Luận văn nhận thức của trẻ em đường phố trước nguy cơ xâm hại tình dục tại Huế và Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh nhận thức hành vi của trẻ em đường phố đối với những nguy cơ và hành vi xâm hại tình dục trẻ em, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Thị Linh Chi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quý Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Nhận Thức, Hành Vi Của Trẻ Em Đường Phố Đối Với Nguy Cơ Xâm Hại Tình Dục
• Loại tài liệu: luận văn thực sự
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.2.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Khách thể nghiên cứu
• 0.3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết
• 0.4.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5.1. Phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp
• 0.5.2. Phương pháp thu thập thông tin định lượng
• 0.5.3. Phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc và thảo luận nhóm tập trung
• 0.5.4. Phương pháp quan sát
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• 0.6.1. Ý nghĩa lý luận
• 0.6.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.7. Thiết kế nghiên cứu
• 0.7.1. Quá trình tiếp cận đối tượng
• 0.7.2. Những khó khăn và giới hạn của nghiên cứu
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý thuyết tiếp cận
• 1.1.1. Lý thuyết xã hội hoá
• 1.1.2. Lý thuyết học hỏi xã hội
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu
• 1.3. Các khái niệm sử dụng trong nghiên cứu
• 1.3.1. Trẻ em đường phố
• 1.3.2. Hành vi xâm hại tình dục trẻ em
• 2. TRẺ EM ĐƯỜNG PHỐ VÀ VẤN ĐỀ XÂM HẠI
• 2.1. TÌNH DỤC TRẺ EM. MÔ TẢ MẪU NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Trình độ học vấn
• 2.2. Nguyên nhân của hiện tượng trẻ em đường phố
• 2.3. Thực trạng xâm hại tình dục trẻ em đường phố trong mẫu nghiên cứu tại thành phố Huế và Hà Nội
• 2.3.1. Những hình thức xâm hại tình dục trẻ em đường phố phổ biến
• 2.3.2. Xu hướng khác biệt về giới trong nguy cơ bị xâm hại tình dục
• 2.3.3. Nhận thức và hành vi tìm kiếm sự giúp đỡ của trẻ em đường phố đối với những nguy cơ và hành vi xâm hại tình dục
• 2.3.3.1. Nhận thức của trẻ em đường phố đối với những hành vi và nguy cơ bị xâm hại
• 2.3.3.2. Hành vi tìm kiếm sự giúp đỡ của trẻ em đường phố trước nguy cơ bị xâm hại
• 2.3.4. Một số yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức của trẻ em đường phố trước những nguy cơ và hành vi bị xâm hại tình dục
• 2.3.4.1. Môi trường sống của trẻ em đường phố
• 2.3.4.2. Môi trường làm việc – Quá trình tiếp nhận thông tin ngoài xã hội
• 2.3.4.3. Sự quan tâm, giáo dục của gia đình đối với trẻ em đường phố
• 2.4. Hiệu quả của các chương trình hành động phòng chống xâm hại tình dục trẻ em đường phố
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nhận Thức và Hành Vi của Trẻ Em Đường Phố

Trẻ em đường phố là nhóm trẻ em dễ bị tổn thương nhất trong xã hội hiện đại. Nhận thức và hành vi của trẻ em đối với nguy cơ xâm hại tình dục là một vấn đề nghiêm trọng cần được nghiên cứu kỹ lưỡng. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu cách mà trẻ em đường phố nhận thức về các nguy cơ xâm hại tình dục và hành vi tìm kiếm sự giúp đỡ của các em.

1.1. Định nghĩa Trẻ Em Đường Phố và Nguy Cơ Xâm Hại

Trẻ em đường phố thường là những trẻ em sống lang thang, không có nơi cư trú ổn định. Họ phải đối mặt với nhiều nguy cơ, trong đó có nguy cơ xâm hại tình dục. Việc hiểu rõ về định nghĩa và tình trạng của nhóm trẻ này là rất quan trọng.

1.2. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu Nhận Thức

Nghiên cứu nhận thức của trẻ em đường phố về xâm hại tình dục giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi của các em. Điều này có thể giúp xây dựng các chương trình giáo dục và bảo vệ hiệu quả hơn.

II. Vấn Đề và Thách Thức Đối Với Trẻ Em Đường Phố

Trẻ em đường phố phải đối mặt với nhiều thách thức trong cuộc sống hàng ngày, từ việc kiếm sống đến việc bảo vệ bản thân khỏi các nguy cơ xâm hại tình dục. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động đến tâm lý của các em.

2.1. Các Hình Thức Xâm Hại Tình Dục Phổ Biến

Trẻ em đường phố thường gặp phải nhiều hình thức xâm hại tình dục khác nhau, từ quấy rối đến lạm dụng tình dục. Việc nhận diện các hình thức này là cần thiết để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.2. Tác Động Tâm Lý Đến Trẻ Em Đường Phố

Những trải nghiệm tiêu cực từ xâm hại tình dục có thể để lại hậu quả lâu dài cho tâm lý của trẻ em. Các em có thể gặp khó khăn trong việc hòa nhập xã hội và phát triển bản thân.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Nhận Thức và Hành Vi

Nghiên cứu này sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để thu thập dữ liệu về nhận thức và hành vi của trẻ em đường phố. Các phương pháp này bao gồm phỏng vấn sâu, khảo sát và quan sát thực địa.

3.1. Phương Pháp Phỏng Vấn Sâu

Phỏng vấn sâu giúp thu thập thông tin chi tiết về nhận thức và hành vi của trẻ em. Phương pháp này cho phép các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về trải nghiệm của các em.

3.2. Khảo Sát và Phân Tích Dữ Liệu

Khảo sát được thực hiện với một mẫu lớn trẻ em đường phố để thu thập dữ liệu định lượng. Phân tích dữ liệu giúp xác định các xu hướng và mối liên hệ giữa nhận thức và hành vi.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cung cấp cái nhìn sâu sắc về nhận thức và hành vi của trẻ em đường phố đối với nguy cơ xâm hại tình dục. Những phát hiện này có thể được áp dụng trong việc xây dựng các chương trình bảo vệ trẻ em.

4.1. Đề Xuất Giải Pháp Bảo Vệ Trẻ Em

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các giải pháp bảo vệ trẻ em đường phố cần được đề xuất. Những giải pháp này có thể bao gồm giáo dục, hỗ trợ tâm lý và các chương trình can thiệp xã hội.

4.2. Tác Động Của Chính Sách Đến Trẻ Em Đường Phố

Chính sách bảo vệ trẻ em cần được điều chỉnh để phù hợp với thực trạng và nhu cầu của trẻ em đường phố. Việc thực hiện các chính sách này có thể giúp giảm thiểu nguy cơ xâm hại tình dục.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu về nhận thức và hành vi của trẻ em đường phố đối với nguy cơ xâm hại tình dục là rất cần thiết. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn góp phần vào việc xây dựng các chính sách bảo vệ trẻ em hiệu quả hơn trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Trẻ Em Đường Phố

Nghiên cứu cần tiếp tục được mở rộng để khám phá thêm nhiều khía cạnh khác nhau của vấn đề xâm hại tình dục trẻ em đường phố. Điều này sẽ giúp cải thiện các chương trình can thiệp và bảo vệ.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Bảo Vệ Trẻ Em

Cộng đồng cần đóng vai trò tích cực trong việc bảo vệ trẻ em đường phố. Sự tham gia của các tổ chức xã hội và chính quyền địa phương là rất quan trọng để tạo ra môi trường an toàn cho trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề trẻ em đường phố và lạm dụng tình dục trẻ em là một thách thức xã hội nghiêm trọng tại các đô thị đang trong tiến trình chuyển đổi kinh tế nhanh chóng. Theo ước tính của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, cả nước có khoảng 13.000 trẻ em sinh sống và lao động lang thang trên các đường phố. Đáng chú ý, khoảng 90% trong số này thuộc nhóm trẻ em di cư một mình hoặc cùng gia đình từ các vùng nông thôn nghèo như Thanh Hóa, Hưng Yên, Hà Tây cũ lên các thành phố lớn để mưu sinh. Nhiều gia đình phải chấp nhận sinh sống tạm bợ tại các khu nhà ổ chuột ven đô với chi phí khoảng 2.000 đồng cho một chỗ ngủ mỗi đêm, khiến trẻ em luôn đối mặt với tình trạng dễ bị tổn thương và bị bóc lột dưới nhiều hình thức.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán: Trẻ em đường phố nhận thức như thế nào về các nguy cơ và hành vi xâm hại tình dục, đồng thời nhận thức đó chi phối ra sao đến hành vi tìm kiếm sự giúp đỡ khi đối mặt với rủi ro. Mục tiêu cụ thể là nhận diện các hình thức xâm hại phổ biến, phân tích sự khác biệt về giới, làm rõ các yếu tố cấu thành nhận thức và đề xuất giải pháp chính sách thực tiễn. Nghiên cứu được triển khai thực địa tại hai đô thị đại diện là Thủ đô Hà Nội (trọng tâm là phường Phúc Xá, quận Ba Đình) và Thành phố Huế (phường Phú Hậu, phường An Cựu). Đóng góp học thuật cốt lõi của công trình là chuyển đổi góc nhìn từ mô tả thực trạng đơn thuần sang phân tích tương quan xã hội học sâu sắc, vận dụng tiếp cận dựa trên quyền con người nhằm xây dựng khung can thiệp bảo vệ trẻ em yếu thế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên hai trụ cột lý thuyết xã hội học kinh điển cùng quan điểm tiếp cận quyền trẻ em:

• Lý thuyết xã hội hóa và xã hội hóa giới: Dựa trên quan điểm của Joseph Fichter về quá trình cá nhân tiếp nhận các khuôn mẫu hành động từ ba môi trường chính gồm gia đình, nhà trường và xã hội. Đối với trẻ em đường phố, không gian vỉa hè trở thành môi trường xã hội hóa chủ đạo, trực tiếp định hình cách ứng xử trước các tình huống nguy hiểm. Đồng thời, lý thuyết xã hội hóa giới lý giải sự phân hóa vai trò và định kiến xã hội, làm rõ tại sao trẻ em gái đường phố phải gánh chịu nguy cơ bị xâm hại thể xác cao hơn nhưng lại có xu hướng im lặng và cam chịu.
• Lý thuyết học hỏi xã hội: Ứng dụng mô hình 4 giai đoạn của Gabriel Tarde (tiếp xúc mô hình hành vi, bắt chước, nắm bắt quan điểm nhóm và thực hành) kết hợp quan điểm của Ronald Akers về áp lực từ nhóm đồng đẳng. Lý thuyết này phân tích cơ chế trẻ em đường phố tiếp thu các quan niệm lệch chuẩn hoặc bình thường hóa các hành vi quấy rối tình dục thông qua tương tác thường ngày với bạn bè cùng cảnh ngộ.
• Hệ thống khái niệm công cụ: Luận văn chuẩn hóa các khái niệm: "Trẻ em đường phố" (trẻ dưới 18 tuổi kiếm sống trên đường phố theo mùa vụ hoặc toàn thời gian), "Xâm hại tình dục trẻ em" (được thao tác hóa thành 6 cấp độ thuộc 3 nhóm: thính giác, thị giác và hành vi tiếp xúc thể xác/cưỡng ép quan hệ), cùng các quy chuẩn của Công ước Quốc tế về Quyền Trẻ em và Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục Trẻ em năm 2004.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế kết hợp định lượng và định tính với quy trình chọn mẫu phân tầng và tiếp cận thực địa đa chiều:

• Khảo sát định lượng: Thực hiện điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc trên cỡ mẫu 200 trẻ em đường phố dưới 18 tuổi (100 trẻ tại Hà Nội và 100 trẻ tại Huế). Phương pháp chọn mẫu chỉ định kết hợp mẫu thuận tiện được lựa chọn để tiếp cận nhóm đối tượng di biến động cao tại các khu vực tập trung mưu sinh như bến xe, chợ đầu mối, quán cà phê và các mái ấm tình thương.
• Nghiên cứu định tính: Tổ chức 4 cuộc thảo luận nhóm tập trung với trẻ em (mỗi nhóm 6 trẻ, phân tách độc lập nhóm trẻ nam và nhóm trẻ nữ tại Hà Nội và Huế); tiến hành 20 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân đối với các trẻ từng trải qua các cấp độ xâm hại tình dục; thực hiện 10 phỏng vấn sâu chuyên gia với cán bộ Ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em, Công an, Y tế, Ủy ban nhân dân và nhân viên công tác xã hội tại phường Phúc Xá (Hà Nội) và phường Phú Hậu (Huế).
• Phương pháp quan sát: Sử dụng quan sát không tham dự tại địa bàn kiếm sống của trẻ (từ 7 giờ sáng đến 22 giờ đêm) và quan sát tham dự tại các buổi sinh hoạt ngoại khóa của Mái ấm 19-5 (Hà Nội) và Lớp học tình thương An Cựu (Huế). Dữ liệu định lượng được làm sạch và xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên ngành, sử dụng kiểm định Chi-square và hệ số liên kết Cramer's V để đo lường mức độ tương quan giữa các biến số xã hội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Dữ liệu khảo sát thực chứng phản ánh bức tranh đa diện và phức tạp về nhận thức và nguy cơ xâm hại tình dục ở trẻ em đường phố:

• Mức độ phổ biến của các hành vi xâm hại: Hành vi xâm hại qua thính giác (nói lời thô tục, gạ gẫm tình dục) chiếm tỷ lệ cao nhất với 55,0% trẻ tại Hà Nội và 48,0% trẻ tại Huế từng trải qua hoặc chứng kiến. Xâm hại qua thị giác (bị ép xem tranh ảnh, phim đồi trụy) ghi nhận tỷ lệ 38,8% tại Huế. Xâm hại qua hành vi đụng chạm thân thể chiếm 26,5% tại Huế và 16,0% tại Hà Nội. Đáng báo động, hành vi cưỡng ép quan hệ tình dục ghi nhận tỷ lệ 8,0% tại Hà Nội và 5,1% tại Huế.
• Sự phân hóa sâu sắc theo giới tính: Kết quả kiểm định thống kê cho thấy sự khác biệt giới có ý nghĩa rất rõ rệt. Nhóm trẻ em nam có tỷ lệ bị ép xem văn hóa phẩm khiêu dâm cao vượt trội so với trẻ em nữ (tại Hà Nội là 86,2% ở nam so với 13,8% ở nữ, Cramer's V = 0,438, P = 0,000; tại Huế là 86,8% ở nam so với 13,2% ở nữ, Cramer's V = 0,523, P = 0,000). Ngược lại, trẻ em gái là đối tượng gánh chịu rủi ro cao nhất đối với các hành vi xâm hại thân thể: 88,5% nạn nhân bị đụng chạm vùng kín tại Hà Nội là nữ (Cramer's V = 0,480, P = 0,000); 100% các trường hợp bị cưỡng hiếp được ghi nhận qua phỏng vấn sâu đều thuộc về trẻ em gái.
• Đặc trưng nơi ở và bối cảnh gia đình: Có sự khác biệt rõ rệt về cấu trúc dân cư giữa hai địa bàn. Tại Hà Nội, 63,0% trẻ phải thuê trọ theo tháng và 18,0% sinh sống trên thuyền ven sông Hồng; 70,3% di cư kiếm sống cùng gia đình do nghèo khó. Trong khi đó, tại Huế, 68,4% trẻ sống tại nhà cố định cùng bố mẹ và 24,5% sinh sống trên thuyền sông Hương, với 77,3% trẻ mưu sinh vì kinh tế gia đình khó khăn.
• Nhận thức và hành vi ứng phó hạn chế: Đa số trẻ em không nhận diện đầy đủ các hành vi quấy rối là xâm hại tình dục. Khi đối mặt với tình huống nguy hiểm, phần lớn trẻ chọn cách im lặng, né tránh hoặc thỏa hiệp ngầm, rất ít khi tìm kiếm sự hỗ trợ từ cơ quan chức năng do e ngại bị kỳ thị hoặc không tin tưởng vào hiệu quả bảo vệ.

Thảo luận kết quả

Khi tổng hợp số liệu vào các bảng phân tích chéo và biểu đồ tương quan, mối liên hệ giữa không gian mưu sinh, vốn xã hội và mức độ an toàn của trẻ em hiện lên rất rõ ràng. Nguy cơ trẻ em nam bị ép xem phim ảnh khiêu dâm bắt nguồn từ thói quen tụ tập tại các quán dịch vụ internet công cộng để chơi trò chơi điện tử, khiến các em dễ bị các đối tượng người lớn xấu dụ dỗ. Đối với trẻ em gái, sự bất bình đẳng giới kết hợp với môi trường làm việc ban đêm tại các quán ăn vỉa hè, chợ cóc khiến các em trở thành mục tiêu của các hành vi sàm sỡ và bóc lột tình dục.

So sánh với các nghiên cứu trước đây của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (với 52% trẻ em đường phố chưa từng nghe về Luật Trẻ em trong một khảo sát trên 4.558 mẫu) và báo cáo của UNICEF, luận văn chỉ ra rằng nguy cơ xâm hại không chỉ xuất hiện ngoài đường phố mà còn tiềm ẩn ngay tại các khu nhà trọ ổ chuột, bến thuyền tạm bợ và thậm chí cả trong các cơ sở nuôi dưỡng tập trung thiếu sự quản lý chặt chẽ. Hiện tượng "dán nhãn xã hội" (social labeling) khiến cộng đồng nhìn nhận trẻ đường phố như nhóm đối tượng có nguy cơ phạm pháp hơn là nhóm cần được bảo bọc, dẫn đến phản ứng thờ ơ từ người xung quanh và thái độ định kiến từ một bộ phận cán bộ thực thi pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu nguy cơ và bảo vệ toàn diện quyền trẻ em, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm với các chỉ số hành động rõ ràng:

1. Thiết lập mạng lưới dịch vụ can thiệp khẩn cấp và bảo trợ chuyên biệt: Ủy ban nhân dân các thành phố chỉ đạo Sở Lao động, Thương binh và Xã hội phối hợp với lực lượng Công an địa phương xây dựng quy trình tiếp nhận tố giác thân thiện, bảo mật cho trẻ em đường phố. Mục tiêu đạt 100% các vụ việc xâm hại được tiếp nhận và xử lý tâm lý, y tế khẩn cấp trong vòng 24 giờ đầu tiên, triển khai đồng bộ tại các địa bàn trọng điểm trong giai đoạn 2008–2010.
2. Nhân rộng các mô hình giáo dục kỹ năng sống và phòng chống xâm hại: Triển khai mở rộng mô hình giáo dục mở tích hợp như Mái ấm 19-5 (Hà Nội) tại các đô thị du lịch như Huế, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh. Đặt mục tiêu trang bị kiến thức nhận diện xâm hại và kỹ năng phòng vệ cho tối thiểu 85% trẻ em lang thang kiếm sống trên địa bàn thông qua các lớp học tình thương và câu lạc bộ đồng đẳng.
3. Nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ cơ sở và xóa bỏ định kiến: Tổ chức các khóa đào tạo định kỳ về tiếp cận dựa trên quyền và công tác xã hội trẻ em cho 100% cán bộ tư pháp, công an phường, cán bộ dân số - gia đình - trẻ em tại các địa bàn phức tạp như Phúc Xá hay Phú Hậu nhằm chấm dứt tư duy đổ lỗi cho nạn nhân.
4. Hỗ trợ sinh kế bền vững và hồi gia cho gia đình trẻ em di cư: Ngân hàng Chính sách Xã hội và chính quyền địa phương tại các tỉnh xuất cư (như Thanh Hóa, Hưng Yên) cung cấp các gói tín dụng vi mô ưu đãi và dạy nghề cho phụ huynh, hướng tới mục tiêu giảm 50% tỷ lệ trẻ em phải bỏ học di cư kiếm sống theo mùa vụ trong vòng 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích thực chứng của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Xã hội học, Tâm lý học, Công tác xã hội: Sử dụng tài liệu làm nguồn tham khảo chuyên sâu về phương pháp tiếp cận quyền, kỹ thuật phỏng vấn đối tượng yếu thế nhạy cảm và mô hình hóa dữ liệu xã hội học định tính kết hợp định lượng.
2. Nhà hoạch định chính sách thuộc ngành Lao động - Thương binh và Xã hội: Vận dụng các phát hiện thực tế về sự khác biệt giới và cơ chế xã hội hóa để điều chỉnh khung pháp lý, xây dựng các chương trình mục tiêu quốc gia về bảo vệ và chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.
3. Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và tổ chức quốc tế (UNICEF, SIDA, Plan International): Khai thác dữ liệu khảo sát tại Hà Nội và Huế để thiết kế các dự án can thiệp cộng đồng, xây dựng sổ tay truyền thông phòng chống xâm hại tình dục dành riêng cho trẻ em đường phố.
4. Cán bộ công tác xã hội, quản trị viên mái ấm và lực lượng bảo vệ trẻ em cơ sở: Ứng dụng các bài học thực tiễn để xây dựng quy trình giám sát an toàn tại các nhà mở, lớp học tình thương và triển khai các kỹ năng tư vấn hỗ trợ tâm lý nạn nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Trẻ em đường phố đối mặt với những hình thức xâm hại tình dục phổ biến nào?
Trẻ em đường phố đối mặt với 3 nhóm hành vi: xâm hại qua thính giác (lời lẽ thô tục, gợi dục chiếm 48,0% - 55,0%), xâm hại qua thị giác (bị ép xem hình ảnh, phim khiêu dâm chiếm tới 38,8% tại Huế) và xâm hại thể xác (đụng chạm vùng kín chiếm 16,0% - 26,5%, cưỡng ép giao cấu chiếm 3,0% - 8,0%).

2. Sự khác biệt theo giới tính trong nguy cơ bị xâm hại thể hiện như thế nào?
Trẻ em nam có nguy cơ cao bị ép xem văn hóa phẩm đồi trụy (chiếm trên 86% ở cả hai thành phố do thường xuyên tới quán internet), trong khi trẻ em gái là nạn nhân chính của hành vi đụng chạm vùng kín (chiếm 88,5% tại Hà Nội) và toàn bộ các trường hợp cưỡng hiếp nghiêm trọng.

3. Vì sao trẻ em đường phố thường không tìm kiếm sự trợ giúp khi bị xâm hại?
Nguyên nhân chủ yếu do nhận thức hạn chế (coi quấy rối là điều bình thường), tâm lý xấu hổ, sợ bị trả thù, không có giấy tờ tùy thân và đặc biệt là rào cản từ định kiến xã hội, lo ngại bị cơ quan chức năng dán nhãn tiêu cực hoặc xử phạt hành chính.

4. Đâu là nguyên nhân cốt lõi khiến trẻ em rơi vào cảnh lang thang và chịu rủi ro xâm hại?
Nghèo đói kinh tế là nguyên nhân gốc rễ (chiếm 70,3% - 77,3% các trường hợp di cư hoặc mưu sinh), kết hợp với tình trạng gia đình tan vỡ, bố mẹ bạo hành, thất học và sự suy giảm chức năng bảo bọc của thiết chế gia đình nông thôn.

5. Mô hình hỗ trợ nào được chứng minh là mang lại hiệu quả cao cho trẻ em đường phố?
Mô hình trường học mở kết hợp mái ấm bán trú (tiêu biểu như Mái ấm 19-5 tại Hà Nội) mang lại hiệu quả cao nhất nhờ kết hợp dạy văn hóa miễn phí với trang bị kỹ năng sống, giáo dục giới tính và tạo không gian sinh hoạt an toàn, lành mạnh cho trẻ.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng nhận thức và hành vi ứng phó của trẻ em đường phố trước nguy cơ xâm hại tình dục tại Hà Nội và Huế thông qua khảo sát 200 mẫu định lượng và hàng chục phỏng vấn sâu chuyên đề.
• Chứng minh rõ nét mối quan hệ mật thiết giữa điều kiện sinh kế đô thị, môi trường xã hội hóa vỉa hè và tính dễ bị tổn thương kép của trẻ em gái đường phố.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc áp dụng khung tiếp cận dựa trên quyền nhằm thay thế hoàn toàn tư duy quản lý hành chính mang tính trừng phạt hoặc dán nhãn định kiến.
• Cung cấp hệ thống giải pháp liên ngành đồng bộ từ can thiệp khủng hoảng, phổ cập kỹ năng tự vệ đến hỗ trợ sinh kế giảm nghèo bền vững cho gia đình trẻ.
• Kêu gọi các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng chung tay xây dựng môi trường sống an toàn, bình đẳng, đảm bảo mọi trẻ em đều được bảo vệ toàn diện theo luật pháp quốc gia và quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Lạm dụng tình dục trẻ em là một vấn đề gây hậu quả nghiêm trọng đối với trẻ em trên toàn thế giới nói chung trong đó có Việt Nam. Lạm dụng tình dục trẻ em diễn ra ở tất cả mọi vùng miền nhƣng phổ biến hơn tại các thành phố lớn – những nơi đang ngày ngày phải đối mặt với những thay đổi sâu sắc về kinh tế, văn hoá và xã hội. Trẻ em đƣờng phố có mặt trên khắp thế giới đặc biệt là những nƣớc thuộc thế giới thứ 3.

Chúng là nạn nhân của sự rạn nứt các mối quan hệ gia đình và xã hội, là những đứa trẻ dễ bị tổn thƣơng nhất, dễ bị bóc lột dƣới nhiều hình thức. Có thể nói, trẻ em đƣờng phố là nhóm trẻ em có nguy cơ bị lạm dụng tình dục cao nhất đặc biệt là nhóm trẻ em gái. Trẻ em đƣờng phố chiếm một bộ phận không nhỏ trên tổng số trẻ em Việt Nam Theo ƣớc tính của Bộ Lao động, Thƣơng binh và Xã hội, hiện nay Việt Nam có khoảng 13.000 trẻ em sống lang thang đƣờng phố. Trẻ em đƣờng phố không chỉ bao gồm nhóm trẻ mồ côi, không nhà cửa, không gia đình mà còn bao gồm cả nhóm trẻ em di cƣ một mình và di cƣ cùng gia đình (chiếm khoảng 90%).

Nhóm trẻ di cƣ này đến từ các vùng nông thôn nghèo thuộc các tỉnh nhƣ: Thanh Hoá, Hƣng Yên, Hà Tây…lên các thành phố lớn để tìm kiếm việc làm với hy vọng dành dụm gửi tiền về đỡ đần cho cha mẹ, gia đình hoặc với mong muốn rời bỏ gia đình tự mình kiếm sống để có cuộc sống tốt hơn. Hầu hết trẻ em đƣờng phố đều có trình độ văn hoá thấp. Trẻ em đƣờng phố kiếm sống bằng các công việc nhƣ bán báo, đánh giầy, nhặt rác, bán vé số, ăn xin….Chúng phải sống và lao động trên đƣờng phố hoặc sống tạm bợ cùng với gia đình trong các khu nhà ổ chuột với giá 2000 đồng cho một chỗ ngủ trong một đêm. Trẻ em đƣờng phố phải đối mặt với những nguy hiểm mỗi ngày với nhận thức non nớt, với những cuộc vật lộn, mƣu sinh trên đƣờng phố, với sự 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bóc lột, ngƣợc đãi từ ngƣời lớn, thậm chí từ những đứa trẻ đƣờng phố khác, khi phải tiếp xúc với đủ loại ngƣời và tiếp nhận đủ các loại văn hoá không chọn lọc.

Thậm chí mối nguy hiểm có thể đến ngay cả khi chúng đã trở về các khu trọ rẻ tiền, các khu nhà ổ chuột, Lạm dụng tình dục trẻ em vi phạm nghiêm trọng quyền trẻ em đƣợc quy định trong Công ƣớc quốc tế về quyền trẻ em. Trẻ em đã từng bị xâm hại tình dục gặp rất nhiều khó khăn trong việc hồi phục do những tổn thƣơng về tâm lý, tình cảm và thể chất gây nên. Không ít trẻ em đƣờng phố bị xâm hại tình dục đã rơi vào con đƣờng mại dâm. Các nghiên cứu về vấn đề xâm hại tình dục trẻ em đƣờng phố đã đƣợc tiến hành thƣờng là các nghiên cứu thực trạng.

Trong khi đó, còn rất nhiều khía cạnh của vấn đề lạm dụng tình dục trẻ em lang thang đƣờng phố nhƣ : động cơ hành vi của thủ phạm, nghiên cứu tác động của các cơ chế hỗ trợ và bảo vệ trẻ em lang thang, về những vấn nạn mới nảy sinh nhƣ du lịch tình dục trẻ em. Nghiên cứu “Nhận thức và hành vi của trẻ em đường phố trước những nguy cơ và hành vi xâm hại tình dục trẻ em” đặt ra các câu hỏi: nhóm trẻ em đƣờng phố nhận thức nhƣ thế nào về các nguy cơ và hành vi xâm hại tình dục? Sự nhận thức ấy có mối liên hệ nhƣ thế nào tới thái độ và hành vi tìm kiếm sự giúp đỡ của các em trƣớc những tình huống bị xâm hại? Nghiên cứu này mong muốn cung cấp cái nhìn sâu hơn cho các nhà quản lý, các cơ quan chức năng chuyên trách vấn đề trẻ em đƣờng phố tại hai địa bàn nghiên cứu từ đó có thể xây dựng hoặc điều chỉnh các chƣơng trình, chính sách, hoạt động phòng chống xâm hại tình dục trẻ em đƣờng phố. Bên cạnh đó, trên cơ sở phân tích các kết quả nghiên cứu, chúng tôi cũng hƣớng tới việc đề xuất một số giải pháp, khuyến nghị tập trung vào lĩnh vực phòng chống xâm hại tình dục trẻ em đƣờng phố với hy vọng những đề xuất, kiến nghị này sẽ là những gợi ý tốt cho các nhà hoạch định chính sách. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu đƣợc tiến hành nhằm mục đích tìm hiểu những yếu tố tác động đến nhận thức và hành vi cuả trẻ em đƣờng phố đối với những nguy cơ và hành vi xâm hại tình dục trẻ em. Trên cơ sở kết quả thu đƣợc, chúng tôi mong muốn sẽ đề xuất đƣợc một số giải pháp nhằm hạn chế tình trạng xâm hại tình dục trẻ em đƣờng phố.2 Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu các hình thức xâm hại tình dục mà trẻ em đƣờng phố đang phải đối mặt. - So sánh nguy cơ và hình thức xâm hại tình dục giữa trẻ em trai và trẻ em gái lang thang đƣờng phố.

- Tìm hiểu nhận thức của trẻ em đƣờng phố đối với những hành vi xâm hại tình dục trẻ em. - Tìm hiểu hành vi tìm kiếm sự giúp đỡ của trẻ em đƣờng phố sau khi bị xâm hại tình dục và nguyên nhân của hành vi này. - Tìm hiểu những nguyên nhân tác động đến nhận thức và hành vi của trẻ em đƣờng phố đối với những nguy cơ và hành vi xâm hại tình dục trẻ em. - Đƣa ra một số giải pháp nhằm hạn chế tình trạng lạm dụng tình dục trẻ em đƣờng phố dựa trên việc phân tích các kết quả nghiên cứu thu thập đƣợc.

Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tƣợng nghiên cứu Nhận thức và hành vi của trẻ em đƣờng phố trƣớc những nguy cơ và hành vi lạm dụng tình dục trẻ em. Khách thể nghiên cứu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Trẻ em đƣờng phố dƣới 18 tuổi tại hai thành phố: Huế và Hà Nội. - Các cán bộ thuộc các ngành chức năng có liên quan: chính quyền địa phƣơng, công an, toà án, y tế, UB DSGĐTE cấp Quận/thành phố và cấp phƣờng 3.

Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu đƣợc tiến hành tại thành phố Huế và Hà Nội. Đây là hai trong những thành phố tập trung nhiều trẻ em lang thang đƣờng phố. Bên cạnh đó là những đặc trƣng về văn hoá, kinh tế và sự biến đổi xã hội diễn ra sâu sắc tại đây. + Thành phố Huế: Huế là một trong những thành phố du lịch của Việt Nam.

Huế đƣợc biết đến bởi các giá trị văn hoá, lịch sử lâu đời. Tuy nhiên, trong sự phát triển chung của đất nƣớc, dƣới những tác động của nền kinh tế thị trƣờng và sự phát triển về du lịch và dịch vụ, Huế cũng mang trong mình những biến đổi về lối sống và các giá trị truyền thống. + Thành phố Hà Nội: là trung tâm của cả nƣớc, nơi tốc độ biến đổi xã hội diễn ra nhanh và mạnh mẽ từ sau thời kỳ đổi mới đến nay. Tại thành phố Huế, chúng tôi lựa chọn phƣờng Phú Hậu và tại thành phố Hà Nội chúng tôi lựa chọn phƣờng Phúc Xá, Quận Ba Đình để thực hiện các phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm đối với lãnh đạo chính quyền địa phƣơng và các ban ngành chức năng.

Phƣờng Phúc Xá và phƣờng Phú Hậu là 2 phƣờng tập trung nhiều trẻ em lang thang kiếm sống trên đƣờng phố. Các địa bàn nghiên cứu đều đƣợc lựa chọn dựa trên sự thảo luận với các cán bộ UBDSGĐTE của 2 thành phố sau khi cân nhắc các đặc điểm kinh tế xã hội của địa bàn và những đặc điểm của nhóm trẻ em đƣờng phố tại địa bàn nghiên cứu phù hợp với những tiêu chí lựa chọn mẫu ban đầu. Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết 4. Giả thuyết nghiên cứu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Trẻ em đƣờng phố không nhận thức đầy đủ về hành vi và những nguy cơ xâm hại tình dục trẻ em - Hành vi tìm kiếm sự giúp đỡ của trẻ em đƣờng phố trƣớc những nguy cơ và hành vi bị xâm hại tình dục phụ thuộc vào nhận thức của trẻ về những hành vi xâm hại tình dục trẻ em đƣờng phố.

- Trẻ em đƣờng phố có xu hƣớng không tìm kiếm sự giúp đỡ, hỗ trợ sau khi bị xâm hại tình dục. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khung lý thuyết §iÒu kiÖn kinh tÕ - v¨n ho¸ - x· héi - Tr×nh ®é häc vÊn - Nh÷ng tr¶i - §iÒu kiÖn sèng - Løa tuæi nghiÖm vÒ hµnh - Sù gi¸o dôc cña - Giíi tÝnh vi XHTD cha mÑ - M«i tr-êng lµm viÖc - C¸c chƣơng tr×nh truyÒn th«ng PCXHTDTEDP NhËn thøc cña TE§P vÒ nguy c¬ vµ Hµnh vi t×m kiÕm sù gióp ®ì cña TE§P hµnh vi XHTDTE ®èi víi c¸c t×nh huèng XHTDTE NhËn thøc cña trÎ em ®-êng phè tr-íc nh÷ng nguy c¬ vµ hµnh vi x©m h¹i t×nh dôc ®-îc xem xÐt trong bèi c¶nh kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi x¸c ®Þnh vµ chÞu sù ¶nh h-ëng bëi bèi c¶nh ®ã. Nh÷ng yÕu tè t¸c ®éng ¶nh h-ëng ®Õn nhËn thøc cña trÎ em ®-êng phè tr-íc nh÷ng nguy c¬ vµ hµnh vi x©m h¹i t×nh dôc trÎ em ®-îc xem xÐt gåm: ®iÒu kiÖn sèng, c¸c quan hÖ giao tiÕp ngoµi x· héi, sù gi¸o dôc cña gia ®×nh, hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña c¸c ch-¬ng tr×nh, chÝnh s¸ch phßng chèng XHTD dµnh cho trÎ em ®-êng phè, nh÷ng tr¶i nghiÖm vÒ hµnh vi XHTD.

NhËn thøc ®-îc xem xÐt lµ yÕu tè ¶nh h-ëng trùc tiÕp ®Õn hµnh vi t×m kiÕm sù gióp ®ì cña trÎ em ®-êng phè tr-íc nh÷ng nguy c¬ bÞ XHTD. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phƣơng pháp nghiên cứu Phƣơng pháp phân tích tài liệu thứ cấp Nghiªn cøu sö dông th«ng tin, số liệu tõ c¸c b¸o c¸o tình hình kinh tÕ - x· héi, báo cáo về tình hình trẻ em lang thang của cña các địa bàn khảo sát, các nghiên cứu cã liªn quan của các tác giả đã đƣợc thực hiện, mét sè bµi viÕt trªn c¸c b¸o viÕt, website trong vµ ngoµi n-íc, c¸c v¨n b¶n ph¸p luật cã liªn quan nh-: C«ng -íc quèc tÕ vÒ quyÒn trÎ em, LuËt b¶o vÖ, ch¨m sãc vµ gi¸o dôc trÎ em, ch­¬ng tr×nh hµnh ®éng v× trÎ em….