Luận án tiến sĩ: Mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập ở Việt Nam - Phan Thanh Hải

Luận án tiến sĩ toán học nghiên cứu Luận văn xác lập mô hình tổ chức cho hoạt động kiểm toán độc lập ở việt nam để nâng cao chất lượng, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Phan Thanh Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Nhị
• Trường học: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Mô Hình Tổ Chức Kiểm Toán Độc Lập Tại Việt Nam: Nâng Cao Chất Lượng Và Hiệu Quả Trong Hội Nhập
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CÁC KHÍA CẠNH KHÁC NHAU CỦA LUẬN ÁN
• 1.1. CÁC NGHIÊN CỨU CÔNG BỐ Ở NƯỚC NGOÀI
• 1.2. CÁC NGHIÊN CỨU CÔNG BỐ Ở TRONG NƯỚC
• 1.3. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CÒN TỒN TẠI TRONG CÁC NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VÀ VIỆC ỨNG DỤNG VÀO ĐIỀU KIỆN CỤ THỂ CỦA MỖI QUỐC GIA
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT TỔNG QUAN VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1.1. Khái niệm mô hình
• 2.1.2. Khái niệm và các yếu tố cấu thành mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập
• 2.1.2.1. Khái niệm về mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập
• 2.1.2.2. Các yếu tố cấu thành mô hình tổ chức hoạt động KTĐL
• 2.1.3. Một số lý thuyết nền tảng cho mô hình tổ chức hoạt động KTĐL tại mỗi quốc gia
• 2.1.4. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập
• 2.1.4.1. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động KTĐL trên phương diện mối quan hệ giữa tổ chức lập quy, giám sát hoạt động KTĐL với DNKT
• 2.1.4.2. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động KTĐL trên phương diện chủ thể tiến hành hoạt động kiểm toán
• 2.1.4.3. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động KTĐL trên phương diện tổ chức quản lý hoạt động của DNKT
• 2.2. TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ KIỂM TOÁN VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP ĐẾN CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ KIỂM TOÁN
• 2.2.1. Khái niệm về chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán
• 2.2.2. Mối quan hệ ảnh hưởng giữa chất lượng, hiệu quả kiểm toán với tổ chức hoạt động kiểm toán
• 2.2.2.1. Xét trên phương diện cấu trúc tổ chức
• 2.2.2.2. Xét trên phương diện cơ chế vận hành
• 2.3. CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ XÁC LẬP CÁC YẾU TỐ PHÙ HỢP TRONG MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TẠI MỖI QUỐC GIA
• 2.3.1. Các điều kiện liên quan đến môi trường
• 2.3.1.1. Điều kiện liên quan đến môi trường pháp lý
• 2.3.1.2. Điều kiện liên quan đến môi trường kinh doanh
• 2.3.1.3. Điều kiện liên quan đến môi trường văn hóa
• 2.3.2. Điều kiện về nguồn nhân lực
• 2.3.3. Điều kiện về chiến lược phát triển ngành
• 2.3.4. Một số bài học kinh nghiệm cho việc xây dựng và áp dụng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG NGHIÊN CỨU CHUNG CỦA LUẬN ÁN
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG
• 3.2.1. Phương pháp chung
• 3.2.2. Một số các phương pháp cụ thể
• 3.2.2.1. Phương pháp phân tích thống kê
• 3.2.2.2. Phương pháp chuyên gia
• 3.2.2.3. Phương pháp điều tra
• 3.2.2.4. Phương pháp suy diễn quy nạp
• 3.3. DỮ LIỆU SỬ DỤNG NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Dữ liệu thứ cấp
• 3.3.2. Dữ liệu sơ cấp
• 3.4. KHUNG NGHIÊN CỨU CHUNG CỦA LUẬN ÁN
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM
• 4.1. MỘT SỐ TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TRONG THỜI GIAN QUA VÀ CƠ HỘI THÁCH THỨC KHI HỘI NHẬP KINH TẾ TOÀN CẦU
• 4.1.1. Một số tình hình hoạt động của KTĐL tại Việt Nam trong những năm qua
• 4.1.1.1. Tình hình về số lượng và quy mô các tổ chức KTĐL
• 4.1.1.2. Tình hình về đội ngũ KTV và nhân viên
• 4.1.1.3. Tình hình về đối tượng khách hàng
• 4.1.1.4. Tình hình về loại hình dịch vụ và doanh thu qua các năm
• 4.1.2. Cơ hội và thách thức của hoạt động KTĐL khi hội nhập kinh tế toàn cầu
• 4.1.2.1. Thách thức
• 4.2. THỰC TRẠNG VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM NHỮNG NĂM QUA
• 4.2.1. Nguồn dữ liệu và phương pháp phân tích thực trạng
• 4.2.2. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL xét dưới góc độ vĩ mô (trên phương diện vai trò của tổ chức lập quy, giám sát nghề nghiệp kiểm toán tại Việt Nam)
• 4.2.2.1. Về cơ cấu tổ chức
• 4.2.2.2. Về cơ chế vận hành
• 4.2.3. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL xét dưới góc độ vi mô (phương diện vai trò của chủ thể tiến hành hoạt động kiểm toán tại Việt Nam)
• 4.2.3.1. Cơ cấu tổ chức
• 4.2.3.2. Cơ chế vận hành
• 4.2.4. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL xét dưới phương diện tổ chức quản lý hoạt động kiểm toán tại Việt Nam
• 4.2.4.1. Cơ cấu tổ chức
• 4.2.4.2. Cơ chế vận hành
• 4.3. KHẢO SÁT CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KTĐL HIỆN NAY VIỆT NAM VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA CHÚNG ĐỐI VỚI CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
• 4.3.1. Nguồn tài liệu và phương pháp phân tích
• 4.3.2. Kết quả phân tích
• 4.3.2.1. Các yếu tố liên quan đến cấu trúc tổ chức có ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả hoạt động
• 4.3.2.2. Các yếu tố liên quan đến cơ chế vận hành có ảnh hưởng đến CL và hiệu quả hoạt động
• 4.3.3. Kết luận rút ra
• 5. CHƯƠNG 5: NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ XÁC LẬP MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TRONG XU THẾ HỘI NHẬP
• 5.1. ĐỊNH HƯỚNG XÁC LẬP VÀ VẬN HÀNH MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CỦA KTĐL Ở VIỆT NAM TRONG XU THẾ HỘI NHẬP
• 5.1.1. Xét trên góc độ vĩ mô
• 5.1.2. Xét trên góc độ vi mô
• 5.2. XÁC LẬP VÀ VẬN HÀNH MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
• 5.2.1. Mô hình và các yếu tố cấu thành mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam
• 5.2.2. Các giải pháp xác lập và vận hành mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam
• 5.2.2.1. Các giải pháp tổng thể
• 5.2.2.2. Các giải pháp về môi trường pháp lý
• 5.2.2.3. Các giải pháp về môi trường kinh doanh
• 5.2.3. Các giải pháp cụ thể
• 5.2.3.1. Giải pháp về chiến lược phát triển KTĐL ở Việt Nam
• 5.2.3.2. Giải pháp về nâng cao công tác kiểm soát và đánh giá chất lượng kiểm toán
• 5.2.3.3. Giải pháp về tổ chức và quản trị công ty kiểm toán
• 5.2.3.4. Giải pháp về nâng cao quy mô và năng lực hoạt động của công ty kiểm toán
• 5.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỂ CÓ THỂ ĐƯA MÔ HÌNH VÀO HOẠT ĐỘNG Ở VIỆT NAM
• 5.3.1. Các kiến nghị liên quan đến hệ thống pháp luật
• 5.3.2. Các kiến nghị liên quan đến KSCL kiểm toán độc lập
• 5.3.3. Các kiến nghị liên quan đến chiến lược kiểm toán
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình tổ chức kiểm toán độc lập

Luận án hệ thống hóa và xây dựng khái niệm mô hình tổ chức kiểm toán độc lập, chỉ rõ các yếu tố cấu thành mô hình và điều kiện vận dụng mô hình trong bối cảnh cụ thể tại mỗi quốc gia. Nghiên cứu đã phân tích các mô hình tổ chức kiểm toán độc lập trên thế giới, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Mô hình tổ chức kiểm toán độc lập được xem xét dưới góc độ cấu trúc và cơ chế vận hành, đặc biệt là mối quan hệ giữa các chủ thể trong hệ thống kiểm toán.

1.1. Khái niệm và yếu tố cấu thành

Mô hình tổ chức kiểm toán độc lập được định nghĩa là hệ thống các yếu tố liên quan đến cấu trúc, cơ chế vận hành và quản lý hoạt động kiểm toán. Các yếu tố cấu thành bao gồm: cơ cấu tổ chức, cơ chế vận hành, nguồn nhân lực và môi trường pháp lý. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định các yếu tố này để đảm bảo chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán.

1.2. Phân loại mô hình kiểm toán độc lập

Luận án phân loại mô hình tổ chức kiểm toán độc lập dựa trên các tiêu chí như mối quan hệ giữa tổ chức lập quy và doanh nghiệp kiểm toán, chủ thể tiến hành kiểm toán và cơ chế quản lý hoạt động. Các mô hình được nghiên cứu bao gồm mô hình tự kiểm soát, mô hình luật định và mô hình ủy ban độc lập.

II. Thực trạng mô hình tổ chức kiểm toán độc lập tại Việt Nam

Luận án đánh giá thực trạng hoạt động của ngành kiểm toán độc lập tại Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn từ 2007-2012. Nghiên cứu chỉ ra những ưu điểm và hạn chế của mô hình tổ chức hiện tại, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán. Mô hình tổ chức kiểm toán độc lập tại Việt Nam được xem xét dưới góc độ vĩ mô và vi mô, bao gồm cơ cấu tổ chức và cơ chế vận hành.

2.1. Tình hình hoạt động kiểm toán độc lập

Nghiên cứu chỉ ra rằng số lượng và quy mô các tổ chức kiểm toán độc lập tại Việt Nam đã tăng đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực và công tác kiểm soát chất lượng vẫn còn nhiều hạn chế. Các dịch vụ kiểm toán chủ yếu tập trung vào kiểm toán báo cáo tài chính, trong khi các dịch vụ tư vấn và đánh giá rủi ro còn hạn chế.

2.2. Thách thức và cơ hội trong hội nhập

Việc hội nhập kinh tế toàn cầu đặt ra nhiều thách thức cho ngành kiểm toán độc lập tại Việt Nam, bao gồm sự cạnh tranh từ các công ty kiểm toán quốc tế và yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để các công ty kiểm toán trong nước học hỏi và áp dụng các chuẩn mực quốc tế.

III. Định hướng và giải pháp hoàn thiện mô hình tổ chức kiểm toán độc lập

Luận án đề xuất các định hướng và giải pháp để xác lập và hoàn thiện mô hình tổ chức kiểm toán độc lập tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập. Các giải pháp tập trung vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hoàn thiện môi trường pháp lý và tăng cường công tác kiểm soát chất lượng. Nghiên cứu cũng đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với các cơ quan quản lý và các công ty kiểm toán.

3.1. Giải pháp tổng thể

Các giải pháp tổng thể bao gồm việc hoàn thiện môi trường pháp lý, nâng cao chất lượng đào tạo kiểm toán viên và tăng cường công tác kiểm soát chất lượng. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế trong hoạt động kiểm toán.

3.2. Giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc xây dựng chiến lược phát triển dài hạn cho các công ty kiểm toán, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng quy mô hoạt động. Nghiên cứu cũng đề xuất các biện pháp để tăng cường tính độc lập và minh bạch trong hoạt động kiểm toán.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kế toán (mã số 62.01) với đề tài "Xác lập mô hình tổ chức cho hoạt động kiểm toán độc lập ở Việt Nam để nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động trong xu thế hội nhập" được tác giả Phan Thanh Hải thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh năm 2014, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Võ Văn Nhị.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Kiểm toán độc lập (KTĐL) tại Việt Nam chính thức hình thành từ ngày 13/05/1991 khi Bộ Tài chính thành lập hai doanh nghiệp kiểm toán đầu tiên là Công ty Kiểm toán Việt Nam (VACO) và Công ty Dịch vụ Kế toán Việt Nam (ASC). Sau hơn 20 năm phát triển và tham gia sâu rộng vào các cam kết quốc tế (như WTO, Hiệp định khung về dịch vụ các nước ASEAN - AFAS, Khu vực mậu dịch tự do ASEAN - AFTA, Hiệp định thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ - BTA), ngành KTĐL Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức về số lượng và chất lượng nguồn nhân lực, công tác kiểm soát chất lượng (KSCL), tổ chức quản trị và chiến lược cạnh tranh. Văn bản luận án chỉ ra rằng trước thời điểm nghiên cứu, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về mô hình tổ chức của ngành KTĐL Việt Nam (bao gồm cả cấu trúc tổ chức và cơ chế vận hành ở cấp độ vĩ mô lẫn vi mô) gắn liền với chất lượng và hiệu quả hoạt động trong bối cảnh Luật Kiểm toán độc lập bắt đầu có hiệu lực thi hành.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định 3 mục tiêu cụ thể:

1. Nghiên cứu có hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản về mô hình tổ chức hoạt động KTĐL và việc ứng dụng vào điều kiện cụ thể của mỗi quốc gia (phân loại mô hình, cấu trúc, cơ chế vận hành, điều kiện ứng dụng).
2. Đánh giá thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam giai đoạn 2007–2012, chỉ rõ mối quan hệ ảnh hưởng của từng yếu tố cấu thành mô hình đến chất lượng và hiệu quả hoạt động KTĐL.
3. Đề xuất định hướng và các giải pháp xác lập, hoàn thiện mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam trong xu thế hội nhập nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động; đưa ra các kiến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức nghề nghiệp và các doanh nghiệp kiểm toán (DNKT). Đây là mục tiêu trọng tâm nhất của luận án.

Giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu

• Giả thuyết nghiên cứu: Mô hình tổ chức hoạt động KTĐL hiện nay còn tồn tại nhiều hạn chế nên cần phải xác lập và hoàn thiện các yếu tố trong mô hình để nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả hoạt động trong bối cảnh hội nhập.
• Các câu hỏi nghiên cứu:
  1. Mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán là gì và các yếu tố cấu thành của mô hình là những yếu tố nào?
  2. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam trong thời gian qua như thế nào và có ảnh hưởng gì đến chất lượng, hiệu quả của hoạt động KTĐL?
  3. Cần phải xác lập mô hình gì và hoàn thiện những yếu tố nào của mô hình đó tại nước ta để nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả hoạt động trong xu thế hội nhập?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mô hình tổ chức hoạt động KTĐL (xét trên phương diện cấu trúc tổ chức và cơ chế vận hành) và mối quan hệ tác động giữa các yếu tố của mô hình đến chất lượng, hiệu quả hoạt động KTĐL.
• Phạm vi không gian: Hoạt động KTĐL tại thị trường Việt Nam trong mối tương quan hội nhập kinh tế quốc tế.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng và các cuộc khảo sát thực nghiệm tập trung chủ yếu trong giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2012.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân tích và tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến các khía cạnh của đề tài:

Hướng nghiên cứu	Tác giả, công trình, năm công bố	Nội dung chính và phát hiện được tác giả ghi nhận
Mô hình hoạt động của hãng kiểm toán	Niece J.T (2005)	Phân tích sự sụp đổ của mô hình "một-hãng" (One-firm concept) qua sự kiện Enron và Arthur Andersen (2002); xu hướng chuyển dịch sang 3 mô hình: công ty mạng lưới (Networks), hiệp hội (Associations), liên kết (Alliances/Organisations).
Tổng quan chất lượng kiểm toán	Arezoo Aghaei Chadegani (2011)	Tổng thuật các nghiên cứu thực nghiệm toàn cầu về chất lượng kiểm toán, phân loại thành 7 nhóm và chỉ ra các khoảng trống nghiên cứu mở rộng.
Quy mô DNKT và chất lượng/hiệu quả	DeAngelo (1981), Burton (1986), Grimlund (1990), Lennox (1999), Shu (2000), Chia-Chi Lee (2008)	Quy mô DNKT tác động thuận chiều đến chất lượng và hiệu quả; Chia-Chi Lee (khảo sát 370 công ty tại Đài Loan giai đoạn 1988–2002) chỉ ra quy mô ảnh hưởng rõ rệt giữa nhóm công ty quốc tế, công ty lớn và công ty vừa.
Dịch vụ phi kiểm toán và tính độc lập	Simunic (1984), Beck và cộng sự (1988), Lindberg & Beck (2002)	Dịch vụ phi kiểm toán làm tăng quan hệ kinh tế giữa KTV và khách hàng, có nguy cơ làm suy giảm tính độc lập và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng kiểm toán.
Trình độ, tâm lý và hành vi KTV	Bonner (1990), Wright & Wright (1997), Chen và cộng sự (2009), Kelly & Margheim (1990), Wooten (2003)	Kiến thức chuyên ngành, sự hoài nghi nghề nghiệp, việc kiểm soát của chủ phần hùn và tính chuyên nghiệp ảnh hưởng trực tiếp đến phát hiện sai sót và chất lượng kiểm toán.
Giá phí kiểm toán	DeAngelo (1981), Francis & Simon (1987), Craswell & Francis (1999)	Hiện tượng giảm phí năm đầu (low-balling) tạo sức ép thời gian và chi phí, đe dọa tính độc lập và làm giảm chất lượng kiểm toán.
Kiểm soát chất lượng tại Việt Nam	Trần Khánh Lâm (2011), Mai Thị Hoàng Minh (2010)	Đánh giá thực trạng KSCL bên trong và bên ngoài; chỉ ra hạn chế của các DNKT quy mô nhỏ tại Việt Nam trong việc duy trì quy trình KSCL; KSCL kiểm toán BCTC đơn vị có lợi ích công chúng.
Quan hệ quản lý và hội nhập ngành kiểm toán	Phạm Quang Huy (2011), Trần Thị Kim Anh (2008)	Ứng dụng lý thuyết quan hệ quản lý để phân tích chất lượng kiểm toán; phân tích cam kết mở cửa thị trường dịch vụ kế toán - kiểm toán của Việt Nam trong WTO và GATS.
Hệ thống và chiến lược phát triển kiểm toán	Nguyễn Đình Đỗ (2005), Đặng Thái Hùng (2006), Vũ Minh Hải (2006), Vũ Hữu Đức (2002)	Hệ thống hóa tổ chức kiểm toán 3 phân hệ (KTNN, KTĐL, KTNB); định hướng phát triển ngành kiểm toán 2000–2005 tầm nhìn 2015; chiến lược phát triển ngành; mô hình ban hành chuẩn mực và giám sát kiểm toán giai đoạn 1991–2002.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Các nghiên cứu quốc tế chủ yếu tập trung vào khía cạnh kỹ thuật cụ thể tại các nền kinh tế phát triển (Mỹ, Tây Âu), thiếu các nghiên cứu toàn diện về mô hình tổ chức hoạt động KTĐL tại các quốc gia đang phát triển có nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam.
2. Các nghiên cứu trong nước trước đó phần lớn mang tính chất định tính, tiếp cận rời rạc ở từng mảng nghiệp vụ riêng lẻ (như KSCL, chiến lược, mở cửa thị trường dịch vụ), dữ liệu khảo sát chủ yếu dừng lại trước năm 2009 (trước khi Luật KTĐL ra đời).
3. Luận án giải quyết khoảng trống về việc xác lập một mô hình tổ chức hoạt động KTĐL hoàn chỉnh cho Việt Nam trên cả hai phương diện: cấu trúc tổ chức và cơ chế vận hành (ở cả góc độ vĩ mô lẫn vi mô), sử dụng dữ liệu cập nhật giai đoạn 2007–2012 để kiểm định thực nghiệm.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khái niệm nền tảng

Luận án vận dụng 4 lý thuyết kinh tế và quản trị nền tảng:

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory - Jensen & Meckling, 1976): Giải thích mối quan hệ ủy nhiệm giữa người sử dụng thông tin (công chúng, nhà đầu tư) và kiểm toán viên (KTV). KTV đóng vai trò là bên thứ ba độc lập được ủy nhiệm giám sát tính trung thực của báo cáo tài chính (BCTC) nhằm giảm thiểu xung đột lợi ích và sự bất cân xứng thông tin.
• Lý thuyết lập quy (Regulatory Theory): Bao gồm Lý thuyết lợi ích xã hội (Public-interest theory), Lý thuyết nắm giữ/nhóm lợi ích (Capture/Interest-group theory) và Lý thuyết lợi ích cá nhân (Private-interest theory). Lý thuyết này giải thích sự hình thành các mô hình quản lý, ban hành chuẩn mực và giám sát hoạt động kiểm toán tại các quốc gia theo ba dạng cơ bản: (1) Nhà nước quản lý trực tiếp; (2) Tổ chức nghề nghiệp tự quản; (3) Ủy ban độc lập quản lý.
• Lý thuyết thể chế (Institutional Theory): Giải thích tác động của các nhân tố kỹ thuật và nhân tố thể chế từ môi trường bên ngoài đối với các tổ chức lập quy và các DNKT, thúc đẩy xu hướng hòa nhập và chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế trong bối cảnh hội nhập.
• Lý thuyết cạnh tranh (Competition Theory - Michael Porter, 1976): Phân tích lợi thế cạnh tranh và lợi thế so sánh của các DNKT trong việc xây dựng chiến lược kinh doanh, định giá phí, phát triển nguồn nhân lực và tham gia vào các mạng lưới/liên minh kiểm toán quốc tế.

Luận án đưa ra hai khái niệm khoa học trọng tâm:

• Mô hình tổ chức hoạt động KTĐL: Thuật ngữ diễn đạt các đặc trưng liên quan đến cấu trúc tổ chức và cơ chế vận hành của hoạt động KTĐL.
• Xác lập mô hình tổ chức hoạt động KTĐL: Việc lựa chọn và xác định các yếu tố, đặc trưng cơ bản liên quan đến cấu trúc và cơ chế vận hành của hoạt động KTĐL sao cho phù hợp với yêu cầu quản lý, tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của mỗi quốc gia và nguồn lực của chủ thể thực hiện kiểm toán.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Phân tích tổng hợp tài liệu, phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh đối chiếu kinh nghiệm quốc tế (mô hình tự kiểm soát tại Hoa Kỳ, mô hình theo luật định tại Pháp, mô hình ủy ban độc lập tại Anh, mô hình Nhà nước - Hội đồng tư vấn tại Nhật Bản), phương pháp suy diễn và quy nạp.
• Phương pháp chuyên gia: Thực hiện phỏng vấn sâu và xin ý kiến lãnh đạo các cơ quan quản lý và chuyên gia đầu ngành (Vụ Chế độ Kế toán và Kiểm toán - Bộ Tài chính, Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam - VACPA, Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam - VAA, Ban Giám đốc các công ty kiểm toán Deloitte Việt Nam, A&C, AISC...) nhằm hiệu chỉnh và hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát.
• Phương pháp điều tra và định lượng: Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát gửi đến các DNKT hoạt động tại Việt Nam; sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích bảng tần suất và các kiểm định thống kê sau (post-hoc tests / hypothesis tests) để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố cấu trúc và cơ chế vận hành đến chất lượng và hiệu quả kiểm toán.

Nguồn dữ liệu sử dụng

• Dữ liệu thứ cấp: Các báo cáo tổng kết ngành kiểm toán của Bộ Tài chính, báo cáo hoạt động của VACPA, văn bản quy phạm pháp luật (Luật KTĐL, Nghị định 105/2004/NĐ-CP, hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam - VSA), tài liệu của Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC) giai đoạn 2007–2012.
• Dữ liệu sơ cấp: Dữ liệu điều tra thực nghiệm thu thập từ phiếu khảo sát đối với các DNKT thuộc nhiều nhóm quy mô và hình thức sở hữu khác nhau trên thị trường Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu có liên quan đến các khía cạnh khác nhau của luận án

Chương này điểm luận hệ thống các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước. Tác giả phân tích các nghiên cứu quốc tế liên quan đến cấu trúc hãng kiểm toán (sự chuyển dịch từ mô hình "one-firm" sang mạng lưới/hiệp hội), các yếu tố tác động đến chất lượng kiểm toán (quy mô DNKT, dịch vụ phi kiểm toán, năng lực và thái độ hoài nghi của KTV, giá phí kiểm toán). Đồng thời, chương 1 phân tích các công trình trong nước về cơ chế KSCL, cam kết mở cửa dịch vụ, chiến lược phát triển ngành và mô hình ban hành chuẩn mực. Qua đó, tác giả chỉ ra các khoảng trống nghiên cứu về mô hình tổ chức tổng thể trong giai đoạn ban hành Luật KTĐL, thiết lập giả thuyết và 3 câu hỏi nghiên cứu làm kim chỉ nam cho toàn bộ luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập và việc ứng dụng vào điều kiện cụ thể của mỗi quốc gia

Chương 2 xây dựng khung lý thuyết toàn diện về mô hình tổ chức hoạt động KTĐL:

• Khái niệm và cấu thành: Phân tích mô hình theo chức năng và cấu trúc. Hai yếu tố cấu thành cốt lõi là Cấu trúc tổ chức (mối quan hệ giữa cơ quan lập quy/giám sát, DNKT, KTV, doanh nghiệp được kiểm toán và người sử dụng thông tin BCTC) và Cơ chế vận hành (hệ thống pháp luật, cơ chế thị trường, KSCL bên trong và bên ngoài, quản trị DNKT, chiến lược cạnh tranh).
• Bốn mô hình quản lý giám sát quốc tế:
  1. Mô hình tự kiểm soát (Hoa Kỳ): Trước năm 2002 do AICPA tự quản; sau năm 2002 chuyển dịch sang mô hình có sự giám sát của Nhà nước với sự ra đời của Đạo luật Sarbanes-Oxley và Ủy ban Giám sát hoạt động kiểm toán công ty đại chúng (PCAOB).
  2. Mô hình kiểm toán theo luật định (Pháp): Nhà nước can thiệp sâu thông qua khung pháp lý chặt chẽ.
  3. Mô hình ủy ban độc lập (Vương quốc Anh): Hoạt động lập quy và giám sát do Hội đồng Báo cáo Tài chính (FRC) độc lập đảm nhiệm.
  4. Mô hình Nhà nước - Hội đồng tư vấn (Nhật Bản): Cơ quan dịch vụ tài chính nhà nước kết hợp với hội đồng tư vấn chuyên môn.
• Mô hình tổ chức DNKT quốc tế: Phân tích 3 mô hình thành viên của các hãng quốc tế (Mạng lưới - Networks, Hiệp hội - Associations, Liên kết - Alliances/Organisations).
• Điều kiện ứng dụng: Xác định các nhóm điều kiện môi trường pháp lý, môi trường kinh doanh, môi trường văn hóa, nguồn nhân lực và chiến lược phát triển ngành tác động đến việc lựa chọn mô hình tại từng quốc gia.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và khung nghiên cứu chung của luận án

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu khoa học:

• Xác định rõ đối tượng nghiên cứu (mô hình tổ chức và mối quan hệ với chất lượng, hiệu quả) và phạm vi nghiên cứu (thị trường KTĐL Việt Nam, trọng tâm giai đoạn 2007–2012).
• Mô tả phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và thiết kế quy trình khảo sát sơ cấp: từ khâu dự thảo bảng câu hỏi, tham vấn chuyên gia (lãnh đạo Bộ Tài chính, VACPA, VAA, các công ty kiểm toán Big 4 và non-Big 4), hiệu chỉnh bảng hỏi, phát phiếu điều tra, thu hồi và xử lý dữ liệu.
• Trình bày khung nghiên cứu tổng thể kết nối từ cơ sở lý luận (Chương 2), qua phân tích thực trạng và kiểm định thống kê (Chương 4), đến đề xuất giải pháp và mô hình tối ưu (Chương 5).

Chương 4: Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập ở Việt Nam

Chương 4 tập trung phân tích thực trạng ngành KTĐL Việt Nam giai đoạn 2007–2012 và kết quả kiểm định thực nghiệm:

• Tình hình phát triển ngành: Thống kê sự gia tăng số lượng DNKT, cơ cấu đội ngũ KTV hành nghề và nhân viên, phân loại khách hàng, cơ cấu dịch vụ (dịch vụ kiểm toán BCTC, kiểm toán quyết toán vốn đầu tư, dịch vụ tư vấn) và tăng trưởng doanh thu.
• Thực trạng cấu trúc và cơ chế vận hành:
  • Góc độ vĩ mô (Lập quy và giám sát): Bộ Tài chính giữ vai trò quản lý nhà nước trực tiếp; tổ chức nghề nghiệp (VACPA) từng bước được chuyển giao một số chức năng (đào tạo, cập nhật kiến thức, tham gia KSCL) nhưng quyền lực pháp lý còn hạn chế.
  • Góc độ vi mô (Chủ thể thực hiện): Tồn tại các hình thức sở hữu: Công ty TNHH (2 thành viên trở lên), Công ty Hợp danh, Doanh nghiệp tư nhân (giai đoạn trước chuyển đổi) và DNKT có vốn đầu tư nước ngoài. Phân tích thực trạng chuyển đổi loại hình doanh nghiệp theo Luật KTĐL.
  • Tổ chức quản lý DNKT: Phân hóa rõ nét giữa nhóm DNKT thành viên hãng quốc tế (Big 4 và các hãng mạng lưới) với nhóm DNKT vừa và nhỏ trong nước về quy trình quản trị, phân công nhân sự cuộc kiểm toán và công tác KSCL từ bên trong.
• Kết quả khảo sát thực nghiệm và kiểm định:

Danh mục bảng thống kê / kiểm định trong luận án	Nội dung số liệu và kết quả phân tích phản ánh trong chương
Bảng 4.1 & 4.2	Đánh giá mức độ ảnh hưởng và phân tích tần suất ý kiến về tác động của mô hình tổ chức KTĐL hiện tại đến chất lượng và hiệu quả hoạt động.
Bảng 4.3	Thống kê tình hình KSCL bên ngoài đối với các DNKT tại Việt Nam giai đoạn 2007–2012 do Bộ Tài chính và VACPA thực hiện.
Bảng 4.4	Thống kê số lượng công ty KTĐL tại Việt Nam là thành viên hãng kiểm toán quốc tế (2007–2012).
Bảng 4.5	Phân loại các DNKT tham gia khảo sát theo quy mô (vốn điều lệ, số KTV, doanh thu).
Bảng 4.6, 4.7, 4.8	Kết quả phân tích và kiểm định sau về ảnh hưởng của từng hình thức sở hữu DNKT đối với chất lượng và hiệu quả hoạt động.
Bảng 4.9, 4.10, 4.11, 4.12, 4.13	Phân tích và kiểm định ảnh hưởng của các yếu tố quy mô (vốn điều lệ, số lượng KTV/nhân viên, mạng lưới chi nhánh/văn phòng) đến chất lượng và hiệu quả.
Bảng 4.14 & 4.15	Kiểm định tác động của cơ sở pháp lý và cơ chế vận hành vĩ mô đối với chất lượng và hiệu quả kiểm toán.
Bảng 4.16, 4.17, 4.18	Kiểm định tác động của cơ chế vận hành vi mô (công tác KSCL bên trong, năng lực quản trị nội bộ) đến chất lượng và hiệu quả theo từng nhóm DNKT.

Chương 5: Những định hướng và giải pháp để xác lập mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập trong xu thế hội nhập

Chương 5 xây dựng mô hình tổ chức mục tiêu và hệ thống giải pháp:

• Định hướng xác lập mô hình: Định hướng vĩ mô chuyển dịch từng bước sang mô hình kết hợp quản lý nhà nước với vai trò tự quản mạnh mẽ của tổ chức nghề nghiệp (VACPA); định hướng vi mô chuẩn hóa mô hình tổ chức DNKT theo hình thức Công ty TNHH hai thành viên trở lên và Công ty Hợp danh.
• Mô hình tổ chức đề xuất: Xây dựng sơ đồ các yếu tố cấu thành và tác động đến mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập (Hình 5.1).
• Mô hình quản trị mẫu: Thiết kế sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý mẫu cho Công ty kiểm toán hợp danh (Hình 5.2) và sơ đồ tổ chức nhân sự cho một cuộc kiểm toán chuẩn mực (Hình 5.3).
• Hệ thống giải pháp đồng bộ:
  • Giải pháp tổng thể: Hoàn thiện môi trường pháp lý, môi trường kinh doanh dịch vụ kiểm toán.
  • Giải pháp cụ thể: Thực hiện chiến lược phát triển ngành KTĐL; nâng cao công tác kiểm soát và đánh giá chất lượng kiểm toán; xây dựng bộ tiêu chí chấm điểm cuộc kiểm toán (Bảng 5.1) và thang điểm xếp loại chất lượng cuộc kiểm toán (Bảng 5.2); tái cấu trúc quản trị công ty kiểm toán; nâng cao quy mô vốn, nhân lực và thúc đẩy liên kết quốc tế.
• Kiến nghị thực hiện: Đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài chính, Hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) và các cơ sở đào tạo đại học.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa và xây dựng khái niệm khoa học về Mô hình tổ chức hoạt động KTĐL và Xác lập mô hình tổ chức hoạt động KTĐL; làm rõ hai yếu tố cấu thành cốt lõi là Cấu trúc tổ chức và Cơ chế vận hành ở hai cấp độ vĩ mô và vi mô.
2. Vận dụng tổng hợp 4 lý thuyết nền tảng (Lý thuyết đại diện, Lý thuyết lập quy, Lý thuyết thể chế, Lý thuyết cạnh tranh) để giải thích cơ chế tương tác giữa các chủ thể trong thị trường kiểm toán độc lập.
3. Hệ thống hóa tiêu chí phân loại các mô hình quản lý, lập quy và giám sát kiểm toán trên thế giới (mô hình tự kiểm soát, mô hình luật định, mô hình ủy ban độc lập, mô hình kết hợp), đồng thời chỉ rõ các điều kiện môi trường kinh tế, pháp lý, văn hóa cần thiết để vận dụng mô hình phù hợp tại mỗi quốc gia.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về ngành KTĐL Việt Nam giai đoạn 2007–2012; lượng hóa mối quan hệ ảnh hưởng giữa các yếu tố cấu trúc (hình thức sở hữu, vốn điều lệ, số lượng KTV, mạng lưới chi nhánh) và cơ chế vận hành (khung pháp lý, quản trị nội bộ, KSCL bên trong và bên ngoài) đối với chất lượng và hiệu quả hoạt động.
2. Xác lập mô hình tổ chức hoạt động KTĐL tối ưu cho Việt Nam trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế.
3. Đề xuất các giải pháp mang tính ứng dụng cao:
   • Mô hình tổ chức bộ máy quản lý mẫu cho Công ty kiểm toán hợp danh và mô hình tổ chức nhân sự cho một cuộc kiểm toán.
   • Xây dựng công cụ đánh giá chất lượng kiểm toán gồm: Thang điểm tiêu chí chấm cho cuộc kiểm toán (Bảng 5.1) và Thang điểm xếp loại cuộc kiểm toán (Bảng 5.2).
   • Lộ trình chuyển giao quyền hạn giám sát và quản lý hành nghề từ Bộ Tài chính sang tổ chức nghề nghiệp (VACPA).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Luận án tập trung tiếp cận mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở góc độ tổng thể hệ thống (cấu trúc và cơ chế vận hành ở cấp độ vĩ mô và vi mô), chưa đi sâu phân tích chi tiết quy trình tác nghiệp kỹ thuật riêng biệt của từng loại hình dịch vụ kiểm toán đặc thù.
• Dữ liệu khảo sát thực nghiệm và số liệu ngành phản ánh trọng tâm giai đoạn 2007–2012 (thời kỳ chuyển giao trước và ngay sau khi Luật KTĐL có hiệu lực).

Hướng nghiên cứu tiếp

• Các nghiên cứu tiếp theo có thể đi sâu phân tích tác động của từng yếu tố đơn lẻ trong mô hình tổ chức (chẳng hạn như cơ chế phân chia trách nhiệm pháp lý trong công ty hợp danh, tác động của công nghệ thông tin và phần mềm kiểm toán) đối với hiệu quả hoạt động của KTV trong điều kiện thực tế tại Việt Nam.
• Mở rộng phạm vi nghiên cứu đánh giá hiệu quả vận hành của mô hình sau giai đoạn hoàn tất chuyển đổi toàn bộ các DNKT theo quy định của Luật KTĐL.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị đối với nhiều đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): Tham khảo cơ sở khoa học để hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy chế kiểm soát chất lượng kiểm toán bên ngoài và lộ trình phân cấp quản lý nghề nghiệp.
• Tổ chức nghề nghiệp (VACPA, VAA): Ứng dụng các đề xuất về mô hình giám sát chất lượng, chương trình đào tạo cập nhật kiến thức KTV và tiêu chí xếp loại chất lượng cuộc kiểm toán.
• Ban lãnh đạo các Doanh nghiệp Kiểm toán: Tham khảo trực tiếp sơ đồ tổ chức bộ máy quản trị mẫu, mô hình bố trí nhân sự cuộc kiểm toán và hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Kế toán - Kiểm toán: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu về phương pháp luận, khung lý thuyết quản lý kiểm toán và dữ liệu thực chứng của ngành KTĐL Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Hai yếu tố cấu thành cốt lõi của mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập theo luận án là gì?

Theo luận án, mô hình tổ chức hoạt động KTĐL được cấu thành từ hai yếu tố:

• Cấu trúc tổ chức: Thể hiện mối quan hệ giữa các chủ thể tham gia hoạt động kiểm toán. Ở cấp độ vĩ mô, đó là vị trí, địa vị pháp lý của tổ chức lập quy, giám sát kiểm toán trong bộ máy nhà nước. Ở cấp độ vi mô, đó là hình thức sở hữu, quy mô và cơ cấu tổ chức quản trị nội bộ của DNKT.
• Cơ chế vận hành: Cách thức các chủ thể thực hiện chức năng và tương tác với nhau thông qua hệ thống pháp luật, cơ chế thị trường, công tác kiểm soát chất lượng (bên trong và bên ngoài), quản trị nội bộ và chiến lược cạnh tranh.

2. Luận án đã tổng kết những mô hình lập quy và giám sát kiểm toán tiêu biểu nào trên thế giới?

Luận án đã phân tích 4 mô hình tiêu biểu:

• Mô hình tự kiểm soát (Hoa Kỳ): Ban đầu do tổ chức nghề nghiệp (AICPA) quản lý toàn diện, sau năm 2002 bổ sung sự giám sát của cơ quan độc lập thuộc nhà nước (PCAOB) theo Đạo luật Sarbanes-Oxley.
• Mô hình kiểm toán theo luật định (Pháp): Nhà nước thiết lập các quy định pháp lý trực tiếp và chặt chẽ chi phối hoạt động kiểm toán.
• Mô hình ủy ban độc lập (Vương quốc Anh): Giao quyền lập quy và giám sát cho Hội đồng Báo cáo Tài chính (FRC) hoạt động độc lập với sự tham gia của nhiều nhóm lợi ích.
• Mô hình Nhà nước - Hội đồng tư vấn (Nhật Bản): Cơ quan quản lý nhà nước phối hợp cùng hội đồng tư vấn chuyên môn để giám sát hoạt động kiểm toán.

3. Những lý thuyết kinh tế và quản trị nền tảng nào được tác giả sử dụng?

Tác giả sử dụng 4 lý thuyết chính:

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Giải thích cơ chế KTV đại diện công chúng giám sát tính minh bạch BCTC của doanh nghiệp.
• Lý thuyết lập quy (Regulatory Theory): Gồm lý thuyết lợi ích xã hội, lý thuyết nhóm lợi ích và lý thuyết lợi ích cá nhân, giải thích cơ chế can thiệp của Nhà nước và tổ chức nghề nghiệp.
• Lý thuyết thể chế (Institutional Theory): Giải thích ảnh hưởng của môi trường thể chế bên ngoài đến quá trình chuẩn hóa hoạt động kiểm toán.
• Lý thuyết cạnh tranh (Competition Theory): Dựa trên lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Michael Porter (1976) để phân tích chiến lược, giá phí và liên minh của các DNKT.

4. Luận án đề xuất giải pháp cụ thể nào để kiểm soát và đánh giá chất lượng cuộc kiểm toán?

Luận án đề xuất bộ công cụ đánh giá thực hành tại Chương 5 gồm:

• Bảng 5.1: Bảng thang điểm theo các tiêu chí chấm cho cuộc kiểm toán (phân bổ điểm số chi tiết cho từng giai đoạn: lập kế hoạch, thực hiện kiểm toán, tổng hợp và lập báo cáo, soát xét chất lượng).
• Bảng 5.2: Thang điểm xếp loại cuộc kiểm toán (phân chia các mức xếp loại chất lượng cụ thể dựa trên tổng điểm đạt được nhằm phục vụ công tác KSCL nội bộ và KSCL bên ngoài).

5. Định hướng đổi mới mô hình tổ chức KTĐL ở cấp độ vĩ mô tại Việt Nam được luận án xác định như thế nào?

Luận án định hướng chuyển đổi từng bước mô hình quản lý vĩ mô từ cơ chế Nhà nước (Bộ Tài chính) trực tiếp quản lý sang mô hình kết hợp: Nhà nước giữ vai trò ban hành khung pháp lý tối cao và giám sát chung, đồng thời chuyển giao các chức năng quản lý hành nghề cụ thể, tổ chức thi sát hạch chứng chỉ KTV, đào tạo cập nhật kiến thức và thực hiện kiểm tra kiểm soát chất lượng định kỳ cho tổ chức nghề nghiệp (VACPA).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phan Thanh Hải đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập trên nền tảng các lý thuyết đại diện, lập quy, thể chế và cạnh tranh. Thông qua việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và khảo sát thực nghiệm giai đoạn 2007–2012, công trình đã làm rõ thực trạng cấu trúc và cơ chế vận hành của ngành KTĐL Việt Nam, đồng thời chỉ ra mức độ ảnh hưởng của các yếu tố quy mô, hình thức sở hữu, khung pháp lý và kiểm soát chất lượng đến chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán. Trên cơ sở đó, luận án đã xác lập mô hình tổ chức mục tiêu và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, khả thi ở cả cấp độ quản lý nhà nước và quản trị doanh nghiệp kiểm toán nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CÁC KHÍA CẠNH KHÁC NHAU CỦA LUẬN ÁN Chương này được tác giả thực hiện nhằm qua đó hướng đến việc cung cấp góc nhìn tổng quan liên quan đến quá trình nghiên cứu đối với các khía cạnh có liên quan đến luận án. Những nội dung của các nghiên cứu trong và ngoài nước sẽ giúp cho tác giả xác định được các khoảng trống cần thiết để tiến hành triển khai, sử dụng các phương pháp thích hợp, chứng minh cho tính cấp thiết của luận án 1. CÁC NGHIÊN CỨU CÔNG BỐ Ở NƯỚC NGOÀI Qua quá trình tra cứu và tham khảo nhiều tài liệu khác nhau đối với các mảng vấn đề liên quan đến luận án mà tác giả dự định nghiên cứu. Cá nhân tôi nhận thấy hầu hết các công trình nghiên cứu công bố ở nước ngoài về KTĐL chủ yếu đi sâu vào phương diện nghiên cứu kỹ thuật.

Các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến mô hình tổ chức hoạt động KTĐL đặc biệt là mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở một quốc gia đang phát triển có điều kiện tương đồng như Việt Nam còn chưa được thực hiện hoặc có thể đã thực hiện nhưng chưa được công bố rộng rãi. Tuy vậy đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan các yếu tố, nguyên nhân làm ảnh hưởng tới chất lượng và hiệu quả của hoạt động KTĐL tại nhiều quốc gia trên thế giới đã được các tác giả khác nhau thực hiện trong thời gian vừa qua. Tác giả xin nêu ra một số các công trình tiêu biểu như sau : 1. Một số công trình nghiên cứu liên quan * Các công trình nghiên cứu về mô hình kiểm toán (1) Công trình nghiên cứu của Niece J.T (2005) về sự sụp đổ của mô hình một hãng qua sự kiện công ty kiểm toán Arthur Andersen (The Demise of Arthur Andersen's One-Firm Concept: A Case Study in Corporate Governance”, Business and Society Review, Vol.

Công trình nghiên cứu này chỉ rõ : Năm 2002, sau sự kiện Enron, với sự sụp đổ của Arthur Andersen, một trong năm hãng kiểm toán lớn nhất thế giới vào thời 7 điểm đó (Big 5), Mô hình “một-hãng” (One-firm concept) đã cho thấy hạn chế lớn trong cơ cấu quản trị. Khái niệm mô hình “một-hãng” là nguyên tắc hoạt động theo đó các văn phòng khác nhau của một hãng toàn cầu theo đuổi các giá trị, các chuẩn mực, các quy chế hoạt động như nhau, thống nhất không phân biệt quốc gia hay lãnh thổ. Dưới mô hình này, Arthur Andersen là một thể thống nhất, hoạt động của Arthur Andersen tại Mỹ cũng có ảnh hưởng lớn đến Arthur Andersen tại các quốc gia khác. Kết quả là sự kiện Enron đã khiến cho Arthur Andersen tại Mỹ sụp đổ, kéo theo sự sụp đổ toàn cầu của một hãng kiểm toán với hơn 80.000 nhân viên chuyên nghiệp.

Rút kinh nghiệm từ bài học của Arthur Andersen, các hãng kiểm toán quốc tế hoạt động toàn cầu, trong đó bao gồm cả Big Four, đã chuyển đổi mô hình hoạt động của mình. Theo quan điểm trình bày trong báo cáo hoạt động của các hãng kiểm toán quốc tế do tạp chí Kế toán quốc tế (International Accounting Bulletin) phát hành, ba mô hình chính mà các công ty kiểm toán đang áp dụng, thay thế cho mô hình “một-hãng” truyền thống, chứa đựng nhiều rủi ro. Ba mô hình đó là mô hình công ty mạng lưới (Networks), mô hình hiệp hội (Associations), và mô hình liên kết (Alliances, Organisations) [29].