Luận văn tìm hiểu tổ chức giáp của làng Đông Ngạc, xã Đông Ngạc, huyện Từ Liêm, TP Hà Nội

Dưới đây là thông tin meta tags cho bài viết của bạn: { "ai_description": "Tổ chức giáp của làng Đông Ngạc, xã Đông Ngạc, huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội

• Tác giả: Vũ Thị Phương Thúy
• Đề tài: Tìm hiểu tổ chức giáp của làng Đông Ngạc (xã Đông Ngạc, huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận văn

Tóm tắt

I. Tìm hiểu tổ chức giáp của làng Đông Ngạc xã Đông Ngạc huyện Từ Liêm thành phố Hà Nội

Làng Đông Ngạc, thuộc xã Đông Ngạc, huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội, là một làng có truyền thống lâu đời và giàu giá trị văn hóa. Tổ chức giáp là một hình thức tổ chức xã hội đặc biệt, đóng vai trò quan trọng trong đời sống của làng xã Việt Nam. Bài viết này sẽ khám phá sâu hơn về tổ chức giáp của làng Đông Ngạc, từ nguồn gốc, vai trò cho đến cách thức vận hành và những giá trị mà nó mang lại.

1.1. Nguồn gốc và sự hình thành tổ chức giáp

Tổ chức giáp có nguồn gốc từ Trung Quốc, được du nhập vào Việt Nam trong sự kiện Khúc Hạo đổi hương thành giáp. Theo An Nam chí, Khúc Hạo (907 - 910) chia đặt các lộ, phủ, châu và xã, đặt ra Chánh lệnh trưởng và Tá lệnh trưởng, lập số khai hộ khẩu, và giao cho Giáp trưởng quản lý. Tuy nhiên, tác giả Diệp Đình Hoa cho rằng trước đó đã tồn tại một hình thức tổ chức của nam giới mang sức sống bản địa mạnh mẽ. Tổ chức giáp được xem là một bước tiến trong việc tổ chức giới nam từ hình thức tương trợ sang lĩnh vực chính trị.

1.2. Vai trò và chức năng của tổ chức giáp

Tổ chức giáp đóng vai trò quan trọng trong đời sống làng xã, là một loại hình tổ chức của làng xã tập hợp người theo lớp tuổi. Giáp được vận hành như một "chiếc cầu nối" giữa chính quyền và các tổ chức phi chính quyền, tạo ra một mối quan hệ đặc biệt giữa người với người. Tác giả Trần Từ xem giáp là một loại hình tổ chức mang tính ruồi tác, thể hiện sự đoàn kết và tương trợ trong cộng đồng.

1.3. Cách thức vận hành và phân chia giáp

Tổ chức giáp của làng Đông Ngạc được chia theo ngõ xóm, kết hợp với số thứ tự. Có 8 giáp được gọi tên theo ngõ xóm và luân phiên đảm nhận vai trò đăng cai các tiết lễ, công việc chung của làng. Số lượng giáp đăng cai tùy thuộc vào quy định của mỗi tiết lễ, thường là 1 giáp, nhưng cũng có lễ có 2 giáp đăng cai. Giáp đăng cai chính chịu trách nhiệm lo hương đèn và trông coi trong các lễ rước. Ngoài ra, trung nam của các giáp có trách nhiệm chuẩn bị đồ lễ, cỗ bàn trong các tiết lễ quan trọng.

1.4. Ứng dụng thực tiễn và giá trị của tổ chức giáp

Tổ chức giáp mang lại nhiều giá trị cho làng Đông Ngạc, đặc biệt là trong việc duy trì truyền thống, văn hóa và đoàn kết cộng đồng. Giáp đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động tế lễ, tổ chức lễ hội, và đảm bảo sự trật tự, kỷ cương trong làng. Với vai trò là đơn vị cơ sở xã hội, giáp giúp kết nối các cá nhân, gia đình và tạo ra một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau. Ngoài ra, giáp cũng góp phần vào sự thịnh vượng kinh tế của làng, thể hiện qua truyền thống khoa bảng và sự phát triển thương mại.

II. Khám phá giá trị văn hóa và truyền thống của làng Đông Ngạc

Làng Đông Ngạc không chỉ nổi tiếng với tổ chức giáp độc đáo, mà còn là một làng có truyền thống khoa bảng, văn hóa và thịnh vượng về kinh tế. Bài viết này sẽ đi sâu vào khám phá những giá trị văn hóa, truyền thống và di sản của làng Đông Ngạc, từ lịch sử lâu đời cho đến những đóng góp đáng tự hào của làng trong xã hội.

2.1. Lịch sử và truyền thống lâu đời của làng Đông Ngạc

Làng Đông Ngạc có lịch sử lâu đời, được biết đến là một làng khoa bảng nức tiếng. Theo thống kê, trong thời kỳ Nho học, làng có tới 23 người đỗ Đại khoa và Sĩ vọng. Đông Ngạc vốn là một làng khoa bảng, với nhiều người học hành đỗ đạt, góp phần vào sự phát triển văn hóa và trí thức của xã hội. Làng có truyền thống khoa bảng, thịnh vượng về kinh tế, và được biết đến là một làng có truyền thống, khoa bảng và thịnh vượng về kinh tế.

2.2. Di sản văn hóa và những giá trị truyền thống

Làng Đông Ngạc sở hữu nhiều giá trị văn hóa và truyền thống đáng tự hào. Ngoài tổ chức giáp, làng còn có những di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Làng có đình Đông Ngạc, một công trình kiến trúc cổ kính, mang giá trị lịch sử và văn hóa. Đình Đông Ngạc là nơi diễn ra các hoạt động tế lễ, lễ hội, và là trung tâm văn hóa của làng. Ngoài ra, làng còn có những giá trị phi vật thể như các lễ hội truyền thống, các bài hát, điệu múa, và những câu chuyện dân gian, thể hiện bản sắc văn hóa của làng Đông Ngạc.

2.3. Sự đóng góp của làng Đông Ngạc trong xã hội

Làng Đông Ngạc không chỉ nổi tiếng trong làng xã, mà còn có những đóng góp đáng kể cho xã hội. Với truyền thống khoa bảng, làng đã sản sinh ra nhiều nhân tài, góp phần vào sự phát triển của đất nước. Ngoài ra, làng còn có những hoạt động cộng đồng, các dự án xã hội, và sự hỗ trợ lẫn nhau trong làng. Tổ chức giáp của làng Đông Ngạc là một hình thức tổ chức xã hội hiệu quả, thể hiện sự đoàn kết và tương trợ, mang lại lợi ích cho cả cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TÌM TIỂU TÔ CIIỨC GIÁP CÚA LÀNG DÔNG NGAC (XÃ ĐÔNG NGẠC, HUYỆN TỪ LIÊM, THÀNH PHÓ HÀ NỘI) Vũ Thị Phương Thúy” Việc nghiên cứu về làng xã cỗ Iruyén người Việt từ lâu đã được nhiều nhà khoa học chủ ý, qua dé giáp cũng được nhắc dến như một tỏ chức đặc thủ, đóng một vai trỏ quan trọng trong đời sông làng xã. Một trong những nhá nghiên cứu sâu sắc về giáp đầu tiên phải in [a tae gid Trần Từ với tác phẩm Cơ cẩu tổ chức của làng Việt cỗ truyền ở Bắc Bộ. Trong công trình này, Trần Từ đã xem giáp là một loại hình tổ chức của làng xã tập hợp người theo lớp tuổi, bên cạnh các hình thúc tập hợp người theo địa vực - ngõ, xóm: tập hợp người theo huyết thông - họ. Theo tác giá, “tổ chúc giáp dễ ra một loại quan hệ đặc biệt giữa người vả người: quan hệ ruồi tác””, được vận hảnh vả sử dụng như một “chiếc cầu nỗi” giữa chính quyền với các tổ chúc “phi chính quyển”.

Tác giả Diệp Đình Hoa cũng gớp thêm vào những nghiên cứu về giản một góc nhìn khác: Giáp - £Ô chức xã hội của giới nam của người Việt ở Đông bằng Bắc Bó. Từ cách tiếp cận đân tộc học, tác giá đã cho ta một cái nhĩn khả đa chiều về giáp, theo tác giả “giáp, bản thân là hệ thông mồ, mang tính đa đạng, đa phương, đa diện” Ngoài ra côn phải kế đến một số nghiên cứu vẻ giáp nằm rai rac trong cac cudn sách, tạp chí vả thông bảo khoa học. Trong đó đáng chú ý là các nghiên cửu của: Bủi 'Thiết”, Hủi Xuân Dinh”, Nguyễn Duy llinh”, Nguyễn Liái Kế”, Nguyễn Xuân Diện”, Vũ Duy Miền, Giáp là thuật ngữ gốc Hán đu nhập từ Trmg Quốc vào nước ta với sự kiện Khúc Hao déi huong thanh giap. Theo An Nam chi, “Gitta mén bik Khai Binh (907 - 910) nha Luong Tiết độ Khúc Hạo lại đối hương thành giáp, cộng với số đã có từ trước tất cả là 314 giáp”.

Sách Khẩm định Việt sử Thông giám cương mục cũng gìủ: “Khúc Hạo nhà vào cơ nghiệp cũ, giữ lẫy La thành, tự xung là Tiết độ sú, chia đặt các lộ, phủ, châu và xã ở các xử, đặt ra Chánh lệnh truông và các Tá lệnh trưởng, bình quân thuế ruộng, tha bồ lực địch, lập số khai hộ khẩu, kê rõ hợ tên, quê quản, giao cho Giáp trưởng trồng coi”. Tuy nhiên, tác giả Diệp Đình Hoa lại cho rằng, truốc khi Khúe Hạo đổi hương thành giáp, đã tồn tại một bổ chức của nam giới mang sức sống bản địa manh liệt của cộng đồng người Việt. Và việc Khúe Hạo đối hương thành giáp chí lá thời điểm “cơ cấu tổ chức giới mram từ hình thức tương trợ, hinh thức giới đi vào lĩnh vực chính trị", Nhận đình này được tác giã lập luận trên những cử liệu truyền thuyết, động họ, tộc người Sữ học, Viện KHXH Việt Nam Nguyễn Duy Hinh khi nghiên cứu về “kữn: tế xã hội rude Ly" cfing dua ra nhimg nhận định đáng lưu tâm về nguồn gốc và sự phải iển của giáp ở Trưng Quốc. Năm 1070, Vương An Thạch đặt ra chế độ "lão giáp pháp”, theo đó 10 nhà làm 1 báo, 50 nhà làm 1 đại bão, 10 đại bảo làm một dé bao.

Va cho đến 1381, giáp vẫn có chức năng la tế chức dân binh, Từ 1381, nhá Minh quy định: 110 hộ thành 1 lý, 100 hộ chúa làm 1Ô giáp, Lý trướng là giáp thủ quân lỷ mọi việc trong lý. Đền đây giáp mới xuất hiện với tư cách là đơn vị cơ sở xã hội Nhưng đỏ là giáp của Trung Quốc. Ở Việt Nam, giáp xem ra có "cuộc sống" phúc tạp hơn nhiều! Nhìn chung, những nghiên cứu về giáp tới nay lay không it, whung mdi tác giả lại có những cách nhìn và cái nhìn khác nhau về giáp. Diễu này có lế một phân bi tải liệu về giáp đến nay còn lại không nhiều Mỗi nhà nghiên cứu lại dựa trên những nguồn tr liệu và cách tiếp cận khác nhau.

Do dé dến nay vẫn chưa có dược một cái nhìn thông. nhật, toàn điện về giáp. Khi nhìn nhận vẻ giáp, chủng ta vẫn chỉ như những 'thây bói xorm voi” mà thôi! Theo chúng lôi, rước khi từn được câu Irả lời cuỗi cùng về giáp, nên chẳng cần có sự phân biệt hai hình thức tổu tại của khái niệm giáp: giáp với vai trỏ là một dơn vị hành chính và giáp với vai trỏ lả một loại hình tố chức xã hội. Cho đến nay, môi liên hệ giữa giáp - đơn vị hành chính và giáp - tổ chức xã hội (nếu có) vẫn còn rất mơ hồ.

Nhiễ giả cho rằng hai loại hình nảy đã từng có mỗi liền hệ nhất định. Có không ít ăng, vì giáp - dơn vị hành chính xuất hiện Lừ thời Khúc Hạo (mà ở thời kỳ này vẫn chưa thấy bong dáng của giáp - tổ chức xã hội trong các ngưồn tài liệu) nên cho rằng giáp - tổ chức xã hội chính là một biển thể giáp - đơn vị hành chính. Hoặc cô ý kiếné lại cho răng, trước khi giáp - dơn vị hảnh chính theo kiểu Trung Quốc xuất hiện ở nước ta qua cãi cágh của Khúc Hao (907 - 910) thi giáp - tổ chức xã hội đã xuất hiện trong làng Việt với hình Huức sơ khai của nó, đù lúc này mỏ chưa có tên gọi là giáp. Vũ khi bắt đầu có tên gọi giáp nghĩa là tổ chức đó đi từ lĩnh vực giới sang lĩnh vục chính trƑ”, Tắt cả những ý kiến trên đều có những lý lẽ riêng nhưng trên thực , đỏ vẫn chỉ là những suy đoàn.

Chưa có chứng, cở xác thực mảo chứng tỏ giáp - đơn vị hành chính và giáp - tổ chức xã hội đã tùng có môi liên quan với nhau. Trước khi tìm ra được mỗi liên quan giữa giáp - dơn vị hành chính và giáp - tổ chức xã hội, nên chăng hãy xem chúng như hai dối tượng nghiên cứu riêng biệt nhằm tránh khi những rồi rắm khí nghiên cứu vé một vẫn đề vẫn dĩ da phức tạp. Giáp - âơn vị hành chính xuất liện làn đầu tiên trong cãi cách của Khúc Hạo (907 - 910). Và cho dén tin nhimg nim dau thé ky XIX, vai tré Ja một dơn vị tổ chức hành chính của giáp vẫn còn được chinh str chép lai.

Sach Dai Nam thie ive ghi: nim 1828 “dem dit Tiên Chau cing dat déi ngan bén ta bén him do đạc đất hoang chia cấp cho dan nghéo thanh 14 ly, 27 ấp, 20 trại, 10 giáp””" và “Xin biệt lập làm 1 tống thuộc huyện Nam Chân, được Š ấp, 2 trại, 3 giáp ở lổng Hoành Nha?™ Năm 1829 lại gìú: “Bắt đầu đặt huyện Kim Sơn(.) lập thánh 3 láng, 22 ấp, 24 trại vá 4 giáp”, Những sự kiện này được ghi khi Nguyễn Công Trử khai phả các vùng dat ven biến, chiêu dan lap làng, Ở day, don vị hành chỉnh giáp là cấp nhỏ hơn trại. Như vậy lá từ thẻ kỷ X dến thé ky XIX giáp có vai trò là đơn vị hành chỉnh vẫn luôn tên tại ‘Theo cuỗn Tên làng xã liệt Nam đầu thế kỷ XIV thuộc các tỉnh từ Nghệ 1?nh trở ra (Các lông trần xã danh bị lãm)”"" thì cô tới 18 đơn vị hành chính mang tên giáp, trong, đó có 16 dơn vị tương đương cấp thôn, Ì dơn vị hương đương cấp xã và Ì dơn vị tương, đương cấp phường, vi đụ như: giáp An Bài đhuộc tổng An Ấp, huyện Hương Sơn, phủ Đúc Quang, trin Nghệ An), giáp Bạch Xá (lổng Vũ Lội, huyện Thanh Chương, phủ Đức Quang, trần Nghệ An),. Như vậy, dù khi tương đương cấp thôn, khi tương đương cấp xã, hay cấp phường. thì giáp với tư cách là một đơn vị hành chính vẫn tổn tại ở mước ta tử thế ký X cho đến đâu thế ký XIX.

Song song với ình thức trên, giáp vẫn tổn tại như một tổ chức xã hội rong lang xã người Việt. Sự tổn tại này được minh chứng băng rất nhiều văn bản Ilán Nôm như" Trương trớc, khoán ước, văn bia. Trong đó, giáp - tế chức xã hội được nhắc đến với ca cấu tổ chức, hoạt động và chức năng khả cụ thẻ. Về thời điểm xuất hiện của giáp - lễ chức xứ hội, hiện nay tài liêu căn cứ ]ä bài thơ Dai nghĩ bát giáp thưởng đào giải văn của tác giả Lê Dức Mao, người làng Dông, Ngạc (Từ Liên, Hà Nộp làm vào trước nằm 1504”, Tài liệu quý giá này dã cho biết giáp- 16 chức xã hội đã xuất hiện chỉ ít là từ khoảng cuối thé ky XV, dau thé ky XVL Su tén tai, phát tri an rã của giáp từ đỏ cho đến những thế kỹ sau này vẫn được mình chứng rãi rắc qua các tải liệu.

Theo đó, giáp - #6 chức xã hội có mặt trong cáo tiết lễ của làng, tham gia các công việc "quan hôn tang tế" của các thành viên, nhiên khi còn đảm nhiệm việc thu thuế cho nhà nước. Cho đến trước khi tan ra (sau ch trạng thẳng Tám), giáp vẫn còn là một loại hình tổ chức xã hội có vai trò đặc biệt quan trọng trong đồi sống của nhiều lãng quê ông bằng Bắc bô, Giáp với vai trỏ là một tế chức xã hội từ trước tới nay văn được quan tâm nghiên cửa và nhận dược nhiễu đảnh giả, kiến giải từ nhiều góc độ khác nhau. Ở bài viết này, người viết chọn cách tiến cận với giáp từ một trường hợp cụ thể: nghiên củu về giáp của Xăng Đông Ngạc (xã Đông Ngae, huyện Từ Liêm, thành phố Hả Nội), Bằng cách tiếp cân này củng, với nguồn tài liệu phong phú của làng Đông Ngạc, chúng tôi mong muốn phác hoa được " bức chân đưng giáp" ở Đông Ngạc - một. đại điện tiêu biểu cho loại hình giáp - tổ chức xã hỏi - một cách cụ thẻ và tương dối hoàn chữnh.

Lắng Đông Ngạc (lên Nêm là làng Vẽ) nay thuộc xã Đông Ngạc”, huyện Từ Liêm, cách trung tâm Hà Nội khoáng 10km về phía Tây Bắc. Làng phia Đông giáp Liên Ngạc (Bai Iloa) va Nhat Tảo (Nhà Kiểu), phia Déng Nam pip lang C4o Dinh (lang Giản), phía Tây gidp lang Thuy Phuong (lang Chim), phia Nam giáp lang Cé Nhué (Hing Noi), phia Bée giap séng 11éng.