu trúc với thang đo Likert 5 mức độ; thu thập 323 phiếu hợp lệ (215 phiếu từ cán bộ thuế, DN nộp thuế, DN tư vấn thuế - chiếm 66,6%; 108 phiếu từ nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý tài chính - chiếm 33,4%).
Kỹ thuật phân tích định lượng	Đánh giá độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha); phân tích nhân tố khám phá (EFA) với kiểm định KMO và Bartlett's Test; phân tích tương quan Pearson; phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (OLS), kiểm định ANOVA và phân tích phần dư (Histogram, Normal P-P Plot, Scatter Plot).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về cơ sở thuế và mở rộng cơ sở thuế

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu trong nước và quốc tế về chính sách thuế, cơ sở thuế và mở rộng cơ sở thuế. Tác giả phân tích các luận điểm về tác động của ưu đãi thuế TNDN đối với tăng trưởng sản xuất (Frank R.; Dale Chua & Glenn Jenkins, 1991; Glenn Jenkins & Jeffery Hall, 1999), các giải pháp thu hẹp khoảng cách thuế qua cải cách chi tiêu thuế (Joint Committee on Taxation, 2005), và các chương trình chống xói mòn cơ sở thuế (OECD, IMF). Tại Việt Nam, tác giả tổng hợp các luận án tiến sĩ và đề tài cấp Bộ từ năm 2003 đến 2021, từ đó đúc kết 5 khoảng trống nghiên cứu và khẳng định tính độc lập của đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về cơ sở thuế và mở rộng cơ sở thuế

Chương 2 làm rõ các khái niệm nền tảng về cơ sở thuế, các yếu tố cấu thành và nguyên tắc thiết lập cơ sở thuế cho từng nhóm sắc thuế (tiêu dùng, thu nhập, tài sản). Luận án phân tích khái niệm và 4 tác động tích cực của việc mở rộng cơ sở thuế:

• Tăng thu NSNN bền vững trong khi tạo dư địa hạ thấp thuế suất.
• Đảm bảo nguyên tắc công bằng theo chiều ngang giữa các chủ thể có cùng năng lực kinh tế.
• Chống xói mòn nguồn thu NSNN (ngăn ngừa chuyển giá, tránh thuế của các tập đoàn đa quốc gia).
• Đảm bảo tính trung lập và phù hợp với thông lệ quốc tế trong bối cảnh hội nhập.

Bên cạnh đó, chương này tổng kết xu hướng quốc tế: mở rộng cơ sở thuế tiêu dùng để bù đắp giảm thuế XNK; hạ thuế suất kết hợp mở rộng cơ sở thuế thu nhập; xóa bỏ các ưu đãi thuế gây méo mó đầu tư; mở rộng cơ sở thuế tài sản (đặc biệt là bất động sản); xây dựng cơ chế thu thuế đối với kinh tế số và ban hành thuế khí thải nhà kính. Từ đó, tác giả rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng cơ sở thuế ở Việt Nam và khả năng mở rộng cơ sở thuế ở Việt Nam

Tác giả phân tích thực trạng cơ sở thuế giai đoạn 2009 - 2021 theo từng nhóm sắc thuế cụ thể:

• Thuế tiêu dùng: Thuế giá trị gia tăng (GTGT), Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), Thuế xuất nhập khẩu (XNK), Thuế bảo vệ môi trường (BVMT).
• Thuế thu nhập: Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), Thuế thu nhập cá nhân (TNCN).
• Thuế tài sản: Thuế sử dụng đất nông nghiệp, Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Thuế tài nguyên.

Luận án tổng hợp số liệu kết quả thu NSNN giai đoạn 2009 - 2021 (Bảng 3.1) và phân tích tỷ trọng giữa thuế trực thu và thuế gián thu (Biểu đồ 3.1). Thực trạng cho thấy hệ thống thuế đã đảm bảo nguồn thu chủ yếu cho NSNN và từng bước hoàn thiện theo thông lệ quốc tế, song bộc lộ 7 hạn chế lớn:

1. Quy định về đối tượng chịu thuế trong các luật thuế còn hẹp.
2. Còn quá nhiều đối tượng thuộc diện không chịu thuế.
3. Diện miễn thuế, ưu đãi thuế còn rộng và dàn trải (minh chứng qua Bảng 3.2: Tổng hợp số thuế ưu đãi TNDN 2015-2018; Bảng 3.3: Số thuế ưu đãi thuế XNK 2015-2017; Bảng 3.4 & 3.5: Thống kê ưu đãi TNDN theo địa bàn và lĩnh vực năm 2016).
4. Các khoản chi phí được trừ, khấu trừ và giảm trừ gia cảnh còn nhiều bất cập.
5. Ưu đãi thuế TNDN để thu hút FDI chưa đạt hiệu quả tương xứng, gây suy giảm cơ sở thuế (Biểu đồ 3.2).
6. Tồn tại khoảng cách lớn giữa cơ sở thuế danh nghĩa và cơ sở thuế thực tế.
7. Chính sách thuế chưa bao quát kịp thời các hoạt động mới trong nền kinh tế số.

MÔ HÌNH ĐỊNH LƯỢNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MRCST Ở VIỆT NAM

Kết quả xử lý định lượng với 323 mẫu khẳng định độ tin cậy của thang đo (Cronbach's Alpha đạt chuẩn), phân tích EFA trích xuất được các nhóm nhân tố có giá trị giải thích cao. Mô hình hồi quy đa biến cho thấy các nhân tố trên đều có ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến khả năng mở rộng cơ sở thuế tại Việt Nam.

Chương 4: Giải pháp mở rộng cơ sở thuế ở Việt Nam trong thời gian tới

Trên cơ sở dự báo bối cảnh kinh tế quốc tế và trong nước, luận án đề xuất các quan điểm và hệ thống 5 nhóm giải pháp mở rộng cơ sở thuế đến năm 2025, định hướng đến năm 2030:

HỆ THỐNG GIẢI PHÁP MỞ RỘNG CƠ SỞ THUẾ (CHƯƠNG 4)

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và phát triển khung lý luận toàn diện về cơ sở thuế và mở rộng cơ sở thuế ở ba cấp độ tiếp cận (hệ thống, sắc thuế, kỹ thuật tính thuế).
• Làm rõ 6 nội dung mở rộng cơ sở thuế và nguyên tắc thiết lập cơ sở thuế cho ba nhóm thuế trụ cột (tiêu dùng, thu nhập, tài sản) trong điều kiện kinh tế thị trường hiện đại.
• Bổ sung lý luận về mở rộng cơ sở thuế gắn với bối cảnh chuyển đổi mô hình kinh tế số và kinh tế xanh (thuế kỹ thuật số, thuế khí thải).
• Xây dựng mô hình định lượng xác định các nhóm nhân tố tác động đến mở rộng cơ sở thuế tại các quốc gia đang phát triển.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn cảnh, đánh giá chi tiết thực trạng cơ sở thuế của toàn bộ hệ thống chính sách thuế Việt Nam giai đoạn 2009 - 2021.
• Chỉ ra định lượng các bất cập của chính sách ưu đãi thuế TNDN, thuế XNK và các khoảng trống thất thu thuế đối với kinh tế số, thương mại điện tử xuyên biên giới.
• Sử dụng dữ liệu điều tra thực tế từ 323 chuyên gia, cán bộ quản lý và doanh nghiệp để lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các yếu tố thể chế, kinh tế và quản lý thuế.
• Đề xuất lộ trình và hệ thống giải pháp mở rộng cơ sở thuế có tính khả thi, gắn trực tiếp với việc thực hiện Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030 theo Quyết định số 508/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Luận án giới hạn phạm vi số liệu thực trạng trong giai đoạn 2009 - 2021. Mẫu khảo sát định lượng (323 phiếu) tuy bảo đảm độ tin cậy thống kê nhưng tập trung chủ yếu vào các nhóm đối tượng đại diện tại Việt Nam, chưa thực hiện khảo sát so sánh chéo với các quốc gia khác trong khu vực ASEAN.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Tiếp tục cập nhật số liệu và đánh giá tác động của các chính sách thuế giai đoạn sau năm 2021 (giai đoạn phục hồi hậu Covid-19 và thực thi Thuế tối thiểu toàn cầu theo Trụ cột 2 của OECD).
  • Nghiên cứu chuyên sâu phương pháp định giá tài sản và mô hình tính thuế bất động sản phù hợp với điều kiện cơ sở dữ liệu đất đai tại Việt Nam.
  • Thiết kế chi tiết khung kỹ thuật cho Luật Thuế kỹ thuật số và cơ chế thu thuế phát thải carbon/khí nhà kính tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội): Tham khảo các luận cứ khoa học và số liệu thực chứng tại Chương 3 và Chương 4 để sửa đổi, bổ sung các luật thuế (Luật Thuế GTGT, Luật Thuế TTĐB, Luật Thuế TNDN, Luật Thuế TNCN) và xây dựng luật thuế mới.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và nghiên cứu sinh, học viên cao học: Sử dụng khung lý thuyết tại Chương 2 và mô hình nghiên cứu định lượng tại Chương 3 làm tài liệu giảng dạy, tham khảo phương pháp luận phân tích chính sách thuế.
• Doanh nghiệp và tổ chức tư vấn thuế: Tham khảo để nắm bắt định hướng cải cách chính sách thuế của Việt Nam đến năm 2030, từ đó nâng cao tính tuân thủ pháp luật thuế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa "mở rộng cơ sở thuế" như thế nào?

Theo luận án, mở rộng cơ sở thuế là việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, đối tượng điều chỉnh, phương pháp và cách thức xác định số thuế phải nộp của mỗi sắc thuế nhằm gia tăng số thu cho NSNN. Mở rộng cơ sở thuế không đồng nghĩa với tăng thuế suất, mà là mở rộng diện chịu thuế, thu hẹp các diện miễn, giảm trừ và nâng cao giá trị tính thuế nhằm phân bổ công bằng nghĩa vụ thuế trong xã hội.

2. Dữ liệu khảo sát định lượng trong luận án được thu thập từ những nhóm đối tượng nào?

Luận án thu thập 323 phiếu điều tra khảo sát hợp lệ, trong đó 215 phiếu (chiếm 66,6%) là cán bộ đang công tác trong ngành thuế, đại diện doanh nghiệp nộp thuế và doanh nghiệp tư vấn dịch vụ thuế; 108 phiếu còn lại (chiếm 33,4%) là các nhà nghiên cứu, cán bộ thuộc các cơ quan quản lý tài chính và quản lý hành chính nhà nước có liên quan đến lĩnh vực thuế.

3. Mô hình hồi quy của luận án gồm những nhân tố độc lập nào tác động đến mở rộng cơ sở thuế?

Mô hình nghiên cứu định lượng gồm 5 nhóm nhân tố độc lập: (1) Xu hướng toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại; (2) Nhu cầu chi tiêu của nhà nước; (3) Bối cảnh kinh tế quốc gia; (4) Cơ quan thuế (năng lực quản lý và CNTT); (5) Các yếu tố chính trị, văn hóa - xã hội.

4. Luận án đề xuất ban hành những sắc thuế mới nào tại Việt Nam?

Luận án đề xuất nghiên cứu, xây dựng và ban hành hai sắc thuế mới phù hợp với xu thế phát triển hiện đại: (1) Luật Thuế kỹ thuật số (nhằm bao quát các hoạt động trong nền kinh tế số, thương mại điện tử, dịch vụ xuyên biên giới); (2) Luật Thuế khí thải (nhằm kiểm soát phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Mở rộng cơ sở thuế ở Việt Nam" của tác giả Lê Mạnh Thắng là công trình nghiên cứu hệ thống về lý luận và thực tiễn cơ sở thuế tại Việt Nam giai đoạn 2009 - 2021. Bằng việc kết hợp phương pháp phân tích định tính và mô hình hồi quy định lượng với 323 mẫu khảo sát, luận án đã làm rõ các nguyên nhân gây thu hẹp cơ sở thuế và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế - thể chế. Các giải pháp đề xuất tại luận án cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn trực tiếp phục vụ lộ trình hoàn thiện hệ thống thuế theo Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030 của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CƠ SỞ THUẾ VÀ MỞ RỘNG CƠ SỞ THUẾ 8 1.1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu về chính sách thuế có nội dung về cơ sở thuế 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài - Công trình nghiên cứu “Analysis of a tax incentive to stimulate product development in Michigan” của Frank R. Những kết quả chính của nghiên cứu như sau: (i) ưu đãi thuế nhằm khuyến khích nghiên cứu và phát triển; ưu đãi thuế chung nhằm khuyến khích đầu tư và (iii) ưu đãi thuế nhằm khuyến khích đầu tư nước ngoài.

Những nội dung nghiên cứu của công trình trên cả phương diện định tính và định lượng đều khẳng định về những tác động tích cực của miễn giảm thuế TNDN tới phát triển ngành công nghiệp ở Michigan cả về trực tiếp cũng như gián tiếp. - Công trình nghiên cứu “Tax Policies For Industrial Development” của Dale Chua & Glenn Jenkins (1991) thuộc Viện phát triển quốc tế Harvard. Mục tiêu của nghiên cứu đặt ra là: thứ nhất, Chính sách thuế đề xuất mới phải khuyến khích đẩy mạnh phát triển sản xuất kinh doanh; thứ hai, với vai trò là nguồn thu quan trọng, thuế gián thu phải có tác động chủ yếu tới hoạt động sản xuất kinh doanh , và thứ ba, là xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả của chính sách miễn giảm thuế tới phát triển ngành công nghiệp và các lĩnh vực khác. Nghiên cứu đã đi sâu phân tích nội dung các chính sách thuế trong hệ thống thu của NSNN trên cả các phương diện cơ sở lý luận cũng như những chứng minh bằng các số liệu tính toán cụ thể.

Trong đó, chính sách thuế TNDN là đối tượng nghiên cứu đầu tiên với nhiều các thông tin rất phong phú [75]. Tóm lại, việc cải cách thuế TNDN ở Srilanca theo hướng giảm thuế suất, giảm mức khấu hao, giảm chi phí sản xuất của doanh nghiệp đã đạt được mục tiêu tăng thu cho ngân sách nhà nước, tăng thu nhập sau thuế của các doanh nghiệp trong dài hạn, đồng thời khuyến khích hoạt động đầu tư phát triển của doanh nghiệp. - Công trình nghiên cứu Sri Lanka Corporation Income Tax Policy: Options And Recommendations For Industrial Development của Glenn Jenkins & Jeffery Hall (1999) thuộc Viện phát triển quốc tế Harvard. Mục tiêu nghiên cứu là đề xuất hướng sửa đổi cơ cấu thuế thu nhập ở Srilanca theo hướng hạ thấp thuế suất, mở rộng cơ sở thuế để 9 tạo tính hấp dẫn cho đầu tư và duy trì nguồn thu từ thuế TNDN [82].

Nghiên cứu trên đây nói chung đã chỉ rõ về những thay đổi của chính sách thuế TNDN tới phát triển ngành công nghiệp. Nếu áp dụng thuế suất thuế TNDN thấp thì số thu trong ngắn hạn sẽ bị ảnh hưởng giảm đi, song tăng trưởng ngành công nghiệp thì sẽ có tốc độ lớn hơn và trong dài hạn thì số thu từ thuế sẽ bền vững và lớn hơn. - The Staff of the Joint Committee on Taxation (2005): Options to improve tax compliance and reform tax expenditures. Báo cáo này được chuẩn bị bởi các nhân viên của Ủy ban hỗn hợp về Thuế (The Staff of the Joint Committee on Taxation), trình bày các lựa chọn khác nhau để cải thiện nghĩa vụ thuế và chi phí thuế.

Báo cáo mô tả và đưa một số đề xuất rằng sẽ làm giảm bớt khoảng cách về thuế bằng cách hạn chế các ưu đãi thuế, loại bỏ các kẽ hở về thuế ngoài ý muốn và xử lý các đối tượng không thực hiện nghĩa vụ thuế hiện nay [113]. Các công trình nghiên cứu trong nước Luận án tiến sĩ kinh tế Trong thời gian qua có nhiều công trình trong nước nghiên cứu về chính sách thuế dưới dạng luận án, luận văn, các công trình nghiên cứu khoa học hoặc các bài báo khoa học đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành. Một số nghiên cứu cho đến nay có thể được tập hợp và được phân loại như sau: - Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Văn Hiệu (2003), Học viện Tài chính, về đề tài “Các giải pháp hoàn thiện cải cách hệ thống thuế ở Việt Nam”. Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng hệ thống thuế ở Việt Nam trong giai đoạn 1999 - 2002, luận án đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống thuế ở Việt Nam trong thời gian tới [20].

Tài liệu có ý nghĩa thiết thực giúp nghiên cứu sinh tham khảo cách phân tích những luận cứ khoa học và thực tiễn trong việc định hướng hoàn thiện chính sách thuế nói chung và thuế TNDN nói riêng. - Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Lê Xuân Trường (2006), Học viện Tài chính, về đề tài “Chính sách thuế với việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp ngành công nghiệp Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế’’. Đóng góp của đề tài về mặt lý luận là đã hệ thống hóa, góp phần phát triển, bổ sung thêm những vấn đề lý luận cơ bản về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và việc sử dụng chính sách thuế 10 nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp [53]. Dưới góc độ nghiên cứu lý luận, đây là một tài liệu tốt cho các nhà nghiên cứu.

- Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Xuân Sơn (2007), Học viện Tài chính, về đề tài Hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở Việt Nam phù hợp với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế”. Luận án tập trung nghiên cứu chính sách thuế thu nhập trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, luận án đã góp phần vào việc định hướng hoàn thiện hệ thống chính sách thuế ở nước ta nhằm hướng tới mục tiêu cải cách và hội nhập kinh tế theo đường lối, chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước [45]. - Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Vương Thị Thu Hiền (2008), Học viện Tài chính, về đề tài “Hoàn thiện hệ thống chính sách thuế ở Việt Nam trong điều kiện gia nhập WTO”. Luận án đã phân tích và đánh giá những hạn chế của hệ thống chính sách thuế hiện hành khi gia nhập WTO và đưa ra các giải pháp phù hợp để hoàn thiện hệ thống chính sách thuế ở Việt Nam trong điều kiện gia nhập WTO, trong đó có kiến giải về chính sách thuế TNDN [16].

- Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Cao Anh Tuấn (2010), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, về đề tài “Điều chỉnh hệ thống thuế thu nhập trong điều kiện Việt Nam là thành viên Tổ chức thương mại thế giới WTO”. Luận án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về thuế thu nhập và điều chỉnh thuế thu nhập trong điều kiện là thành viên của WTO. Luận án đã đánh giá thực trạng điều chỉnh thuế thu nhập hiện nay, như thuế TNDN, áp dụng các phương pháp đánh giá tác động của quá trình điều chỉnh thuế thu nhập của Việt Nam, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp điều chỉnh thuế thu nhập trong đó thuế TNDN [59]. - Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả La Xuân Đào (2012), Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ chí Minh, về đề tài“Chính sách thuế đối với phát triển kinh tế ở Việt Nam”.

Luận án chỉ ra được các mối quan hệ giữa thực thi chính sách thuế với phát triển kinh tế, vai trò của cải cách thuế đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế; phân tích được thực trạng tác động của chính sách thuế đến phát triển kinh tế Việt Nam thời gian qua; đề xuất được một số giải pháp chung về hoàn thiện chính sách thuế nhằm ổn định tăng trưởng và phát triển bền vững về kinh tế Việt Nam thời gian tới [14]. - Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Phạm Xuân Hòa (2013), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, về đề tài “Hoàn thiện chính sách thuế nhằm hỗ trợ phát triển doanh nghiệp 11 nhỏ và vừa ở Việt Nam”. Luận án đã xây dựng khung nghiên cứu gánh nặng do thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và thuế giá trị gia tăng (GTGT) tạo ra cho doanh nghiệp. Số thuế TNDN phải nộp phụ thuộc vào thu nhập tính thuế và thuế suất.

Đây là tài liệu tham khảo ý nghĩa cho nghiên cứu về chính sách thuế TNDN của tác giả [21]. - Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Dương Ngọc Quang (2015), Học viện Tài chính, về đề tài “Hoàn thiện thuế TNDN nhằm thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam”. Luận án nghiên cứu tác động của thuế TNDN đối với việc thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế [34]. Tuy nhiên, tác giả chủ yếu xem xét ở góc độ vĩ mô.

Bên cạnh đó, mặc dù tác giả sử dụng mô hình kinh tế lượng dạng cấu trúc nhưng các kênh tác động của thuế TNDN trong mô hình là khá hạn chế và chủ yếu là các phương trình dạng đệ qui. - Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Ngô Văn Khương (2016), Học viện Tài chính, về đề tài“Chính sách thuế với mục tiêu phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam”. Luận án đã đã phân tích các tác động của chính sách thuế đối với nền kinh tế, phân tích vai trò của chính sách thuế đến việc thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế bền vững của một quốc gia. Đồng thời luận án đã đưa ra các giải pháp đột phá để tái cấu trúc nền kinh tế.

Tái cấu trúc nền kinh tế sẽ tạo ra sự tăng trưởng rất mạnh của GDP. Từ đó, sẽ tái cấu trúc nguồn thu từ thuế, giảm bội chi NSNN và đưa nền kinh tế Việt Nam thực sự phát triển bền vững [27]. - Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Bùi Thị Mến (2017), Học viện Ngân hàng, về đề tài “Hoàn thiện chính sách thuế đối với các dịch vụ tài chính ở Việt Nam”. Luận án đã đánh giá thực trạng chính sách thuế đối với các dịch vụ tài chính trong giai đoạn 2009 - 2016 trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách thuế đối với các dịch vụ tài chính ở Việt Nam [29].

- Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Lê Thị Minh Phượng (2020), Học viện Tài chính, với đề tài: “Hoàn thiện thuế thu nhập doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay”. Luận án đã đánh giá thực trạng chính sách thuế TNDN ở Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2018. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách thuế TNDN ở Việt Nam giai đoạn 2020 – 2025 [33]. 12 Đề tài nghiên cứu khoa học - Đề tài nghiên cứu cấp Học viện (2011) do TS.