Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Xây Dựng Pháp Luật Về Mua Bán Và Sáp Nhập Tổ Chức Tín Dụng Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích pháp luật về mua bán sáp nhập tổ chức tín dụng tại Việt Nam, đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp lý hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Xây Dựng Pháp Luật Về Mua Bán, Sáp Nhập Các Tổ Chức Tín Dụng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP TỔ CHỨC TÍN DỤNG VÀ CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về mua bán, sáp nhập tổ chức tín dụng
• 1.1.1. Quan niệm về mua bán và sáp nhập doanh nghiệp
• 1.1.2. Khái niệm, đặc điểm mua bán và sáp nhập tổ chức tín dụng
• 1.1.3. Phân loại mua bán và sáp nhập tổ chức tín dụng
• 1.1.4. Sự cần thiết phải xây dựng pháp luật về mua bán, sáp nhập tổ chức tín dụng
• 1.1.5. Các nguyên tắc mua bán và sáp nhập tổ chức tín dụng
• 1.1.6. Các quy định pháp luật Việt Nam về mua bán, sáp nhập tổ chức tín dụng
• 1.1.7. Lịch sử hình thành và phát triển pháp luật về mua bán, sáp nhập tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 1.1.8. Trình tự, thủ tục mua bán và sáp nhập tổ chức tín dụng
• 1.1.9. Chủ thể tham gia hoạt động mua bán, sáp nhập tổ chức tín dụng
• 1.1.10. Định giá tài sản khi mua bán và sáp nhập tổ chức tín dụng
• 1.1.11. Hợp đồng mua bán và sáp nhập tổ chức tín dụng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG MUA BÁN, SÁP NHẬP TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM VÀ KINH NGHIỆM PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP TỔ CHỨC TÍN DỤNG CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Thực trạng hoạt động mua bán, sáp nhập tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 2.1.1. Thực trạng hoạt động mua bán, sáp nhập ngân hàng
• 2.1.2. Đánh giá chung về hoạt động mua bán và sáp nhập tổ chức tín dụng
• 2.2. Kinh nghiệm pháp luật về mua bán, sáp nhập tổ chức tín dụng của một số nước trên thế giới
• 2.2.1. Tại Hàn Quốc
• 2.2.2. Một số bài học kinh nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NHẰM XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Nhu cầu xây dựng và hoàn thiện pháp luật về mua bán, sáp nhập tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 3.2. Các giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện pháp luật về hoạt động mua bán, sáp nhập tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 3.2.1. Ban hành văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động mua bán và sáp nhập doanh nghiệp nói chung
• 3.2.2. Hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động mua bán và sáp nhập tổ chức tín dụng
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc xây dựng pháp luật về mua bán và sáp nhập các tổ chức tín dụng tại Việt Nam. Hoạt động M&A (Mergers and Acquisitions) đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc tái cấu trúc hệ thống tài chính, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Tại Việt Nam, hoạt động này còn khá mới mẻ và chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh. Nghiên cứu này nhằm làm rõ sự cần thiết của việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về M&A trong lĩnh vực tài chính, đồng thời phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp phù hợp.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động M&A đã xuất hiện từ đầu thế kỷ XX và trở thành công cụ hiệu quả trong việc tối ưu hóa đầu tư, tăng cường năng lực cạnh tranh. Tại Việt Nam, các tổ chức tín dụng có quy mô nhỏ, vốn điều lệ thấp, khó cạnh tranh với các tổ chức nước ngoài. Việc xây dựng pháp luật về M&A là cần thiết để tạo hành lang pháp lý vững chắc, thúc đẩy hoạt động này diễn ra minh bạch và hiệu quả.

1.2. Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu này nhằm làm rõ sự cần thiết của việc xây dựng pháp luật về M&A các tổ chức tín dụng, phân tích các quy định hiện hành, và đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Đồng thời, nghiên cứu cũng phân tích kinh nghiệm từ các quốc gia khác để rút ra bài học cho Việt Nam.

II. Cơ sở lý luận và pháp lý về M A

Chương này tập trung vào các khái niệm cơ bản về M&A, bao gồm mua bán và sáp nhập, cũng như các quy định pháp luật hiện hành tại Việt Nam. M&A được hiểu là hoạt động kết hợp giữa các doanh nghiệp nhằm đạt được mục tiêu chiến lược, bao gồm cả việc tối ưu hóa đầu tư và tăng cường năng lực cạnh tranh. Tại Việt Nam, các quy định về M&A được quy định rải rác trong các văn bản pháp luật như Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, và Luật Cạnh tranh.

2.1. Khái niệm và phân loại M A

M&A bao gồm hai hình thức chính: sáp nhập (mergers) và mua bán (acquisitions). Sáp nhập là việc hai hoặc nhiều công ty hợp nhất thành một công ty mới, trong khi mua bán là việc một công ty mua lại toàn bộ hoặc một phần công ty khác. Tại Việt Nam, các quy định về M&A còn thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho các doanh nghiệp khi thực hiện hoạt động này.

2.2. Quy định pháp luật hiện hành

Các quy định về M&A tại Việt Nam được quy định trong Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, và Luật Cạnh tranh. Tuy nhiên, các quy định này còn rải rác và thiếu đồng bộ, đặc biệt là trong lĩnh vực tổ chức tín dụng. Việc thiếu một khung pháp lý hoàn chỉnh đã hạn chế hiệu quả của hoạt động M&A tại Việt Nam.

III. Thực trạng và kinh nghiệm quốc tế

Chương này phân tích thực trạng hoạt động M&A trong lĩnh vực tổ chức tín dụng tại Việt Nam, đồng thời nghiên cứu kinh nghiệm từ các quốc gia như Hàn Quốc và Mỹ. Tại Việt Nam, hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng đã diễn ra từ những năm 1990, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế do thiếu khung pháp lý hoàn chỉnh. Các quốc gia phát triển như Hàn Quốc và Mỹ đã có hệ thống pháp luật đồng bộ, giúp thúc đẩy hoạt động M&A một cách hiệu quả.

3.1. Thực trạng tại Việt Nam

Hoạt động M&A trong lĩnh vực tổ chức tín dụng tại Việt Nam đã diễn ra từ những năm 1990, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các giao dịch M&A chủ yếu tập trung vào các ngân hàng thương mại, với mục tiêu tăng cường năng lực cạnh tranh và tái cấu trúc hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, việc thiếu khung pháp lý hoàn chỉnh đã hạn chế hiệu quả của các giao dịch này.

3.2. Kinh nghiệm quốc tế

Các quốc gia như Hàn Quốc và Mỹ đã có hệ thống pháp luật đồng bộ về M&A, giúp thúc đẩy hoạt động này một cách hiệu quả. Tại Hàn Quốc, việc xây dựng mạng lưới an toàn tài chính và các quy định minh bạch đã giúp các giao dịch M&A diễn ra suôn sẻ. Kinh nghiệm từ các quốc gia này có thể được áp dụng để hoàn thiện pháp luật về M&A tại Việt Nam.

IV. Đề xuất và giải pháp

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện pháp luật về M&A các tổ chức tín dụng tại Việt Nam. Các giải pháp bao gồm việc ban hành văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động M&A, hoàn thiện cơ sở pháp lý, và tăng cường quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Việc xây dựng khung pháp lý đồng bộ sẽ giúp thúc đẩy hoạt động M&A một cách minh bạch và hiệu quả, góp phần tái cấu trúc hệ thống tài chính Việt Nam.

4.1. Ban hành văn bản pháp luật

Việc ban hành văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động M&A là cần thiết để tạo hành lang pháp lý vững chắc. Các văn bản này cần quy định rõ về trình tự, thủ tục, và các điều kiện cần thiết để thực hiện M&A, đặc biệt là trong lĩnh vực tổ chức tín dụng.

4.2. Hoàn thiện cơ sở pháp lý

Hoàn thiện cơ sở pháp lý về M&A bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành, đồng thời xây dựng các quy định mới phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp tạo ra một khung pháp lý đồng bộ, thúc đẩy hoạt động M&A một cách minh bạch và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) các tổ chức tín dụng (TCTD) tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề nghiên cứu cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và tái cấu trúc hệ thống ngân hàng. Từ năm 1991 đến 2010, thị trường M&A trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng Việt Nam đã chứng kiến nhiều thương vụ quan trọng, trong đó có sự sáp nhập các ngân hàng thương mại cổ phần yếu kém nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và ổn định hệ thống. Theo ước tính, các TCTD trong nước chủ yếu có quy mô nhỏ, vốn điều lệ thấp, chất lượng dịch vụ chưa cao, dẫn đến khó khăn trong cạnh tranh với các tổ chức nước ngoài. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ sự cần thiết xây dựng pháp luật hoàn chỉnh về M&A TCTD, phân tích thực trạng và kinh nghiệm quốc tế, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với đặc thù Việt Nam trong giai đoạn 2011-2015. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các ngân hàng thương mại tại Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ các văn bản pháp luật, báo cáo ngành và các thương vụ M&A tiêu biểu trong nước và quốc tế. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền lợi khách hàng và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của hệ thống tài chính - ngân hàng Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về M&A trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, bao gồm:

• Lý thuyết sáp nhập và mua lại doanh nghiệp: Phân biệt rõ giữa sáp nhập (mergers) và mua lại (acquisitions), trong đó sáp nhập là sự kết hợp tạo thành một thực thể mới, còn mua lại là việc một tổ chức chiếm quyền kiểm soát tổ chức khác mà không hình thành pháp nhân mới.

• Mô hình quản trị rủi ro trong M&A TCTD: Nhấn mạnh vai trò của việc đánh giá và quản lý rủi ro tín dụng, thanh khoản và rủi ro hệ thống trong quá trình M&A nhằm đảm bảo an toàn tài chính.

• Khái niệm về tập trung kinh tế và cạnh tranh: Theo Luật Cạnh tranh Việt Nam, M&A được xem là hành vi tập trung kinh tế, cần được kiểm soát để tránh độc quyền và bảo vệ thị trường.

Các khái niệm chính bao gồm: tổ chức tín dụng, mua bán, sáp nhập, vốn điều lệ, quyền kiểm soát, an toàn vốn, và bảo vệ quyền lợi khách hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp các văn bản pháp luật như Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh, Thông tư số 04/2010/TT-NHNN, Nghị định số 69/2007/NĐ-CP, cùng các báo cáo ngành và số liệu thống kê về các thương vụ M&A trong giai đoạn 1991-2012.

• Phân tích định tính và định lượng: Phân tích các quy định pháp luật hiện hành, so sánh với kinh nghiệm quốc tế tại Hàn Quốc và Hoa Kỳ, đồng thời đánh giá thực trạng M&A qua các số liệu về vốn điều lệ, tỷ lệ sở hữu cổ phần, và các chỉ tiêu an toàn vốn.

• So sánh và tổng hợp: Đánh giá sự phù hợp của pháp luật Việt Nam với thông lệ quốc tế, rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các TCTD tham gia M&A trong giai đoạn nghiên cứu, với trọng tâm là các ngân hàng thương mại cổ phần. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện và mức độ ảnh hưởng của các thương vụ. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1990 đến 2013, tập trung phân tích các giai đoạn phát triển pháp luật và thực tiễn M&A.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Pháp luật về M&A TCTD còn phân tán và chưa đồng bộ: Các quy định về M&A được ghi nhận trong Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh và Thông tư số 04/2010/TT-NHNN nhưng thiếu một khung pháp lý thống nhất. Ví dụ, Thông tư số 04/2010/TT-NHNN mở rộng phạm vi điều chỉnh so với Quyết định số 241/1998/QĐ-NHNN, nhưng vẫn chưa giải quyết triệt để các mâu thuẫn về phạm vi mua bán một phần hay toàn bộ TCTD.

2. Thực trạng M&A trong lĩnh vực ngân hàng Việt Nam còn hạn chế: Từ năm 1991 đến 2008, các thương vụ M&A chủ yếu tập trung vào việc mua lại cổ phần của các ngân hàng yếu kém, với tỷ lệ sở hữu nước ngoài tăng lên đến khoảng 30-50% tại một số ngân hàng. Tuy nhiên, việc kiểm soát và quản lý thông tin còn yếu, dẫn đến rủi ro về minh bạch và bảo vệ quyền lợi khách hàng.

3. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy vai trò quan trọng của cơ quan quản lý chuyên ngành: Tại Hàn Quốc và Hoa Kỳ, các cơ quan giám sát tài chính có vai trò chủ đạo trong việc thẩm định, phê duyệt và giám sát hoạt động M&A nhằm đảm bảo an toàn hệ thống. Ví dụ, Hàn Quốc thiết lập mạng an toàn tài chính với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, giúp giảm thiểu rủi ro hệ thống.

4. Nguyên tắc bảo vệ quyền lợi khách hàng và bảo mật thông tin chưa được thực thi nghiêm ngặt tại Việt Nam: Mặc dù pháp luật quy định rõ về bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và khách hàng, thực tế vẫn tồn tại các trường hợp vi phạm, ảnh hưởng đến niềm tin của khách hàng và sự ổn định của hệ thống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên xuất phát từ việc pháp luật Việt Nam chưa có sự đồng bộ và thiếu cơ quan chuyên trách quản lý hoạt động M&A TCTD. So với các nước phát triển, Việt Nam còn thiếu các quy định chi tiết về kiểm soát tập trung kinh tế, bảo vệ khách hàng và xử lý vi phạm bảo mật thông tin. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng thương vụ M&A theo năm, tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong các ngân hàng, và bảng so sánh các quy định pháp luật giữa Việt Nam và các quốc gia khác. Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ nhu cầu cấp thiết xây dựng khung pháp lý hoàn chỉnh, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền lợi khách hàng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính - ngân hàng Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp luật về M&A TCTD: Ban hành một văn bản pháp luật chuyên ngành điều chỉnh toàn diện hoạt động mua bán, sáp nhập TCTD, đảm bảo tính đồng bộ với Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh và các quy định liên quan. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

2. Thành lập cơ quan quản lý chuyên trách M&A TCTD: Thiết lập bộ phận chuyên trách tại NHNN hoặc thành lập Ủy ban giám sát M&A TCTD để thẩm định, phê duyệt và giám sát các thương vụ, đảm bảo minh bạch và an toàn hệ thống. Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể thực hiện: NHNN, Chính phủ.

3. Tăng cường bảo vệ quyền lợi khách hàng và bảo mật thông tin: Xây dựng quy định chi tiết về bảo vệ quyền lợi người gửi tiền, khách hàng tín dụng trong quá trình M&A, đồng thời thiết lập chế tài xử lý nghiêm các vi phạm về bảo mật thông tin. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng. Chủ thể thực hiện: NHNN, Bộ Công an, Bộ Tư pháp.

4. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền và đào tạo về M&A TCTD: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo nâng cao nhận thức cho các tổ chức tín dụng, nhà đầu tư và cán bộ quản lý về quy trình, pháp luật và kỹ năng thực hiện M&A hiệu quả. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: NHNN, các trường đại học, viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính - ngân hàng: Giúp xây dựng chính sách, hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động M&A trong lĩnh vực tài chính.

2. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại: Hỗ trợ hiểu rõ quy trình, nguyên tắc pháp lý và các rủi ro liên quan đến M&A, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

3. Nhà đầu tư trong và ngoài nước: Cung cấp thông tin pháp lý và thực tiễn về M&A TCTD tại Việt Nam, giúp đưa ra quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về pháp luật M&A, góp phần nâng cao kiến thức và nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực này.

Câu hỏi thường gặp

1. M&A trong lĩnh vực tổ chức tín dụng là gì?
   M&A là hoạt động mua bán, sáp nhập giữa các tổ chức tín dụng nhằm tăng quy mô, năng lực tài chính và hiệu quả hoạt động. Ví dụ, một ngân hàng mua lại toàn bộ tài sản và quyền lợi của ngân hàng khác để mở rộng thị trường.

2. Pháp luật Việt Nam hiện nay điều chỉnh M&A TCTD như thế nào?
   Pháp luật điều chỉnh rải rác trong Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh và Thông tư số 04/2010/TT-NHNN, chưa có văn bản chuyên ngành thống nhất. Điều này gây khó khăn trong thực thi và quản lý.

3. Nguyên tắc bảo vệ quyền lợi khách hàng trong M&A được quy định ra sao?
   TCTD tham gia M&A phải đảm bảo không ảnh hưởng đến quyền lợi người gửi tiền và khách hàng, đảm bảo thanh toán đủ, đúng hạn và duy trì dịch vụ liên tục theo quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng.

4. Vai trò của cơ quan quản lý trong hoạt động M&A TCTD là gì?
   Cơ quan quản lý như NHNN có nhiệm vụ thẩm định, phê duyệt, giám sát các thương vụ M&A nhằm đảm bảo an toàn hệ thống, tránh tập trung kinh tế gây độc quyền và bảo vệ quyền lợi khách hàng.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam trong quản lý M&A TCTD?
   Kinh nghiệm từ Hàn Quốc và Hoa Kỳ cho thấy việc thành lập cơ quan giám sát chuyên trách, quy trình thẩm định chặt chẽ và mạng lưới an toàn tài chính phối hợp giữa các cơ quan giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả M&A.

Kết luận

• M&A TCTD là công cụ quan trọng trong tái cấu trúc hệ thống ngân hàng và phát triển kinh tế Việt Nam.
• Pháp luật hiện hành còn phân tán, thiếu đồng bộ và chưa có cơ quan quản lý chuyên trách.
• Thực trạng M&A còn nhiều hạn chế về minh bạch, bảo vệ khách hàng và kiểm soát rủi ro.
• Kinh nghiệm quốc tế cung cấp bài học quý giá cho việc hoàn thiện pháp luật và quản lý M&A tại Việt Nam.
• Đề xuất xây dựng khung pháp lý chuyên ngành, thành lập cơ quan quản lý chuyên trách và tăng cường bảo vệ quyền lợi khách hàng là các bước cần thiết trong giai đoạn 2024-2026.

Luận văn kêu gọi các nhà hoạch định chính sách, tổ chức tín dụng và nhà đầu tư cùng phối hợp để thúc đẩy hoạt động M&A phát triển lành mạnh, góp phần nâng cao năng lực tài chính và ổn định hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP TỔ CHỨC TÍN DỤNG VÀ CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP TỔ CHỨC TÍN DỤNG 1. Quan niệm về mua bán và sáp nhập doanh nghiệp Khái niệm về M&A hiện đang được định nghĩa theo các tiêu chí khác nhau (trong các tài liệu như Mergers, Consolidation, Acquitions, Leverged Buyouts, Takeovers (friendly/hostile), Management Buyouts, Share-Due, Asset-Due.), nhưng đều có nội dung về quan hệ sáp nhập, hợp nhất hoặc thâu tóm giữa các doanh nghiệp với mong muốn tìm kiếm, mở rộng thị trường, nâng cao quy mô doanh nghiệp. M&A cũng góp phần "làm sạch" thị trường đối với những doanh nghiệp có nguy cơ bị phá sản, hoặc những doanh nghiệp cần phải được đầu tư về vốn, quản trị, công nghệ.

từ các doanh nghiệp khác. Hơn nữa, cũng như quy luật của sự phát triển, các doanh nghiệp không chỉ chọn giải pháp phát triển "tự sinh" thông qua việc tự thành lập các doanh nghiệp trực thuộc, mà còn thông qua các biện pháp phát triển "ngoại sinh" với việc sáp nhập, thâu tóm doanh nghiệp khác. M&A (viết tắt của cụm từ tiếng Anh Mergers and Acquisitions) có nghĩa là mua bán và sáp nhập. M&A thể hiện hoạt động của hai doanh nghiệp kết hợp lại với nhau nhằm đạt được những mục tiêu đã được xác định trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp.

M&A là một trong các hình thức đầu tư có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với trực tiếp hai doanh nghiệp, mà còn đối với các đối tượng khác như người quản lý, người lao động, đối thủ cạnh tranh của các bên, thậm chí cả đối với cộng đồng và nền kinh tế của mỗi 14 quốc gia. Trên thực tế, hoạt động M&A xuất hiện từ những năm đầu của thế kỷ XX, là hoạt động không còn xa lạ ở các nền kinh tế phát triển trên thế giới. Dưới góc độ kinh tế, M&A được định nghĩa như sau: Mergers (sáp nhập) xảy ra khi hai công ty, thường là các công ty có cùng quy mô, đồng ý tiến tới thành lập một công ty mới mà không duy trì sở hữu và hoạt động của các công ty thành phần. Chứng khoán của các công ty thành phần sẽ bị xóa bỏ và công ty mới sẽ phát hành chứng khoán thay thế.

Các công ty bị sáp nhập sẽ chấm dứt hoạt động, công ty mới được thành lập và phát hành chứng khoán thay thế. Acquisitions (mua lại) là hoạt động thông qua đó, các công ty tìm kiếm lợi nhuận kinh tế nhờ quy mô, hiệu quả và khả năng chiếm lĩnh thị trường. Khác với sáp nhập, các công ty thâu tóm sẽ mua công ty mục tiêu, không có sự thay đổi về chứng khoán hoặc sự hợp nhất thành công ty mới. Dưới góc độ pháp lý, công ty mục tiêu bị chấm dứt tồn tại và công ty mua sẽ nuốt chửng hoạt động kinh doanh của công ty mục tiêu và chứng khoán của công ty mua vẫn tiếp tục được giao dịch.

Công ty mục tiêu sẽ chấm dứt hoạt động và chứng khoán của công ty thâu tóm vẫn được giao dịch bình thường [39]. Theo định nghĩa kỹ thuật của David L.Scott, viết trong cuốn Wall Street Words: An A to Z Guide to Investment Term for Today’s Investor thì: Sáp nhập: là sự kết hợp của hai hay nhiều công ty, trong đó có tài sản và trách nhiệm pháp lý của (những) công ty được công ty khác tiếp nhận. Mặc dù công ty mua lại có thể làm một tổ chức khác đi rất nhiều sau quá trình mua lại, nhưng nó vẫn là thực thể ban đầu. Mua lại: là quá trình mua lại tài sản như máy móc, một bộ phận hay thậm chí là toàn bộ công ty.

15 Từ định nghĩa trên có thể thấy mặc dù có nhiều điểm tương đồng, nhưng Mergers and Acquisitions có những điểm khác nhau có thể phân biệt được. Khi một công ty mua lại (tiếp quản) một công ty khác và đặt mình vào vị trí chủ sở hữu mới thì thương vụ đó được gọi là mua bán. Công ty bị mua lại sẽ chấm dứt tồn tại, trong khi cổ phiếu của công ty mua lại vẫn tiếp tục giao dịch bình thường. Trên thực tế, không phải bất cứ lúc nào một thương vụ mua lại cũng sẽ chấm dứt sự tồn tại của công ty mục tiêu, trường hợp này chỉ xảy ra khi công ty đi mua mua lại toàn bộ tài sản của công ty mục tiêu (được gọi là hình thức buy-out), phần lớn những thương vụ mua lại là mua lại một phần tài sản hoặc vốn cổ phần của công ty mục tiêu, khi đó công ty mục tiêu vẫn hoạt động bình thường, chỉ có điều phần tài sản bị mua sẽ thuộc về công ty đi mua.

Trong trường hợp mua lại cổ phần thì công ty đi mua sẽ trở thành một cổ đông của công ty mục tiêu. Đối với sáp nhập, hiểu theo nghĩa hẹp, là giao dịch trong đó một hoặc một số doanh nghiệp từ bỏ pháp nhân của mình để gia nhập vào một doanh nghiệp khác. Doanh nghiệp nhận sáp nhập sẽ tiếp nhận toàn bộ tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp và nghĩa vụ của doanh nghiệp bị sáp nhập. Sau khi việc sáp nhập hoàn thành thì doanh nghiệp bị sáp nhập sẽ chấm dứt sự tồn tại của mình.

Hiểu theo nghĩa rộng, sáp nhập doanh nghiệp bao gồm cả việc hai hoặc nhiều doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền và nghĩa vụ, lợi ích hợp pháp của mình để hình thành một doanh nghiệp mới; đồng thời, chấm dứt sự tồn tại của các doanh nghiệp trước sáp nhập. Sáp nhập theo nghĩa rộng, bao gồm cả hợp nhất. Trong trường hợp này thì cổ phiếu của hai công ty được thay thế bằng cổ phiếu của công ty mới. Vậy, có thể thấy, quan niệm phổ biến về M&A trên thế giới được hiểu bao gồm không chỉ sáp nhập, mua lại, mà bao gồm cả hợp nhất và giành quyền kiểm soát đối với doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, nếu phân tích về sáp nhập, hợp nhất thì đây không phải là hoạt động đầu tư theo nghĩa thông 16 thường, mà về bản chất đó là sự tối ưu hóa đầu tư. Chỉ mua lại, giành quyền kiểm soát mới thực sự là bỏ vốn để tiến hành hoạt động đầu tư. Tại Việt Nam, hiện tại chưa có một khung pháp lý hoàn chỉnh và thống nhất điều chỉnh hoạt động M&A. Theo đó, khái niệm về mua lại, sáp nhập được quy định rải rác ở các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, chính việc này đã gây khó khăn không nhỏ cho các doanh nghiệp muốn thực hiện hoạt động M&A.

Trên thực tế, quy định về M&A tồn tại trong Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh. Dưới đây là các quy định về M&A trong từng văn bản pháp luật cụ thể. Luật Doanh nghiệp Theo quy định của Luật Doanh nghiệp, hoạt động mua bán và sáp nhập được xem là hình thức của hoạt động cơ cấu, tổ chức lại doanh nghiệp. Cụ thể, Điều 153 quy định: Sáp nhập doanh nghiệp là việc: Một hoặc một số công ty cùng loại (sau đây gọi là công ty bị sáp nhập) có thể sáp nhập vào công ty khác (sau đây gọi là công ty nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của công ty bị sáp nhập [19].

Khái niệm hai công ty cùng loại trong điều kiện trên được hiểu theo nghĩa là các công ty cùng loại hình doanh nghiệp. Ở đây công ty cùng loại theo quy định của pháp luật là cùng có loại hình giống nhau như cùng là Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) một thành viên, hai thành viên trở lên, Công ty cổ phần hoặc Công ty hợp danh. Như vậy, điều kiện tiên quyết để có một vụ sáp nhập là hai doanh nghiệp phải cùng loại hình và có sự chấm dứt hoạt động của một bên tham gia. Hiện nay, Luật Doanh nghiệp mới chỉ quy định về mua bán/mua lại doanh nghiệp tư nhân tại Điều 145 như sau: 17 1.

Chủ doanh nghiệp tư nhân có quyền bán doanh nghiệp của mình cho người khác. Chậm nhất mười lăm ngày trước ngày chuyển giao doanh nghiệp cho người mua, chủ doanh nghiệp phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan đăng ký kinh doanh. Sau khi bán doanh nghiệp, chủ doanh nghiệp tư nhân vẫn phải chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác mà doanh nghiệp chưa thực hiện, trừ trường hợp người mua, người bán và chủ nợ của doanh nghiệp có thỏa thuận khác [19]. Đối với các loại hình doanh nghiệp khác như công ty TNHH, Công ty cổ phần, Luật Doanh nghiệp chỉ quy định về việc mua bán/chuyển nhượng phần vốn góp hoặc mua bán/chuyển nhượng cổ phần, cụ thể như sau: Đối với Công ty TNHH, việc mua bán/chuyển nhượng phần vốn góp được quy định tại Điều 44.

Theo đó: Thành viên công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có quyền chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ phần vốn góp của mình cho người khác theo quy định sau đây: 1. Phải chào bán phần vốn đó cho các thành viên còn lại theo tỷ lệ tương ứng với phần vốn góp của họ trong công ty với cùng điều kiện; 2. Chỉ được chuyển nhượng cho người không phải là thành viên nếu các thành viên còn lại của công ty không mua hoặc không mua hết trong thời hạn ba mươi ngày, kể từ ngày chào bán [19]. Đối với Công ty cổ phần, việc mua bán/chuyển nhượng phần cổ phần được quy định tai Điều 87.

Theo đó, điều khoản này quy định như sau: 1. Hội đồng quản trị quyết định thời điểm, phương thức và giá chào bán cổ phần trong số cổ phần được quyền chào bán. Giá chào bán cổ phần không được thấp hơn giá thị trường tại thời điểm 18 chào bán hoặc giá trị được ghi trong sổ sách của cổ phần tại thời điểm gần nhất, trừ những trường hợp sau đây:. Trường hợp công ty phát hành thêm cổ phần phổ thông và chào bán số cổ phần đó cho tất cả cổ đông phổ thông theo tỷ lệ cổ phần hiện có của họ tại công ty thì phải thực hiện theo quy định sau đây: … 5.

Các cổ phần được tự do chuyển nhượng, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 81 và khoản 5 Điều 84 của Luật này. Việc chuyển nhượng được thực hiện bằng văn bản theo cách thông thường hoặc bằng cách trao tay cổ phiếu. Giấy tờ chuyển nhượng phải được bên chuyển nhượng và bên nhận chuyển nhượng hoặc đại diện ủy quyền của họ ký.