CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH SẢN XUẤT TINH GỌN (LEAN MANUFACTURING) 1. Khái niệm Sản xuất và Quản trị sản xuất Sản xuất là một quá trình tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ thông qua hoạt động chuyển hóa các đầu vào thành các đầu ra. Quản lý hệ thống sản xuất là nhiệm vụ cơ bản của từng doanh nghiệp.
Để có thể trụ vững và ngày càng phát triển, yêu cầu cấp thiết đối với mỗi doanh nghiệp là cần xây dựng, cải tiến và điều hành tốt hoạt động này. Tối đa hóa lợi huận là mục tiêu chung của hầu hết các doanh nghiệp khi đầu tư vào các hoạt động kinh doanh. Quản trị sản xuất bao gồm các hoạt động liên quan đến việc quản trị các yếu tố đầu vào, tổ chức, phối hợp các yếu tố đó nhằm chuyển hóa thành các đầu ra với kết quả là sản phẩm hoặc dịch vụ có lợi ích lớn nhất với chi phí thấp nhất có thể. Theo đó, quản trị sản xuất đảm bảo cung cấp đầu ra trên cơ sở khai thác có hiệu quả các nguồn lực của doanh nghiệp đồng thời thỏa mãn nhu cầu của khách hàng.
Khái niệm mô hình sản xuất tinh gọn (Lean Manufacturing) Mô hình sản xuất tinh gọn (Lean Manufacturing) là một trong các chiến lược sản xuất nhằm tăng lợi nhuận bằng cách giảm chi phí thông qua việc loại bỏ các lãng phí và tối ưu hóa các hoạt động. Lean là hệ thống phương pháp quản lý bao gồm các nguyên tắc và công cụ cải tiến liên tục nhằm liên tục mang lại giá trị cao nhất cho khách hàng nhưng dưới mức yêu cầu của khách hàng. Có thể nói quan điểm Lean gắn liền với lãng phí, bởi Lean luôn đi tìm lãng phí để có giải pháp loại bỏ, giảm thiểu chúng. Nhằm hướng tới việc thỏa mãn nhu cầu khách hàng hơn, sản xuất nhanh hơn, chuyển đổi linh hoạt hơn, chất lượng cao hơn, chi phí thấp hơn và như vậy thu nhập của doanh nghiệp cao hơn.
Cùng với kết quả đó thì quyền lợi của người lao động tham gia vào doanh nghiệp và tổ chức cũng sẽ được nâng cao hơn. Lịch sử hình thành Từ những năm đầu của thế kỷ 19, từ những thời sản xuất thủ công đã có những nhà sản xuất và những kỹ sư như Frank Gilbreth, Frederick Taylor nghiên cứu về thao tác làm việc, về phân tích sơ đồ quá trình, tiêu chuẩn hóa công việc. Tuy nhiên nói đến những nghiên cứu đột phá hơn thì phải kể đến Henry Ford - nhà sáng lập Công ty Ford Motor. Ông Henry Ford đã tổ chức dây chuyền sản xuất liên tục Assembly Lines, đây là 6 dây chuyền đầu tiên trên thế giới và qua dây chuyền này doanh nghiệp của ông đã giảm được rất nhiều lãng phí theo góc độ của Lean.
Sau đó, một số kỹ sư quản lý sản xuất khác cũng đã có những cải tiến thêm đối với dây chuyền này. Nhưng để được xem là đỉnh cao và cũng là nguồn gốc hình thành nên mô hình sản xuất tinh gọn Lean ngày nay, phải kể đến Hệ thống sản xuất Toyota (viết tắt TPS - Toyota Production System). Mục đích của mô hình sản xuất tinh gọn Lean manufacturing là một hệ thống các công cụ và phương pháp nhằm liên tục loại bỏ lãng phí trong quá trình sản xuất. Việc xây dựng hệ thống sản xuất LEAN cho phép công ty đạt được các mục tiêu như sau.
Giảm phế phẩm và sự lãng phí: bao gồm cả việc sử dụng quá mức nguyên vật liệu đầu vào, hạn chế tối đa việc phát sinh chất thải và giảm chi phí tái chế sản phẩm cũng như các tính năng của sản phẩm không theo yêu cầu của khách hàng; Giảm thời gian quy trình, giảm chu kỳ sản xuất: Bằng cách giảm thời gian chờ đợi giữa các giai đoạn, giảm thời gian chuẩn bị cho sản xuất và thời gian cần thiết để chuyển đổi quy cách, mẫu mã sản phẩm cũng cần giảm. Giảm mức tồn kho: Tối thiểu hóa mức hàng tồn kho ở các giai đoạn, đặc biệt là sản phẩm dở dang. Mức tồn kho thấp hơn thể hiện việc yêu cầu vốn lưu động ít hơn; Tận dụng thiết bị và mặt bằng sản xuất: sử dụng máy móc thiết bị và mặt bằng hiệu quả hơn, tăng hiệu suất hoạt động của nguồn tài nguyên hiện có, giảm thời gian dừng máy; Tăng tính linh hoạt: Nâng cao khả năng sản xuất nhiều loại sản phẩm khác nhau một các linh hoạt với chuyển đổi nhanh và rút ngắn thời gian bắt đầu sản xuất sản phẩm mới; Tăng sản lượng: Tổ chức, triển khai gia tăng sản lượng trên cơ sở vật chất hiện có bằng cách giảm chu kỳ sản xuất, giảm thiểu sự dừng máy và gián đoạn, bảo đảm công nhân làm việc có hiệu suất không thực hiện thao tác thừa. Các nguyên tắc của mô hình sản xuất tinh gọn 1.
Loại bỏ lãng phí từ góc nhìn của khách hàng Giá trị được xác định từ góc độ của khách hàng và liên quan đến mức độ họ sẵn sàng trả bao nhiêu cho các hoạt động trong quá trình tạo ra sản. Doanh nghiệp, tổ chức 7 cần nghiên cứu và chỉ nên sản xuất những sản phẩm, dịch vụ theo nhu cầu của khách hàng. Quá trình sản xuất cần sử dụng các nguồn tài nguyên như con người, thiết bị máy móc, nguyên vật liệu,… và khi tài nguyên được sử dụng quá mức cần thiết thực tế thì cũng là lúc lãng phí phát sinh. Mô hình Lean sẽ giúp tập thể lao động trong công ty nâng cao nhận thức, đồng thời đưa ra các phương pháp xác định lãng phí và cải tiến loại bỏ lãng phí 1.
Xác định và lập sơ đồ chuỗi giá trị Chuỗi giá trị bao gồm tất cả các hoạt động của các ban bộ phận để tạo ra được sản phẩm, dịch vụ thông qua các nhiệm vụ của tổ chức là: giải quyết các vấn đề liên quan đến thiết kế và quy trình sản phẩm, nhiệm vụ quản lý thông tin, quản lý toàn bộ quá trình từ nguyên vật liệu đầu vào thành sản phẩm đầu ra và đến tay khách hàng. Mỗi hoạt động có thể được phân loại vào một trong các dạng sau: - Hoạt động tạo ra giá trị; - Hoạt động không tạo ra giá trị; - Hoạt động ít triển khai thực hiện nhưng cần thiết. Thông qua việc xây dựng chuỗi giá trị, công cụ sơ đồ quy trình và tiến hành đồng thời hoạt động quan sát, khảo sát trực tiếp tại nơi làm việc thì lãng phí có thể được xác định và loại bỏ. Việc loại bỏ các hoạt động không tạo ra giá trị là nền tảng để cải tiến doanh nghiệp.
Mặc dù điều đó là không đơn giản và dễ dàng do hiện trạng bố trí mặt bằng, yếu tố công nghệ, con người, vận chuyển… nhưng việc phân tích chuỗi giá trị là một cách tốt giúp hỗ trợ thực hiện việc loại bỏ lãng phí đó. Quá trình sản xuất liên tục Quá trình sản xuất liên tục là nguyên tắc hoạt động theo dòng chảy liên tục từ đầu vào đến đầu ra. Với các thao tác và hoạt động của con người cùng máy móc được diễn ra đồng nhịp, liên tục chuyển đổi, không ứ đọng trong trạng thái tắc nghẽn dù bất kỳ lý do nào. Để đạt được điều này, doanh nghiệp cần phối hợp tốt giữa các công đoạn của công nhân và máy móc thiết bị trên cơ sở bố trí mặt bằng tối ưu và tiêu chuẩn hóa công việc.
Theo đó, bán thành phẩm được xử lý trơn tru, di chuyển nhanh chóng và dễ dàng từ công đoạn này sang công đoạn khác. Sản xuất kéo Nguyên tắc kéo trong sản xuất có vai trò trong việc loại bỏ tồn kho không cần thiết giúp giảm lãng phí và sai hỏng. Hệ thống sản xuất chỉ hoạt động khi có yêu cầu dựa trên sự điều tiết bởi nhu cầu từ công đoạn sau “kéo” hoạt động của công đoạn trước. Cải tiến liên tục Không ngừng theo đuổi sự hoàn hảo là một yêu cầu khi áp dụng Lean.
Trong quá trình thực hiện các công cụ của phương pháp Lean, các lãng phí ở tất cả khía cạnh lần lượt được phát hiện và loại bỏ. Kaizen là một phương pháp hiệu quả khi dùng để thực hiện hoạt động này. Các loại lãng phí Liker, J. Lãng phí do chờ đợi Chờ đợi là thời gian nhàn rỗi, phát sinh do máy móc trục trặc, sự cố hoặc do công nhân phải chờ đợi công đoạn trước hoàn thành thì mới tiến hành tiếp được.
Ngay cả những vấn đề như cúp điện, máy tính chậm cũng tạo ra những lãng phí này. Việc chờ đợi không thể tạo ra giá trị gia tăng, mà làm tăng chi phí do doanh nghiệp phải trả chi phí nhân công, chi phí điện máy nhưng không thu được lợi nhuận trong lúc chờ. Lãng phí do sai lỗi Sự xuất hiện của sản phẩm lỗi là vấn đề khó tránh mà cũng không thể loại bỏ hoàn toàn. Điều cần làm là kiểm sát con người và máy móc, nỗ lực giảm thiểu hóa lãng phí này nhiều nhất có thể.
Bên cạnh những lỗi vật lý của sản phẩm, một số lỗi khác thường gặp cũng gây lãng phí bao gồm lỗi nhập liệu, báo cáo sai, sai sót giấy tờ, giao hàng trễ hay sản xuất sai quy cách,. Việc xuất hiện sản phẩm lỗi dẫn đến việc phải sửa chữa, khắc phục những lỗi đó hay thậm chí là phải bồi thường giải quyết khiếu nại., (2004), The Toyota Way: 14 Management Principles from the World’s Greatest Manufacturer, New York, The McGraw-Hill. Lãng phí do vận chuyển Các hoạt động vận chuyển thường xuyên phải diễn ra tại nơi làm việc. Vận chuyển ở đây đề cập đến sự chuyển động không tạo ra giá trị.
Trong quá trình sản xuất đó là việc vận chuyển nguyên vật liệu đến dây chuyền sản xuất, vận chuyển bán thành phẩm giữa các công đoạn sản xuất,. Điều này có nguy cơ xảy ra hư hỏng hoặc mất mát, kéo dài thời gian cung cấp sản phẩm, tăng chi phí năng lượng,. Lãng phí do tồn kho Là trạng thái nguyên vật liệu, linh kiện, bán thành phẩm hoặc là các sản phẩm hoàn thiện bị tồn đọng, dự trữ quá mức cần thiết. Nếu doanh nghiệp không giải quyết được hàng tồn kho thì sẽ kéo theo rất nhiều hệ lụy như chi phí lưu kho, bảo quản cao nhưng vẫn có tỷ lệ phát sinh khuyết tật cao hay che đậy vấn đề quản lý thấp.
Lãng phí do xử lý thừa Các vận động của cá nhân tiến hành nhiều hơn mức khách hàng yêu cầu mà không làm gia tăng giá trị. Ví dụ như quá chú trọng đánh bóng vào các chi tiết nhỏ, lắp đặt khuất tầm nhìn mà khách hàng cũng không quan tâm, hay cung cấp tài liệu nội bộ nhưng đầu tư quá nhiều thời gian cho việc thiết kế đồ họa,.