ĐẶT VẤN ĐỀ Rau quả tươi là một nhu cầu thiết yếu của mỗi người. Khi đời sống càng được nâng lên thì nhu cầu về rau càng tăng cao và khắt khe hơn. Đặc biệt khi lương thực và các loại thức ăn giàu đạm đã được đảm bảo thì yêu cầu về số lượng và chất lượng rau lại càng gia tăng. Cà chua là một mặt hàng rau tươi có giá trị xuất khẩu vào loại lớn trên thế giới.
Châu Á là thị trường đứng đầu về diện tích và sản lượng, trong đó nước đúng thứ nhất là Trung Quốc. Quả cà chua có giá trị dinh dưỡng cao, chứa nhiều glucid, nhiều axit hữu cơ, là nguồn cung cấp chất chống ô xy hóa quan trọng như Lycopen, Phenolic, Vitamin C. Thành phần của cà chua chứa nhiều loại vitamin như Vitamin A, B, C, PP, K và các khoáng chất Ca, Fe, P, S, Na, Mg cần thiết cho cơ thể người. Vì thế hiện nay, sản phẩm cà chua được sử dụng phổ biến hàng ngày và rất đa dạng, không chỉ dùng ăn tươi, nấu chín mà những giống cà chua có thịt quả dày, có sắc tố (β-caroten, lycopen, caroten và xantophyl) và độ Brix cao còn là nguyên liệu chế biến công nghiệp tạo ra thực phẩm bổ dưỡng như nước cà chua cô đặc, bột cà chua, tương cà chua đóng hộp có giá trị xuất khẩu.
Quả cà chua có giá trị dược liệu cao do có vị ngọt tính mát, giải nhiệt, chống hoạt huyết, kháng khuẩn, chống độc, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, có khả năng ngăn ngừa sự hình thành các gốc tự do gây ung thư, đặc biệt là ung thư tiền liệt tuyến. Ngoài ra, cà chua còn được dùng làm mỹ phẩm, chữa mụn trứng cá. Ngoài giá trị dinh dưỡng và giá trị y học, cà chua còn là cây rau dễ canh tác, thích hợp trồng nhiều nơi, mang lại giá trị kinh tế cao cho người trồng và là nguồn thu nhập đáng kể cho quốc gia. Với tầm quan trọng như vậy nên cây cà chua đã và đang được trồng rộng rãi và phổ biến ở nhiều nước trên thế giới.
Ở Việt Nam, cây cà chua đã được trồng từ cách đây hơn 100 năm và cho đến nay nó vẫn là loại rau ăn quả chủ lực ở nước ta được nhà nước ưu tiên phát triển và mở rộng. Hiện nay cả nước có khoảng 115 giống cà chua được gieo trồng, trong đó có 10 giống được gieo trồng với diện tích lớn 6259 ha, chiếm 55% diện tích cả nước. Ở nước ta cà chua được trồng 3 vụ/năm, trong đó phát triển chủ yếu vào vụ Đông hay vụ chính. Vào chính vụ, cà chua thu hoạch quá 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều sản pẩm quả tươi bị ứ đọng dẫn đến tình trạng được mùa rớt giá gây ra thiệt hại rất lớn cho ba con nông dân.
Tuy nhiên trong những năm gần đây nhiều giống cà chua chịu nóng ra đời đã góp phần đáng kể vào việc kéo dài thời gian cung cấp sản phẩm trong thị trường hiện nay, các tỉnh miền bắc đã trồng cà chua vào vụ xuân hè và vụ thu đông sớm vào cơ cấu cây trồng nhằm bước đầu tìm ra hướng đi cho sản xuất cà chua. Đây là việc làm giúp giải quyết vấn đề rau ráp vụ và rau chính vụ đồng thời cũng làm tăng giá trị kinh tế nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của ngành săn xuất cà chua. Tuy nhiên, để trồng cà chua vào vụ xuân hè và vụ thu đông sớm thì cần có bộ giống cà chua mới có khả năng thích ứng rộng, có chất lượng cao, chống chịu sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh tốt, hợp khẩu vị ăn tươi, chịu vận chuyển và bảo quản. Vì vậy, công tác chọn tạo và tìm ra các giống cà chua phù hợp là hết sức cần thiết.
Để đáp ứng nhu cầu trên, được sự cho phép của bộ môn Di truyền và Chọn giống cây trồng, Khoa Nông học, dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Hồng Minh, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá khả năng thích ứng của các tổ hợp lai cà chua mới ở vụ Xuân Hè và vụ Thu Đông sớm”. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI 1. Mục đích Đánh giá được các đặc điểm về sinh trưởng, cấu trúc cây, năng suất, chất lượng của các tổ hợp lai cà chua mới ở vụ Xuân hè và vụ Thu đông sớm, chọn ra được các tổ hợp lai ưu tú phù hợp trồng ở hai vụ trên.
Yêu cầu - Đánh giá khả năng sinh trưởng và một số đặc điểm hình thái, cấu trúc cây của giống cà chua lai trái vụ trồng trong vụ Xuân hè và vụ Thu đông sớm. - Đánh giá khả năng ra hoa, đậu quả, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống cà chua lai trồng trong vụ Xuân hè và vụ Thu đông sớm. - Đánh giá một số đặc điểm hình thái quả và một số chỉ tiêu về chất lượng quả của các tổ hợp lai ở hai thời vụ. - Đánh giá tình hình nhiễm bệnh virus trên đồng ruộng theo các triệu chứng quan sát trên cây qua các lần theo dõi ở hai thời vụ trên.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghĩa khoa học - Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của một số tổ hợp lai cà chua mới vụ Xuân hè và vụ Thu đông sớm. - Tuyển chọn các tổ hợp lai cà chua mới vụ Xuân hè và vụ Thu đông sớm.
Ý nghĩa thực tiễn - Từ những kết quả đạt được đề tài đưa ra một số tổ hợp lai cà chua triển vọng phù hợp với điều kiện sinh thái vùng nghiên cứu góp phần làm phong phú thêm cho bộ giống cà chua. - Xác định được tổ hợp lai cà chua triển vọng có khả năng trồng rải vụ góp phần hoàn thiện cơ cấu giống, thời vụ trồng đối với cây cà chua. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
NGUỒN GỐC PHÂN LOẠI, GIÁ TRỊ CỦA CÂY CÀ CHUA 2. Nguồn gốc Nhiều tài liệu công bố về nguồn gốc cây cà chua xuất hiện vào cuối thế kỷ XVI. Cà chua trồng hiện nay có nguồn gốc từ Peru, Ecuador, Bolivia. dọc theo bờ biển Thái Bình Dương, từ quần đảo Galanpogos tới Chi Lê.
Ngoài ra, cà chua còn có nguồn gốc ở quần đảo ấn Độ, Philippin. Hiện nay, người ta tìm thấy ở các vùng núi thuộc Trung và Nam Mỹ có rất nhiều cà chua dại và bán dại. Ở những vùng này cũng có rất nhiều dạng cà chua trồng và được trồng phổ biến rất rộng rãi. Theo Rick (1974), phía Tây dãy núi Andes là trung tâm thứ 2 của cà chua.
Lycopersicon esculentum được Miller đặt tên là cà chua và tên này được các nhà nghiên cứu thống nhất sử dụng cho tới nay. Theo nhà thực vật học người Italia Pier Andrea Matioli (1554), những giống cà chua đầu tiên đưa vào Châu Âu có nguồn gốc từ Mehico. Cà chua được đưa vào Việt Nam từ đầu thế kỷ XX. Với điều kiện thiên nhiên, khí hậu, đất đai nước ta thích hợp cho cà chua sinh trưởng và phát triển nên những năm gần đây diện tích trồng cà chua ngày một tăng.
Phân loại Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill) thuộc họ cà (Solaneceae), chi ( Lycopersicon). Có bộ nhiễm sắc thể gồm 2n=24 và gồm 12 loại. Cà chua được nghiên cứu và lập thành hệ thống phân loại theo quan điểm riêng của nhiều tác giả: H. Ở Mỹ thường dùng phân loại của Muller, ở Châu Âu và Liên Xô (cũ) thường dùng phân loại của Brezhnev.
Đã có nhiều tác giả đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về phân loại cho cà chua, nhưng hiện nay hệ thống của Brezhnex (1964), được dùng đơn giản và rộng dãi nhất đó là Eulycopersicon (chi phụ) và Eripersicon (chi phụ 2) (Nguyễn Hồng Minh, chọn tạo giống cà chua, 2000). * Chi phụ (Eulycopersicon): là dạng cây 1 năm, gồm các dạng quả không có nông màu đỏ, hoặc màu đỏ vàng, hạt mỏng rộng. Chi phụ này là một loại L. Mill loại này gồm 3 loại phụ là: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Cultum (cà chua trồng): là loại lơn nhất có các biến chủng có khả năng thích ứng rộng, được trồng khắp thế giới. Brezenep đã chia loại phụ này thành biến chủng như sau: + L. Vulgare (cà chua thông thường): biến chủng này chiếm khoảng 70% cà chua trồng trên thế giới. bao gồm các giống có thời gian sinh trưởng khác nhau với trọng lượng khoảng từ 50 - 100g.
Hầu hết các giống cà chua đang được trồng ngoài sản xuất đều thuộc nhóm này. Grandifolium: cà chua lá to, cây trung bình, lá sáng bóng, số lá trên cây từ ít đến trung bình. Vadium: cà chua anh đào cà chua thân bụi, thân thấp, thân có lông tơ, lá trung bình, cuống ngắn, mép cong. Pyriform: cà chua hình lá lê, sinh trưởng vô hạn.
* Chi phụ 2 (Eriopersion) : là dạng cây 1 năm hoặc nhiều năm, gồm các dạng quả có lông màu trắng, xanh lá cây hoặc vàng nhạt, có các vết màu antoxyan hay xanh thẫm. Hạt dày không có lông, màu nâu. Chi phụ này có 2 loại gồm 5 loại hoang dại: L. - Lycopersicum hisrutumHumb: đây là loại cây ngắn ngày, quả chỉ hình thành trong điều kiện chiếu sang trong ngày , từ 8 - 10h/ ngày, quả chín xanh có mùi đặc trưng.
Loại này thường sống ở độ cao từ 2200 - 5500m, ít khi ở độ cao 1100m so với mặt nước biển như các loại cà chua khác. - Lycopersicum peruvianum Mill: loại này thường mọc ở miền Nam Peru, Bắc Chile, có su hương chéo cao hơn so với loại Lycopersicum esculentum Mill. Trong điều kiện ngắn ngày cây ra quả tốt hơn dài ngày nó không có đặc tính của L.Hisrutum, có khả năng chống bệnh cao hơn các loại khác. Loại này thường sống ở độ cao từ 300 -2000m so với mặt nước biển.
Giá trị dinh dưỡng và giá trị y học Cà chua là loại rau có giá trị dinh dưỡng cao. Trong số các loại rau củ, quả dùng làm rau thì cà chua là thực phẩm chứa vitamin, chất khoáng và nhiều chất 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có hoạt tính sinh học nhất, là thực phẩm có lợi cho sức khỏe theo các nhà sinh dưỡng sử dụng 100 -200g cà chua sẽ thỏa mãn nhu cầu các vitamin cần thiết và các chất khoáng chủ yếu.