mở đầu nền triết học cổ điển Đức: I. Tuy là một triết gia duy tâm, nhưng ông đã đặt ra cho mình và cho thời đại mình các câu hỏi, thiết nghĩ, những câu hỏi ấy đến nay vẫn còn giá trị nhất định, đó là: Tôi có thể biết được cái gì ? Tôi cần phải làm gì ? Tôi có thể hy vọng cái gì ? Ba vấn đề này là sự khái quát những điều mà ai ai cũng thường suy tư trăn trở. Đây là sự khái quát về trách nhiệm, về bổn phận của con người - cái mà ai ai cũng phải thực hiện. Đây cũng chính là nét đặc sắc trong tư tưởng triết học "tự giáo dục" của Cantơ, cho dù ít nhiều có nhuốm màu duy tâm chủ quan trong quá trình "phê phán lý tính thuần tuý" [3, tr.
Kế thừa những giá trị của quá khứ, giáo dục học hiện đại rất coi trọng khâu "tự giáo dục". Điều này thể hiện rõ nét trong phương pháp giáo dục: "Phương pháp động não"; "phương pháp học tập qua giải quyết vấn đề (hay còn gọi là phương pháp nêu vấn đề - nghiên cứu). là những bằng chứng nói lên điều đó. Đảng ta, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến công tác giáo dục, Người cho rằng "dốt nát" là một loại giặc: giặc dốt.
Để tiêu diệt giặc dốt thì phải phát triển giáo dục. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong các con đường giáo dục (giáo dục thông qua dạy học; giáo dục thông qua tổ chức các hoạt động thực tiễn chính trị - xã hội; giáo dục thông qua sinh hoạt tập thể; giáo dục thông qua tự tu dưỡng.) Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng con đường tự tu dưỡng của người học. Tại Đại hội sinh viên lần thứ II (07/5/1958), Người căn dặn sinh viên rằng: "Thanh niên bây giờ là thế hệ vẻ vang, vì vậy cho nên phải tự giác, tự nguyện mà tự động cải tạo tư tưởng của mình để xứng đáng với nhiệm vụ của mình". Người khuyên sinh viên phải nêu cao ý thức "tự giáo dục" trở thành những người vừa có tài vừa có đức để phục vụ nhân dân.
Tại buổi nói chuyện với Lớp nghiên cứu chính trị khoá I, Trường Đại học nhân dân Việt Nam (21/7/1956), Người đã từng nhắc nhở: "Học hỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời", nghĩa là suốt đời phải "tự học", "tự nghiên cứu" có như vậy mới không trở thành người lạc hậu. Trung thành với những chỉ dẫn đó của Hồ Chí Minh, Đảng ta trong các văn kiện, khi bàn về giáo dục, luôn luôn coi trọng vấn đề "tự giáo dục". Tại Hội nghị Trung ương hai, khoá VIII (tháng 12-1996), hội nghị bàn về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo, Đảng ta chủ trương "đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên, nhất là sinh viên đại học" [5, tr.
Tại Đại hội X, tinh thần đó được Đảng ta tiếp tục khẳng định. Trong thời gian tới phải tạo được bước chuyển biến cơ bản về phát triển giáo dục và đào tạo "phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên" [7] (tác giả nhấn mạnh). Tinh thần, yêu cầu nâng cao tính tích cực, chủ động của người học, nâng cao ý thức "tự giáo dục" của sinh viên thể hiện trong các văn kiện của Đảng đã được thể chế hoá, cụ thể hoá trong "Luật Giáo dục". Tại điều 40 của mục 4 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com "Giáo dục đại học" khẳng định: "Phương pháp đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học phải coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo"(tác giả nhấn mạnh) [24, tr.32] Từ những tiền đề và sự phân tích trên, chúng tôi cho rằng: Tự giáo dục là sự nội tâm hoá yêu cầu giáo dục của xã hội trong đối tượng giáo dục.
Đối tượng giáo dục trở thành chủ thể của tự giáo dục; là tính năng động, là nguyện vọng và sự tự giác phấn đấu để tự cải tạo theo hướng hình thành hoặc củng cố các phẩm chất nhất định của nhân cách, hoàn thiện nhân cách cho phù hợp với chuẩn mực xã hội, với truyền thống dân tộc và yêu cầu thời đại. Nội dung của tự giáo dục trong giáo dục đại học Với tư cách là một bộ phận hợp thành của quá trình giáo dục, muốn tìm hiểu nội dung của tự giáo dục, thiết nghĩ chúng ta phải bắt đầu từ nội dung giáo dục. Nội dung giáo dục nói chung, giáo dục đại học nói riêng phải căn cứ vào mục tiêu giáo dục và những yêu cầu khách quan do cuộc sống đặt ra. Nói cách khác, mục tiêu giáo dục và những đòi hỏi khách quan của đất nước và thời đại sẽ quy định nội dung giáo dục.
Mục tiêu giáo dục là gì thì nội dung giáo dục phải căn cứ vào mục tiêu đó mà xây dựng nội dung, chương trình cũng như tìm ra phương pháp giảng dạy phù hợp. Chẳng hạn, khi Phật giáo du nhập vào nước ta (khoảng thế kỷ thứ 3 SCN), Phật giáo đã thành lập một trường dạy học, mục đích là đào tạo những tăng ni, những thiền sư thông tuệ về kinh kệ, phục vụ cho việc truyền đạo. Do đó, nội dung giáo dục của nhà trường chủ yếu là kinh Phật, chứ không phải là toán học hay lý học; sinh học hay môi trường học. Hoặc, mục tiêu hướng tới của nền giáo dục Nho giáo là việc giáo dục thành người "Quân tử" để phục vụ cho chế độ phong kiến.
Sách "Đại học" có chú thích rằng: "Quân là vua là ngài, Tử là thầy. Quân tử nói chung là người 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong xã hội Hán học thuở trước được coi là có đức, có tài do đó mà có cương vị bề trên trong làng, trong nước, dẫn dắt số đông coi như người kém tài mọn ở bên dưới gọi là tiểu nhân" [4, tr. Đề cao giá trị tinh thần, nội dung giáo dục của Nho giáo chủ yếu là các sách kinh điển Nho giáo, như "Tứ thư" (Luận ngữ, Mạnh Tử, Đại học, Trung Dung) và "Ngũ kinh" (Kinh thi, Kinh thư, Kinh Xuân thu, Kinh dịch, Kinh lễ). Nho giáo dạy đạo làm người quân tử, dạy đạo trị nước.
Nội dung và phương pháp dạy học Nho giáo khuyến khích người ta chạy theo công danh, học để làm quan. Nho học ít quan tâm đến giảng dạy, nghiên cứu các lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật [14, tr. Khác với mục tiêu giáo dục trên đây, mục tiêu chung của giáo dục nước ta là “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (Điều 2, Luật Giáo dục). Từ mục tiêu chung đó, Luật Giáo dục tiếp tục cụ thể hoá mục tiêu giáo dục đối với từng cấp học.
Theo đó mục tiêu của giáo dục đại học là “đào tạo ng- ười có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khoẻ, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Tiếp đó Luật còn quy định: “Nội dung giáo dục đại học phải có tính hiện đại và phát triển; bảo đảm cơ cấu hợp lý giữa kiến thức khoa học cơ bản, ngoại ngữ và công nghệ thông tin với kiến thức chuyên môn và các bộ môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hoá dân tộc; tương ứng với trình độ chung của khu vực và thế giới… 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đào tạo trình độ đại học phải bảo đảm cho sinh viên có những kiến thức khoa học cơ bản và kiến thức chuyên môn tương đối hoàn chỉnh; có phương pháp làm việc khoa học; có năng lực vận dụng lý thuyết vào công tác chuyên môn” [24, tr. Như vậy, nội dung giáo dục đại học của chúng ta khá toàn diện, bao gồm: Kiến thức khoa học cơ bản; kiến thức chuyên môn; các bộ môn khoa học Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; giáo dục thể chất, quốc phòng, giáo dục môi trường - sinh thái; giáo dục dân số và giới tính v. theo đúng tinh thần Nghị quyết Trung ương hai khoá VIII: "Về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá" là: “Thực hiện giáo dục toàn diện đức dục, trí dục, thể dục, mỹ dục ở tất cả các bậc học.
Hết sức coi trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, nhân cách, khả năng tư duy sáng tạo và năng lực thực hành” cho học sinh, sinh viên [5, tr. Giáo dục toàn diện vừa là mục tiêu vừa là phương hướng chủ yếu của nền giáo dục Việt Nam, trong đó có giáo dục đại học. Với tư cách là bộ phận hợp thành, là bước tiếp theo của toàn bộ quá trình giáo dục, "tự giáo dục" của sinh viên không thể là phiến diện, mất cân đối. mà là toàn diện, cân đối.
Không được chú trọng lĩnh vực này mà xem nhẹ lĩnh vực kia. Phải kiên quyết chống tư tưởng "tuyệt đối hoá" một mặt, một lĩnh vực, một phương diện nào đó mà xem nhẹ mặt khác, lĩnh vực khác, vì như vậy sẽ đào tạo ra những con người "què quặt". Nhưng làm thế nào để thực hiện giáo dục một cách "toàn diện" trong khi mọi nguồn lực đều có hạn, nhất là về khả năng nhận thức của con người. Đấy là một thực tế mà chúng ta đang phải đối mặt.Ăngghen từng nói rằng: "Tư duy của con người vừa là tối cao vừa là không tối cao, và khả năng nhận thức của con người vừa là vô hạn vừa là có hạn" [29, tr.
Do tính "không tối cao", "có hạn" không chỉ của khả năng nhận thức mà còn của các nguồn lực khác, điều đó đòi hỏi trong giáo dục cũng như "tự giáo dục" cần phải có sự ưu tiên nhất định. 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo quan điểm và lôgíc của Hồ Chí Minh: "Thanh niên phải có đức, có tài. Có tài mà không có đức. chẳng những không làm được gì lợi ích cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội nữa" và "có tài phải có đức.