Khám Phá Lý Luận Nhận Thức Duy Vật Biện Chứng Từ Đặng Thị Hạnh

Khám phá luận văn thạc sĩ về lý luận nhận thức trong chủ nghĩa duy vật biện chứng, phân tích và ứng dụng trong nghiên cứu triết học.

• Tác giả: Đặng Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: T.S Phạm Văn Chung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Lý Luận Nhận Thức Của Chủ Nghĩa Duy Vật Biện Chứng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về lý luận nhận thức duy vật biện chứng trong triết học

Lý luận nhận thức duy vật biện chứng là một trong những thành tựu quan trọng của triết học Mác. Nó không chỉ phản ánh hiện thực khách quan mà còn khẳng định vai trò của con người trong việc cải tạo thế giới. Nhận thức được xem là quá trình phản ánh hiện thực, trong đó con người là chủ thể tích cực, sáng tạo. Lý luận này đã tạo ra một bước ngoặt lớn trong triết học, giúp con người hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa ý thức và vật chất.

1.1. Khái niệm và vai trò của nhận thức trong triết học

Nhận thức trong triết học duy vật biện chứng được định nghĩa là quá trình phản ánh hiện thực khách quan. Vai trò của nhận thức không chỉ nằm ở việc thu thập tri thức mà còn ở khả năng cải tạo thế giới. Con người, với tư cách là chủ thể nhận thức, có khả năng tạo ra tri thức từ những trải nghiệm và thực tiễn sống động.

1.2. Sự phát triển của lý luận nhận thức qua các thời kỳ

Lý luận nhận thức đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những tư tưởng ban đầu của các nhà triết học cổ đại đến những đóng góp của Mác và Ăngghen. Sự phát triển này không chỉ phản ánh sự tiến bộ của tri thức mà còn là sự thay đổi trong cách nhìn nhận về mối quan hệ giữa con người và thế giới.

II. Những thách thức trong việc áp dụng lý luận nhận thức duy vật biện chứng

Mặc dù lý luận nhận thức duy vật biện chứng đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng vào thực tiễn. Những thách thức này bao gồm sự lạc hậu của lý luận, sự thiếu hụt trong việc kết nối giữa lý thuyết và thực tiễn, và sự phức tạp của các vấn đề xã hội hiện đại.

2.1. Sự lạc hậu của lý luận và tác động đến thực tiễn

Khi lý luận không theo kịp sự phát triển của thực tiễn, nó có thể dẫn đến những sai lầm trong quyết định và hành động. Điều này đặc biệt rõ ràng trong bối cảnh xã hội hiện đại, nơi mà các vấn đề ngày càng phức tạp và đa dạng.

2.2. Khó khăn trong việc kết nối lý thuyết và thực tiễn

Việc áp dụng lý luận vào thực tiễn đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cả hai lĩnh vực. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu và thực hành vẫn gặp khó khăn trong việc chuyển đổi lý thuyết thành hành động cụ thể, dẫn đến sự thiếu hiệu quả trong các hoạt động thực tiễn.

III. Phương pháp biện chứng trong lý luận nhận thức duy vật

Phương pháp biện chứng là một trong những công cụ quan trọng trong lý luận nhận thức duy vật biện chứng. Nó giúp con người hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các hiện tượng, từ đó đưa ra những giải pháp hợp lý cho các vấn đề thực tiễn.

3.1. Nguyên lý biện chứng và ứng dụng trong nghiên cứu

Nguyên lý biện chứng bao gồm sự phát triển, thay đổi và mối liên hệ giữa các hiện tượng. Việc áp dụng nguyên lý này trong nghiên cứu giúp các nhà khoa học có cái nhìn toàn diện hơn về các vấn đề phức tạp.

3.2. Phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể trong nhận thức

Phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể là một trong những phương pháp quan trọng trong lý luận nhận thức. Nó giúp con người từ những khái niệm trừu tượng hình thành nên những hiểu biết cụ thể và thực tiễn hơn về thế giới xung quanh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của lý luận nhận thức duy vật biện chứng

Lý luận nhận thức duy vật biện chứng không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong các lĩnh vực khác nhau như giáo dục, khoa học, và quản lý xã hội. Việc áp dụng lý luận này giúp nâng cao hiệu quả trong các hoạt động thực tiễn.

4.1. Ứng dụng trong giáo dục và đào tạo

Trong giáo dục, lý luận nhận thức duy vật biện chứng giúp xây dựng phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn, khuyến khích học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo.

4.2. Ứng dụng trong nghiên cứu khoa học

Trong nghiên cứu khoa học, lý luận này cung cấp một khung lý thuyết vững chắc để phân tích và giải thích các hiện tượng, từ đó đưa ra những kết luận chính xác và có giá trị thực tiễn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của lý luận nhận thức duy vật biện chứng

Lý luận nhận thức duy vật biện chứng đã chứng minh được giá trị của nó trong việc giải thích và cải tạo thế giới. Tuy nhiên, để phát triển hơn nữa, cần có những nghiên cứu sâu sắc và hệ thống hơn về lý luận này, đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện đại.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu lý luận nhận thức

Nghiên cứu lý luận nhận thức không chỉ giúp hiểu rõ hơn về bản chất của nhận thức mà còn góp phần vào việc phát triển các phương pháp và giải pháp cho các vấn đề thực tiễn.

5.2. Triển vọng phát triển lý luận trong tương lai

Triển vọng phát triển lý luận nhận thức duy vật biện chứng trong tương lai phụ thuộc vào khả năng kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, cũng như sự sáng tạo trong việc áp dụng các phương pháp biện chứng vào các lĩnh vực khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng là một lĩnh vực trọng yếu trong triết học Mác-Lênin, có vai trò then chốt trong việc giải thích và vận dụng nhận thức khoa học vào thực tiễn xã hội. Theo ước tính, sự phát triển của lý luận này gắn liền với những bước tiến vượt bậc của khoa học tự nhiên và xã hội từ thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, đặc biệt là trong bối cảnh cách mạng công nghiệp và sự hình thành chủ nghĩa tư bản hiện đại. Luận văn tập trung nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng, đặc biệt là sự đóng góp của C. Mác và Ph. Ăngghen, cũng như sự phát triển tiếp theo của V. Lênin.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ nội dung lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng trên cơ sở lịch sử, đồng thời phân tích các nguyên tắc, phạm trù và phương pháp luận đặc trưng của lý luận này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nhận thức luận do C. Lênin sáng lập và phát triển, trong bối cảnh lịch sử từ giữa thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX tại châu Âu, với trọng tâm là triết học Mác-Lênin.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp một hệ thống lý luận nhận thức mácxít có tính hệ thống và khoa học, góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của triết học trong việc giải quyết các vấn đề thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và kinh tế tri thức hiện nay. Kết quả nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà nghiên cứu triết học, khoa học xã hội và các lĩnh vực liên quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hệ thống quan điểm triết học của chủ nghĩa Mác, trong đó chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử là nền tảng lý luận cốt lõi. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Chủ nghĩa duy vật biện chứng: Nhấn mạnh nhận thức là quá trình phản ánh hiện thực khách quan, trong đó chủ thể nhận thức (con người) và khách thể nhận thức (hiện thực) có mối quan hệ biện chứng, không tách rời. Lý thuyết này bao gồm các nguyên tắc như tính khách quan của nhận thức, vai trò của thực tiễn trong kiểm nghiệm chân lý, và phương pháp luận đi từ trừu tượng đến cụ thể.

• Chủ nghĩa duy vật lịch sử: Giải thích sự phát triển xã hội và lịch sử loài người dựa trên cơ sở vật chất và các quan hệ sản xuất, đồng thời đặt nhận thức trong mối liên hệ chặt chẽ với điều kiện xã hội và lịch sử cụ thể.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: nhận thức luận, thực tiễn, chân lý tương đối và tuyệt đối, phương pháp biện chứng, phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể, và mối quan hệ giữa chủ thể và khách thể trong nhận thức.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp kết hợp giữa:

• Phương pháp lịch sử: Phân tích quá trình hình thành và phát triển lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng qua các giai đoạn lịch sử, từ triết học cổ điển Đức, chủ nghĩa duy vật trực quan đến triết học Mác-Lênin.

• Phương pháp lôgíc: Nghiên cứu các phạm trù, nguyên tắc và mối quan hệ biện chứng trong lý luận nhận thức, đặc biệt là phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể và sự thống nhất giữa phép biện chứng, lôgíc học và nhận thức luận.

• Phương pháp phân tích tổng hợp: Phân tích các luận điểm triết học, tổng hợp các quan điểm của các nhà triết học tiêu biểu để làm rõ nội dung và ý nghĩa của lý luận nhận thức.

Nguồn dữ liệu chính là các tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V. Lênin, cùng các bài viết, công trình nghiên cứu triết học hiện đại và tài liệu lịch sử triết học. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các tác phẩm và tài liệu liên quan đến lý luận nhận thức duy vật biện chứng trong phạm vi thời gian từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các tài liệu tiêu biểu có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của lý luận nhận thức.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2011, tập trung phân tích các giai đoạn hình thành, phát triển và hoàn thiện lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiền đề hình thành lý luận nhận thức duy vật biện chứng:

   • Triết học cổ điển Đức, đặc biệt là Immanuel Kant và Georg Wilhelm Friedrich Hegel, đóng vai trò quan trọng trong việc đặt nền móng cho lý luận nhận thức. Kant đã xác định giới hạn và nhiệm vụ của nhận thức, còn Hegel phát triển phép biện chứng như hình thức cao nhất của tư duy.
   • Các thành tựu khoa học tự nhiên cuối thế kỷ XIX như định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng, học thuyết tế bào và thuyết tiến hóa đã cung cấp cơ sở khoa học cho phép biện chứng duy vật.

2. Sự hình thành quan điểm nhận thức của Mác và Ăngghen (1843-1846):

   • Mác và Ăngghen đã phát triển nguyên tắc duy vật biện chứng, khẳng định vai trò của thực tiễn trong nhận thức và sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.
   • Mác nhấn mạnh nhận thức phải được kiểm nghiệm trong thực tiễn, coi thực tiễn là hoạt động vật chất có tư duy chỉ đạo, khác biệt với hoạt động vật chất của con vật.

3. Phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể trong nghiên cứu kinh tế chính trị:

   • Mác đã phát triển phương pháp luận nhận thức đặc thù cho khoa học kinh tế chính trị, bắt đầu từ các biểu tượng cảm tính, trừu tượng hóa và khái quát hóa để nhận thức cái cụ thể trong tính chỉnh thể.
   • Phương pháp này kết hợp chặt chẽ giữa phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch, đồng thời thống nhất giữa lôgíc và lịch sử.

4. Phát triển nhận thức luận của Ăngghen trong khoa học tự nhiên:

   • Ăngghen khẳng định nhận thức là sự phản ánh trung thành hoặc méo mó của hiện thực khách quan, phản bác quan điểm duy tâm và chủ quan.
   • Ông nhấn mạnh vai trò của thực tiễn là cơ sở và động lực của nhận thức, đồng thời làm rõ tính cụ thể, tương đối và tuyệt đối của chân lý.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng không chỉ là một hệ thống triết học trừu tượng mà còn là phương pháp luận khoa học có tính ứng dụng cao trong nghiên cứu và thực tiễn. Việc kết hợp giữa phép biện chứng, lôgíc học và nhận thức luận tạo nên một khung lý thuyết toàn diện, giúp giải thích sự vận động và phát triển của nhận thức trong mối quan hệ biện chứng giữa chủ thể và khách thể.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã làm rõ hơn quá trình lịch sử hình thành lý luận nhận thức, đồng thời bổ sung các phân tích về phương pháp luận đặc thù của Mác trong kinh tế chính trị học và sự phát triển nhận thức luận trong khoa học tự nhiên của Ăngghen. Các số liệu và ví dụ lịch sử minh chứng cho thấy sự phát triển của lý luận nhận thức gắn liền với sự phát triển của thực tiễn xã hội và khoa học.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tiến trình phát triển lý luận nhận thức từ triết học cổ điển Đức đến chủ nghĩa Mác-Lênin, cũng như bảng so sánh các nguyên tắc nhận thức trong các giai đoạn khác nhau.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu lý luận nhận thức trong giáo dục đại học:

   • Động từ hành động: Tích hợp, cập nhật
   • Target metric: Tỷ lệ sinh viên và giảng viên hiểu sâu về lý luận nhận thức mácxít tăng 30% trong 3 năm
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học chuyên ngành triết học và khoa học xã hội

2. Phát triển các công trình nghiên cứu ứng dụng lý luận nhận thức vào các lĩnh vực khoa học xã hội và tự nhiên:

   • Động từ hành động: Khuyến khích, hỗ trợ
   • Target metric: Số lượng công trình nghiên cứu ứng dụng tăng 20% mỗi năm
   • Chủ thể thực hiện: Viện nghiên cứu, các tổ chức khoa học và công nghệ

3. Tổ chức các hội thảo, tọa đàm chuyên sâu về lý luận nhận thức duy vật biện chứng:

   • Động từ hành động: Tổ chức, kết nối
   • Target metric: Ít nhất 5 hội thảo lớn trong vòng 2 năm
   • Chủ thể thực hiện: Hội triết học Việt Nam, các trường đại học

4. Xây dựng tài liệu tham khảo và giáo trình cập nhật về lý luận nhận thức mácxít:

   • Động từ hành động: Biên soạn, xuất bản
   • Target metric: 3 bộ giáo trình mới được sử dụng rộng rãi trong 5 năm tới
   • Chủ thể thực hiện: Các nhà xuất bản, nhóm tác giả chuyên ngành triết học

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành Triết học:

   • Lợi ích: Nắm vững kiến thức nền tảng và phương pháp luận nhận thức mácxít, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu.
   • Use case: Soạn bài giảng, làm luận văn, nghiên cứu chuyên sâu.

2. Nhà nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn:

   • Lợi ích: Áp dụng lý luận nhận thức vào phân tích các hiện tượng xã hội, lịch sử và chính trị.
   • Use case: Viết bài báo khoa học, đề xuất chính sách.

3. Chuyên gia và cán bộ trong các tổ chức nghiên cứu và hoạch định chính sách:

   • Lợi ích: Hiểu rõ cơ sở triết học của các vấn đề xã hội để xây dựng chính sách phù hợp.
   • Use case: Phân tích, đánh giá các chính sách phát triển kinh tế-xã hội.

4. Người làm công tác đào tạo và biên soạn giáo trình:

   • Lợi ích: Cập nhật nội dung và phương pháp giảng dạy lý luận nhận thức mácxít.
   • Use case: Soạn thảo giáo trình, tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng là gì?
   Lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng là hệ thống quan điểm triết học khẳng định nhận thức là quá trình phản ánh hiện thực khách quan, trong đó chủ thể nhận thức và khách thể nhận thức có mối quan hệ biện chứng. Ví dụ, Mác và Ăngghen đã nhấn mạnh vai trò của thực tiễn trong kiểm nghiệm chân lý.

2. Vai trò của thực tiễn trong lý luận nhận thức mácxít như thế nào?
   Thực tiễn được xem là cơ sở và tiêu chuẩn của chân lý, là hoạt động vật chất có tư duy chỉ đạo của con người. Nhận thức chỉ có giá trị khi được kiểm nghiệm và vận dụng trong thực tiễn, điều này giúp tránh sự trừu tượng và phi thực tế trong tư duy.

3. Phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể có ý nghĩa gì trong nghiên cứu?
   Đây là phương pháp luận đặc thù của lý luận nhận thức mácxít, giúp tư duy nắm bắt đối tượng trong tính chỉnh thể bằng cách bắt đầu từ các khái niệm trừu tượng, sau đó phát triển đến cái cụ thể, toàn diện. Ví dụ, Mác áp dụng phương pháp này trong nghiên cứu kinh tế chính trị để phân tích chủ nghĩa tư bản.

4. Chân lý tương đối và chân lý tuyệt đối khác nhau thế nào?
   Chân lý tương đối là nhận thức đúng đắn trong phạm vi nhất định, còn chân lý tuyệt đối là sự phản ánh đầy đủ và toàn diện sự vật. Theo Ăngghen, nhận thức của con người vừa có tính tương đối vừa hướng tới chân lý tuyệt đối qua quá trình phát triển vô hạn của nhận thức.

5. Lý luận nhận thức mácxít có ứng dụng thực tiễn ra sao?
   Lý luận này cung cấp phương pháp luận khoa học để phân tích và giải quyết các vấn đề xã hội, kinh tế và chính trị, đồng thời định hướng hoạt động thực tiễn nhằm cải tạo thế giới. Ví dụ, nó giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng các giải pháp phù hợp với quy luật khách quan của xã hội.

Kết luận

• Lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng là nền tảng triết học quan trọng, phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa chủ thể và khách thể trong quá trình nhận thức.
• Quá trình hình thành và phát triển lý luận này gắn liền với sự phát triển của triết học cổ điển Đức, chủ nghĩa duy vật trực quan và các thành tựu khoa học tự nhiên cuối thế kỷ XIX.
• Mác và Ăngghen đã xây dựng nguyên tắc duy vật biện chứng, nhấn mạnh vai trò của thực tiễn và phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể trong nhận thức.
• Lý luận nhận thức mácxít không chỉ là hệ thống triết học mà còn là phương pháp luận khoa học có tính ứng dụng cao trong nghiên cứu và thực tiễn xã hội.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào việc phổ biến, ứng dụng lý luận nhận thức trong giáo dục, nghiên cứu khoa học và hoạch định chính sách nhằm phát huy tối đa giá trị của nó trong bối cảnh hiện đại.

Call-to-action: Các nhà nghiên cứu và giảng viên được khuyến khích tiếp tục khai thác, phát triển và ứng dụng lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng để góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu và đào tạo trong lĩnh vực triết học và khoa học xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu sự nghiệp khoa học của ông bằng việc biến thái dương hệ vĩnh viễn và bất biến của Newtơn,- sau khi đã có cái hích đầu tiên nổi tiếng kia,- thành một quá trình lịch sử: đó là quá trình xuất hiện mặt trời và tất cả mọi hành tinh từ khối tinh vân đang xoay chuyển. Từ đó, ông đã rút ra được cái kết luận là sự nảy sinh của thái dương hệ cũng giả định sự tiêu vong tất yếu của nó trong tương lai”[18, tr. Cantơ đã nhận ra vai trò hết sức quan trọng của nhận thức lý tính với đặc trưng cơ bản là quá trình tổng hợp. Còn người bắt tay vào giải đáp vấn đề đó với một quy mô, tầm vóc hết sức to lớn chính là Hêghen.

Mặc dù trên cơ sở duy tâm, nhưng triết TIEU LUAN MOI download : [e-mail] học Hêghen đã đem lại một bức tranh nhận thức lý luận biện chứng rất hoành tráng về thế giới. Sự chuẩn bị của ông đã chín đến mức là chỉ cần “lật ngược” phép biện chứng là có ngay quan điểm biện chứng khoa học về thế giới, và nhiệm vụ này đã được Mác, Ăngghen hoàn thành xuất sắc.2 Sự hình thành những quan điểm về nhận thức của Mác và Ăngghen (giai đoạn 1843- 1846) Cuộc cách mạng do Mác và Ăngghen thực hiện trong triết học và việc các ông cải tạo có phê phán những thành tựu trước kia của tư tưởng loài người không phải là những nhiệm vụ khác nhau, bài trừ lẫn nhau. Trái lại, như Lênin đã nhấn mạnh: “Tất cả thiên tài của Mác chính là ở chỗ ông đã giải đáp những vấn đề mà tư tưởng tiên tiến của loài người đã đặt ra”[46, tr.3] Bắt đầu từ năm 1839, Mác say sưa đi vào lĩnh vực lịch sử triết học cổ đại. Tập bút ký của ông về lịch sử triết học phái Êpiquya, phái khắc kỷ và phái hoài nghi chứng tỏ điều đó.

Ông có ý định viết một công trình nghiên cứu chuyên về ba trào lưu triết học ấy, những trào lưu triết học đã phát triển trong thời kỳ tan rã của xã hội cổ đại. Nhưng về sau Mác chỉ hạn chế trong phạm vi hẹp hơn của những vấn đề dùng làm chủ đề cho Luận án tiến sỹ của ông- “ Sự khác nhau giữa triết học tự nhiên của Đêmôcrít và triết học tự nhiên của Êpiquya”, và đây cũng chính là xuất phát điểm cho quá trình hình thành nhận thức luận của Mác. Ngay từ “Tập bút ký” đầu tay cũng như “Bản luận án” Mác đã để tâm vào giải quyết vấn đề làm ông băn khoăn là vấn đề quan hệ của triết học với hoạt động thực tiễn, vấn đề vai trò của triết học trong sự phát triển của xã hội, trong việc thực hiện công cuộc cải tạo xã hội. Mặc dù thời điểm này tầm ảnh hưởng của quan điểm duy tâm vẫn còn rất lớn, nhưng ngay việc lựa chọn chủ đề của luận án cũng đã nói lên sự phân kỳ đã bắt đầu giữa ông và Hêghen, một người có thái độ miệt thị đối với các nhà duy vật cổ đại Hylạp, đặc biệt là đối với Êpiquya.

Song điều quan trọng là trong bản luận án, ông bộc lộ rõ sự cố gắng vượt ra ngoài giới hạn quan niệm một bên là của Hêghen và một bên TIEU LUAN MOI download : [e-mail] là của phái Hêghen trẻ về vấn đề quan hệ của tư duy đối với hiện thực xung quanh bên ngoài. Nếu Hêghen quả quyết rằng tư duy phù hợp với tồn tại vì nó có ý thức đầy đủ về bản chất sáng tạo của bản thân nó “cái gì hợp lý thì hiện thực và cái gì hiện thực thì hợp lý”, thì Mác đại diện cho phái Hêghen trẻ đã đem lý tính phê phán đối lập với thế giới “chưa được phê phán”, cho rằng mâu thuẫn giữa ý thức có tính chất phê phán và tồn tại, xét đến cùng, là biến đổi tồn tại một cách hợp lý, nâng tồn tại lên trình độ yêu cầu của lý tính. Sự thống nhất của ý thức về hiện thực bên ngoài theo Mác cần phải trải qua những trình độ khác nhau: sự hòa hợp; kết quả của sự phát triển của sự tự ý thức được thay thế bằng một cuộc xung đột rất sâu sắc, cuộc xung đột này không thể giải quyết bằng con đường lý luận (con đường phê phán) mà phải bằng thực tiễn. Những lập luận này của Mác còn xa với quan niệm duy vật về ý thức và sự tự ý thức với tính cách là những quan hệ nhất định của chủ thể đối với hiện thực khách quan.

Nhưng ở đây đã chứa đựng mầm mống của quan niệm sâu sắc về mối tương quan biện chứng giữa hoạt động có ý thức của con người với những tiền đề khách quan và kết quả của hoạt động đó, hay nói cách khác mầm mống về mối tương quan giữa lý luận và thực tiễn, một trong những nội dung của lý luận nhận thức duy vật biện chứng đã xuất hiện. Mùa xuân năm 1843 “Báo sông Ranh” bị chính phủ Phổ đóng cửa vì tuyên truyền tư tưởng cách mạng. Mác rời Côlônhơ đi Cơraixơnắc. Ở đây ông chuyên chú nghiên cứu lịch sử hiện đại nhất là lịch sử cách mạng tư sản Pháp 1789-1794, đọc tác phẩm của các nhà duy vật Pháp như Rútxô, Môngtexkiơ và chẳng bao lâu tiến tới chỗ xét lại triết học pháp quyền của Hêghen một cách có phê phán.

Nhờ công tác ở “Báo sông Ranh” ông thấy rõ ràng là cần phải xét lại triết học đó. Kết quả của hoạt động đó của Mác được thể hiện trong tác phẩm lớn đầu tay của Mác là “Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hêghen” và “Lời nói đầu” của nó. Với tác phẩm này Mác bước đầu xác lập nguyên tắc duy vật cơ bản đầu tiên cho lý luận nhận thức mácxít. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nếu Hêghen coi cơ sở của xã hội là nhà nước và cái xuyên qua, quy định mọi hiện tượng, quan hệ xã hội là “ý niệm hiện thực của nó” vì vậy, “lẽ ra phải chỉ rõ nhà nước là hiện thực cao nhất của con người, là hiện thực xã hội cao nhất của con người”, thì “Hêghen lại suy tôn con người kinh nghiệm đơn nhất, con người kinh nghiệm, lên thành hiện thực cao nhất của nhà nước.363-364] Còn theo Mác, con người có phẩm chất xã hội đó chính là con người hiện thực, nhân dân hiện thực, là những con người mà trong hoạt động sống của mình đã tạo nên, quyết định những lĩnh vực sinh hoạt xã hội khác, trong đó có nhà nước, chế độ chính trị của xã hội, khẳng định bản chất con người hiện thực “Con người bao giờ cũng vẫn là bản chất của tất cả những tổ chức xã hội ấy, nhưng những tổ chức này lại cũng thể hiện ra là tính phổ biến hiện thực của con người, do đó cũng là cái chung của mọi người”[29, tr.

Nhận thức này của Mác đã phơi bày nguồn gốc sai lầm của triết học pháp quyền Hêghen và đồng thời chỉ ra, hiểu biết của Mác sẽ dẫn ông gần đến quan niệm duy vật về đời sống xã hội. Tuy những tư tưởng này chỉ mang tính chất sơ khai, chưa thật rõ ràng thông qua việc phê phán “triết học pháp quyền của Hêghen” nhưng những quan niệm duy vật về đời sống xã hội là bước đệm quan trọng để từ lĩnh vực xã hội Mác bước vào lĩnh vực hoạt động tinh thần, xây dựng một quan điểm duy vật chắc chắn cho hoạt động nhận thức, phản ánh thế giới với tư cách là một chỉnh thể thống nhất và toàn vẹn. Trong việc đề xuất những tư tưởng đầu tiên về nhận thức Mác đã khẳng định vai trò của lý luận triết học mà cụ thể là lý luận cách mạng trong “Lời nói đầu của Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hêghen”. Với tác phẩm này nguyên tắc căn bản của lý luận nhận thức đã thể hiện rõ nội dung là một trong những nguyên tắc cơ bản của lý luận khoa học, đòi hỏi lý luận phải được xây dựng phù hợp với yêu cầu của cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản.

Ông viết “Giống như triết học thấy giai cấp vô sản là vũ khí vật chất của mình, giai cấp vô sản cũng thấy triết học là vũ khí tinh thần của TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mình, và chỉ cần sấm sét của tư tưởng đánh một cách triệt để vào mảnh đất nhân dân còn nguyên vẹn ấy là việc giải phóng người Đức thành con người sẽ hoàn thành”; “ sự giải phóng người Đức là sự giải phóng con người. Đầu não của sự giải phóng ấy là triết học, trái tim của nó là giai cấp vô sản. Triết học không thể trở thành hiện thực nếu không xóa bỏ bản thân mình, nếu không làm cho triết học biến thành hiện thực”[30, tr.589-590] Đối với ông, lý luận không chỉ có nhiệm vụ nhận thức ra yêu cầu, địa vị lịch sử của quần chúng nhân dân, mà còn phải có khả năng thâm nhập vào quần chúng và trở thành lực lượng vật chất. Cần phải thấy rằng, với luận điểm trên Mác đã nói cụ thể đến sự thống nhất giữa lý luận cách mạng và thực tiễn cách mạng của giai cấp vô sản, chứ không phải đề cập đến sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn nói chung.

Dĩ nhiên, việc xác lập nguyên tắc này không những nhằm định hướng cho sự đề xuất những tư tưởng triết học trong tác phẩm mà còn là cho cả quá trình sáng tạo triết học Mác, chủ nghĩa Mác. Sau những tác phẩm đầu tiên có ý nghĩa quan trọng, quan điểm cơ bản đầu tiên để xây dựng lý luận nhận thức mácxít tiếp tục được C.Ăngghen xác lập chắc chắn và rõ ràng trong “Bản thảo kinh tế triết học- 1844”, “Gia đình thần thánh hay là phê phán sự phê phán có tính phê phán chống Bru-nô Bauơ và đồng bọn” qua việc đưa ra tư tưởng về lao động để phê phán toàn diện phép biện chứng duy tâm của Hêghen, chuyển sự phê phán này thành sự phê phán chủ nghĩa duy tâm nói chung một cách hoàn bị nhất và có hệ thống nhất.