Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG TRONG CÔNG TÁC TÔN GIÁO 1. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hải Phòng 1. Vài nét giới thiệu về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hải Phòng Suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của DT, nhân dân HP đã bền bỉ, kiên cường đấu tranh với thiên nhiên khắc nghiệt và giặc ngoại xâm hung hãn cũng như bọn cường quyền áp bức, các thế lực thù địch, phản cách mạng để giữ gìn, phát triển và tạo dựng nên truyền thống vẻ vang của TP mình. Năm 1930, ĐCSVN ra đời đã đánh dấu bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử DT ta.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trực tiếp là Đảng bộ TP, nhân dân HP đã phát huy cao độ truyền thống yêu quê hương, đất nước thành chủ nghĩa anh hùng cách mạng, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp giải phóng DT, thống nhất Tổ quốc và đang vững bước cùng cả nước tiến lên trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội, làm cho HP ngày càng giàu đẹp, nhân dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Nhìn lại chiều dài lịch sử, quá trình hình thành và phát triển của MTTQVN TP HP trải qua các giai đoạn lớn sau đây: Giai đoạn 1925 – 1945: MT Dân tộc Thống nhất hình thành, phát triển trong phong trào đấu tranh cách mạng; trong đó: 1925 – 1930: quá trình hình thành MT Dân tộc Thống nhất trong cuộc vận động thành lập Đảng và các tổ chức quần chúng trên địa bàn TP; 1930 – 1935: Đảng bộ HP ra đời, phong trào đấu tranh cách mạng phát triển làm cơ sở cho sự hình thành Đồng minh phản đế; 1936 – 1939: MT Dân chủ và cao trào cách mạng đòi tự do – dân chủ, cơm áo – hòa bình của nhân dân TP; 1939 – 1945: MT Việt Minh và sự phát triển mạnh mẽ các phong trào cách mạng của TP giai đoạn này. Giai đoạn 1945 – 1955: MT mở rộng KĐĐK toàn dân, xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân vững mạnh, tiến hành thắng lợi cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược, giải phóng TP; trong đó: 1945 – 1946: MT mở rộng KĐĐK toàn dân, động viên nhân dân TP xây dựng và bảo vệ chính quyền dân 13 chủ nhân dân, chuẩn bị kháng chiến; 1946 – 1954: MT mở rộng, củng cố KĐĐK toàn dân, vận động nhân dân TP tiến hành cuộc kháng chiến, kiến quốc; 1954 – 1955: toàn dân đoàn kết đấu tranh tiến tới tiếp quản giải phóng TP. Giai đoạn 5/1955 – 1964: thành lập MTTQVN TP, phát huy sức mạnh KĐĐK toàn dân, khôi phục và phát triển kinh tế - văn hóa, xây dựng chủ nghĩa xã hội; cụ thể: 5/1955 – 1957: MT đoàn kết nhân dân TP thực hiện công cuộc khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh; 1958 – 1960: MT vận động nhân dân TP thực hiện chủ trương cải tạo xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế - xã hội; 1961 – 1964: MT TP đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, phấn đấu hoàn thành kế hoạch 05 năm lần thứ nhất.
Giai đoạn 1965 – 1975: MT động viên toàn dân vừa sản xuất vừa chiến đấu, hết lòng chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến, góp phần đấu tranh thống nhất Tổ quốc; cụ thể: 1965 – 1968: MT động viên toàn dân vừa sản xuất vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ; 1968 – 1975: MT TP thực hiện di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đánh thắng chiến tranh phá hoại lần hai, đẩy mạnh khôi phục kinh tế, dốc sức chi viện chiến trường, giải phóng miền Nam. Giai đoạn 1975 – 1985: kiện toàn tổ chức MT, tập hợp, động viên nhân dân TP đoàn kết phấn đấu khắc phục khó khăn, ổn định và phát triển kinh tế - xã hội; trong đó: 1975 – 1980: kiện toàn tổ chức MT, đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước, yêu xã hội chủ nghĩa của các tầng lớp nhân dân TP; 1980 – 1985: MT động viên nhân dân khắc phục khó khăn, phát triển kinh tế - xã hội, ổn định đời sống. Giai đoạn 1986 – nay: đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của MT, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân thực hiện đường lối đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Đảng; cụ thể: 1986 – 1995: đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của MT, đưa công tác MT lên ngang tầm nhiệm vụ cách mạng; 1995 – 2006: tiếp tục đổi mới công tác MT, tăng cường KĐĐK toàn dân, góp phần tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước; 2007 – nay: đẩy mạnh đổi mới toàn diện tổ chức, hoạt động của MT TP, nâng cao vai trò giám sát và phản biện xã hội của MT trước tình hình mới. 14 Kể từ khi thành lập đến nay, MTTQVN TP HP đã trải qua 13 kỳ Đại hội.
Khái quát về các kỳ Đại hội MTTQVN TP HP được trình bày tại Phụ lục 4. Vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hải Phòng Điều 9, Hiến pháp nước CHXHCNVN năm 2013 quy định: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [30]. Theo đó, MTTQVN TP HP là cơ quan của MTTQVN được tổ chức tại địa phương.
MTTQVN TP HP là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của Thành ủy HP, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh TP, Tổng Liên đoàn Lao động TP, Hội Liên hiệp Phụ nữ TP, Hội Nông dân TP, Hội Cựu chiến binh TP, các tổ chức xã hội, tổ chức khác của TP, các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, DT, TG, người HP định cư ở nước ngoài,. MTTQVN TP HP là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân TP HP; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân TP; tập hợp, phát huy sức mạnh đoàn kết mọi tầng lớp, thành phần xã hội ở TP HP nói riêng và đại đoàn kết toàn DT nói chung. Phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, là tình cảm và trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó có vai trò rất quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam [41, tr. MTTQVN TP HP thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng bộ TP, chính quyền TP, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng một TP HP xứng đáng là đô thị loại một cấp quốc gia, một TP cảng biển phát triển bậc nhất của cả nước, góp phần vào công 15 cuộc xây dựng một nước VN hoà bình, độc lập, thống nhất, dân chủ và giàu mạnh, có vị trí xứng đáng trên trường quốc tế.
Tổ chức của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hải Phòng Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của MTTQVN được quy định tại Điều 4, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 [31]. Theo đó, MTTQVN TP HP phải đảm bảo tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc sau: Thứ nhất, MTTQVN TP HP tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật, Điều lệ MTTQVN và Điều lệ của mình. Thứ hai, tổ chức và hoạt động của MTTQVN TP HP được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động giữa các thành viên. Thứ ba, khi phối hợp và thống nhất hành động, các tổ chức thành viên của MTTQVN TP HP tuân theo Điều lệ MTTQVN, Điều lệ MTTQVN TP HP, đồng thời vẫn giữ tính độc lập của tổ chức mình.
Thứ tư, Thành ủy HP vừa là tổ chức thành viên, vừa lãnh đạo MTTQVN TP HP. Tổ chức của MTTQVN được quy định tại Điều 6, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 [31]. Theo quy định của Luật, MTTQVN TP HP được tổ chức như sau: MTTQVN TP HP là cơ quan của MTTQVN được tổ chức ở địa phương. UB MTTQVN TP HP là cơ quan chấp hành giữa hai kỳ đại hội của MTTQVN TP HP, có trách nhiệm tổ chức thực hiện nhiệm vụ của MTTQVN TP HP.
MTTQVN TP HP hiện nay bao gồm UB MTTQVN TP HP; UB MTTQVN các quận, huyện, thị xã; UB MTTQVN các xã, phường, thị trấn của TP HP. Ở mỗi cấp đều có BTT UB MTTQVN. Tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn các cơ quan của MTTQVN TP HP do Điều lệ MTTQVN, Điều lệ MTTQVN TP HP quy định. MTTQVN cấp xã của TP HP thành lập Ban công tác MT ở thôn, làng, tổ dân phố, khu phố, khối phố và cộng đồng dân cư khác.
Tổ chức và hoạt động của Ban công tác MT do Điều lệ MTTQVN, Điều lệ MTTQVN TP HP quy định. 16 Các cơ quan của MTTQVN TP HP được thể hiện qua sơ đồ tại Phụ lục 3. Quyền, trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hải Phòng Quyền và trách nhiệm của MTTQVN được quy định tại Điều 3, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 [31]. Theo đó, MTTQVN TP HP có quyền và trách nhiệm: Một là, tập hợp, xây dựng khối đoàn kết nhân dân TP HP nói riêng, KĐĐK toàn DT nói chung, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội.
Hai là, tuyên truyền, vận động nhân dân trên địa bàn TP thực hiện quyền làm chủ, thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Ba là, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Bốn là, tham gia xây dựng Thành ủy, chính quyền TP, xây dựng Đảng, Nhà nước. Năm là, thực hiện giám sát và phản biện xã hội.
Sáu là, tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân TP để phản ánh, kiến nghị với Thành ủy, chính quyền TP, với Đảng, Nhà nước. Bảy là, thực hiện hoạt động đối ngoại nhân dân. Tôn giáo và công tác tôn giáo 1.