phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm bốn chƣơng với nội dung cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2. Thực trạng của bạo lực học đƣờng phản ánh trên báo điện tử Dân trí Chƣơng 3. Tác động công chúng của bạo lực học đƣờng đối với giới trẻ Việt Nam hiện nay 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CỞ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Bạo lực và bạo lực học đƣờng 1. Bạo lực Có khá nhiều khái niệm khác nhau về bạo lực song nó chủ yếu đƣợc hiểu theo các nghĩa hẹp chuyên ngành chính trị học. Theo từ điển Tiếng Việt – Hoàng Phê chủ biên, 2003, “Bạo lực là sức mạnh dùng để trấn áp, lật đổ”[36].Tuy nhiên không phải mọi hình thức bạo lực đều mang tính chính trị.Ngƣời ta có thể dùng bạo lực là một hiện tƣợng xã hội.Nó là một phƣơng thức hành xử trong các mối quan hệ xã hội. Với các định nghĩa nhƣ vậy, bạo lực vẫn thƣờng đƣợc hiểu với tính chất của một phƣơng thức vận động chính trị.
Dƣới góc nhìn xã hội học thì khái niệm này đƣợc hiểu rộng hơn: Bạo lực là việc sử dụng vũ lực để gây thƣơng tích cho ngƣời khác hoặc tài sản. Bạo lực có thể gây ra đau đớn về thể chất cho ngƣời trực tiếp gây ra các hành vi về bạo lực cũng nhƣ cho những ngƣời bị hại. Cá nhân, gia đình, trƣờng học, nơi làm việc, cộng đồng, xã hội, và môi trƣờng – tất cả đều bị tổn thƣơng do xã hội gây ra. Bạo lực là một phƣơng thức hành xử trong các mối quan hệ xã hội và tồn tại từ rất lâu trong lịch sử.
Với bản chất nhƣ vậy thì bạo lực cũng có thể là những hình thức chém giết, đánh đập, hành hạ nhau về mặt thể xác, nhƣng cũng có thể là trấn áp, đe dọa, gây sức ép về mặt tâm lý, tâm thần. Bạo lực có thể xảy ra do nhiều nhiều nguyên nhân khác nhau, chẳng hạn nhƣ do mâu thuẫn giữa hai bên về các lĩnh vực trong cuộc sống không thể hòa giải; do sự cạnh tranh, ghen ghét, đố kỵ lẫn nhau; do sự tham vọng hay cố chấp của một ngƣời hay một bè phái nào đó; do sự nóng giận bột phát thiếu suy nghĩ,…Tuy nhiên, cho dù do nguyên nhân nào đi nữa thì bạo lực cũng là một hành động tiêu cực, mang lại nhiều hậu quả khôn lƣờng, không nhƣ mong muốn. Bạo lực có thể làm cho con ngƣời bị thƣơng tật về mặt thể xác, tổn thƣơng về tinh thần, thậm chí có thể nguy hiểm đến tính mạng của những ngƣời tham gia; gây ảnh hƣởng xấu tới xã hội nhƣ an ninh xã hội không đƣợc an toàn, ngƣời dân lo lắng, hoang mang, sợ 11 hãi, tiêu phí tiền bạc để chữa trị thƣơng tật,…Bạo lực trở thành vấn nạn chung của toàn xã hội cần phải ngăn chặn kịp thời. Phân biệt giữa bạo lực với bạo hành.
Bạo lực là hành vi sử dụng sức mạnh thể chất với mục đích gây thƣơng vong, tổn hại một ai đó. Bạo lực thể chất có thể là điểm tột đỉnh của các cuộc xung đột, ví dụ hai quốc gia có thể gây chiến với nhau nếu các nỗ lực ngoại giao bất thành, giữa hai ngƣời xảy ra đánh nhau khi mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm mà không ai kiềm chế đƣợc. Cũng có thể bạo lực giữa một bên đối với đối phƣơng. Trên thế giới, bạo lực là một vấn đề đƣợc luật pháp và văn hóa quan tâm với những nỗ lực nhằm khống chế ngăn chặn bạo lực.Bạo lực bao trùm một khuôn khổ rộng lớn.
Nó có thể là các cuộc chiến giữa các quốc gia hay sự diệt chủng làm hàng triệu ngƣời chết. Từ trƣớc đến nay hành động trừng phạt bằng bạo lực là hành động mà cha mẹ, thầy cô hoặc ngƣời giám hộ hợp pháp cố ý gây đau đớn về thể xác hay khó chịu cho một đứa trẻ nhỏ để đáp ứng với một số hành vi không đƣợc chấp nhận của trẻ em. Trừng phạt thân thể trẻ em thƣờng có dạng nhƣ đánh vào mông hay tát, cũng có thể dùng dép, gậy…cũng có thể bao gồm lắc, véo, bắt ép buộc trẻ em đứng ở các vị trí không thoải mái. Xã hội chấp nhận các biện pháp trừng phạt thân thể rất cao ở những nƣớc mà nó vẫn còn hợp pháp.
Trong nhiều nền văn hóa, các bậc cha mẹ theo truyền thống đƣợc xem là có quyền, nếu không phải là nhiệm vụ, để trừng phạt bằng bạo lực trẻ em có hành động không tốt để giảng dạy chúng ứng xử cho thích đáng. Các nhà nghiên cứu, mặt khác chỉ ra, rằng sự trừng phạt bằng bạo lực thƣờng có tác dụng ngƣợi lại, dẫn đến hành vi hung hăng ở trẻ em và ít vâng lời dài hạn. Các hiệu ứng khác có hại nhƣ trầm cảm, lo lắng, hành vi chống đối xã hội, gia tăng nguy cơ lạm dụng bạo lực, cũng có liên quan đến việc sử dụng các biện pháp trừng phạt thân thể của cha mẹ. Bằng chứng cho thấy đánh đòn và các trừng phạt thể chất khác, trong khi trên danh nghĩa cho mục đích kỷ luật, không đƣợc nhất quán áp dụng, thƣờng đƣợc sử dụng khi cha mẹ tức giận hoặc căng thẳng.
Những hình thức nghiêm trọng của sự trừng phạt thân thể, bao gồm: đá, cắn, làm bỏng, và đốt cũng là những việc lạm dụng trẻ em bất hợp pháp. 12 Bạo hành là hành vi bạo lực thô bạo, biểu hiện trạng thái tâm lý tức giận của ngƣời độc ác. Mục đích của bạo hành là trừng phạt, khuất phục để thỏa mãn và khẳng định vị trí gia trƣởng của một ngƣời nào đó. Nhƣ vậy nạn bạo hành trẻ em ngày nay hoàn toàn khác với bản chất và không phải là sự kế thừa quan niệm “thƣơng cho roi cho vọt” của ngƣời xƣa – mà thực chất là di sản của ý thức hệ phong kiến, gia trƣởng đƣợc phát triển trong một môi trƣờng xã hội thiếu sự nghiêm minh của pháp luật và thiếu dân chủ.
Khái niệm bạo hành ngày nay không chỉ là dùng bạo lực làm tổn thƣơng thân thể, gây thƣơng tích tàn tật mà còn là sự lăng nhục về tinh thần, là sự xúc phạm về danh dự và nhân phẩm ngƣời khác đến mức có thể gây ra những “sang chấn tâm lý” – tức là bạo hành bằng tinh thần cũng có thể cấu thành tội phạm. Có thể phân chia các kiểu bạo hành: - Bạo hành thể xác: Những hành vi nhƣ đấm, đá, tát… tác động trực tiếp đến sức khỏe nạn nhân. Kiểu hành vi này hay xảy ra khi hai bên chênh lệch về sức mạnh thể chất nhƣ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái và cha mẹ già… gây ra thƣơng tích cho đối tƣợng và dẫn đến tử vong. Một dạng phổ biến của bạo hành thể xác là tạt axit, gây ra những vết bỏng trên cơ thể nạn nhân, thậm chí có thể dẫn tới mù nếu nạn nhân bị tạt vào mắt.Ngoài ra bạo hành thể xác ở dạng nhẹ hơn có thể là làm cho nạn nhân thiếu ngủ hoặc thiếu các nhu cầu sinh hoạt tối thiểu khác.
Nạn nhân chủ yếu của bạo hành thể xác là phụ nữ và số ít là đàn ông. Tại Anh, 37% số phụ nữ bị chết do bị bạn tình giết hại, còn đối với nam giới, con số này là 6%. Con số này với nữ giới ở các quốc gia Canada, Úc, Nam Phi, Israel và Mỹ đạt từ 40% đến 70%. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), con số này tính trung bình trên toàn thế giới là 38% [15].
Tại nhiều quốc gia khu vực Trung Đông, nhiều hộ gia đình thực hiện việc “giết danh dự”, tức là giết chết một ngƣời trong gia đình mà ngƣời đó mang lại nỗi sỉ nhục hoặc sự phỉ báng tới gia đình hoặc cộng đồng. Chẳng hạn, nếu một ngƣời phụ nữ từ chối tảo hôn, đòi ly hôn, hay thậm chí trở thành nạn nhân của những vụ tấn công tình dục, sẽ bị gia đình “giết danh dự” nhằm giữ thanh danh trong sạch của dòng họ. Ở nhiều nơi trên thế giới, việc “giết danh dự” cũng xảy ra trong đêm tân hôn nếu ngƣời chồng phát hiện vợ mình không phải là gái trinh vì họ quan niệm rằng tình dục ngoài hôn nhân là vi phạm pháp luật. 13 Ở các tiểu quốc gia trên lãnh thổ Ấn Độ (Bangladesh, Pakistan, và cả Ấn Độ), tục “thiêu sống cô dâu” đƣợc diễn ra khi ngƣời vợ mới cƣới không có đủ tiền cƣới hỏi cho nhà chồng.618 các vụ thiêu sống cô dâu đƣợc diễn ra tại các quốc gia Nam Á, trong đó đa số là ở Ấn Độ [40].
- Bạo hành tình dục: Đƣợc phân chia thành nhiều nhóm nhỏ. Nếu ngƣời chồng chỉ đơn thuần cƣỡng ép, đòi ngƣời vợ quan hệ tình dục thì đƣợc xếp tạm vô nhóm “ngƣời bình thƣờng”, chủ yếu do nhu cầu sinh lý. Tuy vậy cũng có những ngƣời bạo hành tình dục do mắc một số bệnh nhƣ: Rối loạn nhân cách, lo lắng, trầm cảm, hoang tƣởng, rối loạn khí sắc, tâm thần phân liệt… Trong trƣờng hợp này, ngƣời chồng thƣờng hoang tƣởng, ghen tuông, nghi ngờ lòng chung thủy của vợ nên bắt vợ phải quan hệ thƣờng xuyên để thể hiện bản lĩnh. Nhóm cuối cùng là những ngƣời thực sự mắc bệnh bạo dâm.Để cảm thấy thỏa mã, trong lúc quan hệ họ thƣờng đánh đập tổn thƣơng, chửi mắng, la bới, nhục mạ vợ… mới cảm thấy vui.
Ở một số nƣớc, nam giới bạo dâm gây ra nhiều vụ bạo lực tình dục có thể bị chích hormom để làm teo tuyến sinh dục. Thế nhƣng, tại Việt Nam, nhiều ngƣời vẫn không phân biệt đƣợc các hành vi bạo lực tình dục, thậm chí nhiều ngƣời vợ vẫn coi đó là chuyện bình thƣờng, chịu đựng để chồng “hạnh phúc”, điều này vô tình khiến bệnh của chồng ngày càng nặng. - Bạo hành tinh thần: Bạo hành tinh thần đƣợc gọi là bạo hành tình cảm, tâm lý. Đây là loại bạo lực khá phổ biến nhƣng nó nhận dạng đƣợc so với bạo lực thể chất.Nạn nhân phải chịu các kiểu hành hạ nhƣ chửi mắng, hạ nhục với những lời lẽ thô thiển, nặng nề xâm phạm đến nhân phẩm và danh dự.Không những thế, bạo lực tinh thần nhiều khi còn tồn tại dƣới nhiều dạng nhƣ đe dọa tinh thần, khủng bố tâm lý… gây nên sự phẫn uất, khủng hoảng ý thức và tâm sinh lý phụ nữ.