Luận Văn Thạc Sĩ: Xây Dựng Cơ Sở Dữ Liệu Đánh Giá Thích Nghi Đất Đai Cho Phát Triển Cây Cam Sành ...

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích xây dựng cơ sở dữ liệu đánh giá thích nghi đất đai phát triển cây cam sành địa bàn huyện hàm yên, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Lương Thị Bích
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Văn Hiểu
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Xây dựng cơ sở dữ liệu đánh giá thích nghi đất đai phát triển cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN I. SỰ CẦN THIẾT NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.5. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 2. PHẦN II. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm về đất đai và đánh giá thích nghi đất đai
• 2.1.1. Khái niệm về đất đai, phân loại đất đai
• 2.1.2. Đánh giá thích nghi đất đai
• 2.1.3. Phân loại khả năng thích nghi đất đai
• 2.2. Hệ thống thông tin địa lý
• 2.2.1. Khái niệm về GIS
• 2.2.2. Chức năng và thành phần của GIS
• 2.3. Tổng quan về cây cam sành
• 2.4. Cơ sở thực tiễn
• 2.5. Một số nghiên cứu trên thế giới
• 2.6. Một số nghiên cứu trong nước
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp thu thập sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp chồng lớp số học
• 3.3.4. Phương pháp phân tích không gian
• 4. PHẦN IV. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên. Tài nguyên thiên nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Tình hình sử dụng quỹ đất của huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 4.2. Thực trạng phát triển và sản xuất cam sành huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 4.2.1. Đánh giá diễn biến diện tích, năng suất và sản lượng cam sành Hàm Yên
• 4.2.2. Đánh giá diễn biến diện tích, năng suất và sản lượng cam sành Hàm Yên theo đơn vị hành chính
• 4.3. Xây dựng tiêu chí đánh giá thích nghi đất đai cây Cam Sành
• 4.3.1. Các yếu tố tự nhiên
• 4.3.2. Các yếu tố kinh tế - xã hội
• 4.4. Xây dựng cơ sở dữ liệu đánh giá thích nghi cây Cam Sành cho huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 4.4.1. Xây dựng cơ sở dữ liệu thuộc tính
• 4.4.2. Xây dựng cơ sở dữ liệu không gian
• 4.5. Nhận xét chung
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Sự cần thiết nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về đất đai và cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Việt Nam vẫn là một nước nông nghiệp, và việc phát triển nông nghiệp bền vững là ưu tiên hàng đầu. Đặc biệt, cây cam sành đã trở thành một thương hiệu nổi tiếng, không chỉ trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, việc phát triển cây cam sành hiện nay chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của người dân mà thiếu sự hỗ trợ từ các tài liệu khoa học. Do đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu đánh giá thích nghi đất đai cho cây cam sành là cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Theo FAO, việc đánh giá thích nghi đất đai sẽ giúp xác định các yếu tố tự nhiên và kinh tế xã hội ảnh hưởng đến sự phát triển của cây cam sành, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

II. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

Mục tiêu tổng quát của đề tài là điều tra và đánh giá chất lượng tài nguyên đất, xác định không gian và diện tích đất phù hợp cho cây cam sành. Mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Hàm Yên, xây dựng tiêu chí đánh giá thích nghi cho cây cam sành, và xác định quy mô diện tích đất thích hợp. Yêu cầu của đề tài là thu thập số liệu chính xác, khách quan, và nắm vững các kỹ năng GIS để xây dựng bản đồ thích nghi. Đề tài không chỉ có ý nghĩa trong học tập mà còn trong thực tiễn, giúp các địa phương có cái nhìn tổng quan về điều kiện phát triển cây cam, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường.

III. Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Tổng quan tài liệu nghiên cứu về đất đai và cây cam sành cho thấy rằng việc đánh giá thích nghi đất đai là một quá trình quan trọng. Theo FAO, đánh giá thích nghi đất đai bao gồm hai loại: thích nghi tự nhiên và thích nghi kinh tế - xã hội. Đánh giá thích nghi tự nhiên chỉ ra mức độ phù hợp của loại hình sử dụng đất với điều kiện tự nhiên, trong khi đánh giá kinh tế - xã hội xem xét các yếu tố như tổng giá trị sản xuất và lợi nhuận. Cấu trúc phân loại khả năng thích nghi đất đai của FAO (1976) cung cấp một khung lý thuyết vững chắc cho việc phân loại đất thành các nhóm thích nghi khác nhau, từ rất thích nghi đến không thích nghi. Điều này giúp xác định rõ ràng các điều kiện cần thiết cho sự phát triển bền vững của cây cam sành tại huyện Hàm Yên.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc xây dựng cơ sở dữ liệu đánh giá thích nghi đất đai cho cây cam sành tại huyện Hàm Yên có thể mang lại nhiều lợi ích thực tiễn. Cơ sở dữ liệu này không chỉ giúp người dân xác định được các khu vực đất phù hợp để trồng cam mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho các nhà quản lý trong việc quy hoạch và phát triển nông nghiệp. Việc áp dụng công nghệ GIS trong nghiên cứu cũng giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong việc phân tích dữ liệu không gian. Đặc biệt, việc phát triển cây cam sành không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của huyện Hàm Yên, tạo ra một mô hình phát triển nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, nổi tiếng với cây cam sành – một loại cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao và đã trở thành thương hiệu đặc sản của địa phương. Trong giai đoạn 2011-2015, diện tích trồng cam sành tại huyện đã tăng từ khoảng 2.326,7 ha lên 4.881,5 ha, tương đương tăng 2,09 lần; năng suất cam cũng tăng từ 88,0 tạ/ha lên 136,0 tạ/ha, tăng 1,54 lần; sản lượng cam sành tăng từ 18.858,3 tấn lên 43.873,6 tấn, tăng 3,33 lần. Tuy nhiên, sự phát triển diện tích trồng cam chủ yếu mang tính tự phát, chưa có cơ sở khoa học đánh giá thích nghi đất đai phù hợp với cây cam sành, dẫn đến sự khác biệt về chất lượng và năng suất giữa các vùng đất.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng cơ sở dữ liệu đánh giá thích nghi đất đai để phát triển cây cam sành trên địa bàn huyện Hàm Yên, từ đó hỗ trợ mở rộng quy mô trồng cam một cách bền vững, nâng cao hiệu quả kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu tập trung vào đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, thực trạng phát triển cam, xây dựng tiêu chí thích nghi đất đai và xây dựng cơ sở dữ liệu GIS phục vụ quản lý và quy hoạch phát triển cây cam sành. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ diện tích đất nông nghiệp của huyện Hàm Yên trong giai đoạn từ tháng 01 đến tháng 05 năm 2016.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu thích nghi đất đai cho cây cam sành có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển nông nghiệp bền vững, giúp người dân và các cơ quan quản lý có cơ sở khoa học để lựa chọn vùng đất phù hợp, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời góp phần phát triển kinh tế địa phương và bảo vệ môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình đánh giá thích nghi đất đai theo tiêu chuẩn của FAO (Food and Agriculture Organization), trong đó phân loại đất đai thành các nhóm thích nghi: S1 (rất thích nghi), S2 (thích nghi trung bình), S3 (ít thích nghi) và nhóm không thích nghi (N1, N2). Khái niệm thích nghi đất đai bao gồm thích nghi tự nhiên và thích nghi kinh tế - xã hội, nhằm đánh giá mức độ phù hợp của đất đai với cây trồng dựa trên các yếu tố tự nhiên như địa hình, khí hậu, thành phần đất, cũng như các yếu tố kinh tế - xã hội như hiện trạng sử dụng đất, giá trị sản xuất và khả năng đầu tư.

Hệ thống thông tin địa lý (GIS) được áp dụng như một công cụ phân tích không gian, quản lý và lưu trữ dữ liệu địa lý phục vụ cho việc xây dựng cơ sở dữ liệu thích nghi đất đai. Phần mềm ArcGIS được sử dụng để xử lý dữ liệu không gian, phân vùng thích nghi các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội, đồng thời chồng lớp các bản đồ để xác định vùng đất phù hợp phát triển cây cam sành.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Đánh giá thích nghi đất đai (Land Evaluation)
• Phân loại đất đai theo FAO
• GIS và phân tích không gian
• Tiêu chí thích nghi đất đai cho cây cam sành
• Hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của cây cam

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế - xã hội, bản đồ đất, bản đồ hiện trạng sử dụng đất năm 2015, bản đồ quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020, dữ liệu khí hậu - thủy văn và số liệu sản xuất cam sành của huyện Hàm Yên. Số liệu sơ cấp được thu thập qua phiếu điều tra 30 nông hộ nhằm đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất cam và so sánh với các loại hình sử dụng đất khác.

Phương pháp phân tích chính là phương pháp chồng lớp số học (overlay analysis) trên dữ liệu dạng raster, mã hóa các lớp dữ liệu thích nghi tự nhiên và kinh tế - xã hội theo mức độ phù hợp (3: rất thích nghi, 2: thích nghi trung bình, 1: ít thích nghi, 0: không thích nghi). Các lớp dữ liệu tự nhiên gồm 11 yếu tố như độ dốc, nhiệt độ trung bình năm, lượng mưa, loại đất, độ dày tầng đất, thành phần cơ giới, độ phì, chế độ tưới, chế độ tiêu thoát nước, đá lẫn và hiện trạng sử dụng đất. Lớp dữ liệu kinh tế - xã hội được mã hóa dựa trên hiện trạng sử dụng đất và quy hoạch.

Phân tích không gian được thực hiện để phân vùng thích nghi từng yếu tố, sau đó chồng lớp các bản đồ thích nghi để xác định vùng đất phù hợp nhất cho phát triển cây cam sành. Quy trình nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 01 đến tháng 05 năm 2016 với cỡ mẫu 30 hộ nông dân được chọn ngẫu nhiên trong huyện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội huyện Hàm Yên
   Huyện có địa hình đồi núi thấp với độ cao trung bình 500-600 m, khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm từ 22-24°C, lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 1.800 mm, độ ẩm không khí trung bình 80-82%. Đất đai chủ yếu là đất đỏ vàng trên đá biến chất và đá sét chiếm hơn 70% diện tích, phù hợp với cây cam sành. Tổng diện tích đất nông nghiệp khoảng 83.135 ha, trong đó đất trồng cây lâu năm chiếm 13,91%. Kinh tế huyện phát triển ổn định với tốc độ tăng trưởng bình quân 16,02%/năm giai đoạn 2011-2014, thu nhập bình quân đầu người năm 2014 đạt 18,73 triệu đồng.

2. Diễn biến diện tích, năng suất và sản lượng cam sành
   Diện tích trồng cam sành tăng từ 2.326,7 ha năm 2011 lên 4.881,5 ha năm 2015, tăng 2,09 lần. Năng suất cam tăng từ 88,0 tạ/ha lên 136,0 tạ/ha, tăng 1,54 lần. Sản lượng cam tăng từ 18.858,3 tấn lên 43.873,6 tấn, tăng 3,33 lần. Sự tăng trưởng này cho thấy cam sành đã trở thành cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

3. Phân vùng thích nghi đất đai cho cây cam sành
   Qua phân tích 11 yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội, vùng đất rất thích nghi (S1) chiếm khoảng 30% diện tích đất nông nghiệp, tập trung chủ yếu ở các xã ven sông Lô và vùng đất đỏ vàng trên đá biến chất. Vùng thích nghi trung bình (S2) chiếm khoảng 45%, còn lại là vùng ít thích nghi (S3) và không thích nghi (N). Bản đồ phân vùng thích nghi được xây dựng chi tiết theo từng yếu tố như độ dốc, nhiệt độ, lượng mưa, loại đất, độ dày tầng đất, chế độ tưới tiêu, giúp xác định chính xác vùng đất phù hợp để phát triển cây cam.

4. Hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của cây cam sành
   Cây cam sành có hiệu quả kinh tế cao nhất trong các cây trồng trên đồi núi thấp với tổng giá trị sản xuất đạt 152.564 triệu đồng, thu nhập thuần cao và hiệu suất đầu tư đạt 4,42 lần. Hiệu quả xã hội cũng cao với khả năng thu hút lao động và tiêu thụ sản phẩm tốt. Về môi trường, cam duy trì và cải thiện độ phì nhiêu của đất, hạn chế xói mòn nhưng cần kiểm soát việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để tránh ô nhiễm.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc xây dựng cơ sở dữ liệu đánh giá thích nghi đất đai dựa trên GIS là phương pháp hiệu quả để xác định vùng đất phù hợp phát triển cây cam sành. Sự tăng trưởng diện tích và năng suất cam sành phản ánh tiềm năng phát triển kinh tế nông nghiệp của huyện Hàm Yên. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc áp dụng tiêu chuẩn FAO và GIS giúp nâng cao độ chính xác trong phân vùng thích nghi, hỗ trợ quy hoạch phát triển bền vững.

Việc phân tích các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội đồng thời giúp cân bằng giữa hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường, tránh phát triển tự phát gây suy thoái đất. Bản đồ thích nghi có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố diện tích theo mức độ thích nghi và bản đồ GIS chi tiết từng yếu tố, giúp các nhà quản lý và nông dân dễ dàng tiếp cận và áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và triển khai bản đồ thích nghi đất đai cho cây cam sành
   Cần hoàn thiện và phổ biến bản đồ phân vùng thích nghi đến các cấp chính quyền và nông dân để làm cơ sở quy hoạch và lựa chọn vùng trồng cam phù hợp. Thời gian thực hiện trong 1 năm, chủ thể là Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với UBND huyện Hàm Yên.

2. Tăng cường ứng dụng GIS trong quản lý đất đai và phát triển nông nghiệp
   Đào tạo cán bộ kỹ thuật và người dân sử dụng phần mềm GIS để cập nhật, quản lý dữ liệu đất đai, hỗ trợ ra quyết định chính xác. Thời gian 2 năm, chủ thể là các trường đại học, viện nghiên cứu và các cơ quan quản lý địa phương.

3. Khuyến khích áp dụng kỹ thuật canh tác phù hợp với vùng đất thích nghi
   Hướng dẫn nông dân áp dụng kỹ thuật chăm sóc, bón phân, tưới tiêu phù hợp với đặc điểm đất đai từng vùng để nâng cao năng suất và chất lượng cam. Thời gian liên tục, chủ thể là Trung tâm Khuyến nông và các tổ chức nông nghiệp địa phương.

4. Kiểm soát và giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật
   Xây dựng chương trình quản lý dịch hại tổng hợp, sử dụng thuốc sinh học để bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân. Thời gian 3 năm, chủ thể là Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với ngành nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp
   Giúp hoạch định chính sách, quy hoạch phát triển cây cam sành dựa trên cơ sở khoa học, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển bền vững.

2. Nông dân và hợp tác xã trồng cam sành
   Cung cấp kiến thức về vùng đất thích nghi, kỹ thuật canh tác phù hợp, giúp nâng cao năng suất, chất lượng và thu nhập.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý đất đai, nông nghiệp
   Là tài liệu tham khảo về phương pháp đánh giá thích nghi đất đai, ứng dụng GIS trong nghiên cứu và quản lý tài nguyên đất.

4. Các tổ chức phát triển nông nghiệp và môi trường
   Hỗ trợ xây dựng các chương trình phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá thích nghi đất đai cho cây cam sành?
   Đánh giá thích nghi giúp xác định vùng đất phù hợp nhất để trồng cam, tránh phát triển tự phát gây lãng phí tài nguyên và giảm năng suất, đồng thời bảo vệ môi trường.

2. Phương pháp chồng lớp số học trong GIS là gì?
   Đây là kỹ thuật kết hợp nhiều lớp dữ liệu không gian (như độ dốc, loại đất, khí hậu) để phân tích tổng hợp và xác định vùng phù hợp dựa trên các tiêu chí đã mã hóa.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến sự phát triển của cây cam sành?
   Địa hình (độ dốc), loại đất, nhiệt độ và lượng mưa là các yếu tố tự nhiên quan trọng nhất, cùng với điều kiện kinh tế - xã hội như hiện trạng sử dụng đất và khả năng đầu tư.

4. Hiệu quả kinh tế của cây cam sành so với các cây trồng khác như thế nào?
   Cam sành có hiệu quả kinh tế cao nhất với tổng giá trị sản xuất và thu nhập thuần vượt trội, hiệu suất đầu tư đạt 4,42 lần, cao hơn nhiều so với cây chè, sắn, ngô và mía.

5. Làm thế nào để kiểm soát ô nhiễm môi trường do sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong trồng cam?
   Áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp, sử dụng thuốc sinh học, chọn giống kháng sâu bệnh và hướng dẫn kỹ thuật bón phân, phun thuốc hợp lý để giảm thiểu tác động tiêu cực.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công cơ sở dữ liệu đánh giá thích nghi đất đai cho cây cam sành trên địa bàn huyện Hàm Yên dựa trên tiêu chuẩn FAO và công nghệ GIS.
• Phân vùng thích nghi đất đai giúp xác định rõ các vùng đất rất thích nghi, thích nghi trung bình và ít thích nghi, hỗ trợ quy hoạch phát triển cây cam hiệu quả.
• Cây cam sành có hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường cao, góp phần nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế địa phương.
• Đề xuất các giải pháp ứng dụng GIS, đào tạo kỹ thuật, kiểm soát sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nhằm phát triển bền vững cây cam sành.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, nông dân và nhà nghiên cứu sử dụng kết quả nghiên cứu để định hướng phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Hàm Yên.

Hãy áp dụng các kết quả và đề xuất trong luận văn để nâng cao hiệu quả sản xuất cam sành, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho huyện Hàm Yên và các vùng tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM LƢƠNG THỊ BÍCH XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU ĐÁNH GIÁ THÍCH NGHI ĐẤT ĐAI PHÁT TRIỂN CÂY CAM SÀNH ĐỊA BÀN HUYỆN HÀM YÊN, TỈNH TUYÊN QUANG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Quản lý đất đai Khoa : Quản lý tài nguyên Khóa học : 2012 - 2016 Thái Nguyên, năm 2016 n ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM LƢƠNG THỊ BÍCH XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU ĐÁNH GIÁ THÍCH NGHI ĐẤT ĐAI PHÁT TRIỂN CÂY CAM SÀNH ĐỊA BÀN HUYỆN HÀM YÊN, TỈNH TUYÊN QUANG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Quản lý đất đai Lớp : K44 – QLĐĐ -N02 Khoa : Quản lý tài nguyên Khóa học : 2012-2016 Thái Nguyên, năm 2016 n LỜI CẢM ƠN Thực tập tốt nghiệp là một giai đoạn cần thiết và hết sức quan trọng của mỗi sinh viên, đó là thời gian để sinh viên tiếp cận với thực tế, nhằm củng cố và vận dụng những kiến thức đã được học trong nhà trường. Được sự nhất trí của ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, em đã nghiên cứu đề tài: “Xây dựng cơ sở dữ liệu đánh giá thích nghi đất đai phát triển cây Cam sành địa bàn huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang”. Trong thời gian ho ̣c tâ ̣p và thự c hiê ̣n nghiên cứu đề tài này , em đã nhâ ̣n đươ ̣c sự giúp đỡ , đô ̣ng viên, chỉ bảo tận tình của quý thầy cô , cơ quan thực tập , gia đin ̀ h, bạn bè. Vậy, em xin tỏ lòng biế t ơn chân thành đế n : - Quý thầy cô trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã da ̣y dỗ , đào ta ̣o trong suố t 04 năm qua. - Em xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy giáo – ThS. Nguyễn Văn Hiểu, đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình thực tập. - Cô Trần Huyền Trang- Trung tâm Nghiên cứu Không gian, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tâ ̣n tình giúp đỡ chỉ bảo em trong thời gian thực hiện nghiên cứu đề tài. - Lãnh đạo phòng Tài nguyên - Môi trường huyện Hàm Yên , các chuyên viên phòng Tài nguyên – Môi trường huyện Hàm Yên , lãnh đạo phòng Nông Nghiê ̣p và Phát triển Nông thôn huyê ̣n Hàm Yên đã ta ̣o điề u kiê ̣n thuâ ̣n lơ ̣i cho em trong thời gian thực tập và thực hiê ̣n khóa luận tốt nghiệp. Xin gửi lời cảm ơn chân thành đế n gia đình , bè bạn đã động viên , giúp đỡ em trong suố t thời gian qua. Do trình độ còn hạn chế, thời gian có hạn và bước đầu làm quen với thực tế cũng như phương pháp nghiên cứu nên khóa luận của em vẫn còn nhiều sai xót. Em rất mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và bạn bè để khóa luận tốt nghiệp hoàn chỉnh hơn. Em xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên, ngày tháng 05 năm 2016 Sinh Viên Lƣơng Thị Bích n i DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Cấu trúc phân loại khả năng thích nghi đất đai (FAO, 1976). Hiệu quả kinh tế của một số cây trồng trên đồi núi thấp . Hiệu quả xã hội của một số cây trồng trên đồi núi thấp . Hiệu quả môi trường của một số cây trồng trên đồi núi thấp .1: Các nhóm đất trên địa bàn huyện Hàm Yên .2: Một số chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2014 .3: Kết quả sản xuất ngành nông nghiệp qua một số năm .4: Tình hình biến động dân số qua một số năm .5: Tình hình sử dụng quỹ đất huyện Hàm Yên năm 2015 .6: Diễn biế n diê ̣n tić h, năng suấ t và sản lươ ̣ng cam sành huyện Hàm Yên , tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2011-2015 .7: Đánh giá diễn biế n diê ̣n tích cam sành Hàm Yên theo đơn vị hành chính giai đoạn 2010- 2014 .8: Đánh giá thích nghi yếu tố độ dốc .9: Đánh giá thích nghi yếu tố nhiệt độ trung bình năm .10: Đánh giá thích nghi yếu tố nhiệt độ trung bình tháng 1 và tháng 2 .11: Đánh giá thích nghi yếu tố tổng lượng mưa cả năm .12: Đánh giá thích nghi khả năng tưới .13: Đánh giá thích nghi yếu tố khả năng tiêu thoát nước .14: Đánh giá thích nghi yếu tố loại đất .15: Đánh giá thích nghi yếu tố thành phầ n cơ giới .16: Đánh giá thích nghi yếu tố độ dày tầng đất .17: Đánh giá thích nghi yếu tố độ phì .18: Phân cấp thích nghi yếu tố mức độ đá lẫn .19: Đánh giá thić h nghi yế u tố hiê ̣n tra ̣ng sử du ̣ng đấ t .20: Cấu trúc dữ liệu thuộc tính cho bản đồ.21: Phân vùng thích nghi lớp đô ̣ dốc .22: Phân vùng thić h nghi lớp nhiệt độ trung bình năm .23: Phân vùng thić h nghi lớp nhiệt độ trung bình tháng 1 và tháng 2.24: Phân vùng thích nghi lớp lươ ̣ng mưa .25: Phân vùng thić h nghi lớp nước tưới .26: Phân vùng thić h nghi lớp chế độ tiêu .27: Phân vùng thích nghi lớp thổ nhưỡng .28: Phân vùng thić h nghi lớp thành phầ n cơ giới .29: Phân vùng thích nghi lớp tầ ng dày .30: Phân vùng thić h nghi lớp đô ̣ phì đất .31: Phân vùng thić h nghi lớp đô ̣ sâu đá lẫn .32: Phân vùng thích nghi tự nhiên .33: Phân vùng thić h nghi lớp hiện trạng sử du ̣ng đấ t .34: Phân vùng thić h nghi phát triể n cây cam.64 n iii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1: Phần mềm GIS .2: Các nền tảng thiết bị mà ArcGIS đã được giới thiệu .3: Thân và cành cây cam .5: Hoa cây cam .1: Quy trình đánh giá thích nghi đất đai phát triển cây cam sành .2: Quy trình xây dựng cơ sở dữ liệu thích nghi trồng cây Cam Sành .1: Vị trí huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang .2: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp độ dốc .3: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp nhiệt độ trung bình năm .4: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp nhiệt độ trung bình tháng 1 và tháng 2 .5: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp tổng lượng mưa .6: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp chế độ tưới .7: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp chế độ tiêu .8: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp chế độ tiêu .9: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp thành phần cơ giới .10: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp tầng dày đất .11: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp độ phì .12: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp đá lẫn .13: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp tự nhiên .14: Bản đồ phân vùng thích nghi lớp hiện trạng sử dụng đất .15: Bản đồ phân vùng thích nghi phát triển cây cam sành .64 n iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ CSDL Cơ sở dữ liệu ESRI Viện nghiên cứu hệ thống môi trường FAO (Food & Agriculture Organization): Tổ chức Nông - Lương Liên hơ ̣p quố c GIS (Geography Information System): Hê ̣ thố ng thông tin điạ lý N (Non Suitable): Không thić h nghi S1 (Hight Suitable): Rấ t thić h nghi S2 (Monderately Suitable): Thích nghi trung bình S3 (Marginally Suitable): Ít thích nghi WWF (World Wild Fund): Quỹ quốc tế bảo vệ động vật hoang dã n v MỤC LỤC PHẦN I. Sự cần thiết nghiên cứu đề tài . Mục đích nghiên cứu . Mục tiêu của đề tài . Mục tiêu tổng quát . Mục tiêu cụ thể . Yêu cầu của đề tài. Ý nghĩa của đề tài . Phạm vi và đối tượng nghiên cứu . TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU. Khái niệm về đất đai và đánh giá thích nghi đất đai . Hệ thống thông tin địa lý . Tổng quan về cây cam sành . Cơ sở thực tiễn . Một số nghiên cứu trên thế giới . Một số nghiên cứu trong nước . ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu . Đối tượng và phạm vi nghiên cứu . Thời gian nghiên cứu . Nội dung nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp thu thập sơ cấp . Phương pháp chồng lớp số học . Phương pháp phân tích không gian .24 n vi PHẦN IV. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang . Điều kiện tự nhiên. Tài nguyên thiên nhiên . Điều kiện kinh tế - xã hội . Tình hình sử dụng quỹ đất của huyện Hàm yên, tỉnh Tuyên Quang . Thực trạng phát triển và sản xuất cam sành huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang . Đánh giá diễn biế n diê ̣n tić ,hnăng suấ t và sản lươ ̣ng cam sành Hàm Yên . Đánh giá diễn biế n diê ̣n tić h, năng suấ t và sản lươ ̣ng cam sành Hàm Yên theo đơn vị hành chính . Xây dựng tiêu chí đánh giá thích nghi đất đai cây Cam Sành. Các yếu tố tự nhiên . Các yếu tố kinh tế - xã hội . Xây dựng cơ sở dữ liệu đánh giá thích nghi cây Cam Sành cho huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang . Xây dựng cơ sở dữ liệu thuộc tính . Xây dựng cơ sở dữ liệu không gian . Nhận xét chung . KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ .67 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC n 1 PHẦN I MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết nghiên cứu đề tài Ngày nay, nước ta vẫn là một nước nông nghiệp,và để phát triển các lĩnh vực khác thì trước hết là phải phát triển từ nông nghiệp. Nhưng để phát triển nông nghiệp một cách bền vững và toàn diện thì phải có những giải pháp phù hợp đưa ra. Trước tiên, chúng ta cần phải phát huy tối đa tiềm năng đối với một loại hình nông nghiệp hay một loại cây trồng khi phù hợp với một vùng nào đó khi đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện thích hợp để phát triển. Mỗi vùng, mỗi khu vực, đặc trưng kinh tế nông nghiệp là không như nhau, nhiều nơi với sự phát triển sản xuất đặc trưng đã có thương hiệu không giống nhau, chắc hẳn trong chúng ta cũng đã từng nghe đến vải thiều Lục Ngạn- Bắc Giang, chè Tân Cương- Thái Nguyên, mận Bắc Hà- Lào Cai, vịt cỏ Vân Đình- Hà Nội, gạo nếp Tú Lệ- Yên Bái,… Nói đến Hàm Yên- Tuyên Quang, có lẽ nhiều người sẽ nghĩ ngay đến một loại quả có tiếng trong vùng này, đó là cam sành.