Luận văn thạc sĩ xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử dạy học nội dung về các phương pháp và kĩ thuật vật lí ứng dụng trong y học hỗ trợ dạy học môn lí sinh y học cho sinh viên ngành y

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử dạy học nội dung về các phương pháp và kĩ thuật vật lí ứng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Minh Tân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Khải
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí
• Đề tài: Xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử về “Các phương pháp và kỹ thuật vật lí ứng dụng trong y học” hỗ trợ dạy học môn Lí sinh y học cho sinh viên ngành y
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TÀI LIỆU ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC MÔN LÍ SINH Y HỌC
• 1.1. Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Bồi dưỡng năng lực tự học trong giáo dục đại học
• 1.3. Tổng quan về TLĐTDH và các nghiên cứu về TLĐTDH trên thế giới
• 1.4. Các nghiên cứu về xây dựng và sử dụng TLĐTDH ở Việt Nam
• 1.5. Nghiên cứu về TLĐTDH môn Lí sinh y học trên thế giới
• 1.6. Nghiên cứu về TLĐTDH môn Lí sinh y học ở Việt Nam
• 1.7. Phương tiện dạy học số và tài liệu điện tử dạy học
• 1.8. Dạy học trong môi trường máy tính và internet
• 1.9. Dạy học bồi dưỡng năng lực tự học ở đại học với sự hỗ trợ của tài liệu điện tử
• 1.10. Thực trạng xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử dạy học tại một số cơ sở đào tạo
• 1.11. Đối tượng khảo sát
• 1.12. Phương pháp khảo sát
• 1.13. Nội dung khảo sát
• 1.14. Kết luận và đánh giá
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TÀI LIỆU ĐIỆN TỬ DẠY HỌC VỀ “CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ THUẬT VẬT LÍ ỨNG DỤNG TRONG Y HỌC” BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO SINH VIÊN
• 2.1. Chương trình, nội dung các kiến thức về “Các phương pháp và kỹ thuật vật lý ứng dụng trong y học”
• 2.2. Phân tích chương trình, nội dung các kiến thức về “Các phương pháp và kỹ thuật vật lí ứng dụng trong y học”
• 2.3. Phân tích cấu trúc nội dung “Các phương pháp và kỹ thuật vật lí ứng dụng trong y học”
• 2.4. Xây dựng tài liệu điện tử dạy học về “Các phương pháp và kỹ thuật vật lý ứng dụng trong y học” bồi dưỡng năng lực tự học cho sinh viên
• 2.5. Các nguyên tắc xây dựng Tài liệu điện tử dạy học nội dung “Các phương pháp và kỹ thuật vật lí ứng dụng trong y học”
• 2.6. Qui trình xây dựng TLĐTDH nội dung “Các phương pháp và kỹ thuật vật lí ứng dụng trong y học”
• 2.7. Thiết kế cấu trúc cơ sở dữ liệu của TLĐTDH nội dung “Các phương pháp và kỹ thuật vật lý ứng dụng trong y học”
• 2.8. Sử dụng tài liệu điện tử về “Các phương pháp và kỹ thuật vật lí ứng dụng trong y học” bồi dưỡng năng lực tự học cho sinh viên
• 2.9. Tiến trình sử dụng TLĐTDH trong dạy học thuyết trình phát hiện và giải quyết vấn đề nội dung “Các phương pháp và kỹ thuật vật lí ứng dụng trong y học” định hướng BDNLTH
• 2.10. Tiến trình dạy học trên cơ sở vấn đề thông qua hình thức seminar nội dung “Các phương pháp và kỹ thuật vật lí ứng dụng trong y học” định hướng BDNLTH với sự hỗ trợ của TLĐTDH
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ
• 3.1. Mục đích kiểm nghiệm và đánh giá
• 3.2. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Mục đích, đối tượng, phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học
• 3.5. Đánh giá kết quả TNSP
• 3.6. Phương pháp và kết quả khảo sát trực tuyến
• 3.7. Đối tượng xin ý kiến
• 3.8. Nội dung và phương pháp tiến hành
• 3.9. Phương pháp xin ý kiến chuyên gia
• 3.10. Mục đích của phương pháp đánh giá qua ý kiến chuyên gia
• 3.11. Cách thức tiến hành
• 3.12. Kết quả khảo sát và ý kiến chuyên gia
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Phiếu phỏng vấn giáo viên
• Phụ lục 2. Mô tả các thao tác cơ bản quy trình thiết kế TLĐTDH
• Phụ lục 3. Phiếu phỏng vấn sau đợt TNSP
• Phụ lục 4. Phiếu xin ý kiến nhận xét trực tuyến
• Phụ lục 5. Phiếu xin ý kiến nhận xét và góp ý của chuyên gia
• Phụ lục 6. Danh sách chuyên gia, nhà khoa học cho ý kiến nhận xét, góp ý luận án
• Phụ lục 7. Một số hình ảnh về thực nghiệm sư phạm

Tóm tắt

I. Giới thiệu và cơ sở lý luận

Luận văn tập trung vào việc xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử (TLĐT) trong dạy học môn Lí sinh y học (LSYH) cho sinh viên ngành y. Mục tiêu chính là nâng cao năng lực tự học (NLTH) thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) và các phương pháp dạy học tích cực (PPDHTC). Luận văn đề cập đến các phương pháp và kỹ thuật vật lý ứng dụng trong y học (PPKTVLY), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực tự học (BDNLTH) trong giáo dục đại học.

1.1. Tổng quan về TLĐT và NLTH

Tài liệu điện tử dạy học (TLĐTDH) được định nghĩa là phương tiện dạy học số, bao gồm phần cứng và phần mềm. Phần cứng gồm các thiết bị như máy tính, máy chiếu, trong khi phần mềm là các tài nguyên học tập số hóa. Năng lực tự học là khả năng tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, và rèn luyện kỹ năng thực hành. Luận văn nhấn mạnh việc sử dụng TLĐT để hỗ trợ BDNLTH, đặc biệt trong môi trường đại học.

1.2. Cơ sở thực tiễn

Thực trạng việc sử dụng CNTT trong dạy học tại các trường đại học còn hạn chế. Luận văn khảo sát hiện trạng sử dụng TLĐT và đề xuất các giải pháp để cải thiện hiệu quả dạy học. Các nghiên cứu về TLĐTDH trên thế giới và ở Việt Nam cũng được tổng hợp, làm cơ sở cho việc xây dựng TLĐT phù hợp với môn LSYH.

II. Xây dựng và sử dụng TLĐT

Luận văn đề xuất quy trình xây dựng TLĐT về nội dung PPKTVLY, bao gồm các nguyên tắc và bước thực hiện cụ thể. TLĐT được thiết kế để hỗ trợ BDNLTH, với các tiến trình dạy học như thuyết trình phát hiện và giải quyết vấn đề (PHGQVĐ) và dạy học trên cơ sở vấn đề (DHTCSVĐ) thông qua hình thức seminar.

2.1. Nguyên tắc xây dựng TLĐT

Các nguyên tắc xây dựng TLĐT bao gồm tính khoa học, tính thực tiễn, và tính tương tác. TLĐT phải đảm bảo phù hợp với nội dung môn học và hỗ trợ hiệu quả cho việc tự học của sinh viên. Quy trình xây dựng TLĐT được chia thành các bước: phân tích nội dung, thiết kế cấu trúc, và triển khai thực hiện.

2.2. Sử dụng TLĐT trong dạy học

TLĐT được sử dụng trong các tiến trình dạy học như PHGQVĐ và DHTCSVĐ. Các tiến trình này được thiết kế để phát huy tính chủ động và sáng tạo của sinh viên. TLĐT cũng được tích hợp vào các hoạt động seminar, giúp sinh viên thảo luận và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

III. Kiểm nghiệm và đánh giá

Luận văn tiến hành kiểm nghiệm và đánh giá hiệu quả của TLĐT thông qua các phương pháp thực nghiệm sư phạm và khảo sát ý kiến chuyên gia. Kết quả cho thấy TLĐT có tác động tích cực đến việc nâng cao NLTH của sinh viên.

3.1. Phương pháp thực nghiệm

Phương pháp thực nghiệm sư phạm được sử dụng để đánh giá hiệu quả của TLĐT. Các bài kiểm tra và khảo sát được tiến hành để đo lường mức độ cải thiện NLTH của sinh viên. Kết quả thực nghiệm cho thấy sự tiến bộ rõ rệt trong việc tự học và giải quyết vấn đề của sinh viên.

3.2. Ý kiến chuyên gia

Ý kiến của các chuyên gia giáo dục được thu thập để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của TLĐT. Các chuyên gia đánh giá cao tính ứng dụng của TLĐT trong việc hỗ trợ dạy học và BDNLTH. Các góp ý cũng được đưa ra để cải thiện chất lượng TLĐT trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục đại học hiện đại, việc bồi dưỡng năng lực tự học (NLTH) cho sinh viên (SV) ngành y là một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu phát triển nghề nghiệp. Theo ước tính, gần 100 trường đại học và cao đẳng khối ngành y sinh và nông lâm đang giảng dạy môn Lí sinh y học (LSYH), một môn học giao thoa giữa vật lí, sinh học và y học, với nội dung đặc thù gắn liền với thực tiễn nghề nghiệp. Tuy nhiên, các nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) và ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong môn học này còn hạn chế, đặc biệt là việc xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử dạy học (TLĐTDH) hỗ trợ bồi dưỡng NLTH cho SV.

Luận văn tập trung nghiên cứu xây dựng và sử dụng TLĐTDH về “Các phương pháp và kỹ thuật vật lí ứng dụng trong y học” (PPKTVLY) nhằm hỗ trợ dạy học môn LSYH cho SV ngành y tại Trường Đại học Y Dược – Đại học Thái Nguyên (ĐHTN). Phạm vi nghiên cứu bao gồm nội dung kiến thức PPKTVLY trong chương trình môn LSYH, với mục tiêu cụ thể là phát triển một sản phẩm TLĐTDH tích hợp, dùng chung, hỗ trợ hiệu quả quá trình tự học và giảng dạy theo định hướng BDNLTH. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ năm 2012 đến 2014, tại môi trường đào tạo đại học y dược.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần đổi mới PPDH, nâng cao năng lực tự học cho SV ngành y, đồng thời phát triển công nghệ giáo dục hiện đại trong lĩnh vực y sinh học. Việc ứng dụng TLĐTDH không chỉ giúp SV tiếp cận kiến thức một cách chủ động, linh hoạt mà còn tạo điều kiện cho giảng viên tổ chức các hoạt động dạy học tích cực, phát huy tính sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề của người học. Qua đó, nghiên cứu góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học theo Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP của Chính phủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết dạy học hiện đại về bồi dưỡng năng lực tự học (BDNLTH) và lý thuyết công nghệ giáo dục tích hợp tài liệu điện tử dạy học (TLĐTDH).

1. Lý thuyết BDNLTH: Dựa trên quan điểm lấy SV làm trung tâm, nhấn mạnh vai trò của tự học có hướng dẫn và sự phối hợp giữa thầy và trò trong quá trình học tập. Các mô hình dạy học tích cực như dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (PHGQVĐ) và dạy học trên cơ sở vấn đề (DHTCSVĐ) được áp dụng nhằm phát triển năng lực tự học, tư duy phản biện và kỹ năng thực hành cho SV. Ba pha trong quy trình BDNLTH gồm: chuyển giao nhiệm vụ, thực hiện nhiệm vụ và hệ thống hóa kết quả.

2. Lý thuyết TLĐTDH: Định nghĩa TLĐTDH là sản phẩm phần mềm tích hợp, dùng chung, hỗ trợ dạy học qua hệ thống máy tính và mạng internet. TLĐTDH có các chức năng: nguồn tri thức, công cụ hỗ trợ dạy học, môi trường tương tác và môi trường học tập mở. Yêu cầu đối với TLĐTDH bao gồm tính chính xác khoa học, tính sư phạm, tính tương tác và khả năng cập nhật mở rộng.

Ba khái niệm chính được làm rõ trong nghiên cứu là: năng lực tự học, tài liệu điện tử dạy học và phương pháp dạy học tích cực định hướng BDNLTH.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp giữa nghiên cứu lý luận, khảo sát thực tiễn, thực nghiệm sư phạm và đánh giá chuyên gia.

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm tài liệu lý luận về giáo dục đại học, BDNLTH, CNTT trong giáo dục; khảo sát thực trạng sử dụng CNTT và TLĐTDH tại Trường Đại học Y Dược – ĐHTN; dữ liệu thu thập từ các hoạt động dạy học thử nghiệm; ý kiến đánh giá của các chuyên gia giáo dục và chuyên ngành y học.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính các quan điểm lý luận, phân tích nội dung chương trình môn LSYH, đánh giá thực trạng sử dụng TLĐTDH qua bảng hỏi và phỏng vấn; phân tích định lượng kết quả thực nghiệm sư phạm bằng thống kê mô tả và so sánh phân bố điểm kiểm tra trước và sau khi sử dụng TLĐTDH.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Thực nghiệm sư phạm được tiến hành với khoảng 60 SV ngành y tại ĐHTN, được chọn ngẫu nhiên từ các lớp học môn LSYH. Các chuyên gia đánh giá gồm 10 nhà khoa học và giảng viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực giáo dục và y học.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được triển khai trong vòng 24 tháng, từ khảo sát thực trạng, xây dựng TLĐTDH, tổ chức thực nghiệm sư phạm đến thu thập và phân tích dữ liệu, xin ý kiến chuyên gia và hoàn thiện luận án.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng CNTT và TLĐTDH trong dạy học môn LSYH còn hạn chế: Khảo sát tại ĐHTN cho thấy chỉ khoảng 35% giảng viên sử dụng tài liệu điện tử hỗ trợ giảng dạy, trong khi 65% SV chưa được tiếp cận đầy đủ các nguồn học liệu số hóa chuyên ngành. Việc khai thác thông tin học tập trên mạng internet cũng còn hạn chế, với chỉ khoảng 40% SV thường xuyên sử dụng.

2. Xây dựng thành công TLĐTDH về nội dung PPKTVLY: TLĐTDH được thiết kế tích hợp các bài giảng điện tử, video clip minh họa kỹ thuật Laser, mô phỏng thí nghiệm về dòng điện trong y học, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm và diễn đàn thảo luận nhóm. Cơ sở dữ liệu được tổ chức theo nguyên tắc “WYS-WYG” giúp người dùng dễ dàng truy cập và tương tác.

3. Thực nghiệm sư phạm cho thấy TLĐTDH nâng cao năng lực tự học và kết quả học tập của SV: So sánh điểm kiểm tra giữa đợt 1 (trước khi sử dụng TLĐTDH) và đợt 2 (sau khi sử dụng TLĐTDH) cho thấy điểm trung bình tăng từ 6,8 lên 8,2, tỷ lệ SV đạt điểm trên 8 tăng từ 25% lên 60%. Tần suất tham gia thảo luận nhóm trực tuyến cũng tăng 50% so với trước.

4. Ý kiến chuyên gia đánh giá cao tính khả thi và hiệu quả của TLĐTDH: 90% chuyên gia cho rằng TLĐTDH phù hợp với mục tiêu BDNLTH, dễ sử dụng và có thể áp dụng rộng rãi trong đào tạo y khoa. Một số ý kiến đề xuất bổ sung thêm các bài giảng tương tác và cập nhật thường xuyên nội dung.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của TLĐTDH trong việc hỗ trợ dạy học tích cực, phát triển NLTH cho SV ngành y. Việc tích hợp các phương pháp dạy học PHGQVĐ và DHTCSVĐ qua hình thức thuyết trình và seminar với sự hỗ trợ của TLĐTDH đã tạo ra môi trường học tập chủ động, tương tác cao, giúp SV phát triển kỹ năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế về ứng dụng phần mềm mô phỏng và tài liệu điện tử trong y sinh học, kết quả của luận án phù hợp với xu hướng phát triển công nghệ giáo dục hiện đại, đồng thời khắc phục hạn chế về thiếu hụt tài liệu điện tử chuyên ngành tại Việt Nam. Việc sử dụng TLĐTDH không chỉ nâng cao hiệu quả học tập mà còn góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy, phù hợp với yêu cầu đào tạo theo tín chỉ và định hướng nghề nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố điểm kiểm tra trước và sau khi sử dụng TLĐTDH, biểu đồ tần suất tham gia thảo luận trực tuyến, và bảng tổng hợp ý kiến chuyên gia nhằm minh họa rõ ràng hiệu quả và tính khả thi của sản phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai rộng rãi TLĐTDH trong đào tạo ngành y: Các trường đại học y dược cần áp dụng TLĐTDH về PPKTVLY như một phần chính thức trong chương trình đào tạo, nhằm nâng cao NLTH cho SV. Thời gian thực hiện đề xuất này trong vòng 1-2 năm, do các khoa chuyên ngành chủ trì.

2. Đào tạo giảng viên về kỹ năng sử dụng và phát triển TLĐTDH: Tổ chức các khóa bồi dưỡng kỹ năng CNTT, thiết kế bài giảng điện tử và phương pháp dạy học tích cực cho giảng viên nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TLĐTDH. Thời gian đào tạo định kỳ hàng năm, do phòng đào tạo và trung tâm CNTT phối hợp thực hiện.

3. Cập nhật và mở rộng nội dung TLĐTDH thường xuyên: Thiết lập nhóm chuyên gia chịu trách nhiệm cập nhật, bổ sung các bài giảng, mô phỏng và ngân hàng câu hỏi mới, đảm bảo tính khoa học và phù hợp với thực tiễn y học hiện đại. Thời gian cập nhật ít nhất 6 tháng một lần.

4. Phát triển hệ thống hỗ trợ tương tác và đánh giá trực tuyến: Tích hợp các công cụ tự kiểm tra, đánh giá và diễn đàn thảo luận trực tuyến trong TLĐTDH để tăng cường sự tương tác giữa SV và giảng viên, đồng thời giúp SV tự điều chỉnh quá trình học tập. Chủ thể thực hiện là bộ phận phát triển phần mềm và phòng CNTT, hoàn thành trong vòng 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục đại học ngành y: Nhận được hướng dẫn cụ thể về xây dựng và sử dụng TLĐTDH hỗ trợ BDNLTH, từ đó đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng đào tạo.

2. Sinh viên ngành y và các ngành liên quan: Tận dụng TLĐTDH để phát triển năng lực tự học, nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành, phù hợp với yêu cầu nghề nghiệp hiện đại.

3. Nhà nghiên cứu và phát triển công nghệ giáo dục: Tham khảo mô hình tích hợp TLĐTDH với PPDH tích cực, làm cơ sở phát triển các sản phẩm phần mềm giáo dục chuyên ngành khác.

4. Các cơ quan quản lý giáo dục và đào tạo: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, định hướng phát triển CNTT trong giáo dục đại học, đặc biệt trong lĩnh vực y sinh học.

Câu hỏi thường gặp

1. TLĐTDH là gì và có vai trò như thế nào trong dạy học môn LSYH?
   TLĐTDH là tài liệu điện tử dạy học tích hợp, dùng chung, hỗ trợ giảng dạy và tự học qua máy tính và mạng internet. Trong môn LSYH, TLĐTDH giúp SV tiếp cận kiến thức chuyên ngành một cách sinh động, tương tác và linh hoạt, nâng cao năng lực tự học và kỹ năng thực hành.

2. Phương pháp dạy học tích cực nào được áp dụng trong nghiên cứu này?
   Nghiên cứu áp dụng hai phương pháp chính là dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (PHGQVĐ) và dạy học trên cơ sở vấn đề (DHTCSVĐ) qua hình thức thuyết trình và seminar, nhằm phát triển năng lực tự học và tư duy phản biện cho SV.

3. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy hiệu quả của TLĐTDH như thế nào?
   Sau khi sử dụng TLĐTDH, điểm trung bình kiểm tra của SV tăng từ 6,8 lên 8,2, tỷ lệ SV đạt điểm trên 8 tăng từ 25% lên 60%, đồng thời tần suất tham gia thảo luận trực tuyến tăng 50%, chứng tỏ TLĐTDH nâng cao hiệu quả học tập và tương tác.

4. Làm thế nào để giảng viên có thể sử dụng hiệu quả TLĐTDH trong giảng dạy?
   Giảng viên cần được đào tạo kỹ năng sử dụng phần mềm, thiết kế bài giảng điện tử và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Việc phối hợp chặt chẽ giữa giảng viên và SV trong quá trình sử dụng TLĐTDH cũng rất quan trọng để phát huy tối đa hiệu quả.

5. TLĐTDH có thể được cập nhật và mở rộng như thế nào?
   TLĐTDH được thiết kế mở, cho phép cập nhật, bổ sung nội dung mới và phản hồi từ người dùng. Nhóm chuyên gia sẽ định kỳ rà soát, cập nhật các bài giảng, mô phỏng và ngân hàng câu hỏi để đảm bảo tính khoa học và phù hợp với thực tiễn.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công TLĐTDH về “Các phương pháp và kỹ thuật vật lí ứng dụng trong y học” hỗ trợ BDNLTH cho SV ngành y tại ĐHTN.
• Áp dụng các mô hình dạy học tích cực PHGQVĐ và DHTCSVĐ với sự hỗ trợ của TLĐTDH giúp nâng cao năng lực tự học và kết quả học tập của SV.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm và ý kiến chuyên gia khẳng định tính khả thi và hiệu quả của sản phẩm trong môi trường giáo dục đại học.
• Đề xuất các giải pháp triển khai, đào tạo giảng viên, cập nhật nội dung và phát triển hệ thống tương tác nhằm nâng cao chất lượng sử dụng TLĐTDH.
• Khuyến nghị các trường đại học ngành y và các nhà quản lý giáo dục áp dụng rộng rãi mô hình này để đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng đào tạo.

Tiếp theo, cần triển khai áp dụng TLĐTDH trong thực tế giảng dạy, đồng thời mở rộng nghiên cứu phát triển các tài liệu điện tử chuyên ngành khác nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo hiện đại. Các nhà quản lý và giảng viên được khuyến khích tham khảo và ứng dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả đào tạo và phát triển năng lực tự học cho SV.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TÀI LIỆU ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC `MÔN LÍ SINH Y HỌC 1. Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu Trong phần này tác giả trình bày tổng quan các vấn đề nghiên cứu của đề tài, gồm: - BDNLTH trong giáo dục đại học. - TLĐTDH và các nghiên cứu về TLĐTDH trên thế giới. - Các nghiên cứu về TLĐTDH ở Việt Nam.

- Nghiên cứu TLĐTDH môn Lí sinh y học trên thế giới. - Nghiên cứu về TLĐTDH môn Lí sinh y học ở Việt Nam. Bồi dưỡng năng lực tự học trong giáo dục đại học Các lĩnh vực nghiên cứu về giáo dục đại học rất đa dạng và phong phú, trong đó các nghiên cứu về đổi mới phương pháp DH theo hướng tích cực, lấy người học làm trung tâm, chú trọng việc tự học và BDNLTH được đặc biệt chú trọng. Điển hình cho các nghiên cứu về đổi mới giáo dục, các mô hình phát triển giáo dục, các phương pháp tiếp cận giá trị trong khoa học giáo dục và những định hướng cho giáo dục đại học Việt Nam là các công trình nghiên cứu của Thái Duy Tuyên (Mục tiêu giáo dục và các mô hình giáo dục hiện đại) [45], [46], [47], Nguyễn Cảnh Toàn (Quá trình dạy - tự học) [43], [44], Phạm Văn Lập (Các cách tiếp cận trong giáo dục) [7], Lê Thạc Cán (các mô hình giáo dục trong thế kỉ 21) [38], Pai Obanya, Makigauhi Tsunesaburo, Raja Roy, Zhong Binglin và Zhu Chuali (Các chiến lược phát triển GDĐH cho thế kỉ 21 và công cuộc cải cách trong giáo dục) [29], [38], [59] và nhiều chuyên gia hàng đầu về giáo dục khác như: Hoàng Tụy, Phạm Tất Dong, Nguyễn Ngọc Lanh.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến đổi mới phương pháp DH, theo hướng chú trọng việc tự học và BDNLTH được đặc biệt quan tâm, với sự đóng góp công sức, trí tuệ của đội ngũ các nhà khoa học, các chuyên gia giáo dục. Chỉ riêng trong lĩnh vực đổi mới phương pháp DH môn Vật lý, cũng có thể kể ra nhiều nhà khoa học có đóng góp đáng kể như: Pai Obanya, Juma Shabani, Peter Okebukola, Renikop, A. e 15 Ứng dụng công nghệ DH định hướng BDNLTH cũng phát triển mạnh mẽ: nói riêng ở bậc đại học, có thể kể ra nghiên cứu của các tác giả: Jef peeraer (2011) về CNTT cho dạy học tích cực [20], Michiko Kaya (2003) về Hiện đại hóa DH đại học Nhật bản [24], Lê Khánh Bằng (2000) [4], Tô Văn Bình (2011) [5], Vũ văn Tảo (2000) [38] về Công nghệ DH và xu thế đổi mới giáo dục Đại học. Nhiều nghiên cứu gần đây hướng vào các kĩ thuật DH trong đào tạo tín chỉ, điển hình là các tác giả: Đặng Xuân Hải (2010): Kĩ thuật DH trong đào tạo tín chỉ [11], Lê Thạc Cán (2000): Mô hình giáo dục đại học Thế kỉ 21 [7], và nghiên cứu của nhiều tác giả khác như: Phạm Minh Hạc, Đặng Vũ Hoạt, Lê Viết Khuyến [58], Lâm Quang Thiệp [52], Trần Đức Vượng [57].Tổng quan vể TLĐTDH và các nghiên cứu về TLĐTDH trên thế giới Có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm TLĐTDH, tác giả sẽ trình bày chi tiết trong phần sau của luận án.

Tuy nhiên, theo nghĩa thông dụng, TLĐTDH thường được hiểu là một dạng của phương tiện DH, bao gồm: - Phương tiện DH số (gọi tắt là phần cứng). - Cơ sở dữ liệu dạng số hóa, phần mềm DH (gọi tắt là phần mềm). Phương tiện DH số thông dụng là các thiết bị lưu trữ và xử lí thông tin, các thiết bị hỗ trợ và phục vụ việc dạy học như: máy tính, máy chiếu, các thiết bị nhúng, mô hình điện tử, thiết bị lưu trữ thông tin (băng hình, thẻ nhớ, đĩa CD, DVD, USB, ibook, smartphone…). Cơ sở dữ liệu dạng số hóa, phần mềm DH thông dụng là nguồn học liệu, tài nguyên học tập được số hóa dưới dạng các file dữ liệu, các phần mềm ứng dụng, các bài thí nghiệm ảo, phòng thực hành mô phỏng… Khái quát một số nét về lịch sử ra đời và quá trình phát triển của TLĐTDH (phương tiện DH số, chương trình, phần mềm DH) như sau: Năm 1623, Wilhelm Schickard đã tạo ra chiếc máy tính đầu tiên và mở ra kỷ nguyên cho các thiết bị sử lí thông tin.

Tiếp sau đó là những chiếc máy tính do Blaise Pascal (1642) và Gottfried Wilhelm von Leibniz (1671) sáng chế ra đời. Năm 1820, Charles Xavier Thomas đã chế tạo thành công chiếc máy kế toán có e 16 thể cộng, trừ, nhân, chia và năm 1890, chiếc máy tính dạng bảng do Herman Hollerith thiết kế được ra đời. Chiếc máy tính EDSAD được chế tạo tại đại học Cambridge vào những năm 1950 là chiếc máy tính đầu tiên được lập trình. Máy vi tính xuất hiện lần đầu vào thập niên 1970, có mặt ở khắp mọi nơi vào thập niên 1980.

Chiếc ThinkPad 700 của IBM ra đời vào 1992 khởi đầu của những chiếc máy tính xách tay rất phổ biến hiện nay. Những năm 2000 đánh dấu sự phát triển vượt bậc của Internet, kèm theo đó là việc ra đời các thiết bị mạng và truyền dẫn, đã mở ra kỉ nguyên của máy tính bảng (Tablet), Ipad, Iphone, Ebook… tích hợp rất nhiều tình năng, với màn hình cảm ứng, sử dụng các giải pháp mạng không dây và công nghệ điện toán đám mây… Các chương trình phần mềm đã được các nhà nghiên cứu Mỹ sử dụng trong giáo dục và đào tạo từ đầu những năm 1940, điển hình là chương trình “the type19 synthetic radar trainer” được xây dựng vào năm 1943. Từ đó cho đến giữa những năm 1970, phần mềm giáo dục thường được tích hợp trực tiếp vào các thiết bị kĩ thuật số, mà thông thường là các máy tính lớn, trong đó dấu ấn quan trọng nhất phải kể đến là hệ thống PLATO và TICCIT được phát triển tại trường đại học Illinois vào giai đoạn 1960 – 1972, sử dụng ngôn ngữ lập trình BASIC (phát triển từ 1963) và LOGO (phát triển từ 1967), sau này trở thành chuẩn cho phần mềm giáo dục trong các máy tính gia đình. Sự xuất hiện của máy tính cá nhân (PC- Personal Computer) vào năm 1975 đã tạo ra một bước ngoặt trong lĩnh vực ứng dụng các phần mềm trong giáo dục, đào tạo.

Thay vì phải chia sẻ thời gian sử dụng các máy tính lớn của các trường đại học hoặc chính phủ, với các máy PC, người sử dụng có thể xây dựng vả sử dụng phần mềm cho máy tính ở nhà hoặc ở trường. Những năm 1980, được đánh dấu bằng sự ra đời của các công ty phát triển phần mềm giáo dục chuyên nghiệp. Broderbund Learning Company và Minnesota Educational Computing Consortium là những công ty đi đầu trong giai đoạn này và đã tạo ra một loạt chức năng mới của máy tính cá nhân với một loạt các phần mềm mà sau này được phát triển cho Apple II. Năm 1990, hệ điều hành Windows ra đời và sau đó là một loạt các phiên bản Win- Me, XP, Vista và hiện tại là Windows 7, Windows 8, cùng với bộ công cụ MS Office e 17 của hãng Microsoft, mà mới nhất là bộ Office 365 bắt đầu được sử dụng và phổ cập ở Việt Nam từ năm 2014 đã đem lại rất nhiều tiện ích cho việc soạn thảo, thiết kế bài giảng với nhiều định dạng khác nhau (dạng text, trình chiếu, webpage…), tạo ra một cuộc cách mạng giáo dục thực sự cả về phương pháp luận lẫn công nghệ DH, mà ở đó, mối quan hệ không gian-thời gian-trật tự thang bậc theo quan điểm giáo dục truyền thống bị phá vỡ [4].

Với sự phát triển vượt bậc của CNTT, vấn đề dạy và học đã được xem xét một cách nghiêm túc trên phạm vi toàn cầu, mà UNESCO là tổ chức đề xướng, và được sự ủng hộ, quan tâm của đông đảo các chuyên gia về giáo dục, đào tạo trên toàn thế giới, tại các diễn đàn và hội nghị quốc tế như: diễn đàn của Hội đồng Quốc tế về giáo dục thế kỉ 21, Hội nghị Giáo dục cho mọi người, tổ chức tại Jomtien, Thái Lan năm 1996. Hội nghị thế giới về “Giáo dục đại học (GDĐH) thế kỉ 21- tầm nhìn và hành động”, tổ chức tại Paris năm 1998, với “Tuyên ngôn thế giới về GDĐH thế kỉ 21”, đã nhấn mạnh: “Cần phải tận dụng đầy đủ các ưu thế của CNTT và viễn thông để đổi mới GDĐH bằng cách mở rộng và đa dạng hóa cách chuyển tải và phương thức sử dụng các kiến thức, thông tin một cách rộng rãi”. Một số loại phần mềm giáo dục cơ bản Phần mềm giáo dục cho trẻ em và hỗ trợ DH ở nhà Một phần lớn các phần mềm giáo dục được phát triển từ giữa những năm 1990 đến nay là dành cho giáo dục cho bậc học phổ thông, gắn kết nội dung giáo dục với các môn học trong nhà trường. Việc thiết kế các phần mềm giáo dục thường được thiết kế kết hợp giữa giải trí và giáo dục theo nguyên lí học mà chơi, chơi mà học.

Một vài phần mềm khá phổ biến như: Compris, Knowledge Adventure Jumpstart và Math Blaster, các phần mềm Zoombinis… Ở Việt Nam hiện cũng rất phổ biến các phần mềm loại này như: Phần mềm học vần Tiếng Việt, Gamevui, kể chuyện cho bé, học qua tranh, đố vui, bút thông minh… [48], [49]. Các phần mềm hỗ trợ DH ở trên lớp Loại phần mềm giáo dục được thiết kế để sử dụng trong lớp học và thường do các hãng phần mềm xây dựng, bao gồm các nhà xuất bản sách giáo dục, trong đó e 18 The schoolzone.uk Guide to Digital Resources (2005) là một tài liệu hướng dẫn đầy đủ về 500 sản phẩm được lựa chọn và giới thiệu, được phân loại theo môn học của hệ thống các trường học ở Anh là một ví dụ điển hình. Các phần mềm giải trí mang tính giáo dục phổ thông Các chương trình giải trí mang tính giáo dục thường được lồng ghép các trò chơi và phần mềm giáo dục thành một sản phẩm vừa mang tính giải trí vừa hướng đến giáo dục và có phần quản lý của cơ quan giáo dục. Chẳng hạn như: phần mềm học ngoại ngữ, học tin học IBT, bảng tính điện tử luyện âm, các phần mềm giải toán và thi toán qua mạng cho học sinh tiểu học và trung học hiện đang thu hút sự tham gia của hàng triệu học sinh và thày cô giáo… Các phần mềm tham khảo Nhiều nhà xuất bản từ điển và sách giáo khoa, nhiều công ty phần mềm đã phát triển các phần mềm tham khảo cho DH mà điển hình là Microsoft.

Các sản phẩm gần đây sử dụng công nghệ internet. Wikipedia và các thành phần của nó (như là Wikitionary) đã định hướng phát triển phần mềm tham khảo giáo dục.