Chương 1 1 CÔNG NGHệ THÔNG TIN VớI HOạT ĐộNG THANH TOÁN LIÊN KHO BạC TạI CÁC KBNN 1.1 Khái quát về Ngân Sách Nhà Nước 1.1 Khái niệm về NSNN Ngân sách nhà nước toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đă được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong 1 năm để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.2 Bản chất của NSNN Cần lưu ư rằng thu - chi NSNN hoàn toàn không giống với bất kỳ h́nh thức thu chi của các chủ thể khác. Ở đây thu - chi của Nhà nước được thực hiện bằng quyền lực của Nhà nước và được qui định cụ thể trong pháp luật. Ngân sách nhà nước gắn liền với Nhà nước, Nhà nước mang tính chất giai cấp cho nên NSNN cũng mang tính giai cấp. Ngân sách nhà nước quyết định sự tồn tại, phát triển hay diệt vong của Nhà nước.
Xét về mặt lịch sử th́ khi có sự phân hoá giai cấp mà nguyên nhân là do sự chiếm hữu về kinh tế th́ giai cấp đó nắm quyền lực, do đó ngân sách nhà nước với tư cách là công cụ quan trọng cho giai cấp thống trị đă không ngoài mục đích duy tŕ quyền lực cho giai cấp đó. Nhà nước ra đời do có sự phân hoá giai cấp nhằm bảo vệ lợi ích của một giai cấp, đồng thời chấn áp sự phản kháng của các giai cấp khác, như vậy Nhà nước mang tính giai cấp. Để củng cố quyền lực và duy tŕ quyền lực chính trị, Nhà nước đă sử dụng ngân sách như một công cụ hữu hiệu, gắn chặt với bản chất của Nhà nước, thể hiện ở những điểm sau: - Ngân sách phục vụ cho những giai cấp thống trị xă hội - Ngân sách thể hiện quyền lực của giai cấp thống trị đối với các giai cấp khác. Xuất phát từ tính giai cấp của ngân sách nhà nước mà ngân sách nhà nước của bất kỳ Quốc gia nào cũng đều do cơ quan quyền lực cao nhất quyết định.
Các khoản thu của nhà nước đều được đảm bảo bằng hệ thống pháp luật. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Các khoản chi ngân sách nhà nước đều nhằm duy tŕ quyền lực của Nhà nước đảm bảo cho Nhà nước thực hiện các chức năng kinh tế, chính trị, xă hội của ḿnh. Ngoài ra khi Nhà nước ra đời do vai tṛ của nó trong xă hội mà Nhà nước phải thống nhất và tập trung quyền lực kinh tế, các khoản thu, chi đều gắn chặt với nhau trên cơ sở hạch toán. Với mục đích làm rơ tính giai cấp của Ngân sách nhà nước cần phải nghiên cứu bản chất và chức năng của ngân sách nhà nước.
Về bản chất của ngân sách Nhiều người hay nhầm lẫn giữa khái niệm với bản chất của sự vật. Bản chất thể hiện nội dung vật chất bên trong của sự vật, nói lên mới quan hệ tất yếu. Tỡm hiờ̉u bản chất của ngân sách phải đi từ hiện tượng của nó. Ngân sách nhà nước không thể thiếu được với mỗi Nhà nước.
Cho nên Nhà nước luôn luôn là chủ thể thường xuyên và chủ thể quyền lực trong các khoản thu và phân phối các nguồn tài chính. Trong mối quan hệ giữa ngân sách và Nhà nước để thực hiện quá tŕnh phân phối, lợi ích mà Nhà nước hướng tới chủ yếu là các lợi ích về kinh tế. Do đó bản chất của ngân sách là hệ thống các mối quan hệ về kinh tế phát sinh trong quá tŕnh Nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính, nhằm đảm bảo yêu cầu thực hiện các chức năng quản lư và điều hành nền kinh tế - xă hội của ḿnh. Bản chất của ngân sách nhà nước quyết định các chức năng của ngân sách nhà nước.3 Chức năng của ngân sách Khi nói tới chức năng của sự vật là những phương diện hoạt động chủ yếu của sự vật thể hiện bản chất của nó và đảm bảo cho sự vật đó tồn tại.
Chức năng và nhiệm vụ là hai khái niệm gần nhau nhưng không đồng nhất với nhau. Nhiệm vụ là những vấn đề đặt ra cần giải quyết, c̣n chức năng là phương diện hoạt động có tính định hướng lâu dài. Thông các nhiệm vụ được đặt ra nhằm thực hiện chức năng. Một yêu cầu đặt ra khi nhà nước ra đời là phải thống nhất các khoản thu - chi trên cơ sở dự toán và hạch toán.
Do đó ngân sách nhà nước phải tập hợp và cấn đối thu chi của Nhà nước, bắt buộc mỗi khoản chi phải theo dự toán, mỗi khoản thu phải theo luật định, chấm dứt sự tuỳ tiện trong quản lư thu - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 chi của Nhà nước. Như vậy ta có thể kết luận chức năng của ngân sách nhà nước theo các nhiệm vụ sau: - Huy động nguồn tài chính và đảm bảo các nhu cầu chi tiêu theo kế hoạch nhà nước. - Thực hiện cân đối giữa các khoản thu - chi ( bằng tiền ) của Nhà nước.4 Cơ chế quản lư NSNN Trong nền kinh tế thị trường cũng cần phải có những nhận thức mới. Quản lư ngân sách nhà nước cũng phải đáp ứng được các yêu cầu phát triển kinh tế xă hội, không tập trung quản lư mà phải có một cơ chế hoàn chỉnh khuyến khích sự năng động, sáng tạo của các chủ thể sử dụn nguồn vốn ngân sách nhà nước.
Thúc đẩy nhanh quá tŕnh cải cách kinh tế, hạn chế những biến động trong nền kinh tế thị trường. Quản lư nhà nước đặt ở tầm vĩ mô nhưng có sự phân công, phân cấp quản lư trên cơ sở phân cấp quản lư hành chính. Đảm bảo nguyên tắc nguyên tắc ngân sách Trung ương giữ vai tṛ chủ đạo, tập trung các nguồn thu có tính chất Quốc gia và giải quyết các nhu cầu chi trọng điểm trong phạm vi cả nước. Ngân sách địa phương giữ vai tṛ quan trọng, có một số khoản thu nhất định đảm bảo nhiệm vụ quản lư nhà nước của chính quyền địa phương.
Trên tinh thần vừa khai thác, tạo và nuôi dưỡng nguồn thu cần phải bố trí các khoản chi hợp lư. Chi tiêu dùng phải trọng tâm chi cho đầu tư con người, nhằm phục vụ chiến lược con người, bơi con người là một trong những yếu tố quan trong để phát triển nền kinh tế xă hội. Chi đầu tư xây dựng cơ bản tập tring chủ yếu vào các công tŕnh trọng điểm, các ngành kinh tế mũi nhọn tạo ra môi trường kinhtế cho các ngành kinh tế khác. Xoá bỏ từng bước cho mọi nhu cầu của nền kinh tế, sử dụng có hiệu quả và linh hoạt các công cụ của ngân sách nhà nước như tăng hoặc giảm thu - chi.
Việc cân đối ngân sách phải dựa trên cơ sở tính năng động của nền kinh tế mở đảm bảo nguyên tắc số chi phải nhỏ hơn số thu. Xử lư bội chi ngân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 sách phải bằng biện pháp vay trong nước, nước ngoài, kiên quyết không phát hành tiền mặt. Quan hệ giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương phải được giải quyết cho hợp lư, hài hoà thông qua cơ chế bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới theo tiêu thức nhất định như: Dân số, điều kiện tự nhiên, t́nh h́nh phát triển .Ngoài ra cần nghiên cứu kỹ về tỷ lệ điều tiết nguồn thu, cơ chế vay đối với các địa phương nghèo. Đi liền với các vấn đề trên đây cần phải thực hiện triệt để nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả trong quản lư và điều hành ngân sách.
Xây dựng một cơ chế phối hợp quản lư ngân sách nhà nước giữa ngành và lănh thổ, phát huy sức mạnh tổng hợp của bộ máy quản lư nhà nước từ Trung ương đến địa phương, đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính. Một vấn đề rất phức tạp là ngân sách nhà nước thường gắn với các chủ thể tài chính cho nên yêu cầu đặt ra phai phân định rơ ràng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan trong bộ máy nhà nước. Chấm dứt t́nh trạng lập báo cáo và bảo vệ dự toán ngân sách nhà nước qua nhiều cửa. Đặc biệt quan tâm, chú trọng, bồi dưỡng và nâng cao năng lực cho bộ máy quản lư ngân sách nhà nước cấp cơ sở.
Cần hiểu rằng khi sử dụng ngân sách nhà nước là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế th́ không phụ thuộc vào ư muốn chủ quan mà chỉ xuất phát từ yêu cầu khách quan của các qui luật kinh tế nhất định. Cải cách ngân sách nhà nước là rất cần thiết nhưng là một vấn đề rất phức tạp.5 Vai tṛ của NSNN Ngân sách nhà nước là một khâu then chốt trong hệ thống tài chính. Có vị trí quan trong trong nền kinh tế thị trường. Vai tṛ của ngân sách nhà nước được xác định trên cơ sở các chức năng và nhiệm vụ cụ thể của nó trong tưng giai đoạn đảm bảo cho Nhà nước thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và duy tŕ quyền lực của nhà nước.
Trong giai đoạn hiện nay ngân sách nhà nước đong vai tṛ là công cụ điều hành vĩ mô nền kinh tế. Nhà nước đóng vai tṛ chủ thể thường xuyên, chủ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 thể quyền lực trong quan hệ giữa Nhà nước ngân sách nhà nước. Điều đó cho thấy Nhà nước tập trung ngân sách, coi ngân sách là công cụ kinh tế quan trong để giải quyết các vấn đề kinh tế - xă hội và thị trường. Ngân sách kích thích sản xuất, kinh doanh, cạnh tranh hợp pháp, chống độc quyền ( qua các công cụ về thuế và cho ra đời các Doanh nghiệp nhà nước.
Ngân sách nhà nước cung cấp nguồn kinh phí để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, các ngành kinh tế then chốt, tạo môi trường cho các Doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế phát triển. Như vậy vai tṛ của ngân sách nhà nước trong nền kinh tế thị trường là rất quan trọng. Là trực tiếp hay gián tiếp nhưng ngân sách nhà nước vẫn chiếm vị trí chủ đạo trong điều hành kinh tế vĩ mô nền kinh tế, khắc phục những khuyết tật của nền kinh tế thị trường.2 Các nghiệp vụ chủ yếu của KBNN 1.1 Tổng quan về các nghiệp vụ của KBNN Theo Quyết định số 07/HĐBT ngày 01 tháng 04 năm 1990 của Hội đồng Bộ trưởng ( Nay là Chính phủ ) về việc thành lập hệ thống KBNN trực thuộc Bộ Tài chính. KBNN ra đời với các chức năng chủ yếu là: - Quản lư thu - chi quỹ Ngân sách Nhà nước và tài sản Nhà nước.
- Tổng kế toán Quốc gia. - Ngân Hàng Chính phủ.