Mô Hình Cánh Đồng Mẫu Lớn Trong Sản Xuất Lúa Tại Huyện Phú Bình, Tỉnh Thái Nguyên

Khám phá mô hình cánh đồng mẫu lớn trong sản xuất lúa tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên qua luận văn thạc sĩ chi tiết và sâu sắc.

• Tác giả: Lê Duy Quý
• Người hướng dẫn: Ts. Bùi Nữ Hoàng Anh
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế Và Quản Trị Kinh Doanh - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Mô Hình “Cánh Đồng Mẫu Lớn” Trong Sản Xuất Lúa Tại Huyện Phú Bình, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG MẪU LỚN TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Cơ sở lý luận về mô hình “cánh đồng mẫu lớn”
• 1.2. Khái niệm “cánh đồng mẫu lớn”
• 1.3. Tiêu chí công nhận mô hình “cánh đồng mẫu lớn”
• 1.4. Đặc trưng của “cánh đồng mẫu lớn”
• 1.5. Vai trò của mô hình “cánh đồng mẫu lớn”
• 1.6. Điều kiện để phát triển mô hình “cánh đồng mẫu lớn”
• 1.7. Cơ sở thực tiễn
• 1.7.1. Bối cảnh sản xuất và tiêu thụ lúa gạo của Việt Nam
• 1.7.2. Chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về mô hình “cánh đồng mẫu lớn”
• 1.7.3. Thực tiễn mô hình “cánh đồng mẫu lớn” trên thế giới
• 1.7.4. Thực tiễn mô hình “cánh đồng mẫu lớn” tại Việt Nam
• 1.7.5. Bài học kinh nghiệm cho tỉnh Thái Nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp tiếp cận
• 2.4. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.5. Phương pháp tổng hợp thông tin
• 2.6. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.7. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.7.1. Nhóm chỉ tiêu phản ánh điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội phản ánh đặc điểm địa bàn nghiên cứu trước khi áp dụng mô hình “cánh đồng mẫu lớn” tại huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên
• 2.7.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh các điều kiện để xây dựng và phát triển “cánh đồng mẫu lớn” trong sản xuất lúa
• 2.7.3. Nhóm chỉ tiêu phản ánh quá trình xây dựng mô hình CĐML trong sản xuất lúa
• 2.7.4. Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất của mô hình “cánh đồng mẫu lớn” trong sản xuất lúa tại địa bàn nghiên cứu
• 2.7.5. Nhóm chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh tế của mô hình “cánh đồng mẫu lớn” trong sản xuất lúa tại địa bàn nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH “CÁNH ĐỒNG MẪU LỚN” TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.2. Khái quát về tỉnh Thái Nguyên, huyện Phú Bình và các xã nghiên cứu
• 3.3. Tình hình sử dụng đất trước khi áp dụng mô hình “cánh đồng mẫu lớn”
• 3.4. Tình hình kinh tế - xã hội trước khi áp dụng mô hình “cánh đồng mẫu lớn”
• 3.5. Hạ tầng kỹ thuật phục vụ sản xuất trước khi áp dụng mô hình “cánh đồng mẫu lớn”
• 3.6. Thực trạng mô hình CĐML tại 03 xã Úc Kỳ, Tân Đức và Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.7. Quá trình xây dựng mô hình CĐML tại huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên
• 3.8. Những kết quả đã đạt được
• 3.9. Hiệu quả kinh tế của mô hình CĐML trong sản xuất lúa tại địa bàn nghiên cứu
• 3.10. Hiệu quả xã hội và môi trường
• 3.11. Các yếu tố ảnh hưởng đến triển khai mô hình CĐML tại địa bàn nghiên cứu
• 3.11.1. Các yếu tố bên trong mô hình
• 3.11.2. Các yếu tố ngoài mô hình
• 3.12. Đánh giá chung
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH
• 4.1. Căn cứ đề xuất giải pháp
• 4.2. Bối cảnh phát triển nông nghiệp
• 4.3. Quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển nông nghiệp của tỉnh Thái Nguyên, của huyện Phú Bình
• 4.4. Một số giải pháp
• 4.5. Các giải pháp thúc đẩy phát triển ngành nông nghiệp
• 4.6. Các giải pháp cụ thể đối với huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.7. Một số kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Cánh Đồng Mẫu Lớn Tại Phú Bình

Mô hình Cánh đồng mẫu lớn (CĐML) là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất lúa tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Mô hình này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm, tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân và doanh nghiệp. Việc áp dụng mô hình CĐML tại Phú Bình đang được triển khai với quy mô lớn, hứa hẹn mang lại nhiều lợi ích cho người nông dân.

1.1. Khái Niệm Về Mô Hình Cánh Đồng Mẫu Lớn

Cánh đồng mẫu lớn là mô hình sản xuất nông nghiệp tập trung, trong đó nhiều hộ nông dân cùng canh tác một loại cây trồng với quy trình sản xuất đồng nhất. Mô hình này giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và nâng cao hiệu quả kinh tế.

1.2. Lợi Ích Của Mô Hình Cánh Đồng Mẫu Lớn

Mô hình CĐML mang lại nhiều lợi ích như tăng năng suất lúa, giảm chi phí sản xuất, và tạo ra sản phẩm chất lượng cao. Điều này không chỉ giúp nông dân cải thiện thu nhập mà còn nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm lúa gạo trên thị trường.

II. Thách Thức Trong Việc Triển Khai Mô Hình Cánh Đồng Mẫu Lớn

Mặc dù mô hình CĐML có nhiều lợi ích, nhưng việc triển khai tại Phú Bình cũng gặp không ít thách thức. Những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của mô hình và cần được giải quyết kịp thời.

2.1. Vấn Đề Về Quản Lý Nguồn Nước

Quản lý nước là một trong những thách thức lớn trong sản xuất lúa. Việc thiếu hụt nước tưới hoặc quản lý không hiệu quả có thể dẫn đến giảm năng suất và chất lượng lúa.

2.2. Khó Khăn Trong Liên Kết Giữa Nông Dân Và Doanh Nghiệp

Sự liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ, dẫn đến việc nông dân gặp khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm. Cần có các chính sách hỗ trợ để tăng cường mối liên kết này.

III. Phương Pháp Triển Khai Mô Hình Cánh Đồng Mẫu Lớn

Để triển khai mô hình CĐML thành công, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo chất lượng sản phẩm.

3.1. Ứng Dụng Kỹ Thuật Canh Tác Tiên Tiến

Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến như VietGAP sẽ giúp nâng cao chất lượng lúa và đảm bảo an toàn thực phẩm. Điều này cũng giúp nông dân dễ dàng tiếp cận thị trường xuất khẩu.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Và Hỗ Trợ Kỹ Thuật

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho nông dân về kỹ thuật canh tác và quản lý sản xuất. Điều này sẽ giúp họ nắm vững quy trình sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Cánh Đồng Mẫu Lớn

Mô hình CĐML đã được áp dụng tại nhiều địa phương và mang lại kết quả tích cực. Tại Phú Bình, mô hình này đang được triển khai với quy mô lớn và hứa hẹn sẽ tạo ra những thay đổi tích cực trong sản xuất lúa.

4.1. Kết Quả Sản Xuất Tại Các Xã Thí Điểm

Tại các xã như Úc Kỳ, Tân Đức và Xuân Phương, mô hình CĐML đã giúp tăng năng suất lúa lên đáng kể. Nông dân đã có thể sản xuất lúa với chất lượng cao hơn và giá trị kinh tế tốt hơn.

4.2. Tác Động Đến Đời Sống Của Người Nông Dân

Mô hình CĐML không chỉ nâng cao năng suất mà còn cải thiện đời sống của người nông dân. Họ có thu nhập ổn định hơn và có khả năng đầu tư cho các hoạt động sản xuất khác.

V. Kết Luận Về Mô Hình Cánh Đồng Mẫu Lớn Tại Phú Bình

Mô hình Cánh đồng mẫu lớn tại Phú Bình đang mở ra nhiều cơ hội cho ngành sản xuất lúa. Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, cần có sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền và các tổ chức liên quan.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện mô hình CĐML để đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc này sẽ giúp Phú Bình trở thành một trong những trung tâm sản xuất lúa chất lượng cao của tỉnh Thái Nguyên.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho nông dân trong việc áp dụng mô hình CĐML. Điều này sẽ giúp họ vượt qua khó khăn và phát triển bền vững trong sản xuất lúa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG MẪU LỚN TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về mô hình “cánh đồng mẫu lớn” 1. Khái niệm “cánh đồng mẫu lớn” Có một vài khái niệm về CĐML. Tác giả đã tiếp cận được một số khái niệm sau: Là những cánh đồng có thể có một hoặc nhiều chủ, nhưng có cùng quy trình sản xuất, cùng kế hoạch tiêu thụ sản phẩm, cung ứng đồng đều và ổn định về số lượng và chất lượng theo yêu cầu thị trường với cùng một thương hiệu nhất định.[1] Theo Quyết định 62/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về “Chính sách khuyến khích hợp tác, liên kết sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ nông sản, xây dựng cánh đồng lớn”, “cánh đồng lớn” là cách thức tổ chức sản xuất trên cơ sở hợp tác, liên kết giữa người nông dân với doanh nghiệp, tổ chức đại diện của nông dân trong sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ nông sản trên cùng địa bàn, có quy mô ruộng đất lớn, với mục đích tạo ra sản lượng nông sản hàng hoá tập trung, chất lượng cao, tăng sức cạnh tranh của nông sản trên thị trường nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập cho nông dân và các đối tác tham gia.[14] Khái niệm trong Quyết định 62/2013/QĐ-TTg được sử dụng trong nghiên cứu này vì đảm bảo được mục tiêu và nội dung nghiên cứu của đề tài.

Tiêu chí công nhận mô hình “cánh đồng mẫu lớn” a) Tiêu chí bắt buộc - Phù hợp với quy hoạch của địa phương về: Phát triển kinh tế - xã hội; sử dụng đất; tổng thể phát triển sản xuất ngành nông nghiệp; nông thôn mới và các quy hoạch khác. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 - Áp dụng đồng bộ quy trình sản xuất được thống nhất giữa các bên tham gia liên kết, phù hợp với loại cây trồng và đảm bảo phát triển bền vững. - Có ít nhất một trong các hình thức liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản thông qua hợp đồng sau đây:  Liên kết giữa doanh nghiệp tiêu thụ - doanh nghiệp cung ứng vật tư đầu vào với tổ chức đại diện của nông dân hoặc nông dân;  Liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp với nông dân;  Liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp với tổ chức đại diện của nông dân;  Liên kết sản xuất giữa tổ chức đại diện của nông dân với nông dân. - Quy mô diện tích của cánh đồng lớn: Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh) căn cứ điều kiện của địa phương quy định quy mô diện tích tối thiểu Dự án hoặc Phương án cánh đồng lớn phù hợp với điều kiện cụ thể và từng loại nông sản, hình thành vùng nguyên liệu.

b) Tiêu chí khuyến khích - Có hạ tầng kinh tế như hệ thống giao thông nội đồng, thủy lợi, điện và những công trình phục vụ sản xuất khác đáp ứng yêu cầu sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và từng bước cải thiện theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung. - Quy mô lớn tập trung và áp dụng cơ giới hóa đồng bộ; công nghệ tiên tiến (sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, VietGAP, Global GAP…) và có cơ sở thu mua, bảo quản, chế biến nông sản gần nơi sản xuất. - Các tiêu chí khác do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định nếu thấy cần thiết. Đặc trưng của “cánh đồng mẫu lớn” - Là cánh đồng trồng cây hàng năm như lúa, rau, màu.

Đặc điểm này để phân biệt CĐML với các vườn cây lâu năm như cà phê, cao su, chè,. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 - Diện tích lớn. Hiện không có quy định chung về quy mô diện tích CĐML. Tùy theo đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của mỗi địa phương và từng loại nông sản mà Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành quy định về quy mô diện tích tối thiểu cho CĐML.

- Có thể có một hay nhiều hộ canh tác. Đặc điểm này nói lên rằng, cánh đồng có thể do một chủ (do kết quả tích tụ và tập trung ruộng đất), nhưng cũng có thể do nhiều hộ canh tác trên cánh đồng đó. - Cánh đồng sản xuất cùng một (hoặc hai) loại giống cây trồng để phù hợp với nhu cầu thị trường. Đặc điểm này đòi hỏi, để được công nhận là CĐML thì cánh đồng đó phải sản xuất ra sản phẩm hàng hóa có chất lượng tốt.

Để có được hàng hóa chất lượng tốt, phải đảm bảo sự đồng nhất về giống và chất lượng giống, tạo ra sự sinh trưởng đồng đều về thời vụ, thuận tiện cho việc áp dụng một quy trình kỹ thuật tiên tiến trong các khâu từ làm đất, gieo xạ, tưới nước, bảo vệ thực vật đến thu hoạch, bảo quản, chế biến, tiêu thụ. - Có sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và nông dân. Doanh nghiệp nắm vững nhu cầu thị trường, đặt hàng với nông hộ, cung cấp đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm. Nông hộ thực hiện các khâu theo quy trình hướng dẫn và bán sản phẩm cho doanh nghiệp.

Đặc điểm này rất quan trọng bởi sự chính sự liên kết giữa doanh nghiệp với nông dân trong chuỗi giá trị rõ ràng và minh bạch mới có thể tạo ra được CĐML. - Có hiệu quả sản xuất và tiêu thụ cao. Đây là đặc trưng quan trọng nhất. CĐML phải đảm bảo sản lượng và chất lượng của nông sản, từ đó đảm bảo thu nhập trên một đơn vị diện tích, thu nhập trên một đống vốn đầu tư phải cao, lợi ích của nông hộ, của doanh nghiệp được đảm bảo.

Vai trò của mô hình “cánh đồng mẫu lớn” Về lý luận, mô hình CĐML tuân theo nguyên lý “kinh tế của quy mô” trong sản xuất nông nghiệp. CĐML có vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa. Cụ thể như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 - Gắn sản xuất nông nghiệp với chế biến và tiêu thụ, gắn sản xuất với thị trường. Sản xuất trên quy mô lớn thể hiện sự liên kết giữa người sản xuất với người tiêu thụ.

Việc sản xuất theo quy mô lớn đáp ứng tốt hơn đòi hỏi của thị trường về chất lượng nông sản. - Tạo điều kiện ứng dụng được quy trình kỹ thuật tiên tiến để tăng năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Chỉ trên cơ sở quy mô lớn mới phát huy hiệu quả các công trình thủy lợi và các phương tiện cơ giới trong tất cả các khâu của quá trình sản xuất. - Tạo điều kiện cho nông hộ tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Do ưu thế kinh tế của quy mô, sản xuất trên quy mô lớn với việc ứng dụng công nghệ tiên tiến, nông hộ có cơ hội tiết kiệm chi phí đầu tư (giống, nhiên liệu, làm đất, bảo vệ thực vật, thu hoạch, phơi, sấy), trên cơ sở đó nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. - Giúp nông hộ sản xuất nhỏ liên kết với nhau, hình thành kinh tế hợp tác để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường. - Tạo ra vùng chuyên canh tập trung. - Góp phần làm cho nông nghiệp phát triển bền vững.

Điều kiện để phát triển mô hình “cánh đồng mẫu lớn” Để phát triển được CĐML trong nông nghiệp cần có các điều kiện sau đây: - Phải có quy hoạch sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Đây cũng là điều kiện cơ bản đảm bảo cho CĐML thành công. - Phải có liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp. - Diện tích đủ lớn cho sản xuất hàng hóa quy mô lớn, chất đất tương đối đồng nhất.

- Thống nhất về quy trình sản xuất và hình thức liên kết. - Được đầu tư cơ sở hạ tầng đảm bảo đáp ứng yêu cầu sản xuất tập trung (hệ thống thủy lợi, trang thiết bị, máy móc,. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 - Có sự liên kết giữa nông dân với nông dân để đảm bảo sự thống nhất trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. - Có hoạt động hiệu quả của các cơ quan quản lý chuyên ngành để đảm bảo cho các bên tham gia liên kết thực hiện tốt hợp đồng.

Cơ sở thực tiễn 1. Bối cảnh sản xuất và tiêu thụ lúa gạo của Việt Nam Lúa gạo là một loại lương thực quan trọng đối với 3,5 tỷ người, chiếm 50% dân số thế giới. Theo báo cáo thống kê của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) năm 2017 sản lượng lúa gạo toàn cầu đạt kỷ lục hơn 480 triệu tấn và có xu thế tăng trong những năm tiếp theo. Sản lượng và mức tiêu thụ gạo thế giới 2012-2017 (Nguồn: Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại - Bộ Công thương, “USDA: Năm 2017/2018 sản lượng gạo thế giới sẽ giảm, tiêu thụ tăng”, Vinanet, 28/5/2018) Sản lượng lúa gạo tại châu Á chiếm tới 90,4% toàn thế giới, tức là 430 triệu tấn.

Tỷ lệ này vẫn đang liên tục tăng vì vấn đề dân số gia tăng ở khu vực này. Theo thống kê, sản lượng lúa gạo cao chủ yếu nhờ sản lượng tăng mạnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 tại Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan và Việt Nam. Trong đó, sản lượng lúa gạo của Việt Nam năm 2017 đạt tới 45 triệu tấn. Sản lượng của Mỹ dự báo sẽ giảm 10% xuống 6,4 triệu tấn.

Tại Ai Cập, sản lượng dự báo sẽ giảm do việc hạn chế sử dụng nước. Sản lượng của Ấn Độ cũng sẽ giảm chút ít, trong khi của Sri Lanka sẽ hồi phục sau đợt hạn hán trầm trọng nhất trong vòng 9 năm. Sản lượng của Thái Lan dự báo cũng sẽ tăng do vụ mùa chính có đủ nước. Tiêu thụ gạo thế giới tiếp tục tăng mặc dù tốc độ chậm.

Tiêu thụ gạo lương thực tăng mạnh nhất ở Ấn Độ do dân số tăng. Tiêu thụ gạo chăn nuôi và trong công nghiệp dự báo sẽ tăng ở Thái Lan, do số gạo bán ra từ kho dự trữ của Chính phủ hiện tại và sắp tới chỉ đủ chất lượng dùng trong công nghiệp và chăn nuôi. Dự báo tiêu thụ gạo sẽ giảm ở Trung Quốc. Tại một số quốc gia Đông Nam và Nam Á, người dân có xu hướng chuyển từ gạo sang sử dụng các sản phẩm làm từ bột mì.

Do vậy, mặc dù dân số tăng nhưng tiêu thụ gạo ở Bangladesh dự báo sẽ vững, trong khi ở Indonesia sẽ giảm. Sản xuất lúa gạo đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp và nông thôn Việt Nam. Khoảng 80% trong tổng số 11 triệu hộ nông dân tham gia sản xuất lúa gạo, chủ yếu dựa vào phương thức canh tác thủ công truyền thống.