Luận văn thạc sĩ: Thực trạng và giải pháp xuất khẩu lao động Việt Nam sang thị trường Nhật Bản

Luận văn về xuất khẩu lao động Việt Nam sang Nhật Bản. Phân tích thực trạng, cơ hội và thách thức, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Hồng Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Kim Chi
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Đối Ngoại
• Đề tài: Xuất khẩu lao động của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN VỀ XKLĐ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về xuất khẩu lao động
• 1.2.1. Khái niệm và đặc điểm của xuất khẩu lao động
• 1.2.2. Hình thức và các kênh xuất khẩu lao động
• 1.2.3. Tác động của xuất khẩu lao động
• 1.2.4. Những nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu lao động
• 1.3. Kinh nghiệm của một số nƣớc về XKLĐ và bài học cho Việt Nam
• 1.3.1. Kinh nghiệm từ Philippin
• 1.3.2. Kinh nghiệm của Thái Lan về XKLĐ
• 1.3.3. Kinh nghiệm từ Trung Quốc
• 1.3.4. Bài học cho Việt Nam rút ra từ kinh nghiệm các nước
• 2. CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cách tiếp cận và thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA VIỆT NAM SANG NHẬT BẢN
• 3.1. Tổng quan về XKLĐ của Việt Nam
• 3.1.1. Giai đoạn 1980 – 1990: Hợp tác lao động và chuyên gia
• 3.1.2. Giai đoạn 1991 - 2000: Xuất khẩu lao động và chuyên gia
• 3.1.3. Giai đoạn 2001 – nay: Đẩy mạnh xuất khẩu lao động và chuyên gia
• 3.2. Thực trạng xuất khẩu lao động của Việt Nam sang Nhật Bản
• 3.2.1. Nhật Bản và quy định nhập khẩu lao động của Nhật Bản
• 3.2.2. Các nhân tố thúc đẩy XKLĐ Việt Nam sang Nhật Bản
• 3.2.3. XKLĐ của Việt Nam sang Nhật Bản
• 3.3. Đánh giá chung về hoạt động XKLĐ sang Nhật Bản
• 3.3.1. Kết quả đạt được
• 3.3.2. Hạn chế và nguyên nhân của nó
• 4. CHƢƠNG 4: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG NHẬT BẢN
• 4.1. Định hƣớng về công tác XKLĐ
• 4.1.1. Định hướng chung cho XKLĐ của Việt Nam
• 4.1.2. Định hướng riêng đối với thị trường Nhật Bản
• 4.2. Hoạt động XKLĐ của Việt Nam sang Nhật Bản qua phân tích SWOT
• 4.2.4. Thách thức
• 4.3. Giải pháp đẩy mạnh hoạt động XKLĐ
• 4.3.1. Giải pháp từ phía Nhà nước
• 4.3.2. Giải pháp từ phía doanh nghiệp
• 4.3.3. Giải pháp về phía lao động
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam Cơ Hội Thách Thức

Xuất khẩu lao động (XKLĐ) là một hoạt động kinh tế và xã hội quan trọng đối với Việt Nam. Nó vừa là giải pháp giải quyết việc làm, tăng thu nhập, vừa là kênh tiếp thu công nghệ, nâng cao kỹ năng cho người lao động. Hoạt động XKLĐ đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ hợp tác lao động với các nước XHCN đến mở rộng thị trường ra nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức đặt ra, đòi hỏi sự đổi mới và hoàn thiện chính sách để XKLĐ phát triển bền vững.

1.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam

Hoạt động XKLĐ của Việt Nam bắt đầu từ năm 1980 với hình thức hợp tác lao động với các nước XHCN. Sau đó, mở rộng ra các thị trường Trung Đông, Châu Phi. Từ năm 1991, cơ chế quản lý XKLĐ dần được đổi mới, các doanh nghiệp tư nhân tham gia vào hoạt động này. Số lượng lao động đi làm việc ở nước ngoài tăng lên, thị trường cũng được đa dạng hóa.

1.2. Vai Trò Của Xuất Khẩu Lao Động Trong Phát Triển Kinh Tế Xã Hội

XKLĐ đóng vai trò quan trọng trong giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người lao động và gia đình, tạo nguồn thu ngoại tệ cho đất nước. Theo thống kê, hàng năm số tiền lao động Việt Nam đi xuất khẩu gửi về nƣớc chiế m tới 3,9% thu nhâ ̣p quố c nô ̣i của cả nƣớc. Nguồ n ngoa ̣i tê ̣ này góp phầ n hình thành nguồn vốn cho đầu tƣ kinh tế và tăng thêm nguồn dự trữ ngoại tệ.

II. Thực Trạng Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam Sang Thị Trường Nhật Bản

Nhật Bản là một trong những thị trường XKLĐ trọng điểm của Việt Nam, thu hút đông đảo người lao động Việt Nam đến làm việc. Thị trường Nhật Bản có nhu cầu lớn về lao động trong các ngành như xây dựng, công nghiệp chế tạo, nông nghiệp. Mức lương và điều kiện làm việc tại Nhật Bản cũng được đánh giá là tốt hơn so với nhiều thị trường khác. Tuy nhiên, cũng có những khó khăn và thách thức đặt ra, cần được giải quyết để XKLĐ sang Nhật Bản phát triển bền vững.

2.1. Tổng Quan Về Thị Trường Lao Động Nhật Bản và Nhu Cầu Tuyển Dụng

Nhâ ̣t Bản tƣ̀ lâu đã có quan hê ̣ hơ ̣p tác về nhiề u mă ̣t với Viê ̣t Nam và là mô ̣t trong các thi ̣trƣờng truyề n thố ng của XKLĐ Viê ̣t Nam. Nói chung, các lao động Việt Nam mong muốn đƣơ ̣c làm viê ̣c ta ̣i Nhâ ̣t Bản vì ở đây có thu nhâ ̣p cao và môi trƣờng làm viê ̣c tố t. Tuy nhiên, Nhật Bản cũng có những quy định khắt khe về nhập khẩu lao động, đòi hỏi người lao động phải có trình độ chuyên môn, ngoại ngữ và sức khỏe tốt.

2.2. Số Lượng Lao Động Việt Nam Xuất Khẩu Sang Nhật Bản Phân Tích Chi Tiết

Số lượng lao động Việt Nam sang Nhật Bản liên tục tăng trong những năm gần đây, đặc biệt là thông qua chương trình thực tập sinh kỹ năng. Ngành nghề chủ yếu bao gồm xây dựng, cơ khí, điện tử, dệt may, nông nghiệp. Độ tuổi, giới tính phù hợp theo ngành nghề XKLĐ sang Nhật Bản cũng có sự khác biệt.

2.3. Thu Nhập và Điều Kiện Làm Việc Của Lao Động Việt Nam Tại Nhật Bản

Mức lƣơng cơ bản theo giờ theo từng vùng miền tại Nhật Bản cũng có sự khác biệt. Tuy nhiên, nhìn chung mức thu nhập của lao động Việt Nam tại Nhật Bản cao hơn nhiều so với làm việc trong nước. Điều kiện làm việc tại Nhật Bản cũng được đảm bảo, tuân thủ các quy định về an toàn lao động, bảo hiểm.

III. Phân Tích SWOT Triển Vọng Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam Ở Nhật

Để có cái nhìn toàn diện về triển vọng XKLĐ sang thị trường Nhật Bản, cần phân tích các yếu tố Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội và Thách thức. Việc này giúp các doanh nghiệp và nhà quản lý có thể đưa ra những quyết định phù hợp, tận dụng cơ hội và giảm thiểu rủi ro.

3.1. Điểm Mạnh Strengths Của Lao Động Việt Nam Tại Nhật Bản

Lao động Việt Nam có nhiều điểm mạnh như cần cù, chịu khó, ham học hỏi, tay nghề khéo léo, dễ thích nghi với môi trường mới. Mối quan hệ tốt đẹp giữa Việt Nam và Nhật Bản cũng là một lợi thế.

3.2. Điểm Yếu Weaknesses Cần Khắc Phục Trong Xuất Khẩu Lao Động

Trình độ ngoại ngữ, kỹ năng mềm của lao động Việt Nam còn hạn chế. Một số lao động chưa tuân thủ kỷ luật, bỏ trốn, vi phạm pháp luật. Chi phí XKLĐ còn cao, gây khó khăn cho người lao động.

3.3. Cơ Hội Opportunities Từ Thị Trường Lao Động Nhật Bản

Nhật Bản đang thiếu hụt lao động trầm trọng, đặc biệt trong các ngành xây dựng, nông nghiệp, điều dưỡng. Chính phủ Nhật Bản có nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ người lao động nước ngoài. Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) mở ra nhiều cơ hội hợp tác kinh tế, lao động giữa Việt Nam và Nhật Bản.

3.4. Thách Thức Threats Trong Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam Ở Nhật

Sự cạnh tranh từ các nước XKLĐ khác như Trung Quốc, Indonesia, Philippines ngày càng gay gắt. Quy định về nhập khẩu lao động của Nhật Bản ngày càng khắt khe. Rủi ro về lừa đảo, bóc lột lao động vẫn còn tồn tại.

IV. Giải Pháp Thúc Đẩy Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam Sang Nhật Bản Bền Vững

Để thúc đẩy XKLĐ sang thị trường Nhật Bản phát triển bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động. Các giải pháp cần tập trung vào nâng cao chất lượng nguồn lao động, giảm chi phí XKLĐ, tăng cường quản lý và bảo vệ quyền lợi người lao động.

4.1. Giải Pháp Từ Phía Nhà Nước Chính Sách và Quản Lý

Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về XKLĐ, tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của các doanh nghiệp XKLĐ. Cần có chính sách hỗ trợ người lao động học ngoại ngữ, nâng cao tay nghề. Tăng cường hợp tác quốc tế với Nhật Bản trong lĩnh vực lao động.

4.2. Giải Pháp Từ Phía Doanh Nghiệp Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ

Các doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng dịch vụ tư vấn, tuyển dụng, đào tạo người lao động. Đảm bảo thông tin minh bạch, chính xác về thị trường lao động Nhật Bản. Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật Việt Nam và Nhật Bản.

4.3. Giải Pháp Từ Phía Người Lao Động Chuẩn Bị Kỹ Năng và Tuân Thủ Pháp Luật

Người lao động cần chủ động học ngoại ngữ, nâng cao tay nghề, tìm hiểu về văn hóa và pháp luật Nhật Bản. Tuân thủ kỷ luật lao động, hợp đồng lao động. Bảo vệ quyền lợi của bản thân khi bị xâm phạm.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Của Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam Tại Nhật Bản

Xuất khẩu lao động sang Nhật Bản mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho Việt Nam. Nguồn ngoại tệ từ lao động gửi về đóng góp vào tăng trưởng GDP, cải thiện cán cân thanh toán. Tuy nhiên, cần đánh giá một cách toàn diện cả chi phí và lợi ích để có những điều chỉnh phù hợp.

5.1. Tác Động Kinh Tế Vĩ Mô GDP Ngoại Tệ và Đầu Tư

Những năm gần đây có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn bô ̣c lô ̣ nhiề u ha ̣n chế : trình độ lao động chƣa đáp ứng , năng lƣ̣c hoa ̣t đô ̣ng của các doanh nghiê ̣p XKLĐ…Đặc biệt , thời gian gần đây, khi nền kinh tế thế giới nói chung, Nhật Bản nói riêng có nhiều biến động, hoạt động XKLĐ của Việt Nam sang thị trƣờng này cũng có nhiều thay đổi.

5.2. Tác Động Kinh Tế Vi Mô Thu Nhập Hộ Gia Đình và Tiêu Dùng

Những lợi ích này buộc nƣớc xuất khẩu phải chiếm lĩnh ở mức cao nhất thị trƣờng lao động nƣớc ngoài, mà việc chiếm lĩnh đƣợc hay không lại dựa trên quan hệ cung- cầu sức lao động. Bên “ cầu” phải tính toán kĩ hiệu quả kinh tế của việc nhập khẩu lao động ( NKLĐ). Vì vậy cần phải xác định chặt chẽ số lƣợng, chủng loại lao động hợp lý.

VI. Dự Báo Xu Hướng và Tương Lai Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam Tại Nhật Bản

Xu hướng XKLĐ sang Nhật Bản trong tương lai sẽ tiếp tục tăng, đặc biệt là trong các ngành điều dưỡng, xây dựng, nông nghiệp công nghệ cao. Cần có những chính sách phù hợp để đáp ứng nhu cầu thị trường, nâng cao chất lượng nguồn lao động và bảo vệ quyền lợi người lao động.

6.1. Các Ngành Nghề Tiềm Năng và Nhu Cầu Lao Động Tăng Cao

Ngành điều dưỡng đang có nhu cầu cao do dân số Nhật Bản đang già hóa nhanh chóng. Ngành xây dựng cần nhiều lao động để phục vụ cho các dự án lớn trước thềm Olympic Tokyo 2020. Ngành nông nghiệp công nghệ cao cần lao động có kỹ năng để áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật.

6.2. Yêu Cầu Kỹ Năng Mới và Chuẩn Bị Cho Tương Lai

Người lao động cần trang bị thêm kỹ năng số, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề. Cần có chính sách hỗ trợ người lao động học các kỹ năng mới để đáp ứng yêu cầu thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động xuất khẩu lao động của Việt Nam giữ vai trò huyết mạch trong chiến lược kinh tế đối ngoại và an sinh xã hội. Thống kê kinh tế cho thấy lượng kiều hối do người lao động gửi về nước hàng năm đóng góp tới 3,9% tổng sản phẩm quốc nội. Riêng thị trường Nhật Bản mang lại nguồn thu ngoại tệ trung bình 500 triệu USD mỗi năm, chiếm tỷ trọng xấp xỉ 32% tổng lượng kiều hối từ hoạt động di cư lao động quốc tế của cả nước.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu bổ sung nhân lực của Nhật Bản và năng lực đáp ứng của nguồn cung lao động Việt Nam. Luận văn hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng giai đoạn 1992 đến năm 2015, đánh giá ưu thế cạnh tranh và chỉ ra các rào cản về chất lượng tay nghề, chi phí xuất cảnh cũng như hiện tượng vi phạm hợp đồng.

Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình phát triển của hoạt động phái cử thực tập sinh kỹ năng sang Nhật Bản trong tương quan so sánh với hơn 30 thị trường quốc tế tiếp nhận lao động Việt Nam. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện rõ nét qua các chỉ số đo lường thực tiễn: thúc đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế, nâng cao thu nhập người lao động từ 6 đến 10 lần so với trong nước, tạo nguồn tích lũy vốn đầu tư xã hội và nâng tầm chất lượng nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết di chuyển quốc tế của các yếu tố sản xuất, trọng tâm là Mô hình Macdougall - Kemp. Mô hình này giải thích dòng dịch chuyển sức lao động từ quốc gia có năng suất cận biên thấp sang quốc gia có năng suất cận biên cao, diễn ra liên tục cho đến khi mức tiền công thực tế đạt trạng thái cân bằng. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết cung - cầu thị trường lao động quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế, khẳng định xuất khẩu lao động là giải pháp xử lý sự mất cân đối cục bộ về nhân lực giữa các nền kinh tế.

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm: Sức lao động là toàn bộ năng lực thể chất và tinh thần được sử dụng để tạo ra giá trị thặng dư; Xuất khẩu lao động là hoạt động cung ứng nhân lực qua biên giới dựa trên hiệp định pháp lý song phương; Chương trình Thực tập kỹ thuật và Chương trình Tu nghiệp sinh là các cơ chế pháp lý đặc thù do Cơ quan Hợp tác Tu nghiệp Quốc tế Nhật Bản quản lý nhằm tiếp nhận và chuyển giao kỹ năng công nghệ cho người lao động nước ngoài.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng kết hợp tiếp cận hệ thống toàn diện. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập đồng bộ từ các cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Lao động Thương mại và Xã hội, Tổ chức Hợp tác Tu nghiệp Quốc tế Nhật Bản và hệ thống thống kê của các tổ chức quốc tế. Cỡ mẫu phân tích bao trùm dữ liệu toàn diện của hơn 30 thị trường tiếp nhận với chuỗi thời gian kéo dài 23 năm liên tục từ 1992 đến tháng 8 năm 2015, cùng số liệu lịch sử của hơn 250.000 lao động giai đoạn 1980 - 1990.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để khảo sát chuyên sâu thị trường Nhật Bản trong tương quan đối chiếu với Hàn Quốc, Đài Loan và Malaysia. Luận văn sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh chỉ số để làm rõ biến động cơ cấu ngành nghề. Mô hình phân tích SWOT được lựa chọn nhằm nhận diện chính xác các điểm mạnh, điểm yếu nội tại, đồng thời đón đầu cơ hội mở rộng việc làm khi Việt Nam tham gia sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô lao động Việt Nam sang Nhật Bản tăng trưởng vượt bậc theo từng thời kỳ. Nếu giai đoạn 1980 - 1990 cả nước chỉ cử 23.713 thực tập sinh theo các hiệp định hợp tác lao động, thì từ năm 1992 đến 2015, thị trường Nhật Bản đã vươn lên thành điểm đến chiến lược hàng đầu với hàng chục nghìn thực tập sinh xuất cảnh mỗi năm.

Thứ hai, cơ cấu ngành nghề có sự chuyển biến rõ rệt. Nhóm ngành cơ khí, chế tạo và xây dựng chiếm trên 65% tổng số thực tập sinh sang Nhật Bản, trong khi nhóm ngành công nghiệp nhẹ và nông nghiệp chiếm khoảng 35%. Tỷ lệ lao động qua đào tạo kỹ năng trước khi xuất cảnh đạt trên 90%, phản ánh yêu cầu kỹ thuật khắt khe từ phía đối tác.

Thứ ba, hiệu quả tài chính và kinh tế gia đình đạt mức rất cao. Thu nhập bình quân của thực tập sinh tại Nhật Bản dao động từ 1.000 đến 1.500 USD mỗi tháng, cao hơn gấp 6 đến 10 lần so với mặt bằng thu nhập bình quân cùng ngành nghề tại thị trường nội địa.

Thứ tư, nguồn ngoại tệ chuyển về nước hàng năm đạt mốc 500 triệu USD, tương đương 32% tổng lượng kiều hối phái cử của cả nước. Dòng tiền này đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình xóa đói giảm nghèo tại các vùng nông thôn và tạo nguồn vốn đầu tư kinh doanh sau khi người lao động hoàn thành hợp đồng về nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng của dòng lao động Việt - Nhật bắt nguồn từ áp lực già hóa dân số tại Nhật Bản. Nền kinh tế lớn thứ ba thế giới đối mặt với sự suy giảm dân số lao động nghiêm trọng, buộc phải nhập khẩu nhân lực để duy trì các ngành sản xuất trọng yếu. Ngược lại, Việt Nam ở thời kỳ dân số vàng với nguồn lao động dồi dào nhưng thiếu cơ hội việc làm kỹ thuật cao.

So sánh với kinh nghiệm của Philippines và Thái Lan, nghiên cứu chỉ ra rằng Việt Nam cần hoàn thiện khung pháp lý minh bạch để bảo vệ thực tập sinh. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng lượng kiều hối 500 triệu USD qua từng năm, kết hợp bảng ma trận so sánh thu nhập chênh lệch 6 đến 10 lần giữa các thị trường phái cử trọng điểm. Việc biểu diễn số liệu này làm sáng tỏ tầm quan trọng của việc giảm thiểu chi phí trung gian và kiểm soát chặt chẽ tình trạng lao động bỏ trốn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và chính sách quản lý nhà nước: Bộ Lao động Thương binh và Xã hội cần chuẩn hóa mức trần phí dịch vụ phái cử, kiểm soát nghiêm ngặt chi phí ban đầu của người lao động dưới mức 3.000 USD trong lộ trình giai đoạn 2016 - 2020. Tăng cường thanh tra nhằm xử lý 100% các đơn vị môi giới trái phép, thiết lập cơ chế cấp phép minh bạch tương tự mô hình quản lý của Philippines.

Thứ hai, nâng cao chất lượng đào tạo nghề và ngoại ngữ: Các doanh nghiệp phái cử phối hợp với cơ sở dạy nghề thiết lập chương trình đào tạo định hướng kéo dài tối thiểu 6 tháng. Mục tiêu đặt ra là 85% học viên đạt chứng chỉ tiếng Nhật trình độ N4 và thành thạo tác phong công nghiệp trước khi xuất cảnh, đáp ứng tiêu chuẩn của các nghiệp đoàn tiếp nhận.

Thứ ba, thiết lập mạng lưới hỗ trợ và giảm tỷ lệ vi phạm hợp đồng: Ban Quản lý lao động Việt Nam tại Nhật Bản cùng các tổ chức hỗ trợ cần duy trì kênh liên lạc 24/7, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ thực tập sinh bỏ trốn ra ngoài làm việc bất hợp pháp xuống dưới mức 2% trước năm 2018.

Thứ tư, xây dựng hệ sinh thái việc làm hậu xuất khẩu lao động: Ngân hàng Chính sách Xã hội và các hiệp hội doanh nghiệp trong nước triển khai gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ vốn khởi nghiệp. Thiết lập sàn giao dịch việc làm chuyên biệt để kết nối 70% thực tập sinh hồi hương vào làm việc tại các doanh nghiệp FDI Nhật Bản trong vòng 3 tháng sau khi về nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Cục Quản lý lao động ngoài nước sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để điều chỉnh quy định quản lý kiều hối 500 triệu USD, hoạch định chính sách hội nhập và ký kết các hiệp định hợp tác lao động quốc tế.

Nhóm doanh nghiệp hoạt động phái cử: Các công ty xuất khẩu lao động khai thác hệ thống dữ liệu so sánh thị trường để tối ưu hóa quy trình tuyển chọn, chuẩn hóa chi phí đào tạo định hướng và mở rộng quan hệ với các nghiệp đoàn Nhật Bản.

Nhóm người lao động và gia đình: Thực tập sinh tiềm năng có được bức tranh toàn cảnh về mức thu nhập gấp 6 đến 10 lần, hiểu rõ các quy định pháp luật, chế độ đãi ngộ và quyền lợi chính đáng trước khi ký kết hợp đồng phái cử.

Nhóm viện nghiên cứu và giới học thuật: Giảng viên, học viên cao học chuyên ngành Kinh tế quốc tế và Kinh tế đối ngoại sử dụng công trình như một nguồn tài liệu tham khảo giá trị về mô hình Macdougall - Kemp và chuỗi dữ liệu kinh tế 1992 - 2015.

Câu hỏi thường gặp

Thị trường Nhật Bản đóng góp bao nhiêu vào tổng lượng kiều hối của Việt Nam? Hàng năm thị trường Nhật Bản chuyển về nước trung bình 500 triệu USD. Con số này chiếm tới 32% tổng lượng kiều hối gửi về từ toàn bộ các thị trường tiếp nhận lao động của Việt Nam.

Mức thu nhập của thực tập sinh tại Nhật Bản chênh lệch thế nào so với làm việc trong nước? Thu nhập thực tế của người lao động tại Nhật Bản cao hơn từ 6 đến 10 lần so với các công việc cùng chuyên môn tại Việt Nam, mang lại nguồn tích lũy lớn sau khi hoàn thành hợp đồng.

Chương trình tiếp nhận thực tập sinh kỹ năng do tổ chức nào giám sát chính? Cơ quan Hợp tác Tu nghiệp Quốc tế Nhật Bản cùng các nghiệp đoàn tiếp nhận đóng vai trò chủ chốt trong việc quản lý, đào tạo và giám sát điều kiện làm việc của thực tập sinh nước ngoài.

Những ngành nghề nào thu hút nhiều lao động Việt Nam sang Nhật Bản nhất? Các ngành chiếm tỷ trọng lớn bao gồm cơ khí chế tạo, xây dựng, điện tử, dệt may và chế biến thực phẩm, trong đó nhóm ngành công nghiệp nặng và xây dựng chiếm trên 65%.

Thời hạn hợp đồng phổ biến của chương trình thực tập kỹ thuật là bao lâu? Thời hạn tiêu chuẩn kéo dài từ 3 đến 5 năm, bao gồm 1 năm tu nghiệp kỹ thuật cơ bản và các năm tiếp theo chuyển tiếp sang hợp đồng thực tập sinh kỹ năng có hưởng lương đầy đủ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kinh tế đối ngoại và hiện tượng di chuyển sức lao động quốc tế theo mô hình Macdougall - Kemp.
• Làm rõ bức tranh thực trạng phái cử lao động sang Nhật Bản giai đoạn 1992 - 2015 với đóng góp kiều hối 500 triệu USD mỗi năm, chiếm 32% tổng nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu lao động.
• Đánh giá thẳng thắn các tồn tại về chi phí xuất cảnh, rào cản ngoại ngữ và tỷ lệ vi phạm hợp đồng để xác lập cơ sở khoa học cho việc tái cơ cấu ngành.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với mục tiêu khống chế chi phí dưới 3.000 USD và giảm tỷ lệ vi phạm hợp đồng xuống dưới 2% giai đoạn 2016 - 2020.
• Định hướng chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu lao động phổ thông sang xuất khẩu lao động kỹ thuật cao, tận dụng tối đa các cam kết thương mại quốc tế.

Các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng triển khai đồng bộ các giải pháp về chuẩn hóa đào tạo và bảo vệ quyền lợi người lao động, nhằm xây dựng thương hiệu lao động Việt Nam uy tín và bền vững tại thị trường Nhật Bản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xuấ t khẩ u lao đô ̣ng (XKLĐ) vƣ̀a là một hoạt động mang tin ́ h xã hô ̣i vƣ̀a là mô ̣t hoa ̣t đô ̣ng kinh tế. XKLĐ giƣ̃ vai trò cực kỳ quan trọng trong sự tăng trƣởng , phát triển nề n kinh tế cũng nhƣ hoa ̣t đô ̣ng đố i ngoa ̣i của mô ̣t quố c gia. Đẩy mạnh XKLĐ là một chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc, đƣợc coi là một chiến lƣợc quan trọng, lâu dài, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho một bộ phận lao động, tạo nguồn thu ngoại tệ cho đất nƣớc.

XKLĐ còn là biện pháp để tiếp thu, chuyển giao công nghệ tiên tiến từ nƣớc ngoài, giúp đào tạo đội ngũ lao động có chất lƣợng và tăng cƣờng các quan hệ hợp tác quốc tế của Việt Nam, tạo điều kiện cho Việt Nam hội nhập sâu hơn vào khu vực và quốc tế. Theo thố ng kê , hàng năm số tiền lao động Việt Nam đi xuất khẩu gửi về nƣớc chiế m tới 3,9% thu nhâ ̣p quố c nô ̣i của cả nƣớc. Nguồ n ngoa ̣i tê ̣ này góp phầ n hình thành nguồn vốn cho đầu tƣ kinh tế và tăng thêm nguồn dự trữ ngoại tệ. Riêng đố i với thi ̣trƣờng Nhâ ̣t Bản , hàng năm trung bình gửi về 500 triê ̣u USD, chiế m khoảng 32% ngoại tệ lao động xuất khẩu gửi về nƣớc.

Nhâ ̣t Bản tƣ̀ lâu đã có quan hê ̣ hơ ̣p tác về nhiề u mă ̣t với Viê ̣t Nam và là mô ̣t trong các thi ̣trƣờng truyề n thố ng của XKLĐ Viê ̣t Nam. Nói chung, các lao động Việt Nam mong muốn đƣơ ̣c làm viê ̣c ta ̣i Nhâ ̣t Bản vì ở đây có thu nhâ ̣p cao và môi trƣờng làm viê ̣c tố t. Hoạt động XKLĐ của nƣớc ta nói chung và tại thị trƣờng Nhật Bản nói riêng, những năm gần đây có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn bô ̣c lô ̣ nhiề u ha ̣n chế : trình độ lao động chƣa đáp ứng , năng lƣ̣c hoa ̣t đô ̣ng của các doanh nghiê ̣p XKLĐ…Đặc biệt , thời gian gần đây, khi nền kinh tế thế giới nói chung, Nhật Bản nói riêng có nhiều biến động, hoạt động XKLĐ của Việt Nam sang thị trƣờng này cũng có nhiều thay đổi.

Từ tình hình thực tế nêu trên, việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá hoạt động XKLĐ của Việt Nam sang thị trƣờng Nhật Bản, tìm ra những nguyên nhân của thành công và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy công tác XKLĐ của nƣớc ta sang thị trƣờng Nhật Bản là rất có ý nghĩa và cần thiết trong bối cảnh 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hiện nay. Vì vậy, luận văn đã chọn đề tài "Xuất khẩu lao động của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản" để đi sâu nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. - Luận văn đi sâu tìm hiểu những lý luận chung về XKLĐ.

- Tìm hiểu các quy trình và thƣ̣c tra ̣ng của hoa ̣t đô ̣ng XKLĐ của Viê ̣t Nam sang Nhâ ̣t Bản , bên ca ̣nh đó kết hợp so sánh với kinh nghiệm XKLĐ của một số nƣớc để chỉ ra nhƣ̃ng thành quả và ha ̣n chế cũng nhƣ nguyên nhân của nó. - Trên cơ sở phân tích SWOT nhằ m đánh giá triể n vo ̣ng XKLĐ Việt Nam sang Nhật Bản từ đó kiến nghị một số giải pháp cho hoa ̣t đô ̣ng XKLĐ của Viê ̣t Nam tại thị trƣờng này. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. - Đối tượng: đề tài tập trung đi sâu nghiên cứu XKLĐ Việt Nam sang Nhật Bản.

- Phạm vi nghiên cứu: XKLĐ Việt Nam sang thị trƣờng Nhật Bản từ năm 1992 đến nay đồng thời có sự so sánh với các thị trƣờng khác, chỉ ra những mặt đƣợc và chƣa đƣợc từ đó kiến nghị các giải pháp cho XKLĐ Việt Nam sang thị trƣờng này trong thời điểm hiện nay. Phƣơng pháp nghiên cứu. Luận văn sử dụng phƣơng pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thời kết hợp với một số phƣơng pháp khác nhƣ thống kê, phân tích, so sánh và tổng hợp một cách logíc, có kế thừa những kết quả nghiên cứu của các công trình nghiên cứu khoa học trƣớc đây để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra. Những đóng góp mới.

- Thứ nhất: hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về XKLĐ - Thứ hai: làm rõ thực trạng và quy trình XKLĐ của Việt Nam sang Nhật Bản. - Thứ ba: đánh giá kết quả, hạn chế và nguyên nhân hạn chế của XKLĐ Việt Nam sang Nhật Bản. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Thứ tƣ: đƣa ra phân tích SWOT về triển vọng trong bối cảnh thời đại và các giải pháp nhằm thúc đẩy hơn nữa hoạt động XKLĐ Việt Nam sang Nhật Bản trong thời gian tới. Bố cục khoá luận.

Chƣơng 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu, cơ sở khoa học và thực tiễn về XKLĐ Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng hoạt động XKLĐ của Việt Nam sang Nhật Bản Chƣơng 4: Giải pháp thúc đẩy hoạt động XKLĐ của Việt Nam sang Nhật Bản. Với thời gian thực hiện và trình độ có hạn nên việc Luận văn không tránh khỏi các khiếm khuyết. Vì vậy, em rất mong nhận đƣợc ý kiến đóng góp của các thầy cô và những ngƣời quan tâm đến lĩnh vực này. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN VỀ XKLĐ 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong nền kinh tế thị trƣờng, xuất khẩu lao động (XKLĐ) là một bộ phận không thể thiếu của hoạt động kinh tế đối ngoại.

XKLĐ mang đầy đủ tính chất của hoạt động xuất khẩu nói chung. Bản chất của hoạt động XKLĐ là sự di dân tuy nhiên đây là sự di dân hợp pháp và đƣợc sự chấp thuận của các bên liên quan. Ở ngoài nước, các công trình nghiên cứu về di cƣ lao động quốc tế đã xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX, trong đó có thể kể tới các công trình nghiên cứu gần đây nhƣ: OECD (2011), OECD Employment Outloook 2011, OECD Publishing; OECD (2012), OECD Employment Outloook 2012, OECD Publishing; OECD (2013), OECD Employment Outloook 2013, OECD Publishing; OECD (2014), OECD Employment Outloook 2014, OECD Publishing: là một chuỗi bài viết tổng hợp qua các năm trong Báo cáo triển vọng việc làm của OECD( Organization for Economic Cooperation and Development- Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế). Báo cáo cung cấp số liệu về dân số, lực lƣợng lao động, việc làm, thất nghiệp, cơ cấu giới , tình trạng công việc.

Các số liệu thống kê bao gồm các quốc gia là thành viên của OECD và toàn thể liên minh Châu Âu. Nội dung báo cáo cung cấp số liệu tổng quan về tình hình di cƣ quốc tế năm 2010-2011, năm 2012-2013; phân tích các xu hƣớng di cƣ , các chính sách , luật pháp, hợp tác và đối thoại quốc tế ở cấp độ toàn cầu. ILO (2013), Global Employment Trends 2013: Recovering from a Second jobs Dip, ILO, Switzerland: Báo cáo nghiên cứu cuộc khủng hoảng việc làm toàn cầu, trong đó, tâm điểm là khủng hoảng tại các nƣớc phát triển và ảnh hƣởng của nó tới các quốc gia đang phát triển. Báo cáo đƣa ra các chỉ số định lƣợng và định tính 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] của thị trƣờng lao động toàn cầu và khu vực, kết hợp phân tích các yếu tố vĩ mô để đƣa ra chính sách phù hợp.

Patrick Belser (2000), Vietnam: On the road to labor- intensive growth?, The Policy Research Dissemination Center: Nghiên cứu tìm hiểu về quá trình thay đổi cơ cấu, chất lƣợng, sự chuyển dịch lao động giữa các ngành, tình hình xuất khẩu lao động nói chung Việt Nam trong giai đoạn 1993-1998. Ngoài ra chƣơng 3 của Nghiên cứu đi sâu phân tích các quy định liên quan tới ngƣời lao động, lƣơng tối thiểu và lƣơng thực tế, thủ tục cần thiết khi muốn chấm dứt hợp đồng lao động từ đó đƣa ra các nhận định về việc cần thiết cải cách luật lao động hay không. Futaba Ishizuka (2013), International labor Migration in Vietnam and the Impact Receiving Countries’ Policies, Institute of Developing Economies (IDE), JETRO, Japan: Nghiên cứu tìm hiểu về chính sách XKLĐ và hiệu quả tổ chức đƣa lao động đi nƣớc ngoài của Việt Nam dựa trên thực trạng XKLĐ của Việt Nam trong giai đoạn 2002-2012, đặc biệt chú trong tới hai thị trƣờng chính là Hàn Quốc và Nhật Bản. Nghiên cứu giải đáp câu hỏi tại sao vẫn tồn tại tình trạng lao động bỏ trốn khi tham gia lao động, giải pháp của chính phủ hai bên với vấn đề này nhƣ thế nào? Phần cuối nghiên cứu đƣa ra kết luận về các tác động của chính sách tiếp nhận lao động của Hà Quốc và Nhật Bản tới XKLĐ Việt Nam nói chung và tình trạng lao động bỏ trốn nói riêng.

Kannika Angsuthanasombat (2010), Situation and Trends of Vietnamese Labor Export , http://www.org/asf/ejourn/articles/kannika_a.pdf: Bài viết đề cập tới thực trạng XKLĐ của Việt Nam nói chung, phân tích các điểm mạnh, các khó khăn gặp phải của lao động Việt Nam. Phần cuối bài viết, tác giả chỉ ra xu hƣớng XKLĐ sắp tới của Việt Nam. Bên cạnh các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc, trong nƣớc cũng có nhiều công trình nghiên cứu về XKLĐ của Việt Nam nói chung và XKLĐ của Việt Nam sang từng thị trƣờng, trong đó có thị trƣờng Nhật Bản. Các nghiên cứu liên quan tới đề tài XKLĐ rất phong phú, phần lớn khái quát về tình hình chung của XKLĐ Việt Nam: Nguyễn Lƣơng Trào (1993): Mở rộng và 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nâng cao hiệu quả việc đưa lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài - Luận án tiến sĩ kinh tế; Cao Văn Sâm (1994): Hoàn thiện hệ thống tổ chức và cơ chế xuất khẩu lao động - Luận án tiến sĩ kinh tế; Trần Văn Hằng (1995): Các giải pháp nhằm đổi mới quản lý nhà nước về xuất khẩu lao động trong giai đoạn 1995-2010 - Luận án tiến sĩ kinh tế;; Nguyễn Văn Tiến (2002): Đổi mới cơ chế quản lý nhà nước về xuất khẩu lao động - Thực trạng và giải pháp - Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế; Nguyễn Phúc Khanh (2004): Xuất khẩu lao động với chương trình quốc gia về việc làm - Thực trạng và giải pháp - Đề tài khoa học cấp Bộ.

Các nghiên cứu trên đều chỉ ra khái niệm và đặc điểm của XKLĐ, làm rõ các vấn đề về quản lý Nhà nƣớc trong lĩnh vực XKLĐ, từ đó đƣa ra đánh giá, giải pháp để đổi mới quản lý Nhà nƣớc đối với lĩnh vực này.