phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương, cụ thể: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về “tự do báo chí” Chƣơng 2: Báo chí Việt Nam và tự do báo chí ở Việt Nam thời kỳ đổi mới Chƣơng 3: Một số giải pháp, kiến nghị vĩ mô để đảm bảo tự do báo chí ở Việt Nam Phần phụ lục: Bao gồm các tư liệu minh hoạ cho vấn đề được nêu trong luận văn. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ “TỰ DO BÁO CHÍ” 1. Khái niệm “tự do”, “tự do báo chí” 1. Khái niệm “tự do” Khái niệm “tự do” trong tiếng Nga cũng như trong nhiều ngôn ngữ khác có rất nhiều nghĩa.
Chẳng hạn, trong cuộc sống thường ngày, nó có thể được sử dụng theo nghĩa phóng khoáng, không có trở ngại, không có sự chèn ép, không lệ thuộc, không phải chịu trách nhiệm… Trong đời sống xã hội, đó là không bị giam giữ, không bị lệ thuộc kiểu nô lệ, không có bất kể áp lực nào. Trong khoa học, đó là khả năng bày tỏ quan điểm cá nhân, nắm vững tri thức và các kỹ năng cho phép giải quyết được các nhiệm vụ… Tổng hợp tất cả các ý nghĩa đó, có thể nói rằng bộ phận cấu thành chính của tự do là không bị chèn ép – là không có sự giới hạn bởi bên trong và bên ngoài, về thể lực và tâm lý, về tri thức và ngôn ngữ, và những cái khác, có nghĩa là không có bất kỳ cản trở nào đối với hoạt động sống của cá nhân, tập đoàn và xã hội nói chung. Tự do là nhu cầu và khát vọng cho mọi sự sống trên đời. Con người - mối tổng hoà của các quan hệ xã hội lại càng cần tự do.
Nó cần thiết như cơm ăn, nước uống và không khí để thở. Tuy nhiên, hiểu tự do như thế nào, trong mối quan hệ gì là điều cần làm rõ. Các nhà tư tưởng tư sản cho rằng tự do là hành động như người ta muốn. Đây là luận điểm cơ bản của họ về tự do.
Họ cho bất kỳ một hành động nào phù hợp với quyền lợi của họ là tự do, còn tất cả những gì không có lợi cho họ thì bị coi là vi phạm tự do và vi phạm nhân quyền. Cách giải thích “tự do” chủ quan, ích kỷ như vậy và việc dùng cách giải thích này để bào chữa cho những hành động độc đoán đã gây nên sự phản đối rộng rãi của của dư luận xã hội. Nếu chấp nhận học thuyết tự do là hành động như người ta muốn 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thì cũng phải chấp nhận mọi hậu quả do hành động đó gây ra. Theo khái niệm tự do trên thì việc một nước dùng quân đội để thiết lập trật tự ở một nước khác có chủ quyền cũng được coi là tự do, tội phạm hình sự cũng được coi là tự do.
Như vậy, các nhà lý luận tư sản buộc phải bảo vệ cho xã hội không bị chủ nghĩa cá nhân hoành hành một cách quá trớn bằng cách đưa ra những hạn chế, những điều kiện đặc biệt nhằm che đậy quan niệm, ý đồ của họ. Theo quan điểm Mác - Ăngghen, tự do hoạt động trong bất kỳ lĩnh vực nào, trong đó có báo chí, chỉ có thể đạt được khi con người đặt ra mục đích nhất định và đấu tranh để đạt mục đích đó. Đấu tranh để có tự do là mục đích và khát vọng muôn đời của con người. Để có tự do đích thực, phải có hàng loạt điều kiện đi kèm: Thứ nhất là mức độ nhận thức, hiểu biết của con người về các quy luật của tự nhiên, xã hội và khả năng vận dụng các quy luật đó vào trong hoạt động hàng ngày.
Ăngghen nói: “Mỗi bước tiến lên phía trước trên con đường văn hoá là một bước tiến tới tự do” [36, tập20, tr59]. Thứ hai là năng lực tìm kiếm giải pháp và con đường tốt nhất để đạt mục đích đề ra trên cơ sở vận dụng một cách sáng tạo kiến thức và kinh nghiệm đã tích luỹ được. Người tự do nhất là người trong khuôn khổ của tính tất yếu tạo ra được những giá trị tinh thần và vật chất cho mình và cho nhân loại. Thứ ba là mức độ tự do còn phụ thuộc vào địa vị trong xã hội, tính chất và mục đích của con người tự đặt ra cho mình.
Các giai cấp, đảng phái, tầng lớp xã hội, báo chí… được coi là tự do và tiến bộ khi hoạt động của chúng phù hợp với quy luật của lịch sử, với tư tưởng tiến bộ xã hội và phục vụ cho sự tiến bộ xã hội đó. Báo chí của giai cấp công nhân là báo chí tự do, nó thể hiện đầy đủ các quy luật và tư tưởng tiến bộ trên. Báo chí của giai cấp tư sản 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com không phải báo chí tự do bởi vì quyền lợi giai cấp buộc báo chí phải đi ngược lại các quy luật của lịch sử hoặc ít ra cũng tìm mọi cách để bảo vệ thể chế đó. Thứ tư là khía cạnh pháp lý và kinh tế của tự do.
Thực tế xã hội, giai cấp, nhà nước nào cũng quy định mức độ tự do và quyền hạn chính trị - xã hội, văn hoá - lịch sử trong khuôn khổ pháp luật, hiến pháp và các quy định khác. Mác đã viết: “Trong một quốc gia, tự do đã được công nhận về mặt pháp lý tồn tại dưới hình thức pháp luật”. Trong hiến pháp, luật pháp mỗi nhà nước đều quy định khuôn khổ pháp lý cho hoạt động báo chí. Còn thực hiện quyền đó đến mức độ nào còn phụ thuộc và khả năng kinh tế, tài chính, vật chất, kỹ thuật mà nền báo chí đó có được.
Tóm lại, tự do là quyền lợi chính đáng của mỗi con người. Tuy nhiên, không thể có tự do tuyệt đối, tự do vô tổ chức, vô kỷ luật, tự do vô hạn độ. Tự do phải được hiểu trong khuôn khổ pháp luật, phù hợp với quy luật phát triển của tự nhiên và xã hội. Tự do là nhận thức được tính tất yếu và gắn với trách nhiệm của con người trước xã hội.
Khái niệm “Tự do báo chí” Tự do báo chí, tự do ngôn luận là một trong những vấn đề được trình bày sớm nhất và nổi bật nhất trong hệ thống quan điểm Hồ Chí Minh về báo chí. Người cho rằng tự do báo chí là quyền lợi tinh thần to lớn của một dân tộc, một đất nước. Bởi vì báo chí là hoạt động tinh thần quan trọng của một xã hội. Đó chính là diễn đàn để nhân dân thể hiện ý chí và nguyện vọng của mình, là thước đo tinh thần dân chủ có được của một xã hội, là gương mặt rõ nét về một trình độ văn hóa và khoa học.
Trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập, Hồ Chí Minh đòi cho dân tộc Việt Nam, và tất cả những dân tộc bị áp bức nói chung quyền lợi tinh thần to lớn là quyền tự do báo chí. Điều thứ ba trong tám điều Yêu sách của nhân dân An Nam mà Nguyễn Ái Quốc thay mặt nhân dân Việt Nam gửi đến Hội nghị Véc-xây đòi: Tự do báo chí và ngôn luận. Hồ 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chí Minh luôn cho rằng, trong những quyền tự do dân chủ của mỗi người dân, tự do báo chí, tự do ngôn luận là một trong những quyền lợi tinh thần mà mỗi người dân, mỗi người làm báo phải được hưởng. Tự do báo chí là mục tiêu phấn đấu của con người nhằm giành cho mình quyền được thông tin, trao đổi, giao tiếp thể hiện ý chí và nguyện vọng của con người một cách công khai qua các phương tiện truyền thông đại chúng, không hề bị một sự lệ thuộc, một sự hạn chế nào.
Hà Minh Đức quan niệm: “Tự do báo chí là quyền thiêng liêng của con người, phải được tự do bộc lộ chính kiến và nguyện vọng đúng đắn của cá nhân, tự do tiếp nhận thông tin, tự do trao đổi, luận bàn”. Phạm Thành Hưng định nghĩa: “Tự do báo chí là một trong những điều kiện thiết yếu để thực hiện chức năng xã hội cơ bản của truyền thông. Hoạt động báo chí có tự do là hoạt động bất chấp những tác động lung lạc bên ngoài báo chí, nhằm hướng tới mục tiêu cao nhất là thông tin khách quan và rộng rãi cho xã hội về sự thật đời sống con người, trên tinh thần phụng sự cho hạnh phúc dân tộc, nhân loại. Tự do báo chí là bộ phận cấu thành tự do tư tưởng - ngôn luận và là thành phần quan trọng biểu hiện quyền con người cơ bản vốn đã được khẳng định không chỉ trong “Hiến chương tổng hợp về quyền con người” của Liên Hợp Quốc mà cả trong Hiến pháp của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
235] Tự do báo chí là một khái niệm mang tính lịch sử, được thực hiện và lý giải trong những hoàn cảnh cụ thể, gắn liền với những điều kiện xã hội lịch sử của mỗi quốc gia, dân tộc, trong đó trước hết là gắn liền với luật pháp mỗi quốc gia. Theo quan niệm của PGS,TS. Phạm Thành Hưng, tự do là khái niệm có tính tương đối, những nhà báo chân chính thường ý thức được sự tự do tuyệt đối của mình khi họ tự nguyện đấu tranh cho chân lý, vì tự do, hạnh phúc của nhân dân. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Về bản chất của tự do báo chí, Mác viết: “Báo chí nói chung là sự thực hiện tự do của con người.
Do đó ở đâu có báo chí ở đó có tự do báo chí. Bản chất của báo chí tự do – đó là bản chất dũng cảm, có lý tính, có đạo đức của tự do.” Ông nêu cái đối lập của báo chí tự do (tức là báo chí bị kiểm duyệt) “là cái quái dị không có tính cách”, “là con quái vật được văn minh hóa, cái quái thai được tắm nước hoa” [ 36, tập 1, tr. Ông nói về thiên chức báo chí với một giọng văn đầy hình tượng: "Báo chí tự do - đó là con mắt sáng suốt của tinh thần nhân dân: là hiện thân sự tin cậy của nhân dân đối với bản thân mình, là những dây liên hệ biết nói, gắn liền các cá nhân với nhà nước, với toàn thế giới, nó là hiện thân nền văn hóa đang biến cuộc đấu tranh vật chất thành cuộc đấu tranh tinh thần và lý tưởng hóa hình thức vật chất thô bạo của cuộc đấu tranh đó. Báo chí tự do là toàn diện, nơi nào cũng có mặt, cái gì cũng biết.