CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề Trong thực tiễn cuộc sống cũng như trong khoa học giáo dục, hứng thú là một vấn đề phong phú, hấp dẫn và cũng khá phức tạp. Chính vì thế mà lâu nay lĩnh vực hứng thú đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu và nhiều công trình nghiên cứu có giá trị về hứng thú đã được công bố.1 Các nghiên cứu về hứng thú học Toán Với công trình nghiên cứu "Tìm hiểu thực trạng hứng thú học môn toán của HS THCS thị xã Tân An" Trần Công Khanh (2000) đã đưa ra nhận định từ kết quả điều tra khảo sát rằng: Phần lớn học sinh được khảo sát đều tỏ ra ít có hứng thú học môn Toán. Từ đó tác giả đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hứng thú học toán của học sinh THCS [2]. Linnell, Charles C (2004) đã nghiên cứu: “Nâng cao hứng thú học Toán của trẻ với các hoạt động công nghệ”.
Theo Linnel, cần phải chỉ ra được sự hữu ích của môn Toán cho những đứa trẻ, và thấy được sự liên quan giữa Toán học và các hoạt động công nghệ, cách mà toán học được sử dụng trong các hệ thống công nghệ ví dụ: sản xuất, xây dựng, vận tải, thiết kế, công nghệ sinh học. Từ những lợi ích mà Toán học mang lại kích thích hứng thú đối với Toán học ở trẻ em [16]. Rebecca Lazarides, Angela Ittel (2012) đã nghiên cứu về hứng thú học Toán của học sinh dựa trên bộ dữ liệu đo được ở hai thời điểm đánh giá: giữa năm học và 3 tháng sau đó. Mẫu thử bao gồm 361 học sinh lớp 8, lớp 9 và lớp 10 (trong đó 43% là học sinh nữ).
Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng trong nhận thức của phụ huynh và giáo viên, nhấn mạnh đến vai trò của giới tính, vai trò của hứng thú học Toán đối với thành tích Toán học của học sinh [22]. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Andrea McMillan (2013) với nghiên cứu " Sự thiếu yêu thích trong Toán học" đã thực hiện nghiên cứu học sinh từ lớp 7 đến lớp 12 để đánh giá sự yêu thích/không yêu thích toán học. Kết quả nghiên cứu cho thấy: Những học sinh mà có hứng thú thì thích chọn các lớp nâng cao vào cuối lớp 10 hơn là những học sinh tỏ ra không hứng thú. Và học sinh càng trưởng thành, lại càng ít hứng thú với Toán học.
Một số ít sinh viên còn cho rằng Toán học có phần làm lãng phí thời gian của họ [7]. Ramesha (2014) đã nghiên cứu "ảnh hưởng của chiến lược hướng dẫn giảng dạy đến hứng thú trong Toán học" với mẫu nghiên cứu gồm 75 học sinh được chia vào các nhóm thực nghiệm và đối chứng. Họ đã xây dựng cấu trúc và tiêu chuẩn hóa cấu trúc của hứng thú trong Toán học và thu thập các dữ liệu có liên quan. Các nhóm thử nghiệm được dạy các phép tính số học, đại số, hình học.
Trong khi đó nhóm đối chứng cũng được dạy chủ đề tương tự sử dụng các phương pháp thông thường. Các dữ liệu thu thập được phân tích. Kết quả cho thấy có sự khác biệt đáng kể trong hứng thú học Toán của nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng [21]. Từ những nghiên cứu ở trên, chúng tôi thấy rằng có những học sinh tỏ ra rất có hứng thú với việc học Toán, có những học sinh lại không có hứng thú chút nào.
Hứng thú học Toán có vai trò hết sức quan trọng đối với bản thân học sinh cũng như đối với thành tích Toán học của chính học sinh đó.2 Những nghiên cứu về thành tích Toán học của học sinh Theo Anass Bayaga và Newman Wadesango (2014), sự hiểu biết của học sinh về Toán học, thái độ học tập và nền tảng gia đình của học sinh có mối tương quan cao nhất với thành tích Toán học, lần lượt là 0.302 và 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ngược lại, mối tương quan giữa bầu không khí nhà trường với thành tích Toán học là không đáng kể [6]. Quimbo (2003) với đề tài nghiên cứu "Giải thích về thành tích Toán học và khoa học của học sinh ở các trường công tại Philippin" đã cho thấy rằng: Nếu giảm thiểu sự vắng mặt của giáo viên và cung cấp đầy đủ các tài liệu học tập cơ bản ở trong nhà trường thì có thể cải thiện đáng kể thành tích các môn Toán và Khoa học. Môi trường học tập tại nhà bao gồm nhân tố giáo dục của cha mẹ cũng ảnh hưởng đến thành tích của học sinh [23].
Tạp chí Education Matters (2004) "Thành tích học sinh trong Toán học - vai trò của các thái độ, nhận thức và nền tảng gia đình" đã đăng một báo cáo mới nhất từ PISA 2003 dựa trên việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thành tích Toán học của học sinh. Kết quả chi ra rằng: Những sinh viên có sự tự tin trong Toán học có thành tích cao hơn. Những học sinh hay lo âu về việc học Toán thường có kết quả thấp. Nền tảng gia đình cũng ảnh hưởng đến thành tích Toán của học sinh [8].
Ali Reza Kiamanesh (2004) khi phân tích bộ dữ liệu TIMSS 1999, đã tìm ra mối tương quan giữa thành tích Toán học của học sinh và đặc điểm gia đình như trình độ học vấn của cha mẹ, số lượng sách ở nhà, từ điển, máy tính và bàn học. Ngoài ra, sự hiểu biết của học sinh về toán học và thành tích toán học cũng có mối quan hệ tích cực, nghĩa là học sinh càng hiểu biết nhiều thì thành tích toán học càng cao [5]. Wolfram Schulz (2005) đã nghiên cứu tính “tự hiệu quả” Toán học và sự kì vọng của học sinh trong PISA 2003. Phương pháp phân tích : Đánh giá tương quan giữa các biến quan sát, phân tích dữ liệu bằng mô hình hồi quy tuyến tính.
Kết quả nghiên cứu cho thấy “tự hiệu quả” trong Toán học có ảnh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hưởng tích cực đến thành tích Toán học của học sinh. Học sinh cảm thấy lo lắng nhiều về Toán học thì lại có ảnh hưởng tiêu cực đến thành tích Toán học [25]. Kết quả nghiên cứu của đề tài "Tự tin trong Toán học và thành tích của học sinh trung học ở Nhật và Mỹ" House, J. (2006) chỉ ra một số mối quan hệ có ý nghĩa giữa tự tin trong Toán học và thành tích Toán học.
Những học sinh học tập chăm chỉ ở trường và ở nhà thì có điểm số Toán học tốt hơn. Sự khác biệt giữa tự tin trong Toán học của Nhật và Mỹ nằm ở chỗ: học sinh ở Nhật có xu hướng học thuộc lòng sách giáo khoa và các lưu ý; còn ở Mỹ thì học sinh cho rằng điều quan trọng là nhớ được sách giáo khoa. Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp tính hệ số tương quan và tính hồi quy và một số phương pháp kĩ thuật khác [10]. Xi-zhi Wu and Mao-zai Tian (2008) đã nghiên cứu ảnh hưởng của các nhân tố gia đình tới thành tích toán học bằng phương pháp hồi quy.
Dữ liệu dùng cho phân tích được thu thập tại Alberta Canada, cho thấy có khá nhiều nhân tố bất ngờ ảnh hưởng tới thành tích toán học của học sinh như: ly hôn tăng cao của cha mẹ sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới thành tích toán học của con cái. Ngược lại, số lượng anh chị em và việc học sinh đó không sinh ra ở Canada dường như có ít ảnh hưởng đến thành tích toán học của học sinh. Bên cạnh đó, rào cản ngôn ngữ cũng là một nhân tố ảnh hưởng đối với thành tích toán học của những học sinh không được sinh ra ở Canada [26]. Lamb, Fullarton (2001) đã nghiên cứu về nhân tố lớp học và trường học ảnh hưởng đến thành tích Toán học.
Nghiên cứu so sánh giữa Mỹ và Úc sử dụng dữ liệu TIMSS 2001 bằng phương pháp hồi quy đa cấp sử dụng phần mềm HLM. Kết quả nghiên cứu cho thấy những lớp và trường học có thành tích cao nhất là đều là những trường, lớp mà có nhiều học sinh thuộc các gia đình trung lưu. Tác động của giáo viên đến thành tích Toán của học 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sinh là khá nhỏ. Chính sách quản lý học sinh của nhà trường là rất quan trọng.
Những học sinh được phân chia lớp theo thành tích Toán học hoặc năng lực Toán học sẽ tạo ra được sự khác biệt trong thành tích Toán học [15]. Najeeb Shafig (2011) đã thực hiện nghiên cứu về khoảng cách về giới tính trong thành tích về Toán, Khoa học, Đọc hiểu ở các nước hồi giáo bằng phương pháp hồi quy phân vị. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng ở Azerbaijan thì học sinh nữ có thành tích ngang bằng so với học sinh nam ở lĩnh vực Toán, Khoa học. Riêng Đọc hiểu thì có điểm số cao hơn.
Tại Jodan, học sinh nữ có thành tích ngang bằng học sinh nam ở cả ba lĩnh vực. Còn tại Qatar và Thổ Nhĩ Kì học sinh nữ có thành tích kém hơn so với học sinh nam trong lĩnh vực Toán học, lĩnh vực Khoa học thì có thành tích như nhau, trong lĩnh vực Đọc hiểu thì có thành tích tốt hơn học sinh nam. Còn tại Indonesia, Kyrgyz và Turnisia học sinh nữ có thành tích thấp hơn so với học sinh nam trong cả 2 lĩnh vực Toán và Khoa học nhưng lại có thành tích tốt hơn so với học sinh nam ở trong lĩnh vực Đọc hiểu [18]. (2013) nghiên cứu về "Những nhân tố tạo điều kiện thuận lợi cho thành tích Toán học trong cộng đồng khó khăn".
Nghiên cứu được tiến hành ở Limpopo Nam Phi. Mẫu có 366 học viên từ mười trường từ cộng đồng khó khăn. Kết quả phân tích thống kê so sánh các dữ liệu cho thấy rằng: Sự tận tâm và động lực, thái độ và nhận thức của cả học viên và giáo viên ảnh hưởng đến thành tích Toán học. Việc áp dụng các quy tắc dạy và học tạo ra môi trường học tập, nơi mà họ có thể phát huy hết khả năng của mình [24].
Aedín Doris, Donal O’Neill and Olive Sweetman (2012) với đề tài nghiên cứu " Giới tính, trường đơn giới và thành tích Toán học". Kết quả nghiên cứu cho thấy : Học sinh nam có thành tích tốt hơn so với nữ. Ngược 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lại, học sinh nữ ở các trường đơn giới có thái độ học tập môn toán tích cực hơn so với học sinh nam ở các trường khác.