Luận văn ths khkt giải pháp cải thiện chỉ số chi phí không chính thức nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh quảng trị

Chuyên khảo phân tích Luận văn ths khkt giải pháp cải thiện chỉ số chi phí không chính thức nhằm nâng cao năng lực cạnh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Giải Pháp Cải Thiện Chỉ Số Chi Phí Không Chính Thức Nhằm Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Tỉnh Quảng Trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Quảng Trị

Mục lục chi tiết

• I. PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• I.1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
• I.2. Mục tiêu nghiên cứu
• I.2.1. Mục tiêu chung
• I.2.2. Mục tiêu cụ thể
• I.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• I.4. Phương pháp nghiên cứu
• I.4.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• I.4.2. Phương pháp xử lý phân tích dữ liệu
• II. PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH VÀ CHỈ SỐ CHI PHÍ KHÔNG CHÍNH THỨC
• 1. Một số khái niệm liên quan đến năng lực cạnh tranh
• 1.1. Năng lực cạnh tranh
• 2. Năng lực cạnh tranh quốc gia
• 3. Chỉ số đo lường năng lực cạnh tranh cấp tỉnh hiện áp dụng tại Việt Nam – PCI
• 3.1. Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh cấp tỉnh - PCI

Tóm tắt

I. Tổng quan về chỉ số chi phí không chính thức tại tỉnh Quảng Trị

Chỉ số chi phí không chính thức là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Trị. Trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay, việc cải thiện chỉ số này không chỉ giúp nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn. Tỉnh Quảng Trị, với những thách thức về cơ sở hạ tầng và nguồn lực, cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện chỉ số này.

1.1. Khái niệm và vai trò của chỉ số chi phí không chính thức

Chỉ số chi phí không chính thức phản ánh những khoản chi phí mà doanh nghiệp phải chi trả ngoài quy định pháp luật. Vai trò của chỉ số này rất quan trọng trong việc đánh giá môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh của tỉnh.

1.2. Tình hình hiện tại của chỉ số chi phí không chính thức tại Quảng Trị

Theo báo cáo từ VCCI, chỉ số chi phí không chính thức của Quảng Trị trong giai đoạn 2013-2016 vẫn ở mức thấp, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư và phát triển kinh tế của tỉnh.

II. Vấn đề và thách thức trong cải thiện chỉ số chi phí không chính thức

Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, nhưng chỉ số chi phí không chính thức tại Quảng Trị vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như tham nhũng, thiếu minh bạch trong quản lý và quy trình hành chính phức tạp đang cản trở sự phát triển của doanh nghiệp.

2.1. Những nguyên nhân chính dẫn đến chỉ số chi phí không chính thức thấp

Các nguyên nhân bao gồm sự thiếu minh bạch trong quy trình hành chính, sự chậm trễ trong giải quyết thủ tục và áp lực từ các khoản chi phí không chính thức.

2.2. Tác động của chỉ số chi phí không chính thức đến doanh nghiệp

Chỉ số chi phí không chính thức thấp làm giảm sức hấp dẫn của tỉnh đối với các nhà đầu tư, đồng thời gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc cạnh tranh và phát triển.

III. Phương pháp cải thiện chỉ số chi phí không chính thức tại Quảng Trị

Để cải thiện chỉ số chi phí không chính thức, tỉnh Quảng Trị cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Các giải pháp này bao gồm cải cách hành chính, tăng cường minh bạch và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chức năng.

3.1. Cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý

Cải cách hành chính là một trong những giải pháp quan trọng giúp giảm thiểu chi phí không chính thức. Việc đơn giản hóa quy trình và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí.

3.2. Tăng cường minh bạch và trách nhiệm của cơ quan chức năng

Minh bạch trong quản lý và quy trình hành chính sẽ giúp giảm thiểu các khoản chi phí không chính thức. Các cơ quan chức năng cần có trách nhiệm cao hơn trong việc giám sát và xử lý các vấn đề liên quan đến chi phí không chính thức.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chỉ số chi phí không chính thức

Nghiên cứu về chỉ số chi phí không chính thức tại Quảng Trị đã chỉ ra rằng việc cải thiện chỉ số này có thể mang lại nhiều lợi ích cho tỉnh. Các doanh nghiệp sẽ có cơ hội phát triển tốt hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện chỉ số chi phí không chính thức đã giúp nhiều doanh nghiệp tại Quảng Trị hoạt động hiệu quả hơn và thu hút được nhiều đầu tư hơn.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các tỉnh khác

Các tỉnh thành khác đã thành công trong việc cải thiện chỉ số chi phí không chính thức có thể là những bài học quý giá cho Quảng Trị trong quá trình cải cách.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho chỉ số chi phí không chính thức tại Quảng Trị

Việc cải thiện chỉ số chi phí không chính thức là một nhiệm vụ cấp thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Trị. Tỉnh cần có những chiến lược dài hạn và cụ thể để giải quyết các vấn đề hiện tại và tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải thiện chỉ số chi phí không chính thức

Cải thiện chỉ số chi phí không chính thức không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của tỉnh.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Tỉnh Quảng Trị cần tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp cải thiện chỉ số chi phí không chính thức, đồng thời tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn hơn cho các doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội các tỉnh Việt Nam, chính quyền cấp tỉnh đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh địa phương. Tỉnh Quảng Trị, với vị trí địa lý chiến lược nằm trên hành lang kinh tế Đông - Tây, có tiềm năng phát triển kinh tế đa ngành như thương mại, dịch vụ, du lịch và công nghiệp. Tuy nhiên, chỉ số chi phí không chính thức (CPKCT) tại Quảng Trị trong giai đoạn 2013-2016 vẫn ở mức thấp so với trung vị cả nước, với điểm số dao động từ 3,77 đến 5,13 và xếp hạng từ 55 đến 59 trong số 63 tỉnh, thành phố. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức hấp dẫn đầu tư và năng lực cạnh tranh của tỉnh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng chỉ số CPKCT tại Quảng Trị, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cải thiện nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Nghiên cứu tập trung vào dữ liệu giai đoạn 2013-2016, kết hợp số liệu thứ cấp từ các báo cáo chính thức và khảo sát ý kiến 28 doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách cải cách hành chính, giảm thiểu chi phí không chính thức, từ đó tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững tại Quảng Trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh và chỉ số chi phí không chính thức. Khái niệm năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng tạo lập lợi thế thông qua đổi mới và sáng tạo liên tục nhằm đạt hiệu quả cao và bền vững. Mô hình kim cương của Michael Porter được áp dụng để phân tích các nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia và khu vực, bao gồm: điều kiện nhân tố sản xuất, nhu cầu thị trường nội địa, các ngành hỗ trợ liên quan, chiến lược và cấu trúc doanh nghiệp, cơ hội và vai trò của chính phủ.

Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) được xây dựng dựa trên 10 chỉ số thành phần, trong đó chỉ số chi phí không chính thức là một yếu tố quan trọng phản ánh mức độ minh bạch và công bằng trong môi trường kinh doanh. Các chỉ số này được đo lường qua khảo sát doanh nghiệp và dữ liệu công bố, giúp đánh giá thực trạng và so sánh năng lực cạnh tranh giữa các tỉnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo phát triển kinh tế xã hội tỉnh Quảng Trị, niên giám thống kê, báo cáo PCI của VCCI giai đoạn 2013-2016. Dữ liệu sơ cấp gồm 28 cuộc phỏng vấn sâu với các giám đốc doanh nghiệp tại thành phố Đông Hà và các huyện thị, được chọn theo phương pháp thuận tiện dựa trên sự đồng ý tham gia.

Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả để mô tả các chỉ tiêu năng lực cạnh tranh và chi phí không chính thức, đồng thời so sánh theo thời gian và với các tỉnh lân cận. Phương pháp tổng hợp ý kiến chuyên gia và phân tích nội dung phỏng vấn sâu giúp làm rõ các vấn đề thực tiễn và đề xuất giải pháp phù hợp. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2013-2016 nhằm đánh giá biến động và xu hướng cải thiện chỉ số CPKCT tại Quảng Trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chỉ số chi phí không chính thức của Quảng Trị thấp và biến động không ổn định: Điểm số CPKCT của tỉnh dao động từ 3,77 (năm 2014) đến 5,13 (năm 2013), thấp hơn nhiều so với các tỉnh dẫn đầu như Đồng Tháp và Cao Bằng. Xếp hạng của Quảng Trị trong nhóm cuối bảng (55-59/63 tỉnh) cho thấy môi trường kinh doanh còn nhiều rào cản do chi phí không chính thức cao.

2. Chỉ số PCI có cải thiện nhưng chưa bền vững: Điểm PCI tăng từ 53,13 (năm 2013) lên 57,62 (năm 2016), xếp hạng từ 58 lên 43/63 tỉnh, thuộc nhóm “Khá”. Tuy nhiên, sự cải thiện chậm và chưa đồng đều giữa các chỉ số thành phần, đặc biệt là chi phí không chính thức và tính minh bạch.

3. Chi phí gia nhập thị trường được cải thiện rõ rệt: Quảng Trị đạt điểm cao và tăng liên tục trong chỉ số chi phí gia nhập thị trường, nhờ áp dụng cơ chế “một cửa liên thông” và cải cách thủ tục hành chính, giảm thời gian và thủ tục đăng ký doanh nghiệp.

4. Các chỉ số về tiếp cận đất đai, chi phí thời gian và dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp còn hạn chế: Điểm số các chỉ số này thấp hơn nhiều so với các tỉnh dẫn đầu, phản ánh khó khăn trong tiếp cận đất đai, thủ tục hành chính kéo dài và dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp chưa đáp ứng tốt nhu cầu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của chỉ số chi phí không chính thức thấp là do sự tồn tại của các khoản chi phí “bôi trơn” trong thủ tục hành chính, gây khó khăn cho doanh nghiệp và làm giảm sức hấp dẫn đầu tư. Mặc dù Quảng Trị có lợi thế về vị trí địa lý và tài nguyên, nhưng năng lực quản lý hành chính và minh bạch thông tin chưa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế hiện đại.

So sánh với các tỉnh như Trà Vinh, Bến Tre và Đà Nẵng, những địa phương này đã thành công trong việc cải cách hành chính, áp dụng công nghệ thông tin và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thân thiện với doanh nghiệp. Ví dụ, Đà Nẵng tổ chức trung tâm hành chính tập trung và phát triển chính quyền điện tử, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh điểm số PCI và các chỉ số thành phần giữa Quảng Trị và các tỉnh dẫn đầu, cũng như bảng thống kê biến động số lượng doanh nghiệp thành lập và giải thể trong giai đoạn nghiên cứu. Điều này giúp minh họa rõ nét sự cải thiện và những hạn chế còn tồn tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính: Tỉnh cần thiết lập các tiêu chuẩn thời gian tối đa cho từng thủ tục, áp dụng công nghệ thông tin để giảm thiểu thủ tục giấy tờ và hạn chế sự can thiệp không cần thiết của cán bộ. Mục tiêu giảm 20% thời gian xử lý thủ tục trong vòng 1 năm, do Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

2. Nâng cao chất lượng và kiểm soát quy trình tại Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả: Tăng cường giám sát, đào tạo cán bộ, xây dựng hệ thống phản hồi và xử lý khiếu nại minh bạch. Mục tiêu nâng điểm chỉ số chi phí không chính thức lên mức trung vị cả nước trong 2 năm, do UBND tỉnh phối hợp với các sở ngành thực hiện.

3. Tăng cường cơ chế hỗ trợ và giải quyết khó khăn cho doanh nghiệp: Thành lập Tổ công tác hỗ trợ doanh nghiệp do Chủ tịch UBND tỉnh làm tổ trưởng, đảm bảo tiếp nhận và xử lý kịp thời các kiến nghị, vướng mắc. Mục tiêu giảm tỷ lệ doanh nghiệp phản ánh chi phí không chính thức trong 18 tháng.

4. Phát triển dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp và đào tạo lao động: Đẩy mạnh các chương trình tư vấn pháp luật, xúc tiến thương mại, đào tạo kỹ năng cho lao động theo nhu cầu doanh nghiệp. Mục tiêu tăng tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng dịch vụ hỗ trợ lên 30% trong 2 năm, do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý cấp tỉnh: Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và chi phí không chính thức, từ đó xây dựng chính sách cải cách hành chính hiệu quả.

2. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ thực trạng môi trường kinh doanh tại Quảng Trị, các rào cản chi phí không chính thức để có chiến lược đầu tư phù hợp.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế phát triển và quản lý công: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh và tác động của chi phí không chính thức.

4. Cơ quan hoạch định chính sách và tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số chi phí không chính thức là gì và tại sao quan trọng?
   Chỉ số này đo lường các khoản chi phí ngoài quy định mà doanh nghiệp phải trả trong hoạt động kinh doanh, ảnh hưởng đến tính minh bạch và công bằng của môi trường đầu tư. Ví dụ, chi phí “bôi trơn” làm tăng chi phí sản xuất và giảm sức cạnh tranh.

2. Phương pháp thu thập dữ liệu trong nghiên cứu này như thế nào?
   Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo chính thức và dữ liệu sơ cấp qua phỏng vấn sâu 28 doanh nghiệp, kết hợp phân tích định tính và định lượng để đảm bảo tính khách quan và toàn diện.

3. Tại sao Quảng Trị có chỉ số chi phí không chính thức thấp hơn các tỉnh khác?
   Nguyên nhân chính là do thủ tục hành chính còn phức tạp, thời gian giải quyết kéo dài và sự can thiệp của cán bộ nhà nước gây ra chi phí không chính thức, chưa có các biện pháp kiểm soát hiệu quả.

4. Các giải pháp cải thiện chỉ số chi phí không chính thức đã được áp dụng ở đâu thành công?
   Các tỉnh như Trà Vinh, Bến Tre và Đà Nẵng đã áp dụng cơ chế “một cửa liên thông”, phát triển chính quyền điện tử và nâng cao năng lực cán bộ, giúp giảm thiểu chi phí không chính thức và nâng cao năng lực cạnh tranh.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể tham gia vào quá trình cải thiện môi trường kinh doanh?
   Doanh nghiệp nên tích cực phản ánh khó khăn, tham gia góp ý chính sách và hợp tác với các cơ quan quản lý để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Kết luận

• Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh Quảng Trị chịu ảnh hưởng lớn từ chỉ số chi phí không chính thức còn ở mức thấp và chưa được cải thiện bền vững trong giai đoạn 2013-2016.
• Mặc dù có lợi thế về vị trí địa lý và tài nguyên, Quảng Trị cần tập trung cải cách hành chính, nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu chi phí không chính thức để thu hút đầu tư.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể như rút ngắn thời gian thủ tục, nâng cao chất lượng bộ phận tiếp nhận, thành lập tổ công tác hỗ trợ doanh nghiệp và phát triển dịch vụ hỗ trợ.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý và doanh nghiệp trong việc xây dựng chiến lược phát triển kinh tế địa phương.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Quảng Trị trong tương lai.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả và bền vững cho Quảng Trị!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH VÀ CHỈ SỐ CHI PHÍ KHÔNG CHÍNH THỨC 1. Một số khái niệm liên quan đến năng lực cạnh tranh 1.1 Năng lực cạnh tranh Hiện nay có rất nhiều thuật ngữ khác nhau liên quan đến quá trình cạnh tranh giữa các chủ thể được sử dụng song hành cùng với thu ật ng ữ “Năng lực cạnh tranh” (Competitiveness) như: “Sức cạnh tranh” (Competitive Edge), “Khả năng cạnh tranh” (Competitive Capacity), “L ợi thế cạnh tranh” (Competitive Advantage) và “Tính cạnh tranh” (Competitivity). Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có sự th ống nhất trong việc sử dụng những thuật ngữ này. Và trong thực tế, các thuật ngữ “Năng lực cạnh tranh”, “Sức cạnh tranh” và “Khả năng cạnh tranh” đ ều đ ược dùng là “Competitiveness”.

Theo định nghĩa của Đại từ điển tiếng Vi ệt (Nguyễn Như Ý, 1999) thì “Năng lực” là: (1) Những điều kiện đủ hoặc vốn có để làm một việc gì; (2) Khả năng đủ để thực hiện tốt một công việc. Theo quan điểm của Karl Marx, “Cạnh tranh” là: sự ganh đua đấu tranh gay gắt giữa các nhà Tư Bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch. Theo Từ điển kinh doanh Anh (1992) thì cạnh tranh trong cơ chế th ị trường được định nghĩa là: sự ganh đua, kinh địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (tập 1): Cạnh tranh (trong kinh doanh) là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối quan hệ cung cầu, nhằm dành các đi ều kiện sản xuất, tiêu thụ thị trường có lợi nhất.

6 Dựa vào hai khái niệm trên, ta có thể khẳng định, năng l ực c ạnh tranh là khả năng giành thắng lợi hay lợi thế của ch ủ thể c ạnh tranh (cá nhân hay tổ chức, doanh nghiệp hay quốc gia) trong việc th ực hi ện cùng mục tiêu nào đó, mục tiêu ấy được khái quát nhất, hiệu qu ả cao và phát triển bền vững. Kế thừa những quan niệm đã trình bày, tác giả đưa ra khái niệm về năng lực cạnh tranh như sau: Năng lực cạnh tranh là khả năng tạo lập được những thuận lợi hay lợi thế của chủ thể cạnh tranh thông qua quá trình đổi mới và sáng tạo liên tục nhằm đạt được mục tiêu v ới hi ệu quả cao và bền vững. Nói đến năng lực cạnh tranh, tùy theo yêu cầu nghiên cứu mà có thể đề cập đến năng lực cạnh tranh ở những cấp độ khác nhau nh ư: c ấp đ ộ quốc gia, cấp độ ngành và cấp độ hẹp hơn là năng lực cạnh tranh c ủa doanh nghiệp và của từng loại sản phẩm/dịch vụ. Dẫu đến nay có nhiều quan điểm khác nhau về năng lực cạnh tranh trên các cấp độ, song chưa có một lý thuyết nào hoàn toàn được thừa nhận về vấn đề này, do đó chưa có lý thuyết “chuẩn” về năng lực cạnh tranh.

Chỉ xét riêng năng l ực c ạnh tranh cấp độ quốc gia thì trên thế giới cũng đã có hai hệ thống lý thuyết với hai phương pháp đánh giá được các nước và các thi ết ch ế kinh t ế qu ốc t ế sử dụng phổ biến là: 1 - Phương pháp do Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) thiết lập trong bản Báo cáo Cạnh tranh toàn cầu; 2 - Phương pháp do Viện Quốc tế về Quản lý và Phát triển (IMD) đề xuất trong Niên giám Cạnh tranh thế giới. Cả hai phương pháp trên đều do một số Giáo sư đại học Harvard như Michael Porter, Jeffrey Sachs và chuyên gia c ủa WEF nh ư Peter Cornelius, Macha Levinson tham gia xây dựng.2 Năng lực cạnh tranh quốc gia 7 Năng lực cạnh tranh của quốc gia được hiểu theo nhiều cách ti ếp cận khác nhau. Theo Lương Gia Cường- Nhà xuất bản Giao thông vận tải - 2003: Năng lực cạnh tranh quốc gia được định nghĩa là năng l ực c ủa m ột nền kinh tế đạt được tăng trưởng bền vững, thu hút được đầu tư, đảm bảo ổn định được kinh tế xã hội, nâng cao đời sống của người dân. Báo cáo về năng lực cạnh tranh toàn cầu (GCI) định nghĩa: Năng lực cạnh tranh quốc gia là khả năng của nước đó đạt được những thành qu ả nhanh và bền vững về mức sống, nghĩa là đạt được mức tăng trưởng kinh tế cao xác định sự thay đổi tổng sản phẩm quốc nội trên đ ầu ng ười theo thời gian.

Ở cấp độ quốc gia, khái niệm năng lực cạnh tranh có ý nghĩa là năng suất sản xuất quốc gia. Năng lực cạnh tranh phụ thuộc vào năng su ất s ử dụng nguồn lực con người, tài nguyên và vốn của một quốc gia, bởi chính năng suất xác định mức sống bền vững thể hiện qua mức lương, t ỷ su ất lợi nhuận từ vốn bỏ ra, tỷ suất lợi nhuận thu được từ tài nguyên thiên nhiên. Năng lực cạnh tranh không phải là việc một qu ốc gia c ạnh tranh trong lĩnh vực gì để thịnh vượng mà là quốc gia đó cạnh tranh hi ệu qu ả như thế nào trong các lĩnh vực. Năng suất c ủa n ền kinh t ế qu ốc dân có được nhờ sự kết hợp của các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Theo đánh giá năng lực cạnh tranh của WEF, năng lực c ạnh tranh của một quốc gia là khả năng đạt và duy trì được mức tăng trưởng cao, là tăng năng lực sản xuất bằng việc đổi mới, sử dụng các công nghệ cao hơn, đào tạo kỹ năng liên tục, quan tâm đến công b ằng xã h ội và b ảo v ệ môi trường. Trên cơ sở quan điểm này, WEF cũng đưa ra một khung khổ các yếu tố xác định năng lực cạnh tranh tổng thể của một quốc gia và phân chia các yếu tố này thành 8 nhóm chính, với hơn 200 chỉ tiêu khác nhau. Từ năm 2000, WEF phân nhóm lại, từ 8 nhóm gộp lại và điều chỉnh thành 3 nhóm lớn, tuy vẫn dựa trên 200 chỉ số cơ bản nhưng trọng số của mỗi chỉ 8 số và mỗi nhóm được điều chỉnh lại cho phù hợp hơn với vai trò, tầm quan trọng của mỗi yếu tố đối với việc nâng cao năng lực cạnh tranh, chẳng hạn chỉ số công nghệ từ hệ số 1/9 lên 1/3. Nhóm 1 - Môi trường kinh tế vĩ mô.

Nhóm 2 - Thể chế công. Nhóm 3 - Công nghệ (còn gọi là nhóm sáng tạo kinh tế, khoa học, công nghệ). Porter cho ra đời cuốn sách “Lợi th ế c ạnh tranh qu ốc gia” nhằm lý giải nguồn gốc của sự thịnh vượng bền vững trong nền kinh tế toàn cầu hiện đại. Trong khi cuốn sách đề cập đến cấp độ quốc gia, điều tương tự có thể và đã được áp dụng vào cấp độ khu vực, thành phố.

Điểm nổi bật nhất trong “Lợi thế cạnh tranh quốc gia” là M. Porter đã vận dụng Mô hình kim cương vào việc lý giải năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo đó, mô hình kim cương bao gồm 6 nhân tố: Sơ đồ 1.1: Mô hình kim cương trong lợi thế cạnh tranh quốc gia (Nguồn: Lợi thế cạnh tranh quốc gia của M. Porter) Điều kiện về nhân tố sản xuất: vị trí của quốc gia trong các nhân t ố sản xuất cần thiết để cạnh tranh trong ngành nghề đó.

Ví dụ: lao đ ộng có 9 tay nghề hay cơ sở hạ tầng. Sự trộn lẫn các nhân t ố (được bi ết nh ư là những tỷ lệ thành phần các nhân tố) khác nhau nhiều gi ữa các qu ốc gia. Các doanh nghiệp đạt được lợi thế cạnh tranh nếu họ bảo đảm những nhân tố chất lượng cao hay chi phí thấp nào đó quan trọng đối v ới vi ệc cạnh tranh trong một ngành nghề nào đó. (1) Điều kiện về nhu cầu thị trường: tính chất của nhu cầu trong nước về sản phẩm hay dịch vụ của ngành nghề đó.

Ảnh hưởng quan trọng nhất của nhu cầu nội địa lên những lợi thế cạnh tranh là thông qua đ ặc điểm và tổng hợp nhu cầu khách hàng trong nước. Các yếu tố nhu cầu nội địa giúp các doanh nghiệp nắm bắt, hiểu, và đáp ứng nhu c ầu c ủa ng ười mua. Trong các ngành nghề và phân đoạn ngành nghề, các nước đạt được lợi thế cạnh tranh là những nước có nhu cầu nội địa cung cấp cho các doanh nghiệp địa phương một phác họa rõ ràng và nhanh chóng h ơn v ề nhu cầu của người mua so với những gì các đối thủ nước ngoài có thể thấy được. Áp lực của người mua nội địa thúc đẩy các doanh nghiệp địa phương đổi mới nhanh chóng hơn, tạo được lợi thế cạnh tranh cao hơn so với các đối thủ nước ngoài.

Sự khác nhau giữa các qu ốc gia v ề tính ch ất nhu cầu nội địa nằm sau những lợi thế này. (2) Các ngành nghề hỗ trợ và có liên quan: sự có mặt hay thiếu vắng tại quốc gia đó những ngành nghề cung ứng và ngành nghề có liên quan có khả năng cạnh tranh quốc tế. Sự hiện diện trong một nước của các ngành cạnh tranh có liên quan nhau thường dẫn đến những ngành c ạnh tranh mới. Các ngành có liên quan nhau là những ngành trong đó các doanh nghiệp có thể hợp tác hoặc chia sẻ các hoạt động trong dây chuyền giá trị khi cạnh tranh hoặc những ngành có liên quan v ề các s ản ph ẩm b ổ sung nhau.

(3) Chiến lược, cấu trúc và cạnh tranh của doanh nghiệp: điều ki ện tại quốc gia đó quyết định việc thành lập, tổ chức, quản lý doanh nghi ệp 10 như thế nào, và bản chất của sự cạnh tranh trong nước. Yếu tố quyết định thứ tư của lợi thế cạnh tranh quốc gia trong một ngành nghề là b ối c ảnh mà doanh nghiệp được tạo dựng, tổ chức và quản lý cũng như tính ch ất của đối thủ cạnh tranh trong nước. Mục tiêu, chiến lược, và cách th ức t ổ chức doanh nghiệp trong các ngành nghề biến đổi đa dạng gi ữa các qu ốc gia. Lợi thế quốc gia có được là nhờ họ biết lựa chọn các yếu tố trên và kết hợp với nguồn lợi thế cạnh tranh trong một ngành nghề đặc thù nào đó.

Mô hình cấu trúc của đối thủ địa phương cũng có một vai trò to lớn trong tiến trình cải cách và triển vọng cuối cùng cho sự thành công mang tính quốc tế.