Bé th−¬ng m¹i ViÖn nghiªn cøu th−¬ng m¹i B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi cÊp bé Nghiªn cøu ph¸t triÓn c¸c m« h×nh kinh doanh chî Chñ nhiÖm ®Ò tµi: trÞnh thÞ thanh thñy 6472 24/8/2007 hµ néi - 2007 Môc Lôc Néi dung Trang Më ®Çu. 1 Ch−¬ng 1: Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ m« h×nh kinh doanh chî 5 1. Kh¸i niÖm, ph©n lo¹i vµ c¸c nh©n tè t¸c ®éng ®Õn m« h×nh kinh doanh chî. Kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm cña chî……………………………………….
Ph©n lo¹i chî…………………………………………………………. Chøc n¨ng cña chî……………………………………. Vai trß cña chî ………………………………………………………. Nh©n tè t¸c ®éng ®Õn m« h×nh kinh doanh chî…………….
Mét sè m« h×nh kinh doanh chî………………………………………. Doanh nghiÖp chî ……………………………………………………. M« h×nh Ban qu¶n lý chî ………………………………………. Kinh nghiÖm cña mét sè n−íc vÒ ph¸t triÓn m« h×nh kinh doanh chî…………………………………………………………………………… 27 1.
Kinh nghiÖm cña Trung Quèc vµ Th¸i Lan…………………………. Mét sè bµi häc kinh nghiÖm cã thÓ ¸p dông ®èi víi ViÖt Nam……… 33 Ch−¬ng 2: Thùc tr¹ng ph¸t triÓn c¸c m« h×nh kinh doanh chî ë ViÖt nam. Tæng quan vÒ ho¹t ®éng cña c¸c lo¹i h×nh chî. C¬ cÊu c¸c lo¹i h×nh chî ………………………………….
§Æc ®iÓm vµ néi dung ho¹t ®éng cña c¸c lo¹i h×nh chî…………….Chñ thÓ tham gia kinh doanh vµ l−u th«ng hµng ho¸ qua chî……. Ph−¬ng thøc kinh doanh……………………………………………. C¸c dÞch vô ®−îc cung cÊp t¹i chî………………………. Thùc tr¹ng m« h×nh kinh doanh chî ë n−íc ta……………………….
Ban qu¶n lý chî……………………………………………. Tæ qu¶n lý chî…………………………………………………. M« h×nh mét ng−êi qu¶n lý chî………………………………. Doanh nghiÖp chî……………………………….
§¸nh gi¸ chung…………………………………………………………. 62 Ch−¬ng 3: KiÕn nghÞ ph¸t triÓn c¸c m« h×nh kinh doanh chî… 65 3. Quan ®iÓm vµ ph−¬ng h−íng ph¸t triÓn m« h×nh kinh doanh chî 65 3.1 Quan ®iÓm ph¸t triÓn m« h×nh kinh doanh chî……………………… 65 3. Ph−¬ng h−íng ph¸t triÓn m« h×nh kinh doanh chî………………….
§Ò xuÊt mét sè m« h×nh tæ chøc kinh doanh chî ……………………. M« h×nh doanh nghiÖp chî …………………………………………. M« h×nh hîp t¸c x∙ chî. Mét sè gi¶i ph¸p chuyÓn ®æi m« h×nh kinh doanh chî………….
Gi¸p ph¸p vÒ qu¶n lý nhµ n−íc………………………………. Gi¶i ph¸p vÒ qu¶n lý kinh doanh chî ………………………………. Gi¶i ph¸p vÒ ®Çu t− ph¸t triÓn chî……………………………. Gi¶i ph¸p vÒ nguån nh©n lùc tham gia qu¶n lý chî………….
Nhãm gi¶i ph¸p vÒ tæ chøc thùc hiÖn…………………………….…………………………………………………………………… 119 Tµi liÖu tham kh¶o. 122 ii Më ®Çu 1. Sù cÇn thiÕt nghiªn cøu Trong lÞch sö ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng−êi, chî lµ mét bé phËn cÊu thµnh kh«ng thÓ thiÕu ®−îc trong ®êi sèng kinh tÕ v¨n hãa x· héi. Trong nÒn v¨n minh lóa n−íc, vµ ®Æc biÖt ®èi víi nÒn kinh tÕ cã tíi gÇn 80% d©n sè sèng ë n«ng th«n nh− ViÖt Nam, chî kh«ng chØ lµ mét kiÓu tæ chøc ho¹t ®éng kinh tÕ mµ cßn lµ mét d¹ng sinh ho¹t v¨n hãa chøa ®ùng ®Ëm ®µ vµ s©u s¾c c¸c gi¸ trÞ truyÒn thèng d©n téc.
Chî lµ n¬i gÆp nhau gi÷a ng−êi mua vµ ng−êi b¸n ®Ó trao ®æi s¶n phÈm, hµng ho¸. Khã cã thÓ l−îng hãa ®−îc ®Çy ®ñ c¸c gi¸ trÞ vµ vai trß cña chî. Th«ng qua chî, nhiÒu nhu cÇu cña ®êi sèng con ng−êi ®−îc tháa m·n, kÓ c¶ nhu cÇu cña tiªu dïng, s¶n xuÊt hay sinh ho¹t vËt chÊt, tinh thÇn. Bªn c¹nh ®ã, chî cßn lµ n¬i giao l−u, lÔ héi, gÆp gì,.
§Æc biÖt víi ng−êi n«ng d©n, c¸c gi¸ trÞ v¨n hãa, céng ®ång, x· héi vµ kinh tÕ nµy cña chî ®−îc béc lé ®Çy ®ñ h¬n vµ ý nghÜa h¬n. Trªn thÞ tr−êng néi ®Þa, chî lµ mét trong nh÷ng m« h×nh tæ chøc thÞ tr−êng ë mét kh«ng gian nhÊt ®Þnh vµ g¾n liÒn víi sù ph¸t triÓn cña kh«ng gian kinh tÕ ®ã. §iÒu nµy thÓ hiÖn r»ng quy m«, tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é tæ chøc c¸c ho¹t ®éng cña chî cã mèi quan hÖ biÖn chøng víi quy m«, tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng t¹i ®Þa bµn ®ã. Hay nãi c¸ch kh¸c, cã thÓ ®¸nh gi¸ ®−îc tr×nh ®é ph¸t triÓn thÞ tr−êng còng nh− møc ®é ph¸t triÓn cña ®êi sèng kinh tÕ v¨n hãa cña ng−êi d©n th«ng qua chî trªn ®Þa bµn së t¹i.
Th«ng qua c¸c lo¹i h×nh chî truyÒn thèng vµ chî chuyªn m«n hãa, hµng ho¸ tõ s¶n xuÊt ®Õn ®−îc víi tiªu dïng. Khëi nguån mua bu«n n«ng s¶n, kÕt thóc b¸n bu«n vËt t− vµ hµng tiªu dïng, gãp phÇn më réng c¸c quan hÖ trao ®æi, kÝch thÝch kinh tÕ hµng ho¸ ph¸t triÓn, phôc vô s¶n xuÊt vµ ®êi sèng c− d©n trong ph¹m vi x· huyÖn, lµ vai trß cña lo¹i h×nh chî x·, liªn x·, thÞ tø thÞ trÊn. §èi víi c¸c chî ®Çu mèi, ®©y lµ n¬i kÕt thóc mua bu«n n«ng s¶n, khëi ®Çu b¸n bu«n vËt t− vµ hµng tiªu dïng, gãp phÇn ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ l−u th«ng hµng ho¸ cña c¶ mét vïng, mét khu vùc bao gåm nhiÒu huyÖn nhiÒu tØnh l©n cËn, thËm chÝ lµ n¬i tËp trung hµng ho¸ xuÊt nhËp khÈu qua biªn giíi (chî cöa khÈu). Cïng víi c¸c m« h×nh ph©n phèi hiÖn ®¹i, chî ®ãng mét vai trß to lín ®èi víi ®êi sèng x· héi nãi chung vµ víi sù ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng néi ®Þa nãi riªng, vµ ®Õn nay ch−a cã lo¹i h×nh tæ chøc thÞ tr−êng nµo cã thÓ thay thÕ chî.
Trong nh÷ng n¨m qua, nhÊt lµ n¨m 2003 vµ 2004, Nhµ n−íc ®· cã nhiÒu v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt nh»m thÓ chÕ hãa c¸c chñ tr−¬ng, chÝnh s¸ch trong viÖc quy ho¹ch ®Çu t− ph¸t triÓn vµ qu¶n lý chî. Trong NghÞ ®Þnh sè 02 cña ChÝnh phñ1 ®· quy ®Þnh khung ph¸p lý vÒ ph©n lo¹i chî, c«ng t¸c quy ho¹ch ph¸t triÓn vµ ®Çu t− x©y dùng chî; c«ng t¸c kinh doanh khai th¸c, qu¶n lý chî; qu¶n lý nhµ n−íc vÒ chî theo tõng cÊp ®é; còng nh− c«ng t¸c khen th−ëng, xö lý vi ph¹m vµ tæ chøc 1 NghÞ ®Þnh sè 02/2003/N§-CP, ngµy 14 th¸ng 1 n¨m 2003, NghÞ ®Þnh cña ChÝnh phñ vÒ ph¸t triÓn vµ qu¶n lý chî 1 thùc hiÖn. QuyÕt ®Þnh 311 vµ ChØ thÞ 13 cña Thñ t−íng ChÝnh phñ2 còng ®· nhÊn m¹nh chî lµ mét h¹ng môc kÕt cÊu h¹ tÇng kinh tÕ – x· héi, lµ mét lo¹i h×nh tæ chøc ho¹t ®éng mua b¸n trao ®æi hµng ho¸ cÇn ®−îc tiÕp tôc cñng cè vµ ph¸t triÓn, ®¸p øng nhu cÇu cña s¶n xuÊt vµ ®êi sèng, ®Æc biÖt lµ ë ®Þa bµn n«ng th«n. TiÕp ®ã lµ c¸c Th«ng t− h−íng dÉn lËp dù ¸n quy ho¹ch ®Çu t− ph¸t triÓn chî cïng c¸c quy chÕ vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng chî, còng nh− chØ ®¹o thùc hiÖn tõ nay ®Õn n¨m 2010 vµ nh÷ng n¨m tiÕp theo.
Trªn thùc tÕ, cïng víi sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña c¸c lo¹i h×nh, tæ chøc kinh tÕ trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, chî còng t¨ng nhanh c¶ vÒ sè l−îng vµ quy m« víi ®a d¹ng lo¹i h×nh ho¹t ®éng vµ nhiÒu chñ thÓ tham gia. Bªn c¹nh nh÷ng mÆt tÝch cùc vµ ®ãng gãp cña c¸c lo¹i chî trong ®êi sèng kinh tÕ x· héi vµ l−u th«ng hµng ho¸ néi ®Þa, sù bïng ph¸t c¸c lo¹i chî ®· n¶y sinh nhiÒu vÊn ®Ò víi c¸c t¸c ®éng tiªu cùc nh− vi ph¹m trËt tù an toµn x· héi, ¶nh h−ëng xÊu ®Õn m«i tr−êng, søc kháe ng−êi tiªu dïng, ®Æc biÖt lµ sù ch−a phï hîp vµ ch−a ®¸p øng víi c¸c yªu cÇu thµnh lËp chî trªn ®Þa bµn. HÇu hÕt c¸c chî hiÖn nay vÉn ®−îc tæ chøc theo d¹ng ban qu¶n lý chî, thùc tÕ nµy cho thÊy trong xu thÕ ph¸t triÓn chî theo h−íng v¨n minh hiÖn ®¹i, nh−ng vÉn b¶o tån c¸c gi¸ trÞ truyÒn thèng cña chî, ®¶m b¶o chî vÉn lµ mét kh«ng gian chøa ®ùng ho¹t ®éng th−¬ng m¹i truyÒn thèng vµ h¬n n÷a cßn c¶ nh÷ng dÞch vô vµ ph−¬ng thøc giao dÞch tiÕn bé, th× m« h×nh kinh doanh chî theo ban qu¶n lý chî ®ang trë nªn kh«ng cßn phï hîp n÷a, vµ béc lé nhiÒu bÊt cËp trong qu¶n lý nhµ n−íc, còng nh− qu¶n lý kinh doanh chî. Do vËy, cÇn cã sù quan t©m, nghiªn cøu ®óng møc vÒ chî, ®Ó ®Þnh h−íng ph¸t triÓn c¸c m« h×nh kinh doanh chî vµ c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý phï hîp.
§Ó thÝch øng víi c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi míi, ph¸t huy ®−îc ngµy cµng tèt h¬n vai trß tÝch cùc cña chî trong c«ng cuéc ®æi míi, ®¶m b¶o cho t−¬ng lai ph¸t triÓn l©u dµi cña chî, viÖc nghiªn cøu “C¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn c¸c m« h×nh kinh doanh chî” ®Ó lµm c¬ së cho c«ng t¸c tæ chøc, qu¶n lý vµ ph¸t triÓn c¸c lo¹i chî phï hîp víi yªu cÇu thùc tiÔn tõng ®Þa bµn thÞ tr−êng lµ rÊt cÇn thiÕt. T×nh h×nh nghiªn cøu trong vµ ngoµi n−íc Trong n−íc ®· vµ ®ang cã c¸c ®Ò tµi, dù ¸n nghiªn cøu cã liªn quan ®Õn chî nh−: C¸c dù ¸n quy ho¹ch tæng thÓ kinh tÕ x· héi cña c¸c tØnh, ®· ®Ò cËp tíi chî trong phÇn nghiªn cøu vÒ ho¹t ®éng th−¬ng m¹i vµ dÞch vô trªn ®Þa bµn tØnh, tuy nhiªn chî chØ ®−îc xem xÐt d−íi gi¸c ®é minh häa vÒ mét trong nh÷ng ho¹t ®éng vµ kÕt cÊu th−¬ng m¹i trªn ®Þa bµn, chî ch−a ®−îc nghiªn cøu ®éc lËp vµ cô thÓ. 2 QuyÕt ®Þnh 311/Q§-TTg, ngµy 20/3/2003, QuyÕt ®Þnh cña thñ t−íng ChÝnh phñ phª duyÖt ®Ò ¸n tiÕp tôc tæ choc thÞ tr−êng trong n−íc, tËp trung ph¸t triÓn th−¬ng m¹i n«ng th«n ®Õn n¨m 2010 ChØ thÞ 13/2004/CT-TTg ngµy 31/3/2004, ChØ thÞ cña Thñ t−íng ChÝnh phñ vÒ viÖc thùc hiÖn mét sè gi¶I ph¸p chñ yÕu nh»m ph¸t triÓn m¹nh thÞ tr−êng néi ®Þa. 2 Trong c¸c dù ¸n quy ho¹ch th−¬ng m¹i c¸c tØnh, mét sè vÊn ®Ò nghiªn cøu liªn quan ®Õn chî còng ®· ®−îc tiÕp cËn, nh−ng chØ dõng l¹i ë viÖc nghiªn cøu chî trong mèi quan hÖ víi ho¹t ®éng b¸n bu«n b¸n lÎ, vµ ph©n bè vÞ trÝ ®Þa lý chî trong hÖ thèng kªnh ph©n phèi hµng hãa trªn ®Þa bµn, chø ch−a ®i s©u vµo nghiªn cøu m« h×nh tæ chøc kinh doanh chî, còng nh− c«ng t¸c qu¶n lý Nhµ n−íc ®èi víi chî.
Trong thêi gian gÇn ®©y, ®· vµ ®ang cã c¸c dù ¸n triÓn khai nghiªn cøu quy ho¹ch m¹ng l−íi chî, trung t©m th−¬ng m¹i, siªu thÞ trªn ®Þa bµn c¸c tØnh nh− H¶i D−¬ng, §ång Th¸p, Hµ T©y, S¬n La,… c¸c dù ¸n nµy tËp trung vµo nghiªn cøu c¸c c¬ së vµ ®Þnh h−íng quy ho¹ch m¹ng l−íi chî trªn ®Þa bµn tõng tØnh, kh«ng ®i s©u nghiªn cøu c¸c m« h×nh tæ chøc kinh doanh chî. Còng ®· cã ®Ò tµi nghiªn cøu cÊp bé vÒ chî chuyªn doanh nh−: “Nh÷ng chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn chî ®Çu mèi t¹i c¸c vïng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp träng ®iÓm ë n−íc ta” (Bé Th−¬ng m¹i); §Ò tµi: “Nghiªn cøu c¸c chî ®Çu mèi vµ trung t©m th−¬ng m¹i ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh” (Bé Th−¬ng m¹i)… tËp trung nghiªn cøu sù cÇn thiÕt vµ ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t triÓn chî ®Çu mèi, còng nh− qu¶n lý nhµ n−íc vµ qu¶n lý kinh doanh chî ë nh÷ng lo¹i chî nµy.