TIM HIEU TUC THO DA TRONG - NGƯỠNG PHỤNG THỜ THÁNH GIONG Nguyễn Thị Thu Hưởng 1. Từ tín ngưỡng thờ đá trong văn háa cộng ding triệu năm trước đây) bất nguân cùng lúc với việc vượn người trong quá trình cọ sát thiên nhiên. biết chế tạo công cụ bằng đá phục vụ cho nhụ câu sinh tần va phát triển. Ngay từ thời nguyên thủy, cơn người đã biết sử dụng đá đề phục vụ cuộc sống: làm công cụ lao động (rìu đá, bàn nghiên đá, chày đá, công cụ nạo, công cụ chat.), tao ra lửa dé nau chin thức ăn (bằng cách dùng các mẫu đả va chạm mạnh vào nhau), đùng đá làm đã trang sức (chuỗi vòng cô, vòng đeo tay, khuyến tại.), dùng đã trong các hoại động roang tính ma thuật, tín ngưỡng (thờ da đê cầu mong mua thuan gid hoa, mua mang tỐt tươi, câu sinh con theo ý muốn, cầu cho gia đình no đủ, hạnh phúc),.
Theo cảm quan của người nguyên thuỷ, đá có quan hệ mật thiết với con người từ khi sinh ra đến khi chết đi: là nơi trú ngụ của nh hồn con người (sông trong hang đá, chết cũng được chôn trong hang đá, chum đá). Từ đó sinh ra quan niệm của thuyết vậi linh, cho rằng mọi vật (sông, núi.) công như con người, đều có linh hôn cho nên đá cũng có sự sống, có nhân hôn, phần xác. Đá tham gia vào mọi hoạt động sinh hoạt, lao động của con người như thể nên được người nguyên thủy suy tôn là thần. Họ coi tính cứng răn của đá là do có một vị than trong đá tạo ra nên đôi với họ các công cụ lao động bằng đá, hay đô trang sức băng đá đeo bên mình không chỉ đơn thuần là công cụ lao động, đề trang sức mà chúng còn có ý nghĩa ma thuật, là vật để trừ tà, tránh ma quỷ không làm hại con người “Ths, Viện Văn hóa Nghệ thuậi Việt Nam.
294 và cuộc sông của mình, trở thành vật lính, ngư gÕ tại rừng thiêng, kim loại đẳng từ đất hiểm. Đến thời dại văn mình hiện nay, đá vẫn có quan hệ mật thiết với dời sống Của con người về nhiêu mặt, Đá được dùng trong nhiều việc, nhất là ngành xây dựng. Con người dùng đá để xây dựng chùa chiên, nhà cửa, xóm làng: làm đến đá, công đá, đường đá, dốc đá. Ở nhiều vùng còn có cá piểng đá: là loạigiếng dào xuống ¿lòng đâi một khái hình lrụ và dùng đá táng chồng chất viên lớn viện nhỏ liên khit theo vong tron One § giếng.
Daa aung ¢ để làm nên nhà, làm bậc cấp. viên sân nhà, chân cộ. Ngoài ra, đá còn dùng để xây kẻ, xảy đập, xây hờ mưương, lượng di xây lăng mộ, làm ban, lam ghé, tac tượng, tạc bia. Nếu như ở thời nguyên thuỷ, con người có thê được sinh ra trong hang đá, khi chết được chôn trong chum da, hang da thi ngày nay ở xã hội vin minh da van được đùng để xây mộ ở phân đầu xẻ và chân mộ, xây thành bao quanh mộ của người chết, Những hòn đã khi dược sử dụng để xây mộ dược đặi ớ phần dầu và chân mộ dùng dé bái hương và đỗ thờ thì được thân nhân n gười an nghi quý trọng vả mang tính thiêng liêng và những khối đá này không được xê dịch chuyên đổi cả khi tu tạo mộ phân.
Tại không ít làng quê, ngay chỗn linh thiêng là dình, dễn, nhiều ban thờ luôn có sự hiện điện của tảng da thiêng, được cơi như thân (thân đá), có khi giữ vai trò như thành hoàng. có sức mạnh vô hình chỉ phối thể giới tỉnh thân của con người trong một cộng đồng nhất định. đá còn có vai trò trong sinh hoạt văn hóa nghệ thuật: làm nhạc cụ như kèn đá, đàn đá; và giải trí của con ng rin: xây tiêu cảnh, hòn non bộ hay làm các vật đụng trang gx [IƯỜI: dù trị; đá dùng lrong hội họa và in ấn: làm mau vé, bang da in lité. Nhu thể, đá đã gắn hỏ với con người trang mọi sinh hoạt của đời sống và luôn đáp ứng mọi yêu câu của con người cả về vật chat |lan tink than.
Xuất nh át từ nhận Thức cảm nhận đá là một vat cumg. rần chắc, có thể ding dé dap nat nhiều vật khác nên họ đã nhù cho đá những sức mạnh linh hồn vô bien. trở thành biểu tượng cho sự vĩnh hăng, bên vững và vì thể đã xuất hiện tục thờ đá. tim ñuưỡng thờ đá xuất hiện ớ nhiêu BƠI.
là sản phẩm: văn hóa tần! linh của nhiều đần lộc, được duy trì, tiếp noi từ thể hệ nay đến thế hệ khác, Tuy nhiên, khi xã hội văn mình với khoa học kỹ thuậi. công nghệ xuất hiện và ngày cảng phát triển đã làm thay đôi nhận thức của con 295 với tục thờ đá. Có rất nhiều biểu tượng sinh thực khi được thờ phụng, được tạo nên bor đã. chẳng h hạn, ở tháp Ranh It (Binh Định), tháp Ba Trong nphi lễ cầu tự, người ta phái làm những động tác ma thuật, x a3 Hến quan đến các vật thiêng, thường là hòn đã thiêng, Ở chùa Hương, sau khi làm lễ xong, ai muốn sinh con trai thì xoa tay vào hèn Núi Cậu, muốn sinh con gái thì xoa tay váo hôn Núi Cô.
Những hòn đá thiêng tham gia vào các hoạt động câu mưa với tư xế cách vật linh, Đá thiêng thường là vật bất ly thân của thây củng, pháp sư. Theo truyền thuyết ở vùng Dâu, muốn cầu mưa được linh nghiệm, người ta phải rước tượng Từ Pháp tư bốn chùa đến đặt cạnh nhau và cuối cùng không thê thiểu Thạch Quang Phật (ông Phật được chế tác từ đá hoặc được coi là Thân Đá!), Hay trong nghỉ lễ cầu đảo ở đến Kỷ Thạch phu ` nhân (Huế), truyện thuyết kế răng chí khi tượng + đá được rước đến gần bờ sông thị việc cầu đảo mới lĩnh une. Mat số nơi còn thờ các vị thân đá làm thànhn nắng l“. C dc VỊi than đáanay được Khoác lên mính : một 4 huyền báo t trợ cho ¢cuộc sông của nhân dân trong vvùng, Tục thờ đá hiện nay vẫn còn hiện điện trong đời sông hàng ngày CUM CON NUCL, ( Ac biệt là ở những dân tộc thiểu số, Thường thân đá đều la các phúc thần, đa phần khoác vai các vị nhân thần, tức là những vị thân dùng sức mạnh và uy lực của mình để đem lại những điều tốt đẹp cho con người, 2.
Dén tue thd da trong tin nguémg phung tho Thanh Gidng Thánh Gióng la mot trong Tử bất tử, được phụng thờ trong tin ngưỡng › đân gian của người Việt, Thánh Chống là nhân vật huyền thoại, mang cốt cách của người anh hùng văn hóa để đi đến được lịch sử hóa, trở thành nhân vật trung tâm của mội hệ thông truyền thuyết cực kỳ đa đạng và phong phú, truyền lưu trong hầu khắp các làng È quê vùng đẳng băng trung châu Bắc Bộ và lan tòa ra cả nước. Đó là sự hiện diện cho mỗi kết tỉnh giữa ø sức mạnh vậi chất và tình thân của cộng dong, trey thành biểu tượng cho sức mạnh đoàn kết của một cộng đồng nông nghiệp cùng liên kết với nhau đề một mật, đôi phó với mỗi trường tự 298 nhién la chong Ii lut. va mat khac, ứng xứ với mỗi trường Xã hoi, chong giặc ngoại xâm dé bao vệ đãi nước. Trái qua quá trình dựng nước và piữ nước, thco cach cam nhan và đánh giá của người dân, CHông đã từ mội cậu bé sinh ra trong hoàn cảnh đặc biệt, được cộng động nuôi đường.
bôi đặp cả về mật thể xác lần công trạng, trở thành người anh hùng cua cong đồng. có đanh tĩnh như một nhân vật lịch sử đích thực. để roi tao ra niém tin cho người dân về một vị thánh, một vi than trong Tir bất tử của tầm thức dân tộc Việt Nam. Trong tín ngưỡng thờ Gì lòng, Có một số vật băng dá vẫn dược nhân dân phụng thờ cho tới n gav nay.
Về sự ra đời của Thánh Giỏng có nhiều đị bản song không khác nhau lắm. Qua sách vờ, các câu chuyện kế và cả những ghi chép trong các chuyền điện dã của chúng tôi tại các thôn /lảng thờ Thánh Giáng thuộc các huyện G1 lâm, Sóc Sơn, Đông Anh (Hà Nội) - vào tháng 7 và Ñ-2009, đêu có nội dụ re widng ohau, rain ở cậu bé làng Phù Đôn g ay ra đời được ba tuổi vẫn không biết nói cười, Nhưng khi đất nước bị giặc Án xâm lược, cậu bé bằng vươn vai trở thành một thanh niền trai tráng biết nói cười. Tiếng nói đầu tiên là tiếng nói hưởng ứng lời kêu gợi của đất nước thể hiện ý chí yêu nước và lòng quyết tâm chiến thăng kê thủ xâm lược của nhân dân ta.Việc Gióng được sinh ra là một thân thoại mang tính kỹ bí đó là nguôi øĐỐC thân lnh (bà mẹ giảm lên dâu chan da khẳng lỗ của ông Đồng ~ - ông không lỗ- trong vườn cả, rỗivề thụ thai). Nơi tương truyện có vết chân do.
ngày nay đã dược nhân lận vùng Phủ Đồng (huyện Gia Lâm) xây miéu thd. tái tạo vết chân xưa: và vào địp hội Giỏng tổ chức mùng 9 thang 4 âm lịch, nhân đân trong làng thường đến đây thắp hương ; Củng bái, Chỉ tiết này chứng tỏ trong tín ngưỡng thờ Gióng vẫn thấy mỗi quan hệ với tín ngưỡng thờ đá. Ở trên núi Sóc cũng có một hòn đá lớn, hình thù đặc biệt với nhiều nét lôi lõm được cho là dầu chân của ông Đông. Các bậc cao nién kẻ rằng.
trước kia trên đình núi Sóc có một ngôi miễu cố, rất thiêng. Miễu nhỏ, trong đó chỉ thờ một tảng đá lớn, mật đã có in hình dau chan ông Đông. Vết chân ông Đông củn được đâne0ian lưu tr uyen Ư một sỐ Dnơi khác nữa dọc vụn sông Đuống. Với cách thức giải thích của dân gian.
người anh hùng của cộng đẳng ‘at nhái sinh ra tử sự vững hén van được trầm tích và cầu thành từ tự nhiên vô biên, từ một cõi siêu nhiên, khác với SỰ sinh nở bình thường như người đời, Đạáy cùng là mô líp quen 209 nhién la chong Ii lut. va mat khac, ứng xứ với mỗi trường Xã hoi, chong giặc ngoại xâm dé bao vệ đãi nước. Trái qua quá trình dựng nước và piữ nước, thco cach cam nhan và đánh giá của người dân, CHông đã từ mội cậu bé sinh ra trong hoàn cảnh đặc biệt, được cộng động nuôi đường. bôi đặp cả về mật thể xác lần công trạng, trở thành người anh hùng cua cong đồng.
có đanh tĩnh như một nhân vật lịch sử đích thực.
