CHƯƠNG I – LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM CON NGƯỜI PHI NHÂN THỌ VÀ CÔNG TÁC KHAI THÁC NGHIỆP VỤ BẢO HIỂM CON NGƯỜI PHI NHÂN THỌ. Khái quát về Bảo hiểm con người phi nhân thọ. Sự cần thiết và vai trò của Bảo hiểm con người phi nhân thọ. Sự cần thiết của BHCN PNT.
Ở mỗi quốc gia, trong mỗi thời kỳ, con người luôn được coi là lực lượng sản xuất chủ yếu, là nhân tố quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội,là mục tiêu trung tâm của tất cả các nước trên thế giới cũng như toàn thể nhân loại. Chính vì vậy phát triển nguồn lực con người trước hết phải đảm bảo được hai vấn đề cốt lõi: - Đảm bảo cuộc sống cho họ về mặt thu nhập - Đảm bảo an toàn cho họ vì nhu cầu cuộc sống thiết yếu và nhu cầu an toàn của mỗi con người là nhu cầu vĩnh cửu. Tuy nhiên trong cuộc sống cũng như trong lao động sản xuất con người luôn luôn gặp phải những rủi ro bất ngờ như: ốm đau, tai nạn, bệnh tật, tử vong… Thực tế đã có nhiều biện pháp được áp dụng như: phòng tránh, cứu trợ, tiết kiệm…nhưng bảo hiểm luôn được đánh giá là một biện pháp hữu hiệu.Mặc dù BHXH, BHYT là những loại hình bảo hiểm cho con người tuy nhiên các loại hình này lại có một số hạn chế sau: - Đối tượng tham gia và đối tượng thụ hương rất hạn hẹp chỉ giới hạn là người lao động. - Phạm vi bảo hiểm chỉ bó hẹp trong 9 chế độ trong khi có rất nhiều rủi ro khác cần được bảo hiểm.
- Mức thụ hưởng của BHXH là rất thấp trong khi người có thu nhập cao muốn được thụ hưởng cao hơn để được chăm sóc tốt hơn. Nguyễn Thị Sâm 3 Bảo hiểm GVHD: Th.S Nguyễn Thị Chính Chính vì vậy bảo hiểm con người trong bảo hiểm thương mại ra đời là một tất yếu khách quan và thậm chí nó ra đời sớm hơn rất nhiều so với BHXH và BHYT. Khi BHXH và BHYT ra đời thì các loại hình Bảo hiểm con người trong BHTM lại càng phát triển hơn bao giờ hết.BHCN đã bổ sung những hạn chế của BHXH và BHYT với đối tượng bảo hiểm rộng hơn, phạm vi trách nhiệm rộng hơn và mức thụ hưởng cũng lớn hơn đáp ứng nhu cầu đa dạng của con người đặc biệt là khi xã hội càng phát triển, đời sống của con người ngày càng được nâng cao. Sự khác nhau giữa BHXH và BHYT với BHCN trong BHTM không hề mâu thuẫn với nhau mà lại còn bổ sung và hỗ trợ nhau để đáp ứng ngày càng đa dạng nhu cầu của người tham gia bảo hiểm.
BHCN PNT là một bộ phận của BHCN trong BHTM , là loại hình bảo hiểm chỉ liên quan đến các rủi ro như: bệnh tật, ốm đau, tai nạn, mất khả năng lao động…liên quan đến sức khoẻ và thân thể con người. Vì vậy, BHCN PNT chỉ đơn thuần mang tính rủi ro chứ không mang tính tiết kiệm như BHNT. Vai trò của BHCN PNT. BHCN PNT ra đời có một số vai trò cụ thể như sau: - Thứ nhất góp phần ổn định đời sống cho mọi người dân, là chỗ dựa tinh thần cho người được bảo hiểm.
Mặc dù hiện nay khoa học kỹ thuật đã phát triển cao, nhưng rủi ro bất ngờ vẫn có thể xảy ra và thực tế đã chứng minh rằng nhiều cá nhân và gia đình đã trở nên khó khăn, túng quẫn khi một thành viên trong gia đình đặc biệt là thành viên đó lại là người trụ cột bị chết, hoặc bị thương tật vĩnh viễn. Khi đó, gia đình phải chi phí mai táng, chôn cất, chi phí nằm viện, thuốc men, chi phí phẫu thuật và bù đắp những khoản thu thường xuyên bị mất đi. Dù rằng hệ thống bảo trợ xã hội và các tổ chức xã hội có thể trợ cấp khó khăn, nhưng cũng chỉ mang tính tạm thời trước mắt, chưa đảm bảo được lâu dài về mặt tài chính. Tham gia BHCN PNT sẽ phần nào giải quyết được những khó khăn đó.
Nguyễn Thị Sâm 4 Bảo hiểm GVHD: Th.S Nguyễn Thị Chính - Thứ hai góp phần ổn định sản xuất kinh doanh cho các doanh nghiệp, tạo lập mối quan hệ gần gũi, gắn bó giữa người lao động và người sử dụng lao động. Mua BHCN PNT cho người lao động hay nhân viên trong các doanh nghiệp không chỉ nhằm ổn định cuộc sống cho người lao động mà còn tạo ra sự gắn bó của người lao động với doanh nghiệp. Do đó họ yên tâm làm việc và cống hiến hơn cho doanh nghiệp, ổn định và phát triển sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp. Đặc biệt đối với những lao động chủ chốt, nếu doanh nghiệp bị mất họ thì khả năng thu lợi sẽ bị giảm và công việc sẽ gặp nhiều khó khăn.
Đặc biệt là đối với một thị trường lao động cạnh tranh gay gắt như hiện nay thì có thể nói đây là một chế độ đãi ngộ hấp dẫn đối với người lao động. - Thứ ba thông qua dịch vụ BHCN, một dịch vụ có đối tượng tham gia đông đảo, các nhà bảo hiểm thu được phí bảo hiểm để hình thành quỹ bảo hiểm. Quỹ này được sử dụng chủ yếu vào mục đích bồi thường chi trả và dự phòng. Khi nhàn rỗi, nó sẽ là nguồn vốn đầu tư hữu ích góp phần phát triển và tăng trưởng kinh tế.
- Thứ tư BHCN PNT còn thể hiện tính nhân văn và nhân đạo cao cả. Nếu một xã hội mà đa số mọi người tham gia bảo hiểm thì khó khăn, tổn thất của một số người gặp rủi ro sẽ được san nhỏ cho tất cả mọi người, tức là vô hình chung đã có sự đùm bọc nhau trong cuộc sống. Như vậy xã hội sẽ phát triển tốt đẹp hơn. - Thứ năm BHCN PNT góp phần giải quyết một số vấn đề về mặt xã hội như: Tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động, tạo ra một nếp sống tốt đẹp… Vì các doanh nghiệp bảo hiểm luôn cần một mạng lưới đại lý khai thác, nhân viên hoạt động kinh doanh bảo hiểm ở các khâu công việc như giám định, bồi thường, định phí bảo hiểm, kinh doanh bảo hiểm… nên nhu cầu tuyển dụng là rất lớn, tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động.
Nguyễn Thị Sâm 5 Bảo hiểm GVHD: Th.S Nguyễn Thị Chính 1. Đặc điểm của BHCN PNT. Măc dù cũng là loại hình BHCN nhưng BHCN PNT lại có những đặc điểm chủ yếu sau: - Hậu quả của những rủi ro mang tính chất thiệt hại. Rủi ro bảo hiểm ở đây là tai nạn, bệnh tật, ốm đau, thai sản liên quan đến thân thể và sức khoẻ con người.
Những rủi ro ở đây khác với hai sự kiện sống và chết trong BHNT. Vì thế tính chất rủi ro được bộc lộ khá rõ còn tính chất tiết kiệm không được bộc lộ. - Người được bảo hiểm thường được quy định ở một độ tuổi nào đó, các công ty bảo hiểm không chấp nhận bảo hiểm cho những người ở độ tuổi quá thấp hoặc quá cao. Bởi vì ở độ tuổi quá thấp hoặc quá cao tình trạng rủi ro diễn biến phức tạp, xác suất rủi ro cao,việc quản lý và kiểm soát rủi ro rất khó thực hiện.
- Thời hạn bảo hiểm ngắn thường là một năm như: bảo hiểm tai nạn 24/24, bảo hiểm trợ cấp nằm viện phẫu thuật…Thậm chí có nghiệp vụ bảo hiểm thời hạn chỉ trong vòng vài ngày như: bảo hiểm tai nạn hành khách, bảo hiểm du lịch… Do đó, phí bảo hiểm thường nộp một lần khi kí kết hợp đồng bảo hiểm. - Các nghiệp vụ BHCN PNT thường được triển khai kết hợp với các nghiệp vụ bảo hiểm khác trong cùng một hợp đồng bảo hiểm. Chẳng hạn như: bảo hiểm tai nạn được lồng ghép trong BHNT hỗn hợp, bảo hiểm tai nạn lái phụ xe được triển khai với bảo hiểm trách nhiệm dân sự và bảo hiểm vật chất thân xe trong HĐBH xe cơ giới… Việc triển khai kết hợp này sẽ làm cho chi phí khai thác, chi phí quản lý…của công ty bảo hiểm giảm đi từ đó có điều kiện giảm phí bảo hiểm. -Ở hầu hết các nước BHCN PNT được triển khai sớm hơn BHNT.
Họ vừa triển khai vừa rút kinh nghiệm, đến khi điều kiện kinh tế- xã hội đã chín muồi Nguyễn Thị Sâm 6 Bảo hiểm GVHD: Th.S Nguyễn Thị Chính mới tổ chức triển khai BHNT. Chính vì vậy BHCN PNT được coi là loại hình bảo hiểm bổ sung hữu hiệu nhất cho các loại hình BHXH và BHYT. Các nguyên tắc áp dụng khi triển khai các nghiệp vụ BHCN PNT. Nguyên tắc số đông bù số ít.
Đây là nguyên tắc cơ bản, xuyên suốt không thể thiếu trong bất kì nghiệp vụ bảo hiểm nào đặc biệt là nghiệp vụ bảo hiểm chỉ mang tính rủi ro như BHCN PNT. Theo nguyên tắc này, càng nhiều người tham gia bảo hiểm thì quỹ bảo hiểm càng lớn, do vậy khả năng chi trả cho một số ít người không may gặp rủi ro càng dễ dàng hơn, rủi ro được san sẻ cho nhiều người hơn. Thông thường một sản phẩm bảo hiểm chỉ có thể được triển khai khi có nhiều nhu cầu về cùng một loại bảo đảm đó. Nguyên tắc rủi ro có thể được bảo hiểm.
Đây là nguyên tắc không thể thiếu được trong hoạt động của các công ty bảo hiểm. Theo nguyên tắc này, các rủi ro đã xảy ra, chắc chắn hoặc gần như chắc chắn sẽ xảy ra thì bị từ chối bảo hiểm. Nói cách khác rủi ro được bảo hiểm là những rủi ro bất ngờ không lường trước được. Nguyên tắc này nhằm tránh cho công ty bảo hiểm phải bồi thường cho những tổn thất thấy trước mà với nhiều trường hợp như vậy chắc chắn sẽ dẫn đến phá sản.
Đồng thời nguyên tắc này cũng giúp các công ty bảo hiểm có thể tính được các mức phí chính xác, lập nên được một quỹ bảo hiểm đầy đủ để đảm bảo cho công tác bồi thường. Không chỉ đảm bảo quyền lợi cho các công ty bảo hiểm mà ngay chính người tham gia bảo hiêm cũng thấy công bằng hơn khi nguyên tắc này được áp dụng. Nguyên tắc phân tán rủi ro Là người nhận các rủi ro được chuyển giao từ người tham gia bảo hiểm, nhà bảo hiểm lúc này sẽ là người phải đối mặt với những tổn thất có thể rât Nguyễn Thị Sâm 7 Bảo hiểm GVHD: Th.S Nguyễn Thị Chính lớn nếu rủi ro xảy ra. Mặc dù quỹ bảo hiểm là một quỹ tài chính lớn, với tư cách là người huy động và quản lý quĩ, các công ty bảo hiểm có khả năng thực hiện nhiệm vụ chi trả bảo hiểm.
Nhưng trên thực tế không phải lúc nào các công ty bảo hiểm cũng luôn đảm bảo được khả năng này.