mở đầu này trình bày tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và kết cấu đề tài. - Chương 2: Tổng quan nghiên cứu và tổng hợp lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu 7 Sau khi tóm tắt các nghiên cứu tiêu biểu trong và ngoài nước về lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu, chương này trình bày phần tổng hợp các nội dung cơ bản của lý thuyết này, bao gồm: khái niệm, lợi ích và các yêu cầu ứng dụng; cấu trúc hệ thống hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu và quy trình hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu. - Chương 3: Bàn luận và khuyến nghị về khả năng ứng dụng của lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu Chương này đưa ra các đánh giá và bàn luận về mức độ hoàn thiện của lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu hiện tại, các khuyến nghị về việc sử dụng lý thuyết này trong giảng dạy, nghiên cứu và công tác hoạch định sản xuất tại doanh nghiệp. Tác giả cũng đề xuất bổ sung một số tình huống, bài tập, câu hỏi hỗ trợ quá trình giảng dạy học phần của bộ môn.
8 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ TỔNG HỢP LÝ THUYẾT HOẠCH ĐỊNH NHU CẦU NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG QUẢN TRỊ SẢN XUẤT Nguyên vật liệu là yếu tố đầu vào thiết yếu cho quá trình sản xuất. Doanh nghiệp cần một cách tính toán khoa học và logic để xác định được số phụ tùng, chi tiết, vật liệu,… cần thiết để sản xuất từng mặt hàng/sản phẩm. Và hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu (Material Requirements Planning- MRP) đã được xây dựng thành một phần mềm thiết yếu và phổ biến phục vụ quá trình hoạch định sản xuất. Trong chương này, sau khi tóm tắt kết quả tổng quan các tài liệu trong và ngoài nước, chúng tôi trình bày một cách có hệ thống các nội dung của lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu bao gồm những hiểu biết cơ bản; cấu trúc của hệ thống hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu, quy trình hoạch định hoạch định, lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu mở rộng và cách đảm bảo sự thích ứng của hệ thống hoạch định nguyên vật liệu với các thay đổi từ môi trường.1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 Các nghiên cứu trong nước Lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu cơ bản được trình bày trong các giáo trình về Quản trị sản xuất, Quản trị tác nghiệp hay Quản trị vận hành.
Sau đây chúng tôi xin được tóm tắt một số nghiên cứu tiêu biểu nhất theo thời gian xuất bản. Nguyễn Văn Nghiến (2001) trình bày về hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu như một nội dung trong chương kế hoạch hoá sản xuất. Đây là một trong những cuốn giáo trình đầu tiên về quản trị sản xuất. Tuy nhiên, vì chỉ được coi là một nội dung nhỏ trong kế hoạch hoá sản xuất, nên hoạch định nguyên vật liệu chỉ được giới thiệu khái quát mà không đi vào các kỹ thuật và tác nghiệp cụ thể.
Tác giả có để cập tới việc phải có một hệ thống kết nối giữa nhu cầu đầu ra, hệ thống sản xuất, mua, dự trữ nguyên vật liệu. Sự kết nối này phải được thiết lập từ khi mua nguyên vật liệu (chi tiết mua ngoài) đến phân xưởng sản xuất, từ phân xưởng này 9 rời tới phân xưởng khác và cứ như vậy cho đến khi chúng được lắp ráp thành sản phẩm cuối cùng. Nghiên cứu của Đồng Thị Thanh Phương (2004) dành một chương đề cập tới vấn đề “hoạch định nhu cầu vật tư”. Theo đó, trước khi đề cập tới hệ thống hoạch định nguyên vật liệu, tác giả trình bày các yêu cầu của quản trị tồn kho đối với các mặt hàng (nhu cầu) phụ thuộc và các yếu tố đầu vào của MRP.
Tuy nhiên, nội dung tác giả trình bày không rõ ràng và nhầm lẫn giữa bản chất của hệ thống hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu với các yếu tố đầu vào. Phần tác giả trình bày rõ nhất là cấu trúc hệ thống MRP và những ví dụ về sự thay đổi thực trong hệ thống hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu. Tác giả cũng dành một thời lượng quan trọng trong chương này để trình bày về kỹ thuật xác định kích thước lô hàng. Giáo trình của Trương Đoàn Thể (2007) và Trương Đức Lực và Nguyễn Thành Trung (2012) trình bày vấn đề hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu (MRP) gắn với hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP).
Sau khi trình bày các nội dung tổng quan như bản chất, vai trò và các yêu cầu ứng dụng, các tác giả trình bày các bước hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu và các phương pháp xác định lô hàng mua nguyên vật liệu. Các phương pháp xác định lô hàng mua nguyên vật liệu có sự trùng lặp so với các nội dung trình bày trong chương về Quản trị hàng dự trữ. Hơn nữa, việc không trình bày rõ về cấu trúc hệ thống hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu cũng làm cho người học rất khó hiểu các nội dung này. Các tác giả cũng không chỉ rõ được bản chất của MRP khác với việc lên kế hoạch nguyên vật liệu thông thường.
Ưu điểm trong nghiên cứu này là các tác giả trình bày kết nối MRP với ERP, chắc chắn MRP là một phân hệ trong hệ thống hoạch định nguồn lực của doanh nghiệp. Giáo trình của Trần Đức Lộc và Trần Đình Phùng (2008) có nhiều nội dung tương tự như của Trương Đoàn Thể (2004) tuy nhiên kết cấu trình bày có khác nhau. Các tác giả sử dụng một chương riêng để trình bày về hoạch định nhu cầu nguyên vật 10 liệu. Chỉ tiếc rằng sơ đồ chính (trang 273) về cấu trúc hệ thống hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu có nhiều điểm không chính xác, các yếu tố đầu ra được đặt tên không chính xác và được đánh mũi tên ngược (như là các yếu tố đầu vào).
Đặng Minh Trang và Lưu Đan Thọ (2015) đề cập tới hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu gắn với vấn đề quản trị tồn kho. Lý do các tác giả này nêu ra là cách hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu theo quan điểm mới phải gắn với triết lý về dự trữ nguyên vật liệu “đúng lúc” và cung “đúng lúc”. Theo các tác giả này, MRP là trung tâm kết nối giữa “kiểm tra tồn kho”, “mua hàng” và “điều độ sản xuất” (sơ đồ trang 348). Điều này là hoàn toàn đúng vì suy cho cùng MRP cũng là một công cụ điều độ kết nối mua hàng, dự trữ và quá trình sản xuất ra sản phẩm gắn với nguyên vật liệu.
Tuy nhiên, trình bày chung nội dung này với nội dung về quản trị dự trữ thì không thật logic. Sau khi trình bày chi tiết về các yếu tố cấu thành hệ thống MRP, các tác giả trình bày về việc xác định kích cỡ lô hàng, điều này bị trùng lặp với phần các mô hình của dự trữ. Các tác giả cũng kết nối việc hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu với kế hoạch sản xuất tổng thể của doanh nghiệp, kế hoạch công suất và hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP).2 Các nghiên cứu nước ngoài Các nghiên cứu nước ngoài rất đa dạng, lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu được trình bày trong các sách về quản trị vận hành (operations management) như của các tác giả Robert Jacobs and Richard Chase (2003, 2015), Stevenson (2006), Red (2007), Nigel Slack et al. (2010), Roberta Russell and Bernard W.
Nội dung lý thuyết về hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu được trình bày khác nhau về các chi tiết, nhưng cách tiếp cận cơ bản giống nhau. Chúng tôi xin được tóm tắt ngắn gọn các nghiên cứu cơ bản sau. Robert Jacobs and Richard Chase (2015) – bản dịch tiếng việt, trình bày về hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu trong một nội dung riêng (trang 589) nằm trong phần về hoạch định và kiểm soát. Các tác giả trình bày rất rõ ràng về cấu trúc hệ thống 11 hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu.
Đầu vào bao gồm các yếu tố Lịch trình sản xuất tổng thể, Bảng kê vật liệu và Hồ sơ tồn kho. Đầu ra bao gồm báo cáo sơ bộ về đơn hàng (mua hàng) và sản xuất; báo cáo thứ cấp về kiểm soát và điều chỉnh. Các tác giả cũng dành một phần quan trọng để lấy ví dụ minh hoạ quy trình hoạch định nguyên vật liệu từ đầu đến cuối. Nghiên cứu này là tài liệu tham khảo rất hữu ích cho việc giảng dạy, nghiên cứu về quản trị vận hành nói chung và về lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu nói riêng.
Nội dung về hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) được trình bày trong một phần riêng (trang 448). Nghiên cứu của Roberta Russell and Bernard W.Taylor (2011) trình bày lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu trong chương về hoạch định nguồn lực. Hoạch định nguyên vật liệu được trình bày cùng với các nội dung khác như hoạch định công suất (CRP), hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP), quản trị quan hệ khách hàng (CRM), Quản trị chu kỳ sản phẩm (PLM),. Các nội dung chính được trình bày tương tự của Robert Jacobs and Richard Chase (2015) bao gồm việc nói rõ các yếu tố đầu vào, đầu ra cơ bản cấu trúc hệ thống hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu.
Các yếu tố đầu ra được các tác giả chỉ rõ bao gồm lệnh mua hàng, lệnh sản xuất và các điều chỉnh. Đây là cuốn sách được trích dẫn rất nhiều và được trình bày rất dễ hiểu về quản trị vận hành. Anil Kumar and Suresh (2009) trình bày lý thuyết hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu (MRP) gắn với lý thuyết hoạch định công suất sản xuất (CRP). Các yếu tố đầu vào của hệ thống hoạch định như các nghiên cứu khác, các yếu tố đầu ra ngoài lệnh sản xuất, lệnh mua hàng và các điều chỉnh, tác giả bổ sung thêm “báo cáo quản lý và cập nhật tồn kho”.
Nigel Slack, Stuart Chambers and Robert Johnston (2010) trình bày phần hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu trong một chương riêng. Các yếu tố đầu vào của hệ thống MRP tương tự như các nghiên cứu khác, đầu ra bao gồm lệnh mua hàng, lệnh sản xuất và kế hoạch vật liệu (materials plans) 12 2.2 KHÁI NIỆM, LỢI ÍCH VÀ CÁC YÊU CẦU ỨNG DỤNG MRP 2.1 Khái niệm hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu Đường, sữa, bột mỳ, hương liệu, bao bì, tem nhãn… là các nguyên vật liệu dùng để sản xuất các sản phẩm như bánh, kẹo trong các công ty sản xuất bánh kẹo. Vải, chỉ may, khuy áo, nhãn mác… là nguyên vật liệu dùng để sản xuất quần áo trong các xí nghiệp may. Như vậy, nguyên vật liệu có thể bao gồm các chất liệu, linh kiện, phụ tùng, chi tiết lắp ráp.