Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1. Khái niệm: - Cán bộ: Xung quanh khái niệm cán bộ cho đến nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. “ Ở nước ta, theo cách hiểu thông thường cán bộ được coi là tất cả những người thoát ly, làm việc trong bộ máy chính quyền, Đảng, đoàn thể, quân đội.
Trong quan niệm hành chính cán bộ được coi như những người có mức lương từ cán sự (cũ) trở lên, để phân biệt với nhân viên có mức lương thấp hơn cán sự một” [38, tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã nói và khái niệm cán bộ. Trong tác phẩm sửa đổi lối làm việc, Người viết: “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cho Đảng, cho chính phủ rõ, để đặt chính sách cho đúng” [34, tr.
Như vậy theo quan niệm chung nhất, “cán bộ là khái niệm chỉ những người có chức vụ, vai trò và cương vị trong một tổ chức, có tác động, ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức và các quan hệ trong lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, điều hành, góp phần định hướng sự phát triển của tổ chức” [38, tr. - Cán bộ chủ chốt: Theo nghĩa rộng “bao gồm những ai giữ chức vụ và trách nhiệm cao trong một tổ chức, có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của tổ chức, của bộ máy, có vai trò tham gia định hướng, điều khiển hoạt động của cả bộ máy” [38, tr. Theo Lênin, cán bộ lãnh đạo chủ chốt là “người đại diện tiên tiến có khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào” [37, tr. Cán bộ chủ chốt còn là “Khái niệm chỉ những người có chức vụ, vai trò và cương vị nòng cốt trong bộ máy tổ chức, có tác động, ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức và các quan hệ trong lãnh đạo, chỉ huy, quản lý điều hành, góp phần định hướng sự phát triển của tổ chức” [38; tr.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com "Đó là những người đứng đầu quan trọng nhất, có chức vụ cao nhất trong một tập thể, có quyền ra những quyết định và chủ trương, có trách nhiệm và quyền điều hành một tập thể, một đơn vị, một tổ chức, để thực hiện những nhiệm vụ của tập thể hoặc tổ chức ấy, thậm chí có thể chi phối, dẫn dắt toàn bộ hoạt động của một tổ chức nhất định [38, tr. Như vậy, cán bộ chủ chốt là những cán bộ lãnh đạo quan trọng nhất của tổ chức, là người đứng đầu tổ chức, là những người cầm lái, điều hành tổ chức và chịu trách nhiệm về hoạt động của tổ chức đó tùy theo vị trí, cương vị của họ ở mỗi cấp và lĩnh vực mà họ đảm nhiệm. Cán bộ chủ chốt, nhìn chung là chỉ những người đứng đầu, phụ trách một tổ chức, đơn vị, phong trào nào đó do bầu cử hoặc chỉ định. Do vậy, cán bộ chủ chốt có trách nhiệm đề ra những phương hướng, chủ trương, quyết định liên quan tới tổ chức, đơn vị, phong trào mà họ phụ trách.
Cán bộ chủ chốt còn là người dẫn dắt, tổ chức phong trào theo một hướng đi cụ thể. Họ là những người điều hành, chỉ đạo thông qua các quyết định. Chính họ cũng là người điều chỉnh những quyết định sao cho phù hợp với điều kiện thực tiễn. Đội ngũ cán bộ chủ chốt là những người đứng hàng đầu quan trọng nhất, có tác động chi phối chính toàn bộ hoạt động của một tổ chức nhất định.
Trên ý nghĩa đó, cũng có thể hiểu cán bộ chủ chốt là cán bộ lãnh đạo của mỗi cơ quan quyền lực hay của mỗi đơn vị quản lý. Cán bộ chủ chốt cũng có thể coi là các nhà chính trị. Trong thời đại dân chủ, hệ thống quyền lực nhà nước đều do một hay một số đảng chính trị liên minh nắm quyền. Do đó, các vị trí cán bộ chủ chốt đồng thời cũng là những vị trí do người của đảng cử ra, hoặc do người của đảng đứng ra để tranh cử vào nắm các vị trí ấy.
Trong hệ thống quyền lực có nhiều nhân tố cấu thành, lại phân ra trên nhiều thang bậc khác nhau, do đó, có thể nói cán bộ chủ chốt là những 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người đứng đầu trong hệ thống các thang bậc của hệ thống quyền lực, cả hệ thống đảng, chính quyền và các đoàn thể. - Năng lực lãnh đạo: Theo từ điển tiếng Việt, năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan sẳn có để thực hiện một hoạt động nào đó. Theo nhà Tâm lý học người Nga Cơvaliốp: Năng lực là một tập hợp hoặc tổng hợp những thuộc tính cá nhân con người đáp ứng những nhu cầu của hoạt động và bảo đảm cho hoạt động có kết quả cao. Như vậy, nói đến năng lực là nói đến khả năng đạt được kết quả hoạt động nào đó.
Năng lực không phải là những thuộc tính cá nhân riêng lẽ mà là một tổ hợp các thuộc tính cá nhân đáp ứng yêu cầu cao của hoạt động. Các thuộc tính ấy có quan hệ tác động lẫn nhau, thống nhất với nhau trong một chỉnh thể. Mỗi con người có thể tích hợp nhiều năng lực tiềm ẩn, những năng lực đó được bộc lộ ra hay không tùy thuộc vào những điều kiện chủ quan hay khách quan. Đối với những người có tài năng đặc biệt và thiên tài, năng lực của họ được phát triển và bộc lộ mạnh mẽ khiến họ đạt đến đỉnh cao ở nhiều lĩnh vực khác nhau.
Năng lực vừa mang tính bẩm sinh có sẵn, vừa là kết quả của quá trình học tập, rèn luyện, hoạt động thực tiễn của con người. Theo Hồ Chí Minh năng lực con người không phải hoàn toàn do tự nhiên mà có, mà một phần lớn do công tác, do luyện tập mà có. Vì thế, năng lực không chỉ là tư chất bẩm sinh thuần tuý vốn có của con người, mà là kết quả của sự phối hợp những tư chất bẩm sinh vốn có với sự rèn luyện, tu dưỡng, học tập thông qua hoạt động thực tiễn của con người. Cấp tỉnh là cấp trực tiếp lĩnh hội những chủ trương, nghị quyết của Đảng và triển khai, tổ chức, vận động nhân dân thực thi đường lối, chủ trương 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước trên địa bàn, đòi hỏi đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt của hệ thống chính trị phải có năng lực toàn diện, nhất định trên nhiều lĩnh vực mới đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ được giao.
Ngoài ra cán bộ lãnh đạo chủ chốt còn phải có năng lực sáng tạo, tính quyết đoán và khả năng làm việc với con người. Năng lực lãnh đạo là năng lực điều khiển mang tính định hướng đối với đối tượng lãnh đạo bằng các phương pháp như ra lệnh, động viên, giáo dục, thuyết phục … nhằm đạt mục tiêu nhất định. - Năng lực lãnh đạo của cán bộ chủ chốt: Người cán bộ lãnh đạo nói chung, cán bộ lãnh đạo chủ chốt phải có năng lực nhất định. Trong đó, năng lực tư duy lý luận và năng lực tổ chức thực tiễn là hai nhân tố quan trọng nhất.
Hai yếu tố này có quan hệ chặt chẽ với nhau, không tách rời nhau, cái này hỗ trợ cái kia phát triển. Không có năng lực tư duy lý luận thì không có khả năng khái quát, sáng tạo và vận dụng đúng đắn linh hoạt các qui luật khách quan. Ngược lại không có năng lực thực tiễn thì sa vào bệnh giáo điều, chủ quan duy ý chí, quan liêu, mệnh lệnh xa rời thực tiễn, thoát ly cuộc sống đầy sôi động đang cuộn chảy. Cấp tỉnh là cấp trung gian, là cấu nối giữa Trung ương và địa phương trong việc triển khai, tổ chức, vận động nhân dân thực thi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đòi hỏi đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt phải có năng lực toàn diện, nhất định trên nhiều lĩnh vực mới đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ được giao.
Ngoài ra cán bộ chủ chốt còn phải có năng lực sáng tạo, tính quyết đoán và khả năng làm việc với con người. Từ những phân tích như trên có thể hiểu, năng lực lãnh đạo của cán bộ chủ chốt là tổng hợp khả năng lãnh đạo, quản lý điều hành hoạt động của hệ thống chính trị với chất lượng và hiệu quả cao bao gồm: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Năng lực tư duy lý luận Là tổng thể tri thức trí tuệ, phương pháp luận của chủ thể đáp ứng yêu cầu phát triển, nhận thức nhanh nhạy, đúng đắn về những vấn đề thực tiễn ở cấp độ lý luận, giúp cho cán bộ chủ chốt có những phản ứng sắc bén, khả năng vận dụng sáng tạo linh hoạt lý luận vào thực tiễn để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động lãnh đạo, quản lý. Nó được biểu hiện cụ thể: Thứ nhất, đó là khả năng tiếp thu lý luận, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước một cách đúng đắn, khả năng phát hiện những mâu thuẫn, những vấn đề mới, khả năng tổng kết thực tiễn và khả năng vận dụng sáng tạo lý luận, đường lối, chủ trương, chính sách để xây dựng chương trình, kế hoạch công tác, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với thực tiễn. Thứ hai, năng lực tư duy lý luận mang tính khái quát, là khả năng liên kết tri thức các lĩnh vực, các ngành nghề, các bộ phận phong phú đa dạng thành một chỉnh thể ở mức độ khái quát cao.
Đồng thời phân định được tính đặc thù, tính riêng biệt của các loại lĩnh vực, bộ phận để khi lãnh đạo, chỉ đạo vừa mang tính lịch sử cụ thể vừa mang tính khái quát tổng hợp. Thứ ba, năng lực hiện thực hoá tri thức đó là khả năng biến những tri thức đã lĩnh hội được thành các chủ trương, chương trình, kế hoạch hành động làm biến đổi hiện thực trực tiếp. Nó thực hiện khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn, liên hệ lý luận với thực tiễn, vận dụng cái chung một cách đúng đắn vào từng tình huống cụ thể. Đó cũng là khả năng tổng hợp để có cái nhìn hệ thống, nắm được cái chủ yếu, cái bản chất của sự vật hiện tượng trong sự vận động của chúng, trên cơ sở đó đưa ra những quyết định đúng đắn phù hợp với thực tiễn.
Như vậy, năng lực tư duy lý luận của cán bộ chủ chốt có giá trị định hướng đúng đắn hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của đội ngũ này.