CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quan điểm của Đảng và nhà nước về giáo dục và đổi mới giáo dục 1. Quan điểm của Đảng và nhà nước ta về vai trò của Giáo dục - Đào tạo trong sự nghiệp phát triển đất nước Giáo dục và đào tạo có vai trò vô cùng quan trọng đối với mỗi quốc gia, dân tộc. Nhận thức rõ vai trò của giáo dục, đào tạo đối với sự nghiệp xây dựng đất nước theo mục tiêu “ Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, Đảng ta luôn quan tâm, chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo lĩnh vực quan trọng này.
Đại hội XII của Đảng đã xác định đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; phát triển nguồn nhân lực là một trong những định hướng lớn để hiện thực hóa mục tiêu phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Quan điểm về giáo dục đào tạo trong văn kiện Đại hội XII của Đảng là bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng [4]. Giáo dục góp phần nâng cao dân trí cho mọi quốc gia, dân tộc. Ngày nay giáo dục và đào tạo còn góp phần tạo ra hệ thống chính trị, xã hội mới.
Trong nền kinh tế tri thức hiện nay, tri thức là sản phẩm của giáo dục và đào tạo đồng thời là tài sản quý giá nhất của con người và xã hội. Sở hữu tri thức trở thành sở hữu quan trọng nhất được các nước thừa nhận và bảo hộ. Nguồn lực phát triển kinh tế, xã hội ở mỗi quốc gia, dân tộc từ tài nguyên, sức lao động cơ bắp là chính chuyển sang nguồn lực con người có tri thức là cơ bản nhất [4]. Giáo dục và Đào tạo góp phần bảo vệ chế độ chính trị của mỗi quốc gia, dân tộc bởi giáo dục và đào tạo góp phần xây dựng đội ngũ lao động trình độ cao làm giàu của cải vật chất cho xã hội đồng thời có bản lĩnh chính trị vững vàng đủ sức đề kháng, chống lại các cuộc “xâm lăng văn hóa” trong chính quá trình hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa [4].
Giáo dục và Đào tạo cung cấp nguồn nhân lực có trình độ góp phần phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia. Việt Nam đang tiến hành phổ cập giáo dục cấp trung học cơ sở, trình độ lao động phổ thông còn thấp, ít được đào tạo nghề vẫn còn khoảng 60% lao động nông nghiệp nên hiện mới bước đầu xây dựng nền kinh tế tri thức. Giáo dục và Đào tạo phát huy năng lực nội sinh “đi tắt, đón đầu” rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Việt Nam khẳng định giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là điều kiện phấn đấu đến năm 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp đi theo hướng hiện đại [1], [2], [3], [4].
Giáo dục và Đào tạo bồi dưỡng nhân tài, xây dựng đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn, tay nghề cao. Đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao góp phần quan trọng vào phát triển khoa học và công nghệ là yếu tố quyết định của nền kinh tế tri thức. Kinh tế tri thức được hiểu là kinh tế trong đó có sự sản sinh, truyền bá và sử dụng tri thưc là yếu tố quyết định đến tăng trưởng kinh tế, làm giàu của cải vật chất, nâng cao chất lượng cuộc sống. Tất cả các quốc gia phát triển trên thế giới đều có chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo.
Trong báo cáo “giám sát toàn cầu giáo dục cho con người”, tổ chức UNESCO cũng đã khuyến khích các nước phải chi tiêu ít nhất 6% GDP cho giáo dục và đào tạo [1], [2], [3], [4]. Trước những đòi hỏi cấp bách về nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng ta khẳng định một trong những nhiệm vụ cốt yếu để phát triển trí tuệ cho nhân dân là nâng cao hiệu quả, chất lượng của giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ. Vì vậy ngay từ nghị quyết đại hội Đảng lần thứ VII, Đảng ta đã coi khoa học, công nghệ cùng với giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, đến các đại hôi lần thứ VIII, IX, X, XI Đảng tiếp tục khẳng định đường lối phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, quán triệt quan điểm coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu [1], [2], [3], [4]. Nhận thức được tầm quan trọng của Giáo dục và Đào tạo đối với sự phát triển kinh tế, xã hội đất nước nói chung và sự phát triển con người nói riêng, Đảng ta đã và đang chăm lo, quan tâm phát triển một nền giáo dục Việt Nam tiên tiến, hiện đại, chất lượng cao.
Nghị quyết đại hội Đảng lần thứ XI đã khẳng định “Giáo dục và Đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng đất nước, xây dựng văn hóa, con người Việt Nam” [4] 1. Quan điểm của Đảng và nhà nước về đổi mới giáo dục và đào tạo phù hợp với sự phát triển của xã hội Đổi mới giáo dục và đào tạo phù hợp với sự phát triển của xã hội luôn được Đảng và nhà nước ta quan tâm, đặt ra như một trong những yêu cầu cấp thiết trong sự nghiệp phát triển đất nước. Quan điểm đó đã được thể hiện xuyên suốt trong các văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng từ lần thứ IV đến lần thứ XII, cũng như trong các chỉ thị, nghị quyết của Đảng về giáo dục và đào tạo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IV, Đảng ta đã chỉ ra rằng cần phải tiến hành cải cách giáo dục trong cả nước, phát triển giáo dục phổ thông; sắp xếp từng bước mở rộng và hoàn chỉnh mạng lưới các trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp; phát triển rộng rãi các trường dạy nghề.
Quan điểm về cải cách giáo dục đó tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện trong các đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng. Đến đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta nhấn mạnh “ đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam. Trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt” [3]. Để cụ thể hóa nghị quyết của Đại hội Đại biểu toàn quốc về yêu cầu đổi mới phải phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước ở mỗi giai đoạn khác nhau.
Đảng và nhà nước đã ban hành nhiều văn bản, chỉ thị, nghị quyết về cải cách giáo dục như: Nghị quyết số 14/NQ/TW ngày 11 tháng 01 năm 1979 về “cải cách giáo dục” đã đặt ra cải cách giáo dục nhằm làm tốt việc chăm sóc và giáo dục thế hệ trẻ ngay từ tuổi ấu thơ cho tới khi trưởng thành, nguyên lý cải cách giáo dục là việc học phải đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn với xã hội. Đây là nghị quyết đầu tiên về chuyên đề giáo dục sau khi đất nước thống nhất và nó đã đặt nền móng cho công cuộc cải cách giáo dục của đất nước trong những năm 80 của thế kỷ XX; nghị quyết sô 04- NQ/HNTW ngày 14 tháng 01 năm 1993 “về tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo” ; nghị quyết 14/2005/NQCP ngày 02 tháng 11 năm 2005 về “đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2010”và hiện nay là nghị quyết số 29- NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 “về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”. Nghị quyết đã đưa ra 7 quan điểm chỉ đạo [25]: Thứ nhất: Giáo dục và Đào tạo là quốc sách hàng đầu là sự nghiệp của Đảng, nhà nước và toàn dân. Thứ hai: Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết từ quan điểm chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục và đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội, bản thân người học; đổi mới ở tất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 cả các bậc học, ngành học.
Trong quá trình đổi mới cần kế thừa, phát huy những thành tựu, phát triển những nhân tố mới, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm của thế giới; kiên quyết chấn chỉnh những nhận thức, việc làm lệch lạc. Đổi mới phải bảo đảm tính hệ thống, tầm nhìn dài hạn, phù hợp với từng loại đối tượng và cấp học; các giải pháp phải đồng bộ, khả thi, có trọng tâm, trọng điểm, lộ trình, bước đi phù hợp. Thứ ba: Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất người học; học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường gắn với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội.
Thứ tư: Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ tổ quốc, với tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ, phù hợp với quy luật khách quan. Chuyển phát triển giáo dục và đào tạo từ chủ yếu theo số lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả đồng thời đáp ứng yêu cầu về số lượng. Thứ năm: Đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữa các bậc học, trình độ và các phương thức giáo dục, đào tạo. Chuẩn hóa, hiện đại hóa giáo dục và đào tạo.
Thứ sáu: Chủ động phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển giáo dục và đào tạo, phát triển hài hòa, hỗ trợ giáo dục công lập và ngoài công lập, giữa các vùng, miền.