Hợp tác khai thác chung ở vùng biển chồng lấn: Những gợi mở cho Việt Nam trong lĩnh vực luật quốc tế

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls hợp tác khai thác chung ở vùng biển chồng lấn những gợi mở cho việt nam chuyên ngành luật, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Xuân Long
• Người hướng dẫn: GS. TS Nguyễn Bá Diến
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc tế
• Đề tài: Hợp Tác Khai Thác Chung Ở Vùng Biển Chồng Lấn, Những Gợi Mở Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỢP TÁC KHAI THÁC CHUNG TRÊN BIỂN
• 1.1. Khái quát về quá trình hình thành và phát triển của KTC trên biển
• 1.2. Khái niệm về hợp tác Khai thác chung
• 1.3. Những quan điểm về hợp tác Khai thác chung trên biển
• 1.4. Thỏa thuận về hợp tác Khai thác chung
• 1.5. Vai trò và lợi ích của việc hợp tác KTC
• 1.6. Phân loại Khai thác chung
• 1.6.1. Căn cứ vào đối tượng KTC
• 1.6.2. Căn cứ vào chủ thể quan hệ
• 1.6.3. Căn cứ vào vị trí vùng KTC
• 1.6.4. Căn cứ theo phương thức quản lý
• 1.7. Cơ sở của hoạt động hợp tác KTC
• 1.7.1. Cơ sở pháp lý của hoạt động hợp tác KTC
• 1.7.1.1. Luật Quốc tế
• 1.7.1.2. Quy phạm Điều ước quốc tế
• 1.7.1.3. Quy phạm Tập quán quốc tế
• 1.7.1.4. Các phán quyết của cơ quan tài phán quốc tế
• 1.7.2. Cơ sở khoa học của hoạt động hợp tác KTC
• 1.7.2.1. Đặc điểm, điều kiện tự nhiên
• 1.7.2.2. Nhu cầu khai thác, sử dụng tài nguyên và quản lý tài nguyên biển phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ HỢP TÁC KHAI THÁC CHUNG Ở CÁC VÙNG BIỂN CHỒNG LẤN
• 2.1. Các loại hình hợp tác KTC điển hình
• 2.1.1. KTC theo tiêu chí khu vực
• 2.1.2. KTC theo tiêu chí đối tượng
• 2.1.3. KTC theo tiêu chí chủ thể
• 2.1.4. KTC theo phương thức quản lý
• 2.2. Một số kinh nghiệm hợp tác KTC trên thế giới và khu vực
• 2.2.1. Kinh nghiệm hợp tác KTC của một số quốc gia tại Châu Âu
• 2.2.2. Kinh nghiệm hợp tác KTC của một số quốc gia tại Châu Mỹ
• 2.2.3. Kinh nghiệm hợp tác KTC của một số quốc gia tại Châu Phi
• 2.2.4. Kinh nghiệm hợp tác KTC của một số quốc gia tại Châu Á
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GỢI MỞ CHO VIỆT NAM TRONG VIỆC TRIỂN KHAI CÁC THỎA THUẬN HỢP TÁC KHAI THÁC CHUNG TRÊN BIỂN VỚI CÁC QUỐC GIA TRONG KHU VỰC BIỂN ĐÔNG
• 3.1. Thực tiễn về hoạt động hợp tác KTC trên biển của Việt Nam
• 3.1.1. Khái quát về tình hình Biển Đông và vị thế Việt Nam ở Biển Đông
• 3.1.2. Khái quát về Biển Đông
• 3.1.3. Tình hình tranh chấp ở Biển Đông
• 3.1.4. Vai trò, vị thế của Biển Đông đối với Việt Nam
• 3.1.5. Chủ trương của Việt Nam trong giải quyết tranh chấp
• 3.2. Các thỏa thuận hợp tác KTC giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực
• 3.2.1. Hiệp định vùng nước lịch sử Việt Nam – Campuchia
• 3.2.2. Hiệp định nghề cá Việt Nam – Trung Quốc
• 3.2.3. Thỏa thuận ghi nhớ về KTC dầu khí giữa Việt Nam và Malaysia
• 3.2.4. Một số thỏa thuận khác
• 3.3. Các vùng biển tranh chấp về chủ quyền, quyền chủ quyền giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực, tình hình giải quyết tranh chấp
• 3.3.1. Các vùng biển tranh chấp chủ quyền giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực
• 3.3.2. Tình hình giải quyết tranh chấp quyết định trực tiếp đến việc áp dụng biện pháp KTC
• 3.4. Một số mô hình hợp tác KTC gợi mở cho Việt Nam về triển vọng hợp tác KTC với các quốc gia trong khu vực Biển Đông
• 3.4.1. Áp dụng mô hình hợp tác song phương
• 3.4.2. Áp dụng mô hình hợp tác đa phương
• 3.4.3. Vận dụng Mô hình Hiệp ước Nam Cực
• 3.4.4. Mô hình khu vực “di sản chung”
• 3.4.5. Vận dụng Mô hình Hiệp ước Svalbard
• 3.4.6. Vận dụng Công thức bánh vòng “donut”
• 3.4.7. Áp dụng mô hình hợp tác KTC theo Hiệp ước về Vùng trống Timor (Timor Gáp) giữa Australia và Indonesia
• 3.4.8. Phương án “gác tranh chấp, cùng khai thác” của Trung Quốc
• 3.5. Một số nhận xét, đánh giá việc vận dụng, áp dụng những mô hình hợp tác KTC ở Biển Đông
• 3.6. Một số kiến nghị, đề xuất
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về hợp tác khai thác chung ở vùng biển chồng lấn

Hợp tác khai thác chung (KTC) ở vùng biển chồng lấn là một chủ đề quan trọng trong luật quốc tế, đặc biệt là trong bối cảnh Biển Đông. Việc khai thác tài nguyên biển không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp giảm thiểu căng thẳng giữa các quốc gia có yêu sách chủ quyền. Hợp tác KTC cho phép các quốc gia cùng nhau khai thác tài nguyên mà không làm tổn hại đến quyền lợi của nhau. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các tranh chấp chủ quyền đang diễn ra ngày càng phức tạp.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của hợp tác khai thác chung

Hợp tác khai thác chung là hình thức hợp tác giữa các quốc gia để khai thác tài nguyên thiên nhiên ở những vùng biển có tranh chấp. Ý nghĩa của hợp tác này không chỉ nằm ở việc tối ưu hóa lợi ích kinh tế mà còn trong việc xây dựng mối quan hệ hòa bình và ổn định giữa các quốc gia. Hợp tác KTC giúp các bên giảm bớt căng thẳng và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đàm phán giải quyết tranh chấp.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của hợp tác khai thác chung

Hợp tác KTC đã có lịch sử phát triển từ những năm 30 của thế kỷ XX, với nhiều thỏa thuận giữa các quốc gia về khai thác tài nguyên biển. Các thỏa thuận này đã tạo ra những tiền lệ quan trọng cho việc áp dụng luật quốc tế trong việc giải quyết tranh chấp biển. Sự ra đời của Công ước Luật biển 1982 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc quy định các quyền và nghĩa vụ của các quốc gia ven biển.

II. Vấn đề và thách thức trong hợp tác khai thác chung ở Biển Đông

Biển Đông là một trong những vùng biển có nhiều tranh chấp chủ quyền nhất trên thế giới. Các quốc gia trong khu vực đều có yêu sách chủ quyền đối với các vùng biển và đảo. Điều này tạo ra nhiều thách thức cho việc hợp tác KTC. Các vấn đề như sự khác biệt trong quan điểm về chủ quyền, sự thiếu tin tưởng giữa các quốc gia, và các yếu tố địa chính trị phức tạp đều ảnh hưởng đến khả năng hợp tác.

2.1. Các tranh chấp chủ quyền và ảnh hưởng đến hợp tác

Tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông không chỉ liên quan đến các quốc gia ven biển mà còn thu hút sự quan tâm của các cường quốc bên ngoài. Sự hiện diện quân sự của các quốc gia này làm gia tăng căng thẳng và khó khăn trong việc đạt được thỏa thuận hợp tác. Việc giải quyết các tranh chấp này là điều kiện tiên quyết để tiến hành hợp tác KTC hiệu quả.

2.2. Những rào cản pháp lý trong hợp tác khai thác chung

Mặc dù có nhiều quy định trong luật quốc tế về hợp tác KTC, nhưng việc áp dụng chúng trong thực tiễn vẫn gặp nhiều khó khăn. Các quốc gia thường có quan điểm khác nhau về cách thức áp dụng luật, dẫn đến sự không đồng thuận trong việc ký kết các thỏa thuận hợp tác. Điều này cần được giải quyết thông qua các cuộc đàm phán và đối thoại.

III. Phương pháp và giải pháp cho hợp tác khai thác chung

Để thúc đẩy hợp tác KTC ở Biển Đông, các quốc gia cần áp dụng những phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc xây dựng lòng tin giữa các bên là rất quan trọng. Các quốc gia có thể bắt đầu từ những lĩnh vực hợp tác dễ dàng hơn, như nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường, trước khi tiến tới các thỏa thuận khai thác tài nguyên.

3.1. Xây dựng lòng tin và đối thoại

Xây dựng lòng tin giữa các quốc gia là yếu tố then chốt trong việc thúc đẩy hợp tác KTC. Các quốc gia cần tổ chức các cuộc đối thoại thường xuyên để thảo luận về các vấn đề liên quan đến khai thác tài nguyên và giải quyết tranh chấp. Việc này không chỉ giúp giảm bớt căng thẳng mà còn tạo ra cơ hội để các bên tìm kiếm giải pháp hợp tác.

3.2. Thúc đẩy hợp tác đa phương

Hợp tác đa phương có thể là một giải pháp hiệu quả để giải quyết các tranh chấp và thúc đẩy hợp tác KTC. Các tổ chức quốc tế và khu vực có thể đóng vai trò trung gian trong việc tạo ra các diễn đàn để các quốc gia thảo luận và đạt được thỏa thuận. Điều này giúp tăng cường sự tham gia của cộng đồng quốc tế trong việc giải quyết các vấn đề ở Biển Đông.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hợp tác khai thác chung

Việc áp dụng hợp tác KTC ở Biển Đông đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các thỏa thuận hợp tác giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực đã giúp giảm bớt căng thẳng và tạo ra cơ hội khai thác tài nguyên hiệu quả. Những mô hình hợp tác thành công có thể được áp dụng để mở rộng hợp tác trong tương lai.

4.1. Các thỏa thuận hợp tác thành công ở Biển Đông

Việt Nam đã ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác với các quốc gia trong khu vực, như thỏa thuận về khai thác dầu khí với Malaysia và Campuchia. Những thỏa thuận này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào việc duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.

4.2. Bài học từ các mô hình hợp tác quốc tế

Các mô hình hợp tác quốc tế thành công, như mô hình hợp tác ở Biển Bắc và Biển Địa Trung Hải, có thể được áp dụng để phát triển hợp tác KTC ở Biển Đông. Những bài học từ các mô hình này giúp các quốc gia tìm ra cách thức hợp tác hiệu quả hơn, đồng thời bảo vệ quyền lợi của mình.

V. Kết luận và tương lai của hợp tác khai thác chung ở Biển Đông

Hợp tác khai thác chung ở Biển Đông là một giải pháp cần thiết để giải quyết các tranh chấp chủ quyền và khai thác tài nguyên hiệu quả. Tương lai của hợp tác này phụ thuộc vào khả năng xây dựng lòng tin và đối thoại giữa các quốc gia. Việc áp dụng các mô hình hợp tác thành công từ quốc tế sẽ giúp Việt Nam và các quốc gia trong khu vực đạt được những thỏa thuận hợp tác bền vững.

5.1. Triển vọng hợp tác trong tương lai

Triển vọng hợp tác KTC ở Biển Đông là rất khả quan nếu các quốc gia có thể vượt qua những rào cản hiện tại. Việc xây dựng các cơ chế hợp tác hiệu quả sẽ tạo ra nền tảng vững chắc cho việc khai thác tài nguyên biển một cách bền vững.

5.2. Những khuyến nghị cho Việt Nam

Việt Nam cần tiếp tục thúc đẩy các thỏa thuận hợp tác với các quốc gia trong khu vực, đồng thời tham gia tích cực vào các diễn đàn quốc tế để bảo vệ quyền lợi của mình. Việc này không chỉ giúp duy trì hòa bình mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế bền vững cho đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đại dương bao phủ hơn 71% diện tích bề mặt Trái Đất và chứa đựng nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú. Tuy nhiên, tình trạng cạn kiệt tài nguyên trên đất liền đã thúc đẩy các quốc gia ven biển đẩy mạnh chiến lược vươn ra biển. Sự ra đời của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982) đã tạo bước ngoặt xác lập trật tự pháp lý biển, song cũng làm phát sinh khoảng 400 vùng biển chồng lấn yêu sách chủ quyền trên toàn cầu. Cho đến nay, mới chỉ có hơn 100 vùng biển đạt được hiệp định phân định dứt khoát. Tại các khu vực chưa phân định ranh giới, việc đơn phương khai thác tài nguyên luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát xung đột vũ trang.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Quốc tế của tác giả Lê Xuân Long (người hướng dẫn: GS. TS Nguyễn Bá Diến, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2017) tập trung giải quyết bài toán dung hòa giữa bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và khai thác kinh tế thông qua cơ chế hợp tác khai thác chung (KTC). Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là làm rõ cơ sở pháp lý theo Điều 74 và Điều 83 UNCLOS 1982, phân tích các mô hình KTC tiêu biểu trên thế giới và đề xuất định hướng áp dụng phù hợp với bối cảnh Biển Đông. Với diện tích hơn 3.000.000 km² và bờ biển dài, Việt Nam quản lý vùng biển hơn 1.000.000 km² (chiếm gần 30% diện tích Biển Đông) cùng hơn 3.000 đảo lớn nhỏ. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc, cung cấp luận cứ pháp lý nhằm giảm thiểu nguy cơ căng thẳng đối đầu, bảo đảm an ninh năng lượng và giữ vững chủ quyền quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các học thuyết pháp lý kinh điển về biển, bắt đầu từ học thuyết "Biển tự do" (Mare Liberum, 1609) của Hugo Grotius và học thuyết "Biển kín" (Mare Clausum, 1653) của John Selden. Tác giả kết hợp học thuyết hiện đại về "Phát triển bền vững" trong quản trị biển của Peter Bautista Payoyo và các luận điểm pháp lý quốc tế của Rainer Lagoni, Hazel Fox và William Onorato.

Hệ thống khái niệm nòng cốt bao gồm: chế độ pháp lý vùng biển đặc quyền kinh tế (chiều rộng tối đa 200 hải lý), thềm lục địa (kéo dài đến 350 hải lý hoặc 100 hải lý tính từ đường đẳng sâu 2.500m), vùng biển chồng lấn yêu sách và khái niệm hợp tác khai thác chung. Mô hình nghiên cứu vận dụng quy định tại khoản 3 Điều 74 và khoản 3 Điều 83 của UNCLOS 1982 về các "dàn xếp tạm thời có tính chất thực tiễn" cùng nguyên tắc "không phương hại đến hoạch định ranh giới cuối cùng". Ngoài ra, nguyên lý công bằng rút ra từ phán quyết năm 1969 của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) trong vụ tranh chấp Thềm lục địa Biển Bắc giữa CHLB Đức, Đan Mạch và Hà Lan đóng vai trò kim chỉ nam xác lập cơ chế chia sẻ quyền tài phán.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp bao gồm hệ thống điều ước quốc tế, văn bản pháp luật biển và mẫu khảo sát gồm 40 hiệp định hợp tác KTC tiêu biểu được ký kết trên thế giới từ năm 1958 đến năm 2017. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các phán quyết tài phán quốc tế của ICJ, các báo cáo khoa học của Viện Luật Quốc tế và Luật So sánh Anh, tài liệu Hội thảo quốc tế về Hydrocarbon tại Biển Đông.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng để lựa chọn các hiệp ước đại diện cho 4 khu vực địa lý lớn (Châu Âu, Châu Á, Châu Phi, Châu Mỹ) và 2 nhóm tài nguyên chính (sinh vật và phi sinh vật). Phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp cùng phương pháp tổng hợp quy phạm và phương pháp duy vật biện chứng được lựa chọn nhằm bóc tách bản chất pháp lý của từng cấu trúc quản trị, từ đó đánh giá mức độ tương thích đối với điều kiện địa chính trị tại Biển Đông. Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành hệ thống hóa từ các án lệ quốc tế lịch sử đến thực tiễn đương đại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra rằng hợp tác KTC là giải pháp thực tiễn hiệu quả giúp hóa giải xung đột tài nguyên tại các vùng biển chồng lấn, với hơn 40 thỏa thuận KTC được ký kết thành công trên phạm vi toàn cầu. Luận văn đã phân loại và mô hình hóa thực tiễn quốc tế thành 5 cơ chế quản lý cơ bản:

Thứ nhất, mô hình quản lý thông qua cơ quan quyền lực chung độc lập (mô hình siêu quốc gia), điển hình là Bản ghi nhớ Malaysia - Thái Lan năm 1979 với thời hạn cấp quyền thăm dò lên đến 50 năm.

Thứ hai, mô hình hai chính phủ cùng quản lý thông qua cấu trúc hai cấp gồm Hội đồng Bộ trưởng và Ủy ban Liên hợp, tiêu biểu là Hiệp định Vùng trống Timor năm 1989 giữa Australia và Indonesia điều chỉnh vùng biển rộng 11.129 hải lý vuông chia làm 3 phân khu A, B, C.

Thứ ba, mô hình quốc gia đại diện quản lý, xuất hiện sớm nhất tại thỏa thuận năm 1958 giữa Bahrain và Saudi Arabia.

Thứ tư, mô hình doanh nghiệp góp vốn kinh doanh theo tỷ lệ 50-50, tiêu biểu là Hiệp định Nhật Bản - Hàn Quốc năm 1974 tại thềm lục địa Đông Hải với diện tích 24.092 hải lý vuông chia thành 9 tiểu vùng.

Thứ năm, mô hình doanh nghiệp nhà nước trực tiếp điều hành, áp dụng thành công trong Bản ghi nhớ năm 1992 giữa Việt Nam và Malaysia tại vùng chồng lấn Vịnh Thái Lan thông qua sự hợp tác giữa Petrovietnam và Petronas.

Về cơ cấu đối tượng, các thỏa thuận khai thác tài nguyên phi sinh vật (dầu khí) chiếm khoảng 75% tổng số hiệp định trên thế giới do đem lại nguồn thu vượt trội, trong khi các thỏa thuận nghề cá chiếm khoảng 20% (như thỏa thuận Vùng xám năm 1977 giữa Na Uy và Liên Xô rộng 67.500 km²) và tài nguyên hỗn hợp chiếm khoảng 5% (như Hiệp định Jan Mayen năm 1981 giữa Na Uy và Iceland rộng 45.470 km² với mức góp vốn 25%).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự gia tăng của các thỏa thuận KTC là do dầu mỏ, khí đốt và than đá đáp ứng tới 90% tổng nhu cầu năng lượng toàn cầu, tạo sức ép buộc các nước ven biển phải nhanh chóng tiếp cận nguồn năng lượng đáy biển. Khi đàm phán phân định biên giới bị bế tắc kéo dài qua nhiều thập kỷ, giải pháp KTC đóng vai trò cầu nối hạ nhiệt căng thẳng chính trị.

So sánh với các nghiên cứu của Fox và Lagoni, tác giả khẳng định việc ký kết KTC không đồng nghĩa với từ bỏ chủ quyền lãnh thổ nếu thỏa thuận tích hợp đầy đủ điều khoản bảo lưu quyền chủ quyền theo tinh thần Điều 74 và Điều 83 UNCLOS 1982. Toàn bộ kho dữ liệu thực tiễn trong luận văn có thể được trực quan hóa thông qua bảng đối sánh ma trận 5 mô hình quản trị theo tiêu chí thẩm quyền tài phán và biểu đồ phân bổ tỷ lệ các loại hình khai thác tài nguyên. Kết quả nghiên cứu khẳng định Việt Nam có thể vận dụng linh hoạt mô hình doanh nghiệp nhà nước ủy quyền hoặc mô hình song phương từng bước để khai thác hiệu quả các khu vực giáp ranh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, rà soát và hoàn thiện hệ thống thể chế pháp luật biển quốc gia nhằm nội luật hóa đầy đủ các cam kết của UNCLOS 1982 về dàn xếp tạm thời, hướng đến mục tiêu đạt tỷ lệ tương thích 100% các quy định về quản lý hoạt động dầu khí và thủy sản ngoài khơi trước năm 2030. Chủ thể thực hiện là Quốc hội phối hợp cùng Bộ Tư pháp và Bộ Ngoại giao.

Thứ hai, đẩy mạnh đàm phán ký kết các thỏa thuận hợp tác KTC song phương tại những vùng biển thực sự chồng lấn theo đúng luật pháp quốc tế, phát huy thành quả từ mô hình PM3-CAA Việt Nam - Malaysia để nâng sản lượng dầu khí khai thác chung an toàn lên hơn 30% tổng sản lượng khai thác biển giai đoạn 2026 - 2035. Chủ thể chủ trì là Tập đoàn Dầu khí Việt Nam dưới sự chỉ đạo của Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao.

Thứ ba, thiết lập Ủy ban liên ngành điều phối hoạt động khai thác chung trên biển nhằm giám sát 100% quy trình cấp phép, thu thuế tài nguyên và kiểm soát an toàn môi trường biển đạt chuẩn quốc tế ISO 14001 vào năm 2028. Cơ quan chịu trách nhiệm gồm Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

Thứ tư, kiên quyết quán triệt nguyên tắc chỉ áp dụng hợp tác KTC tại các vùng biển chồng lấn thực sự được xác lập hợp pháp theo UNCLOS 1982, kiên quyết bác bỏ mọi yêu sách đơn phương không có cơ sở pháp lý, bảo đảm giữ vững 100% toàn vẹn chủ quyền biển đảo Tổ quốc. Chủ thể thực thi là Bộ Quốc phòng phối hợp chặt chẽ cùng các cơ quan đối ngoại quốc gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách, đàm phán viên ngoại giao thuộc Bộ Ngoại giao và Ủy ban Biên giới Quốc gia. Nhóm này có thể sử dụng luận văn làm tài liệu xây dựng phương án đàm phán phân định biển và soạn thảo các điều khoản dàn xếp tạm thời bảo vệ tối đa lợi ích quốc gia.

Nhóm thứ hai là lãnh đạo và chuyên gia pháp chế tại các tập đoàn năng lượng, đặc biệt là Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petrovietnam). Luận văn cung cấp use case thực tế để thiết kế hợp đồng chia sẻ sản phẩm dầu khí (PSC), quản trị rủi ro pháp lý và đàm phán liên doanh khai thác tại các mỏ nằm vắt ngang đường ranh giới.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên sau đại học và các nhà nghiên cứu chuyên sâu về Luật Biển quốc tế, Luật Thương mại quốc tế. Nghiên cứu đóng vai trò nguồn tài liệu học thuật giá trị, hệ thống hóa toàn diện các án lệ kinh điển của Tòa án Công lý Quốc tế và hơn 40 điều ước quốc tế mẫu mực.

Nhóm thứ tư là chỉ huy và cán bộ thực thi pháp luật thuộc Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển, Cục Kiểm ngư và Bộ Tư lệnh Hải quân. Luận văn giúp các lực lượng nắm vững cơ sở pháp lý về quyền tài phán trên các vùng nước lịch sử và vùng dàn xếp tạm thời để thực hiện nhiệm vụ tuần tra đúng luật định.

Câu hỏi thường gặp

Khai thác chung có làm tổn hại đến tuyên bố chủ quyền quốc gia đối với vùng biển tranh chấp hay không? Hoàn toàn không, vì theo khoản 3 Điều 74 và khoản 3 Điều 83 UNCLOS 1982, các thỏa thuận khai thác chung chỉ là dàn xếp tạm thời có tính chất thực tiễn và không làm phương hại đến việc phân định ranh giới dứt khoát cuối cùng.

Căn cứ pháp lý quốc tế quan trọng nhất điều chỉnh hoạt động khai thác chung là gì? Cơ sở pháp lý nền tảng là khoản 3 Điều 74 (về phân định vùng đặc quyền kinh tế) và khoản 3 Điều 83 (về phân định thềm lục địa) của UNCLOS 1982, kết hợp các nguyên tắc tập quán quốc tế và phán quyết Thềm lục địa Biển Bắc năm 1969 của ICJ.

Việt Nam đã từng áp dụng thành công mô hình hợp tác khai thác chung nào trên thực tế? Việt Nam đã triển khai rất thành công Bản ghi nhớ năm 1992 với Malaysia tại vùng thềm lục địa chồng lấn trong Vịnh Thái Lan theo mô hình ủy quyền cho hai công ty nhà nước là Petrovietnam và Petronas cùng tiến hành thăm dò, khai thác dầu khí và phân chia lợi nhuận công bằng.

Tại sao khai thác chung dầu khí lại phổ biến hơn khai thác chung nghề cá? Khai thác dầu khí chiếm hơn 75% thỏa thuận do mang lại lợi nhuận kinh tế lớn và đòi hỏi vốn đầu tư kỹ thuật cao, thúc đẩy các nước hợp tác để tối ưu hóa chi phí. Ngược lại, nghề cá mang tính sinh thái, khó kiểm soát sản lượng đánh bắt của ngư dân nên việc quản trị phức tạp hơn.

Điều kiện tiên quyết để xác lập một vùng hợp tác khai thác chung hợp pháp tại Biển Đông là gì? Vùng biển đó phải là vùng chồng lấn thực sự được tạo ra bởi các yêu sách hợp pháp được xác lập dựa trên đúng quy định của UNCLOS 1982, không được áp dụng tại các vùng biển hoàn toàn thuộc chủ quyền và quyền tài phán hợp pháp của một quốc gia.

Kết luận

• Luận văn luận giải sâu sắc cơ sở pháp lý của hoạt động khai thác chung theo quy định tại Điều 74 và Điều 83 của UNCLOS 1982.
• Hệ thống hóa 5 mô hình quản trị khai thác chung tiêu biểu từ hơn 40 điều ước quốc tế trên thế giới.
• Khẳng định giá trị thực tiễn của Bản ghi nhớ Việt Nam - Malaysia năm 1992 như một hình mẫu thành công tại Đông Nam Á.
• Đề xuất khung giải pháp toàn diện kết hợp chặt chẽ giữa mục tiêu phát triển kinh tế biển và nhiệm vụ bảo vệ an ninh chủ quyền quốc gia.
• Định hình lộ trình thực thi rõ ràng từ hoàn thiện thể chế nội luật hóa giai đoạn 2026 - 2030 đến mở rộng quy mô hợp tác song phương đến năm 2035.

Công trình của tác giả Lê Xuân Long đã đóng góp một hệ thống lý luận hoàn chỉnh và thực tiễn phong phú về cơ chế dàn xếp tạm thời trên biển. Các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp năng lượng và cộng đồng nghiên cứu luật quốc tế nên tiếp tục khai thác những gợi mở quý báu này để hiện thực hóa chiến lược bảo vệ chủ quyền và phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I TỔNG QUAN VỀ HỢP TÁC KHAI THÁC CHUNG TRÊN BIỂN 1. Khái quát về quá trình hình thành và phát triển của KTC trên biển Với diện tích trên 70% diện tích bề mặt trái đất, biển luôn đem đến cho loài người những tài nguyên thiên nhiên vô cùng phong phú và đa dạng. Ngày nay, cùng với sự phát triển vượt bậc của khoa học kỹ thuật, các quốc gia trên giới đều nhận thức sâu sắc tầm quan trọng về lợi ích mà biển đem lại, vì vậy chiến lược tiến ra biển và làm chủ biển đã và đang được các quốc gia đẩy mạnh hơn bao giờ hết. Từ xa xưa, trong quá trình chinh phục và làm chủ biển, các quốc gia ven biển không tránh khỏi việc tranh chấp về khai thác tài nguyên biển giữa ngư dân với ngư dân, giữa quốc gia với quốc gia dẫn đến sự ra đời của nhiều học thuyết, quy tắc, quy định về biển và đại dương.

Đã có nhiều các nghiên cứu nổi tiếng như tác phẩm “Biển tự do” của Huygo Grotiuyt ( The Free sea hay Mare Liberum) vào năm 1609 đề cập đến vấn đề tự do hàng hải, thương mại và đánh bắt cá trên biển, nhà luật học người Anh John Selden cho ra đời tác phẩm “Biển kín” (Mare Clausum) năm 1653 trong đó ông đưa ra nguyên tắc về chủ quyền của các quốc gia biển cũng giống như trên đất liền khi các quốc gia cố gắng mở rộng được vùng lãnh thổ trên biển của mình như trên đất liền. Cho đến thế kỷ XVIII một số vùng biển trên thế giới đã hình thành một số nguyên tắc về Luật biển, vi dụ khu vực biển Bắc và phổ biến đến biển Địa Trung Hải… Tuy nhiên, cho đến tận giữa thế kỷ XX các nước ven biển chỉ có một vùng biển hẹp (lãnh hải) rộng 3 hải lý thuộc chủ quyền của mình, phía ngoài ranh giới 03 hải lý đều là biển chung. Do đó mọi cá nhân, tổ chức, tàu thuyền của mỗi quốc gia được hưởng quyền tự do biển cả, đường biên giới biển trong lãnh hải giữa các nước thường được hình thành và tôn trọng theo tập quán. Năm 1930 tại Hà Lan, LHQ đã tổ chức hội nghị pháp điển hóa Luật Quốc tế trong đó đưa vấn đề về Luật biển đã được nhắc đến và đưa ra thảo luận, bàn bạc.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuy nhiên, mãi đến năm 1958 mới ra đời Công ước đầu tiên về Luật biển. Năm 1956, Liên Hiệp Quốc tổ chức Hội nghị về Luật Biển đầu tiên (UNCLOS I) ở Geneva, Thụy Sĩ, Hội nghị này đi đến thống nhất được 04 Hiệp định và được các quốc gia ký kết năm 1958, 04 Hiệp định như sau: 1. Công ước về Lãnh hải và Vùng tiếp giáp lãnh hải (có hiệu lực từ ngày 10/9/1964). Công ước về Thềm lục địa (có hiệu lực từ ngày 10/6/1964).

Công ước về biển cả (có hiệu lực từ ngày 30/9/1962). Công ước về Nghề cá và bảo tồn tài nguyên sống ở hải phận Quốc tế (có hiệu lực ngày 20/3/1966). Hội nghị được cho là thành công, lần đầu tiên có những thỏa thuận quốc tế liên quan đến biên giới lãnh thổ trên biển, nhưng một vấn đề rất quan trọng liên quan đến vấn đề chủ quyền biển lại vẫn để ngỏ, đó là bề rộng của vùng lãnh hải. Năm 1960, LHQ đã tổ chức Hội nghị về Luật biển lần thứ II (UNCLOS II), tuy nhiên hội nghị không đạt được tiến triển nào mới.

Song song với sự phát triển và pháp điển hóa Luật biển Quốc tế, vấn đề KTC trên biển đã được các quốc gia áp dụng trong thực tiễn từ những năm 30 của Thế kỷ XX. Ý tưởng về KTC đã xuất hiện trong các công trình nghiên cứu và các án lệ về khai thác dầu mỏ ở Mỹ, sau đó KTC đã được một số quốc gia lựa chọn qua các thỏa thuận về KTC dầu khí, nghề cá như: thỏa thuận KTC giữa Ba-ranh với Ả-rập Xê - út ngày 22/02/2958 có liên quan đến KTC nguồn tài nguyên dầu mỏ tại khu vực biển có đường ranh giới đã được phân định (việc một quốc gia đơn phương khái thác nguồn dầu mỏ mà nằm vắt ngang qua ranh giới sẽ rất dễ dẫn đến làm cạn kiệt nguồn tài nguyên và ảnh hưởng đến khả năng khai thác của quốc gia láng giềng). Thỏa thuận KTC giữa Cô-oét với A-Rập Xê-út ngày 07/7/1965 lại là mô hình hợp tác trao quyền quản lý và khai thác cho bên thứ ba… 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hợp tác KTC đã được rất nhiều các quốc gia nghiên cứu ở một mức độ nhất định đã đề cập đến những khía cạnh của lý luận và thực tiễn của việc KTC theo những quan điểm và cách tiệp cận vấn đề khác nhau. Một số tác giả nổi tiếng như: Peter Bautista Payoyo, Hazel Fox, M.Mc Dade…trong các bài viết và tác phẩm của mình cũng đã đề cập đến một số vấn đề như: khái niệm, nội dung chế độ pháp lý và phương thức giải quyết tranh chấp trong hoạt động KTC[10,tr.18] … Kể từ khi xảy ra tranh chấp TLĐ biển Bắc giữa Đan Mạch, Hà Lan và CHLB Đức năm 1969 KTC đã được các nước chú trọng hơn, từ tranh chấp này mà phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) trở thành án lệ và là một nguồn căn cứ pháp lý vững chắc cho các thỏa thuân hợp tác KTC trên biển.

Những thỏa thuận hợp tác KTC đã nêu trên hay thỏa thuận KTC giữa Tây Ban Nha và Pháp năm 1974 hầu hết đều là những thỏa thuận KTC ở vùng biển đã được phân định ranh giới. Một trong những thỏa thuận tạo nên bước ngoặt đánh dấu lần đầu tiên trên thế giới áp dụng ý tưởng hợp tác KTC dầu khí ngoài khơi tại nơi đường biên giới trên biển chưa được phân định là thỏa thuận hợp tác KTC giữa Nhật Bản và Hàn Quốc ngày 30/01/1974. Đây là kết quả của quá trình đàm phán mà trước đó hai nước đã có nhiều cuộc đàm phán bất thành về giải quyết tranh chấp giữa TLĐ giữa hai nước. Năm 1967, các vấn đề về các tuyên bố khác nhau về Lãnh hải đã được nêu ra tại LHQ, đến năm 1973 Hội nghị LHQ lần III về Luật Biển được tổ chức tại New York, hội nghị dùng “quy trình đồng thuận” thay cho bỏ phiếu lấy đa số, với 160 nước tham gia, quá trình đàm phán kéo dài sau 09 năm thương lượng (1973- 1982) mới thông qua được một Công ước LHQ về Luật biển mà ngày nay thường gọi là UNCLOS 1982, có hiệu lực kể từ ngày 16/11/1994.

Có thể nói, sự ra đời của Công ước LHQ về luật Biển 1982 (UNCLOS năm 1982) là một bước ngoặt quan trọng đánh dấu sự phát triển của Luật biển Quốc tế, nó là một công ước ưu việt nhất so với những công ước về Luật biển Quốc tế trước 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ngoài những khái niệm đã được đề cập, UNCLOS năm 1982 điều chỉnh bao chùm tất cả mọi vấn đề thuộc lĩnh vực pháp lý, kinh tế, khoa học kỹ thuật, môi trường, Công ước cũng đã điều chỉnh toàn diện và hệ thống các vùng biển của quốc gia ven biển cũng như vùng biển quốc tế và vùng đáy biển. Công ước quy đinh quốc gia ven biển có quyền ấn định chiều rộng lãnh hải không vượt quá 12 hải lý tính từ đường cơ sở, trong khi Hội nghị lần thứ nhất 1958 và Hội nghị 1960 chưa đề cập đến, đặc biệt “Vùng đặc quyền kinh tế” là một quy định, một khái niệm hoàn toàn mới so với những công ước trước. Theo quy định của Công ước, quốc gia ven biển có quyền xác định: Vùng Nội thủy, vùng Lãnh hải rộng không quá 12 hải lý tính từ đường cơ sở, vùng Tiếp giáp lãnh hải rộng không quá 24 hải lý tính từ đường cơ sở, vùng Đặc quyền kinh tế (ĐQKT) rộng không quá 200 hải lý tính từ đường cơ sở, Thềm lục địa dù tính theo cách nào thì tối đa không quá 350 hải lý tình từ đường cơ sở.

Sự ra đời của Công ước Luật biển 1982 là cơ sở pháp lý chung cho việc giải quyết tranh chấp biển. Công ước Giơnevơ 1958 quy định Thềm lục địa là độ sâu 200m dưới đáy biển và khả năng kỹ thuật khai thác cho phép, UNCLOS năm 1982 quy định: Thềm lục địa của quốc gia ven biển bao gồm đáy biển và lòng đất dưới đáy biển bên ngoài lãnh hải của quốc gia ven biển, trên toàn bộ phần kéo dài tự nhiên của lãnh thổ đất liền của quốc gia đó cho đến bờ ngoài của rìa lục địa hoặc đến cách đường cơ sở dùng để tính chiều dài lãnh hải 200 hải lý khi bờ ngoài rìa Thềm lục địa của quốc gia này ở khoảng cách gần hơn. Trong trường hợp bờ ngoài rìa lục địa của quốc gia ven biển kéo dài tự nhiên vượt quá 200 hải lý tính từ đường cơ sở, quốc gia ven biển có thể xác định ranh giới ngoài thềm lục địa của mình tới khoảng cách 350 hải lý tính từ đường cơ sở hoặc cách đường đẳng sâu 2.500m không vượt quá 100 hải lý. Như vậy UNCLOS năm 1982 ra đời đã thay đổi hai tiểu chuẩn của thêm lục địa là độ sâu 200m và khả năng khai thác bằng tiêu chuẩn khoảng cách và phần kéo dài tự nhiên.

10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] UNCLOS năm 1982 ra đời đồng nghĩa với việc các vùng biển của quốc gia ven biển được mở rộng đáng kể. Việc mở rộng quyền tài phán của quốc gia ven biển theo UNCLOS năm 1982 dẫn đến xung đột thẩm quyền ở những vùng biển eo hẹp, yêu sách của quốc gia ven biển có bờ biển đối diện hoặc liền kế nhau sẽ chồng lấn lên nhau. Trên thực tế hiện nay có khoảng trên 400 đường ranh giới trên biển cần được phân định, trong khi đó việc phân định đường biên giới trên biển là cả một quá trình đàm phán kéo dài căng thẳng và phức tạp, căng thẳng càng trở nên phức tạp hơn khi quốc gia ven biển đơn phương khai thác tài nguyên ở những vùng biển chồng lấn đang xảy ra tranh chấp này, nếu không kiềm chế dễ dẫn đến xung đột, chiến tranh…Vì vậy, căn cứ theo khoản 3 của điều 74 và điều 83 của Công ước Liên hiệp quốc về Luật biển năm 1982 “Trong khi chờ đợi ký kết thỏa thuận nói ở khoản 1, các quốc gia hữu quan trên tinh thần hiểu biết và hợp tác, làm hết sức mình để đi đến giải pháp tạm thời có tính chất thực tiễn và không để phương hại hay cản trở việc ký kết các thỏa thuận dứt khoát trong giai đoạn quá độ này. Các dàn xếp tạm thời không phương hại đến hoạch định cuối cùng”.